# Калифорния

*Басқа мағыналар үшін Калифорния (айрық) деген бетті қараңыз.*

|  |
| --- |
| АҚШ штаты |
| **Калифорния** ағылш. *California*  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Калифорния туы | Калифорния мөрі |

 |
|  |
| **Штат ұраны** | «Эврика!» |
| **Штат әні** | I Love You, California |
| **Штат лақапаты** | *«Алтын штат»* |
| **Астанасы** | Сакраменто |
| **Ең ірі қаласы** | Лос Анджелес |
| **Ірі қалалары** | Сан Диего Сан Хосе Сан Франциско Фресно |
| **Тұрғыны** | ▲37 253 956 (2010 жыл) 1−орын (АҚШ б-ша) |
| - тығыздығы  | 90,49 адам/км² |  |
| **Ауданы** | 3−орын |
|  |
| - барлығы  | 423 970 км²  |
| - су беті  | 20 037 км² (4,72 %) |
| - ендік  | 32°30' с. е. бойынша 42° с. е., 400 км  |
| - бойлық | 114°8' б. б. бойынша 124°24' б. б., 1 240 км  |  |
| **Теңіз деңгейінен биіктігі** |  |
| - максимал биіктігі | 4 421 м  |
| - орташа биіктігі | 880 м  |
| - минимал биіктігі  | -86 м |  |
| **Губернаторы** | Джерри Браун |
| **Вице-губернаторы** | Гевин Ньюсом |
| **Заң шығару органы** | Калифорния легислатурасы |
| - жоғарғы палатасы | Калифорния сенаты  |
| - төменгі палатасы | Калифорния заң шығару жиналысы |  |
| **Сенат мүшелері** | Дайэнн Файнстайн Барбара Боксер |
| **Уақыт белдеуі** | Тынық мұхит уақыты: GMT-8/-7 |
| **Автомобиль коды** | CA |
| **Ресми сайты:** | ca.gov |
|  Ортаққордағы санаты: **Калифорния** |

**Калифорния** штаты (ағылш. *California*) — АҚШ-та халкының саны жағынан бірінші, аумағы жағынан үшінші орын алады. Мұнда 34 млн адам тұрады, бұдан 21 жыл бұрын бұл цифр 11 млн-ға кем болатын. Штаттың тарихы Америка өзенінен алтын табылғаннан кейін осы ауданды түгел қамтыған "алтын безгегінен" басталады.

Қазіргі уақыттағы Калифорнияның орталығы — Голливуд, киноиндустриясы және ойын сауықтарымен әйгілі ғана емес, кәсіпкерлік үшін мүмкіндіктерімен де даңқы шыққан. Калифорнияда дүние жүзіндегі жоғары технологиялар мен компьютерлер жасаудың ең ірі және ең табысты орталықтарының бірі — әйгілі Кремний жазығы (Силикон жазығы) орналасқан.
Мұнда компьютерлер мен оларды бағдарламалық жағынан қамтамасыз ету құралдарын шығаратын жетекші кәсіпорындардың штаб-пәтерлері, зерттеу орталықтары орналасқан.

Силикон жазығында мыңдаған адам жұмыс істеп, жүздеген миллион доллар ақша табуда. Калифорнияда дәстүрлі саналатын авиағарыштық және кеме жасау қалаларының кәсіпорындары да жұмыс істейді. Алайда штаттың ең ірі қалалары — Сан Франциско мен Лос Анжелесте ауыр өнеркәсіп емес, керісінше электроника мен ойын сауық, туризм мен банк ісін қамтитын қызмет көрсету индустриясы жетекші салалар болып табылады.
Сан-Франциско мен оның айналасындағы аумақта 7 млн-нан аса, ал АҚШ- тың батысындагы ең ірі метрополигендік аумақ болып табылатын Лос-Анджелесте 16 млн-нан аса адам тұрады. Жағажайдағы үлкен жазықта өсіп, дамыған бұл мегаполис қоршаған ортаны елеулі түрде ластайтын автожолдардың қуатты тармағымен біртұтас байланысқан. Лос Анжелестің оңтүстігіне қарай Лос-Анджелес — Лонг-Бинч порты орналасқан. Ол АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауындағы ең ірі сауда порты. Қазіргі уақытта тұтастай алғанда гүлденіп келе жатқан Калифорния штаты үшін халықтың өте тығыз қоныстануы мен урбандалуы аса маңызды проблемалар болып табылады.

Халқы - 36,553,215 (2007 est.)

Астанасы - Сакраменто

## Қалалары

* Лос Анжелес - ең үлкен Калифорнияның қаласы. Американ фильмдері түгелдей дерлік Лос Анджелес қаласының жанындағы Голливудта шығады.
* Сан Франциско - Американың батысындағы ірі порт әрі өнеркәсіп орталығы.
* Сан Диего - Калифорнияның екінші ірі қаласы.
* Сан Хосе - Калифорнияның үшінші қаласы.

## Ресми тілдері

* Ағылшын тілі (57.59%)
* Испан тілі (28.21%)

## Климаты

Калифорнияның аумақты шекарасында жерорта теңіздік климат болып табылады. Бұл жердің қысы жаңбырлы және жазы құрғақ болып келеді. Мұхиттың әсері температураның ауытқуын төмендетеді, жазды салқындатады, ал қысты жылытады. Суық Калифорниялық мұхит ағысының кесірінен әрдайым жағажайды тұман басып тұрады. Шекара орталығына жақындай бере континентті климат болып табылады. Батыс желдері мұхиттардан ылғалдық алып келеді. сондықтан штаттың солтүстік жақ бөлігінде жауын-шашын көп түседі. Климатқа сондай-ақ таулар да әсер етеді. Таулар ылғалды ауаны орталық Калифорнияға өткізбейді.
Калифорнияның Солтүстік-батыс бөлігі қоңыржай климатты аумақ болып табылады. Жалпы жауын-шашын түсу мөлшері жылына 38-100 см. Тауларға таулы климат сипатты, сондықтан таулы аймақта ызғарлы қыс және қоңыржай жылы жаз. Таудан шығысқа қарай шөлді аймақ орналасқан. Бұл жер қысы суық, жазы ыстық аумақ болып табылады.

## Флора және фауна

Калифорнияның аумақты бөлігін калифорниялық флористикалық провинция алып жатыр, бұл аумаққа эндемиктік (түрлік - 48%, туыстық - 7.5%) тән. Таулы аумақтарда қалың ну ормандар кездеседі. Эндемик өсімдіктер тән:*Sequoia sempervirens*, *Sequoiadendron giganteum*, *Umbellularia californica*, *Lithocarpus densiflora*, *Fremontodendron californicum*, *Paeonia californica*, *Crossosoma californicum*, *Carpenteria californica*, *Lyonothamnus floribundus*, *Cercis occidentalis*, *Pickeringia montana*, *Staphylea bolanderi*, *Aesculus californica*. Калифорниялық шөлдерге тәң эндемиктер де бар: (*Carnegiea*, *Washingtonia*), ал оңтүстігінде (Сонор шөлінде) бейтропикалық өсімдіктер белгілі.
Штат аумағында сегіз ұлттық саябақ.бар

## Әкімшілік ұйымдастырылуы

Калифорния штатында 58 округ және 48 қала бар. Бұл штатта АҚШ-тағы ең үлкен округ - Сан-Бернардино орналасқан. Штатта басқа штартар сияқты "town" және "city" деп бөлінбейді, барлық қалалар бірдей деңгейде тұрады. Бірақ 458 қала өздерін «City of (Атауы)» және 22 - «Town of (Атауы)» деп атайды.

## Халқы

| Жыл | Халық саны | +/- % |
| --- | --- | --- |
| 1850 | 92 597 | — |
| 1860 | 379 994 | 310,4 % |
| 1870 | 560 247 | 47,4 % |
| 1880 | 864 694 | 54,3 % |
| 1890 | 1 213 398 | 40,3 % |
| 1900 | 1 485 053 | 22,4 % |
| 1910 | 2 377 549 | 60,1 % |
| 1920 | 3 426 861 | 44,1 % |
| 1930 | 5 677 251 | 65,7 % |
| 1940 | 6 907 387 | 21,7 % |
| 1950 | 10 586 223 | 53,3 % |
| 1960 | 15 717 204 | 48,5 % |
| 1970 | 19 953 134 | 27 % |
| 1980 | 23 667 902 | 18,6 % |
| 1990 | 29 760 021 | 25,7 % |
| 2000 | 33 871 648 | 13,8 % |
| 2010 | 37 253 956 | 10,0 % |
| 2012 | 38 041 433 | 2,10% |

Калифорния халқының тығыздық картасы
Калифорния АҚШ-тағы халқы ең тығыз орналасқан штат. Бір ғана Лос-Анджелес округында 9 800 000 тұғын тұрып жатыр. Калифорния хылқының ортышы тығыздығы - шамамен 1 км шаршыға 91 адамнан. (АҚШ-та 11 орында) Калифорния хылқының көбісі ақ түсті терілі адамдар, олардан кейін лтынамерикалықтар (үштен бірі), афроамерикандықтар және америкалық үнділер.

## Калифорнияның назар аударарлық жерлері

* Голливуд
* Блайт пішіндері
* Мафусаил (ағашы)
* Форт-Росс мұражай-қорығы
* Йосемити ұлттық саябағы
* Ранчо Ла-Брея
* Мохаве телефон үйшігі — 2000 ж. қайта жөндеуден өтті
* Херст-касл
* Басқа да штаттар сияқты Калифорнияда да теміржол мұражайлары бар: Ломита, Golden Gate

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* ca.gov Калифорния ресми сайты