Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8 желтоқсан

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы желтоқсан** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **MMXXVI** |

 |

**8 желтоқсан** — Григориан күнтізбесінде жылдың 342-ші күні (кібісе жылдарда 343-ші). Жылдың аяғына 23 күн қалады.

Джон Леннон
## Мейрамдар

* Болгария, Студент күні.
* Солтүстік Македония, Студент күні.
* Румыния, Конституция күні.
* Өзбекстан, Конституция күні.

## Оқиғалар

* 1980 — Нью-Йоркте «Битлз» тобының көшбасшысы Джон Леннон қасақана өлтірілді.
* 1990 — Оңтүстік Африкадағы Норвуд қаласындағы супермаркетте әлемдегі ең үлкен пицца дайындалды.
* 2024 — Сириядағы оппозициялық күштердің шабуылы салдарынан Дамаск құлады.

## Туғандар

* 1865 — Ян Сибе́лиус (1957), фин композиторы.
* 1927 — Владимир Александрович Шаталов, кеңес ғарышкері.
* 1947 — Томас Роберт Чек, американ молекулярлық биолог, 1989 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1875 — Ёнэдзиро Ногути, жапон ақыны, әдебиет зерттеушісі.
* 1542 — Мария Стюарт, шотланд королевасы, Франция королевасы (1559-1560)

## Қайтыс болғандар

* 1864 — Джордж Буль (1815), ағылшын математигі.
* 1980 — Джон Леннон (en:John Winston Ono Lennon) (1940), әйгілі Британ рок-музыканты, әнші, композиторы, ақыны, қоғам қайраткері және «The Beatles» тобының негіздеушісі.

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# Мартин Скорсезе

|  |
| --- |
| Мартин Скорсезе |
| ағылш. *Martin Charles Scorsese* |
|
Скорсезе 2024 жылғы Берлиналеде |
| Жалпы мағлұмат |
| Туған кездегі есімі |
Мартин Чарльз Скорсезе
 |
| Туған күні | 17 қараша 1942 (1942-11-17) (83 жас) |
| Туған жері |
Нью-Йорк, АҚШ
 |
| Азаматтығы |  АҚШ  Италия |
| Мамандығы |
режиссёр кинопродюсер сценарийші актёр |
| Білімі |
Нью-Йорк университеті
 |
| Белсенді жылдары |
1962 — қазіргі уақыт
 |
| Бағыты |
Жаңа Голливуд
 |
| Жұбайы | * Ларейн Мари Бреннан
​ ​(үйл. 1965; аж. 1971)​
* Джулия Кэмерон
​ ​(үйл. 1976; аж. 1977)​
* Изабелла Росселлини
​ ​(үйл. 1979; аж. 1982)​
* Барбара Де Фина
​ ​(үйл. 1985; аж. 1991)​
* Хелен Шермерхорн Моррис
​ ​(үйл. 1999)​
 |
| Марапаттары |
«Оскар» (2007) «Алтын глобус» (2003, 2007, 2010, 2012) «BAFTA» (1991, 2012) «Алтын пальма бұтағы» (1976) «Эмми» (2011)
 |
| IMDb |
ID 0000217
 |
| Қолтаңбасы |  |
| Ортаққордағы **Мартин Скорсезе** |

**Мартин Чарльз Скорсезе** (ағылш. *Martin Charles Scorsese*; 17 қараша 1942 жыл, Нью-Йорк) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, актёр және кинопродюсер. «Жаңа Голливуд» дәуірінің ірі тұлғаларының бірі, ол кино тарихындағы ең ұлы және ең ықпалды режиссерлердің бірі болып саналады. Скорсезе көптеген марапаттардың иегері, соның ішінде «Оскар», төрт BAFTA сыйлығы, үш «Эмми», «Грэмми» және үш «Алтын глобус» жүлдесі бар.
Оның бес фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танылып, АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі енгізілген.

Скорсезе 1968 жылы Нью-Йорк университетінің Стайнхардт атындағы мектебінде өнертану магистрі дәрежесін иеленді. Оның «Менің есігімді кім қағып тұр?» (1967) атты дебюттік фильмі Чикаго кинофестивалінің бағдарламасына енді. 1970-80 жылдары режиссер туындыларының тақырыптық арнасы оның итальян-америкалық тегі мен Нью-Йорктегі өскен ортасына қарай ойысты. Оның осы кезеңдегі фильмдері өзін «мықты» көрсетуге тырысатын ерлер бейнесіне шоғырланып, қылмыс, мачизм мен нигилизм мәселелерін, сондай-ақ католиктік күнә мен өтеу ұғымдарын терең зерделейді.

Баяулатылған түсірілім мен фриз-кадрларды жиі қолдану, кадр сыртындағы баяндау, зорлық-зомбылықты ашық бейнелеу және балағат сөздердің еркін қолданылуы сияқты Скорсезеге тән өзіндік мәнері алғаш рет «Зұлым көшелер» (1973) фильмінде айқын көрініс тапты.

Режиссердің ең елеулі туындыларының қатарына «Зұлым көшелер», «Такси жүргізушісі», «Құтырған бұқа», «Жақсы жігіттер», «Қорқыныш мүйісі», «Казино», «Нью-Йорк бандалары», «Жолдан тайғандар», «Қарғыс атқандар аралы», «Уолл-стрит қасқыры» және «Гүлді айын өлтіргендер» фильмдері жатады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Мартин Скорсезе (ағыл.) *Internet Movie Database* сайтында
* Мартин Скорсезе Peoples.ru *сайтында*
# Жазушы

**Жазушы** (кейде **литератор**) — қоғамдық пайдалануға арналған, сөздерден құралған туынды жасайтын адам.
Жазушы деп әдетте аталмыш іс негізгі кәсібі, немесе негізгі кәсіптерінің бірі саналатын адамды айтады. Сонымен қатар, мәтін авторын жазушылар санатына қосылу критерийлерінің бірі өз шығармаларынан қаржы алуын айтуға болады (жаңа заманда — еңбегінің ақысы ретінде қаламақы, гранттар алған, ал одан ертерек дәуірлерде өнерге қызығушылығы бар, немесе жоғары тап өкілдерінен сыйлықтар алған: меценаттықты қараңыз). Жазушы санатына қосудың келесі түрі, жазушылар одағының, әдебиет сыншыларының немесе сарапшылар бағалаулары арқылы мойындауы.
# Тамақ[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Тамақ
**Тамақ** - барлық тіршілік иелерінің өмір сүрулерін жалғастыратын ішіп-жеуге жарайтын әрбір қатты және сұйық зат. Тамақтың өңделген түрі адамдар үшін - тағам, жануарлар мен құстар үшін - азық, жем, қорек деп аталады.

## Тамақтың маңызы

Тамақ - барлық тіршілік иелерінің қуат көзі.

## Тамақтың құрамы

## Тірі организмдер тамақтары

* Тамақ құрамы жағынан тірі организмдердің тіршілік әрекетінде үш топқа бөлінеді:
	+ топырақ, су және ауадағы жансыз заттардан (органикалық емес) тұратын тамақтар - өсімдіктердің қорегі (авторофты организмдер);
	+ органикалық заттардан тұратын тамақтар - (адамдар, жануарлар, саңырауқұлақтар, сонымен қатар фотосинтез бен хемосинтезге қабілеттері жоқ микроорганизмдер қоректенеді ( гетеротрофты организмдер);
	+ аралас - органикалық және органикалық емес заттардан тұратын тамақтар - паразиттер, кейбір өсімдік түрлері және т.б. қорегі (миксотрофты организмедар).
* Тамақтың қорек ету сипатына байланысты түрлері:
	+ шөпқоректілер - малдар, пілдер
	+ өсімдікпен қоректенушілер - жануарлар
	+ етпен және өлімтікпен қоректенушілер - жыртқыш аңдар
	+ тамақтың барлық түрін қорек ететіндер (всеядные) - адамдар, аюлар, шошқалар, қарғалар т.б.
	+ құрт-құмырсқа, шыбын-шіркеймен қоректенетіндер (насекомоядные) - құстар, т.б.

## Адам тамағы

## Тағы қараңыз

* Кулинариялық жартылай фабрикаттар
* Тамақ дайындау тәсілдері
* Ас статусы

## Дереккөздер

## Дереккөздер

* "Шаңырақ" үй-тұрмыс энциклопедиясы. Алматы. 1991. ISBN 5-89800-035-6 (1-й з-д)
# Бэй Вилладж (Огайо)

|  |
| --- |
| Қала |
| Бэй Вилладж |
| ағылш. *Bay Village* |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Штаты |
Огайо
 |
| Округі |
Cuyahoga
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 41°29′03″ с. е. 81°55′36″ б. б.﻿ / ﻿41.48417° с. е. 81.92667° б. б.﻿ / 41.48417; -81.92667    |
| Жер аумағы |
18.4 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-5, жазда UTC-4
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 15651 адам |
| Сандық идентификаторлары |
| FIPS коды |
39-04416
 |
| Бэй Вилладж
Бэй Вилладж |
| Бэй Вилладж шекарасы

 |

**Бэй Вилладж** (ағылш. *Bay Village*) — Огайо штатының Cuyahoga округіне жататын АҚШ қаласы.

Қала тұрғындарының саны 15651 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18.4 км² шамасында. FIPS коды — 39-04416.

## Сыртқы cілтемелер

* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Үлгі:Огайо штаты
# Гаханна (Огайо)[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Қала |
| Гаханна |
| ағылш. *Gahanna* |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Штаты |
Огайо
 |
| Округі |
Franklin
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 40°01′36″ с. е. 82°52′09″ б. б.﻿ / ﻿40.02667° с. е. 82.86917° б. б.﻿ / 40.02667; -82.86917    |
| Жер аумағы |
32.1 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-5, жазда UTC-4
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 33248 адам |
| Сандық идентификаторлары |
| FIPS коды |
39-29106
 |
| Гаханна
Гаханна |
| Гаханна шекарасы [көрсет ►]

Wikimedia | © OpenStreetMap
 |

**Гаханна** (ағылш. *Gahanna*) — Огайо штатының Franklin округіне жататын АҚШ қаласы.

Қала тұрғындарының саны 33248 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32.1 км² шамасында. FIPS коды — 39-29106.

## Сыртқы cілтемелер

* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Үлгі:Огайо штаты
# Стритбороу (Огайо)[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Қала |
| Стритбороу |
| ағылш. *Streetsboro* |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Штаты |
Огайо
 |
| Округі |
Portage
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 41°14′33″ с. е. 81°20′57″ б. б.﻿ / ﻿41.24250° с. е. 81.34917° б. б.﻿ / 41.24250; -81.34917    |
| Құрылған уақыты |
1822
 |
| Жер аумағы |
63.1 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-5, жазда UTC-4
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 12311 адам |
| Сандық идентификаторлары |
| FIPS коды |
39-75014
 |
| Стритбороу
Стритбороу |
| Стритбороу шекарасы [көрсет ►]

Wikimedia | © OpenStreetMap
 |

**Стритбороу** (ағылш. *Streetsboro*) — Огайо штатының Portage округіне жататын АҚШ қаласы.

Қала тұрғындарының саны 12311 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 63.1 км² шамасында. FIPS коды — 39-75014.

## Сыртқы cілтемелер

* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Үлгі:Огайо штаты
# Хьюстон

|  |
| --- |
| Қала |
| Хьюстон |
| Houston |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ту | Логотипі |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Штат |
Техас
 |
| Округ |
Харрис
 |
| Хьюстон Мэрі|Мэр |
Эннис Паркер
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 29°45′46″ с. е. 95°22′59″ б. б.﻿ / ﻿29.76278° с. е. 95.38306° б. б.﻿ / 29.76278; -95.38306    |
| Құрылған уақыты |
30 тамыз 1836
 |
| Алғашқы дерек |
тамыз 1836
 |
| Қала статусы |
5 маусым 1837
 |
| Жер аумағы |
1398 км²
 |
| Орталығының биiктігі |
13 м
 |
| Климаты |
субтропикалық
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-6, жазда UTC-5
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 2 099 451 адам (2010) |
| Тығыздығы |
1505 адам/км²
 |
| Агломерация |
6 108 060
 |
| Ресми тілі |
ағылшын
 |
| Сандық идентификаторлары |
| Телефон коды |
713, 281, 832
 |
| houstontx.gov  (ағыл.) |
| Хьюстон |
| Хьюстон шекарасы

 |
|

**Хьюстон** (ағылш. *Houston*) — АҚШ-тағы төртінші үлкен қала болып, Техас штатындағы ең үлкен қала болып есептеледі. 2010 жылдағы АҚШ санағы бойынша, қаланың 1,500 шаршы километр аумағында 2.1 миллион халық өмір сүрген. Қала Мексика шығанағынан 50 шақырым жазық жерде орналасқан, оның ауданы 965 км².

Хьюстон 1836 жылдың 30 тамызынан 1837 жыл маусымның 5-не дейін Техас республикасы құрамында болады. Қала өз атын Техас революциясы кезіндегі Техас армиясының бас қолбасшысы, Техас республикасының президенті және сол аймақтың негізгі тарихи тұлғасы болып келетін Хьюстон Сэм құрметіне аталған.

Үлкен Хьюстон агломерациясыLandsat 7 жер серігінен
Қала экономикасы энергетика, аэронавтика, көлік, денсаулық сақтау өнеркісіптерінен тұрады. Қала мұнайөңдеу құралдарын жасау бойынша жетекші орын алады. Хьюстон порты АҚШ-та халықаралық жүк тасымалдау бойынша бірінші орынды алады. Экономика мен инфрақұрылым үшін Линдон Джонсон атындағы ғарыш орталығы, хьюстон кемежол арнасы, сонымен қатар құрамында көптеген емдеу институттары, госпитальдар мен медициналық мектептері кіретін Техас медициналық орталығы маңызды орын алады.

## Экономика

Хьюстон әлемдік энергетикалық астана ретінде белгілі, мұнда осы аймақтағы биснеспен айналысатын 5 мыңнан астам энергетикалық компаниялар шоғырланған. Қалада Fortune 500 тізіміне кіретін бірқатар компаниялардың штаб-пәтерлері орналасқан. Хьюстон Әлемдік энергетикалық қалалар серіктестігі мүшесі болып табылады. Қаланы электроқуатпен қамтамасыз ететін ең ірі компаниялардың бірі CenterPoint Energy осында, ол электр қуатын Техасқа ғана емес, сондай ақ Арканзас, Луизиана, Миннесота, Миссисипиге, Оклахомаға да тарады. Оның қызметін 5 млн адамнан астам пайдаланады. Одан басқа Үлгі:Iw5 ірі қуат компаниясы Техаста 40 орын алады және Fortune 500 ішінде АҚШ бойынша 364 алады . Корпорация иелігінде АҚШ бойынша шашырап орналасқан әр түрлі типті 92 электростанциядан тұратын парк бар. Солардың бірі Channel Energy Center Хьюстонда, кеме жолында орналасқан, тағы біреуі, Baytown Energy Center — Бейтаун қала маңында.

## Дереккөздер
# Доминикан Республикасы

*Доминика елімен шатастырмау керек.*

|  |
| --- |
| **Доминикан Республикасы República Dominicana** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Ұран: *««Dios, patria, libertad (Құдай, Атамекен, Бостандық)»»* |
| Әнұран: *««Quisqueyanos valientes»»* |
|  |
| Тарихы |
| **Тәуелсіздік күні** | 27 ақпан 1844 жылы (Гаитиден) |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілі** | испан тілі |
| **Елорда** | Санто-Доминго |
| **Ірі қалалары** | Санто-Доминго |
| **Үкімет түрі** | Президенттік республика |
| **Президенті Вице-президент** | Данило Медина Маргарита Седеньо де Фернандес
 |
| **Мемлекеттік діні** | Католицизм |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы • % су беті
  | Әлем бойынша 128-орын 48 671 км² 0,7 |
| **Жұрты** • Сарап (2018) • Санақ (2010) • Тығыздығы
 |  10 735 896 адам (86-орын) 9 478 612 адам 220 адам/км² (65-орын) |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (АҚТ)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  200,639 млрд. $ 19,291 $ |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  86,568 млрд. $ 8,323 $ |
| **АДИ** (2017) | ▲ 0,736 (**жоғары**) (94-орын) |
| **Валютасы** | Песо |
| Қосымша мәліметтер |
| **Интернет үйшігі** | .do |
| **ISO коды** | DO |
| **ХОК коды** | DOM |
| **Телефон коды** | ++1-809, +1-829, +1-849 |
| **Уақыт белдеулері** | -4 |

**Доминикан Республикасы** (ис. *República Dominicana* [reˈpuβlika ðominiˈkana]) — Гаити аралының шығыс бөлігінде (Кариб теңізі) және жағалаудағы аралдардағы мемлекет. Аралдың батыстың үштен бірін - Гаити Республикасы алып жатыр. Арал - Үлкен Антиль аралдарының құрамына кіреді.

Астанасы — Санто-Доминго.

Мемлекеттің халқы саны — шамамен 10,7 млн адам (2017).

Тарихтың көп бөлігінде (тәуелсіздік алғанға дейін) колония киелі қолдаушысы Әулие Доминиктің құрметіне «Санто-Доминго» деген атпен белгілі болды. Тұрғындарды «*Dominicanos*» (Доминикандықтар) деп атады, адъективті нұсқасы - «Доминго» және революционерлер тәуелсіз елін «*La República Dominicana*» деп атады.

## Дереккөздер
# 1 сәуір

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы сәуір** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |
| **MMXXVI** |

 |

**Сәуірдің 1** — Григориан күнтізбесінде жылдың 91-ші күні (кібісе жылдарда 92-ші). Жылдың аяғына 274 күн қалады.

## Мерекелер

* Халықаралық құстар күні.
* Күлкі күні.
* Иран күні.
* ОАР Отбасы күні.
* Ресей Математика күні.
* Кипр Ұлттық мерекесі.

## Оқиғалар

* 1937 — Британдық Үндістаннан Бирма бөлініп шықты
* 1947 жыл — солтүстік Қытайдағы автономды облыс Ішкі Моңғолияның негізі қаланды
* 1938 — ерігіш кофе *Nescafé* өндіріске шықты
* 2004 — Google компаниясы Gmail қызметін іске қосты
* 2026 — НАСА-ның Артемида II Айға ұшу миссиясы ұшырылды

## Туғандар

* 1940 жыл — Вангари Маатаи, Кениялық биолог, қоғам қайраткері, 2004 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығының иегері.
* 1983 жыл — Франк Рибери, мұсылман француз футболшысы

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# Спорт

Балалар спорты.
**Спорт** (фр. *desport* — бекершілік (leisure)) — белгілі ережелер немесе дәстүрлерге сай көбінесе жарыс күйінде өтетін әрекет. Спорт жалпы алғанда физикалық мығымдығы өте маңызды болатын (жеңіске немесе жеңіліске әкелетін) әрекетті сипаттағанымен, ақыл-ой немесе құрал-жабдық сапасы да маңызды рөл атқаратын ақыл-ой спорты және мотор спортына қатысты айтылады. Адам баласы спортпен денсаулығын жақсарту, моральді және затты қанағаттану үшін, өзін-өзі дамыту үшін шұғылданады.

Cпорт сөзінің арғы төркіні Көне Француз тілінен басталады, desport - көңіл ашу дегенді білдіреді екен. Ағылшын тіліне бұл сөз 1300 жылдары еніпті, кейін басқа тілдерге таралып, 19ғ. соңына таман қазақ тілінде қолданысқа ене бастапты.

Оның басқа мағынасы ұтысу, аулау, ойын, көңіл ашу, шынығу деген мағыналарды береді. Рогеттің анықтамасы бойынша, зат есім күйіндегі спорт сөзі "босау мен көңіл ашу үшін жасалатын әрекет" дегенді білдіреді.

Крокет
## Тарихы

Спорттың даму тарихына зер салсақ қоғамдағы өзгерістер мен қатар спорттың мән-мағынасын да түсінуге болады.

Баскетбол
Бүгінгі күнге белгілі үңгір өнерінің көп үлгілерінде дәстүрлі ырымдық ритуалдар көріністері бейнеленген. Осы бейнеленген көріністерді сенімді түрде қазіргі мағынадағы спортқа жатқызуға болмағанымен сол кездің өзінде спортқа жақын әрекеттердің орын алғаны хақында байлам жасауға болады. Франция, Африка, және Аустралияда орналасқан бұл бейнелердің осыдан 30 000 жыл бұрын жасалғанын айта кеткен жөн.

Қытай жерінде біздің дәуірімізден 4000 жыл бұрын қазіргі спорт мағынасына жақын әрекеттің болғанын айтатын заттар мен құралыстар бар. Гимнастика ежелгі Қытайдағы кең тараған спорт түрі болыпты-мыс. Перғауындар мазарларындағы бейнелер мен заттар бірнеше ғасырлар бұрын да спорттың әр түрі болғандығынан хабардар етеді, оның ішінде жүзу мен балық аулауды айта кетуге болады. Ежелгі Персияда поло және атты рыцарлардың найзамен жарысы негіздері қаланды.

Ежелгі Грекия өзінде алуан түрлі спорт болған. Ең дамыған түрлері — күрес, жүгіру, диск лақтыру және арба жарысы. Осы тізімге қарағанда Ежелгі Грекияда(жалғыз ол жерде ғана емес т.б. жерлерде) әскери мәдениет мен әскери өнер спортқа тікелей қатысты болған. Сол жерде әр төрт жыл сайын Пелопонессе атты ауылда Олимпия деп аталған Олимпиада ойындары өтіп тұрған.

Осы күндері адамзаттың даму деңгейіне сәйкес, әсіресе БАҚ пен жаhандық байланыс жүйелерінің пайда болуымен спортпен шұғылдануға көпшіліктің мүмкіндігі өсуде. Спорт *кәсіпқой спортқа* айналып одан әрі адамзатты қызықтыруда.

## Қазақ спорты

Қазақстанда дамыған спорт түрлері қатарына бокс, хоккей, күрес, велоспорттарды жатқызуға болады.

## Сыртқы сілтемелер

* Спорт порталы
* Спорт гәзеті Мұрағатталған 17 желтоқсанның 2007 жылы.
* Ел спорт туралы сайт Мұрағатталған 26 қарашаның 2018 жылы.
* Malimetter.kz Спорт реферат Мұрағатталған 4 желтоқсанның 2021 жылы. (қазақша)
# Альтитуда

**Альтитуда** (лат. аііііисіо - биіктік) - нивелирлеу арқылы анықталатын жер беті нүктесінің теңіз деңгейінен биіктігі; бұл да "асболют биіктік" деген мағынада.

## Дереккөздер
# Аллегория[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**аллегория**, (көне грекше:  allёgorіa — астралап, пернелеп айту), — оқырманның не көрерменнің санасына, қиялына ерекше әсер ететіндей, образ жасаудың бейнелеуші құралы, көркемдік тәсіл. Аллегорлау көркемдік тәсілдердің ең көнесі, бастауын мифтен алып, фольклорда ерекше дамыған. Түлкі — қулық, арыстан — зорлық, қасқыр — қастық, қоян — сужүректік, есек — ақымақтық, аққу — адалдық, махаббат т.б. түрінде бейнеленетін персонаждарда адамдарға тән мінез пернелеп айтылса да, бірден санаға, қиялға әсер етіп, көз алдыңа елестейді. Әлемдік сөз өнерінде ғасырлар бойы қалыптасқан типология ортақ бейнелер Аллегорлау арқылы беріледі.

Әдеби шығармаларда жансыз табиғат құбылысы тірі кісінің қылығымен ауыстырыла суреттелетіні көптеп кездеседі. Құбылтудың мұндай түрі кейіптеу деп аталады. Мысалы, Абайдың "Қыс" өлеңіндегі:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,*
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды,--- |  |

деп, қыстың кәрі құда бейнесінде бейнеленуі суреттелуі, сылқ-сылқ күлгені" - кейіптеу.

Алайда, ұлттық ұғым-сана, дәстүр-салтқа байланысты мұндай бейнелер барлық халықта бірдей әсер тудырмайтын кездері де болады. Аллегория ауыз әдебиетінің барлық жанрларында, оның ішінде жануарлар туралы ертегілерде, халық мысалдарында, өтірік өлеңде, жазба әдебиетте сатиралық жанрларда жиі қолданылады. Ол пернелеп айтуға, дерексіз ұғымды деректі нәрсеге ауыстырып бейнелеуге икемді тәсіл болғандықтан мысал жанрында ерекше дамыған.

Эзоп, Лафонтен, Крылов, Абай, Байтұрсынов т.б. шығармаларында Аллегория айрықша орын алған. Абайдың “Қарға мен түлкі” мысалындағы Түлкі мен Қарға бейнесі арқылы адам баласының бойындағы қулық пен аңқаулық, даңғазалық сияқты мінез табиғаты пернелей өткір мысқылмен шебер берілген.

Аллегория көркем прозада да кездеседі. Әсіресе орта ғасыр сөз өнеріне, қайта өркендеу дәуіріне, барокко, классицизмге тән көркемдік тәсіл (А.Франц, К.Чапек, М.Е.Салтыков-Щедрин, Г.Ибсен т.б.).

## Дереккөздер