Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ISBN

**Кітаптың халықаралық стандартты нөмірі** немесе **ISBN** (ағылш. *International Standard Book Number*) — сауда саттық желісінде және кітапқа қатысты жұмыстарды автоматтандыруға қажетті кітап басылымның ерекше нөмірі. ББК, УДК және авторлық белгімен қатар ISBN баспа анықтамасына жатады.

Аталған стандарт 1966 жылы Ұлыбританияда 9-белгіден тұратын Кітаптің стандартты нөмірінің (ағылш. *Standard Book Numbering (SBN) code*) негізінде Гордона Фостердің (ағылш. *Gordon Foster*) жасауымен қабылданған болатын.

1970 жылы кішкентай өзгерістермен ISO 2108 халықаралық стандарт ретінде қабылданды. 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап штрихкодқа сәйкес келетін 13 белгіден тұратын жаңа стандарт енгізілді.

Сонымен қатар осы стандартқа ұқсас мерзімді басылымдарға арналған басқа нұсқалар да бар ISSN (International Standard Serial Number).

Кеңес Одағында ISBN 1987 жылдан бері қолданыла бастады , Белорусьте — 1993 жылдан бастап

## Нөмірдің құрылымы

ISBN нөмірі, мұнда:
**978** — EAN.UCC префиксі;
**3** — тіркеу тобының нөмірі;
**16** — тіркелушінің нөмірі;
**148410** — басылымның нөмірі;
**0** — бақылау саны. Басылымдардың идинтификаторларын кітапты халықаралық стандарт бойынша нөмірлеу саласындағы ұлттық агенттіктер береді. Қазақстанда бұл қызметті Қазақстан кітап палатасы атқарады.

2006 жылға дейін берілген кітаптардың ISBN нөмірлері ISBN аббревиатурасынан (басылым тіліне тәуелсіз) және өзара дефиспен төрт тарауға бөлінген 10 символдан тұрады:

* **кітап басылып шыққан мемлекет;** ISBN Халықаралық агенттігінің тарапынан тапсырылады. Идинтификатордың құрылымы, ондағы сандардың көлемі басылымның көлеміне қарай анықталады (бірден көп болуы мүмкін), мысалға: 0 и 1 — ағылшын тілді мемлекеттер, 2 — француз тілді, 3 — неміс тілінде, 4 — жапон тілінде, 5 — орыс тілді мемлекеттер, 7 — қытай тілі, 80 — Чехия мен Словакия, 600 — Иран, 953 — Хорватия, 985 — Беларусь, 9956 — Камерун, 99948 — Эритрея. Жалпы топтарға келесідей номерлер қарастырылған 0—7, 80—94, 950—993, 9940—9989, және 99900—99999;
* **баспаның коды;** ISBN Ұлттық агенттігімен анықталады. Сонымен қатар баспа жоспарлаған кітап көлемі де ескеріледі. Ірі баспаларға жарыққа шығатын кітаптардың көлеміне қарай жеткілікті сандар қалыптастыру үшін қысқа нөмірлер беріледі.

## Дереккөздер
# Актёр[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Актёр** (фр. *acteur*, лат. *аctor* — *орындаушы* сөзінен) — драмалық спектакль мен кинофильмде рөл орындаушы. Балет, эстрада, цирк ойын-сауығы мен опералық спектакльдегі рөлдерді орындаушыны көбінесе әртіс немесе әнші-әртіс деп те атайды.

Актёрлік шеберлікке кең дамыған қиял, эмоционалды қабілет, физикалық экспрессия, вокалды проекциялау, сөйлеу айқындығы және драманы түсіндіру қабілеті кіреді. Актёрлік өнер де диалектілерді, акцентті, импровизацияны, байқау мен еліктеуді, пантомиманы және сахналық жекпе-жекті қолдану шеберлігін талап етеді. Көптеген актёрлер осы дағдыларды дамыту үшін арнайы бағдарламаларда немесе колледждерде ұзақ дайындықтан өтеді. Кәсіби актерлердің басым көпшілігі кең дайындықтан өтті. Актёрлер мен актрисаларда көбінесе әншілік, сахналық жұмыстар, кастингтер және камераға түсу сияқты толық оқу курсын аяқтайтын көптеген нұсқаушылары мен мұғалімдері болады.

## Тарихы

Актёрлік өнердің бастауы алғашқы қоғамның жаппай іс-әрекетіне барып тіреледі, дегенмен ол кезде актерлік өнер ондай болмаған. Адамдардың сол дәуірдегі аңғалдық дүниетанымы табиғат күштеріне әсер ете алатын, аң аулауға сәттілік әкелетін немесе дұшпанды қорқыта алатын осындай әрекеттерге сиқырлы мән береді.

## Галерея

* Актёрлік өнер:
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# 8 наурыз

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы наурыз** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

 |

**Наурыздың 8** — Григориан күнтізбесінде жылдың 67-ші күні (кібісе жылдарда 68-ші). Жылдың аяғына 298 күн қалады.

## Мерекелер

Мейрамға арналып соғылған кәдесый теңге
* БҰҰ - Халықаралық әйелдер күні

## Оқиғалар

* 1958 – Қазақ телевизиясы алғаш рет хабар тарата бастады.

## Туғандар

* 1901 – қазақ әншісі Манарбек Ержанов дүниеге келді. 1966 жылы қайтыс болған.

* 1912 – қазақ әншісі Жамал Омарова дүниеге келді. Қазақтың халық әндерімен, патриоттық шығармалармен танымал.

* 1919 – қазақ киноактрисасы Әмина Ерғожақызы Өмірзақова дүниеге келді. «Ана туралы аңыз», «Тақиялы періште» фильмдеріндегі рөлдері кеңінен танымал.

* 1937 – қазақ ақыны Төлеген Айбергенов дүниеге келді.

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# 26 қазан[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы қазан** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **MMXXVI** |

 |

**Қазанның 26** — Григориан күнтізбесінде жылдың 299-шы күні (кібісе жылдарда 300-ші). Жылдың аяғына 66 күн қалады.

Доменико Скарлатти
#### Мейрамдар

* Науру, Ангам күні

#### Туғандар

* 1645 — Арент де Гелдер (en:Arent de Gelder) (1727), Голландия суретшісі.
* 1685 — Доменико Скарлатти (en:Giuseppe Domenico Scarlatti) (1757), италияндық композитор
* 1811 — Эварист Галуа (en:Évariste Galois) (1832), француз математигі.
* 1908 — Мигель Отеро Сильва (en:Miguel Otero Silva) (1985), Венесуэла ақыны.
* 1955 — Робинсон, Стивен Керн, америкалық астронавт.

#### Қайтыс болғандар

* 1890 — Карло Коллоди (en:Carlo Collodi), италияндық жазушы және журналист (1826).
* 1909 — Ито Хиробуми (en:Itō Hirobumi — 伊藤博文), үздік жапондық мемлекеттік және саяси қайраткер, Жапонияның бірінші премьер-министрі.
* 1957 — Герти Тереза Кори (en:Gerty Theresa Cori) (1896), америкалық биохимигі, физиология және медицинадан 1947 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1964 — Агнес Мигель (en:Agnes Miegel), неміс ақыны және прозаик (1879).

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# Голливуд

Голливуд Белгісі
Голливудтың «Голливуд Белгісінің» артынан көрінісі
**Голливу́д** (ағылш. *Hollywood*) – Калифорния штатындағы Лос Анжелес қаласының орталығынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан аудан.

Голливуд Лос Анжелестің құрамына кіреді және өзінің муниципалитеті жоқ. Негізінен Голливудты АҚШ киноөндірісімен байланыстырады. Себебі бұл жерде неше түрлі киностудиялар бар және көптеген танымал киноактерлер тұрады. Голливудте әлемге әйгілі «Даңқ саяжолы» – Голливуд бульвары мен Вайн-стриттегі танымал адамдардың есімі жазылған 2600 жұлдызды тротуар бар. Көптеген актерлер осы жерге келіп, әлемге танымал болған.

## Дереккөздер
# Фрэнк Борзейги[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Фрэнк Борзейги |
| ағылш. *Frank Borzage* |
|
Фрэнк Борзейги (1920) |
| Жалпы мағлұмат |
| Туған кездегі есімі |
Фрэнк Бордзага
 |
| Туған күні | 23 сәуір 1894 (1894-04-23) |
| Туған жері |
Солт-Лейк-Сити, Юта
 |
| Қайтыс болған күні | 19 маусым 1962 (1962-06-19) (68 жас) |
| Қайтыс болған жері |
Голливуд, Калифорния, АҚШ
 |
| Азаматтығы |  АҚШ |
| Мамандығы |
режиссёр актёр |
| Белсенді жылдары |
1912 — 1962
 |
| Марапаттары |
«Оскар» (1929, 1932)
 |
| IMDb |
ID 0097648
 |
| Ортаққордағы **Фрэнк Борзейги** |

**Фрэнк Борзейги** (ағылш. *Frank Borzage*; 23 сәуір 1894(18940423), Солт-Лейк-Сити, Юта — 19 маусым 1962, Голливуд, Калифорния, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр және актер. «Оскар»дың екі дүркін иегері (1929, 1932). Ол тарихтағы алғашқы америкалық киноакадемияның жүлдесін тапсыру рәсімінде «Жетінші аспан» (1927) фильмі үшін «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алған алғашқы адам болды.

## Өмірбаяны

Болашақ режиссердің әкесі Луиджи Бордзага 1859 жылы Ронцонеде (сол кездегі Аустрия-Мажарстан, қазіргі Италия) дүниеге келген. Швейцарияда тас қалаушы болып жұмыс істеп жүргенде ол жібек фабрикасының жұмысшысы, болашақ жары Мария Рюггпен (1860–1947) танысады. 1880 жылдардың басында Борзага Пенсильвания штатындағы Хэзлетон қаласына қоныс аударып, онда кенші болып жұмыс істеді. Көп ұзамай ол қалыңдығын Хазлетонға әкеліп, олар 1883 жылы үйленді. 1885 жылы олардың тұңғышы Генри дүниеге келді. Содан кейін отбасы Солт-Лейк-Ситиге көшіп, 1919 жылға дейін сонда қалды. Барлығы ерлі-зайыптылардың 14 баласы болды, оның 8-і аман қалды. Луиджи Борзага 1934 жылы жол апатынан қайтыс болды.

1912 жылы Борзейги Голливудта актер болып жұмысқа орналасты; ол 1917 жылға дейін актер ретінде жұмысын жалғастырды. Ол өзінің режиссерлік дебютін 1915 жылы жасады. Оның мансабының шыңы 1920 жылдардың екінші жартысына келді. Сол кезде Фокста жұмыс істеген неміс режиссері Фридрих Вильгельм Мурнауың көрнекі әсерін сіңіре отырып, ол Джанет Гейнор мен Чарльз Фаррелл ойнаған өте сәтті фильмдер сериясында өзінің көрнекі романтизм стилін дамытты. Бұған Борзейги «Үздік режиссер» номинациясында тұңғыш рет «Оскар» алған «Жетінші аспан» фильмі кіреді. Ол бұл сыйлықты 1932 жылы «Жаман қыз» фильмі үшін тағы да алды.

1940 жылдары Борзейгеның жоғары беделі өшті. Оның кейінгі туындыларының ішінде тек «Айдың шығуы» (1948) фильмі ғана сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Осыдан кейін ол іс жүзінде фильмдердегі жұмысын тоқтатты. 1955 және 1957 жылдары Борзейги кинофильмдер өнеріне қосқан көрнекті үлесі үшін Джордж Истман Хаус берген Джордж Истман сыйлығымен марапатталды. 1962 жылы қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды.

Фрэнктің інісі Дэнни (Даниэль) Борзейги (1896-1975), Джон Фордпен үнемі жұмыс істеген актер.

## Фильмография

| Жыл |  | Атауы | Шынайы атауы | Рөлі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1927 | ф | Жетінші аспан | *Seventh Heaven* | режиссёр
 |
| 1932 | ф | БҚош бол, майдан! | *A Farewell to Arms* | режиссёр
 |

## Дереккөздер
# Нормативті бақылау

**Нормативті бақылау**, кітапхана ісінде **беделді файлдар** ретінде де белгілі — кітапхана каталогтарын және кітапнамалық ақпаратты әр тақырыпқа арнайы атау беру арқылы ұйымдастыру. Мұндай бірегей атаулар каталогта бірізді түрде қолданылады және басқа ұйымдастырушылық мәліметтермен, мысалы, сілтемелермен бірге жұмыс істейді. Әрбір атаудың қолдану аясы мен шегін сипаттайтын қысқаша анықтамасы бар, мұндай ұйым кітапхана қызметкерлеріне каталогты жаңартып отыруға және зерттеушілердің жұмысын жеңілдетуге көмектеседі.

Каталогшылар әрбір мәнге (мысалы, авторға, кітапқа, серияға, баспаға ж.б.) бірегей мәтіндік сәйкестендіргіш тағайындайды. Бұл сәйкестендіргіш сол мәнге қатысты барлық сілтемелерді дәл сипаттау үшін, тіпті жазбаның басқа нұсқасы, лақап ат немесе криптоним болса да, үнемі қолданылады. Бірегей атау барлық маңызды ақпаратты, соның ішінде аталған объектіге қатысты мәліметтерді, алуға мүмкіндік береді. Нормативті бақылау мәліметтер базасында сақталып, басқа мәндермен және мәліметтер базаларымен байланысуы мүмкін. Сондықтан нормативті бақылау кітапнамалық бақылау мен нормативті сөздіктің бір түрі болып табылады.

Уақыт өте келе нормативті бақылау жазбаларын өзгертіп, жаңартып отыру қажет; бұл жүйе мінсіз деректер сақтау жүйесін құруды мақсат етпесе де, ақпаратты реттеп, іздеуді жеңілдетуге ықпал етеді.

## Дереккөздер
# Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сағаттық белдеулер картасы
**Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт** (*UTC*) әлемнің көптеген елдерімен қолданылатын сағат пен уақытты реттеу стандарты.

UTC Гринвичтің ескірген орташа уақытының (GMT) орнына енгізілді, өйткені GMT шкаласы біркелкі емес және жердің тәуліктік айналуымен байланысты. Өз кезегінде, UTC шкаласы біркелкі атомдық уақыт шкаласына негізделген және азаматтық қолдануға ыңғайлы.

UTC уақыты қыста да, жазда да аударылмайды. Сондықтан жазғы уақытқа ауысатын мекендер үшін UTC-ке қатысты ауысу өзгереді. Жер шарының айналасындағы уақыт белдеулері UTC-ден оң немесе теріс ығысу ретінде көрінеді.

## Қолданылуы

Дүние жүзіндегі уақыт белдеулері UTC бойынша оң немесе теріс ығысуларды қолдану арқылы көрсетіледі. Ең атыс уақыт белдеуі UTC−12-ді 12 сағатқа артта қалдырады, ал ең Шығыс уақыт белдеуі UTC+14-ті UTC-ден он төрт сағатқа озып кетеді. 1995 жылы Кирибати Арал мемлекеті барлық Кирибати аралдарының күнтізбелерінде бір күн болу үшін Лайн аралдарындағы атоллдарын UTC−10-дан UTC+14-ке ауыстырды.

UTC көптеген интернет стандарттарында қолданылады. Интернет арқылы компьютер сағаттарын синхрондауға арналған желілік уақыт протоколы (NTP) UTC жүйесінен уақыт туралы ақпаратты жібереді. Егер дәлдік тек миллисекундтарда қажет болса, клиенттер ағымдағы UTC-ді бірнеше ресми UTC интернет-серверлерінен ала алады. Микросекундтық дәлдік үшін тұтынушылар жерсеріктерден уақыт ала алады.

UTC сонымен қатар ұшу және әуе қозғалысын басқару жоспарлары сияқты авиацияда қолданылатын уақыт стандарты болып табылады. Ауа-райы болжамдары мен карталар уақыт белдеулерімен және жазғы уақытпен шатастырмау үшін UTC пайдаланады. Халықаралық ғарыш станциясы UTC-ді уақыт эталоны ретінде пайдаланады.

## Сыртқы сілтемелер

* Current UTC Time
* BIPM UTC/TAI Уақыт сервері
# Сигнификат[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Сигнификат** (лат. *significatum* - белгіленуші) — тілдік таңбаның ұғымдық мазмұны . **Сигнификат** термині бір мағыналы емес. Гносеологиялық ( философиялық таным теориясы) тұрғыдан алғанда **Сигнификат** адам санасындағы қайсыбір денотат қасиеттердің белгісін білдіреді. Демек, "Сигнификат" термині екі мағынада қолданылады:

1. Санада қалыптасқан құбылыс ретінде заттық ұғымға негізделген психикалық денотатқа қарама-қарсы қойылып қаралады;
2. Тілдегі сөздердің номинанты (атауы) ретінде қабылданады. Осы тұрғыда тілдегі создер әр түрлі Сигнификаттармен денотативті тендестікте болуы мүмкін. Мысалы: Сигнификатты сипаттағы *"омыртқалылар", "бас сүйегі бар тірі жәндіктер"* сияқты сөздер бір ғана денотативті мағынаға (сөйлеу үстіндегі нақты мағына) ие.

## Тағы қараныз:

* Сигнификативтік функция
* Семантика

## Дереккөздер
# Географиялық координаттар

Бойлық сызықтар перпендикуляр, ал ендік сызықтар экваторға параллель.

**Географиялық координаттар** (лат. *со* – бірге, *ordinatus* – реттелген) — жер бетіндегі экваторға және нөлдік меридианға қатысты нүктенің орнын көрсететін мөлшер. Олар географиялық ендік және географиялық бойлық болып ажыратылады. Географиялық ендік жер бетінің кез келген нүктесіне түсірілген тік сызық пен экватор жазықтығы арасындағы бұрышпен өлшенсе, географиялық бойлық нүктеден өтетін меридиан мен бастапқы меридиан арасындағы бұрыш арқылы анықталады.

Бастапқы (нөлдік немесе бірінші) меридиан ретінде халықаралық келісім бойынша Лондон қаласы маңындағы Гринвич обсерваториясы арқылы өтетін меридиан алынған. Географиялық ендік экватордан 0°-тан басталып солтүстік және оңтүстік полюстерге қарай 90°-қа дейін өзгереді.

Солтүстік жарты шарда – оң, оңтүстік жарты шарда – теріс болып есептеледі. Бойлық бастапқы меридиандағы 0°-тан басталып 360°-қа дейін өзгереді. Ол шығысқа немесе батысқа қарай өлшенуіне сәйкес, шығыстық немесе батыстық бойлық деп аталады. Бойлықтың 0°-тан 180°-қа дейінгі санау әдістері де қолданылады. Географиялық координаттар бұрышты өлшегіш аспаптардың көмегімен (теодолит, секстант, т.б.), астрономиялық бақылаулар арқылы анықталады.

## Дереккөздер
# Ел

**Ел** — қазақша екі мағына беретін термин:

* ел-мемлекеттің синонимі ретінде қолданылатын термин;
* аймақ—физикалық география мен геоморфологиялық түсінік бойынша аумақтардың ірі аймақтық бөліктері, өзіне топ қайталанбайтын жалпылама сипаты болатын аудандаудың бөлігі. Физикалық-географиялық немесе геоморфологиялық түсінік бойынша аймақтың саяси-әкімшілік шекараға тәуелсіз өз шекарасы болады. Аймақ бірнеше физикалық-географиялық провинцияларды немесе облыстарды біріктіреді де, өз алдында аймақтар тобына бірігеді. Физикалық-географиялық аймақтарға Орыс жазықтығы, Орал, Батыс Сібір ойпаты, Орта Сібір таулы үстірті, Оңтүстік Сібір таулары, Кіші Азия, Армян және Иран таулы қыраттары, Апеннин Италиясы, Жерортатeңіздік аймақтар және тағы басқа жатады.

## Дереккөздер
# АҚШ штаттарының тізімі

Штаттардың атаулары мен шекаралары көрсетілген АҚШ картасы
Штаттардың физикалық картасы
**Америка Құрама Штаттары** 50 штаттан тұрады.

## Штаттар тізімі

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Айдахо |
| Айова |
| Алабама |
| Аляска |
| Аризона |
| Арканзас |
| Батыс Вирджиния |
| Вайоминг |
| Вашингтон |
| Вермонт |

 |

|  |
| --- |
| Вирджиния |
| Висконсин |
| Гавайи |
| Делавэр |
| Джорджия |
| Иллинойс |
| Индиана |
| Калифорния |
| Канзас |
| Кентукки |

 |

|  |
| --- |
| Колорадо |
| Коннектикут |
| Луизиана |
| Массачусетс |
| Миннесота |
| Миссисипи |
| Миссури |
| Мичиган |
| Монтана |
| Мэн |

 |

|  |
| --- |
| Мэриленд |
| Небраска |
| Невада |
| Нью-Гэмпшир |
| Нью-Джерси |
| Нью-Йорк |
| Нью-Мексико |
| Огайо |
| Оклахома |
| Оңтүстік Дакота |

 |

|  |
| --- |
| Оңтүстік Каролина |
| Орегон |
| Пенсильвания |
| Род-Айленд |
| Солтүстік Дакота |
| Солтүстік Каролина |
| Теннесси |
| Техас |
| Флорида |
| Юта |

 |

## Тағы қараңыз

* Одаққа кіру күні бойынша АҚШ штаттарының тізімі
# Этнохороним[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Этнохороним** (гр. *ἔθνος*, «халық» + гр. *χῶρος*, «жер/аймақ» + гр. *όνυμα*, «аты»), **этникон** — топониммен белгіленген, бір жерде өмір сүретін халықтың атауы. Мысалы, Астана — *астаналық(тар)*, Алматы — *алматылық(тар)*, Семей — *семейлік(тер)*, Талдықорған — *талдықорғандық(тар)*, Аягөз — *аягөздік(тер)*.

Қазақ тілінде этнохоримге байланысты белгілі бір ереже жоқ. Бірақ жер аты жуан дауысты буынмен аяқталса, -лық/-дық жұрнақтары жалғанады (мысалы: Қазақстандық, Қытайлық). Ал жер аты жіңішке дауысты буынмен аяқталса, -лік/-дік жұрнақтары жалғанады (мысалы: Ресейлік, Аягөздік)

Кейде этнохороним жердің тарихи атауына байланысты қойылады.

## Қызықты мәліметтер

Кейде жер аты мен этнохороним әртүрлі болады. Мысалы:

* *камчадалдар* — Камчатка тұрғындары (ескі этноним бойынша);
* *кариока* — Рио-де-Жанейро тұрғындары;
* *монегаскалар* — Монако тұрғындары;
* *манкуниандар* — Манчестер тұрғындары;
* *конголездіктер* — Конго тұрғындары;
* *одесситтер* — Одесса тұрғындары;
* *муромляндар* — Муром тұрғындары;
* *малагасийліктер* — Мадагаскар тұрғындары;

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтеме

* Тұрғындар атауының пайда болуы
* «КСРО халқы атаулары сөздігі: шамамен 10.000 атау», А. М. Бабкина және Е. А. Левашова редакциясы бойынша. М., «Орыс тілі», 1975.
# Жазғы уақыт[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Жазғы уақыт қолданылатын аймақтар      Жазғы уақыттан бас тартқан аймақтар
     Жазғы уақыт ешқашан пайдаланылмаған аймақтар
**Жазғы уақыт** — негізгі уақытпен салыстырғанда 1 сағат ілгері, әр елде қолданылатын уақыт. Дүние жүзінің көптеген елдерінде тәуліктің жарық бөлігін тиімді пайдалану үшін енгізіледі. Жазғы уақытқа өту наурыздың соңғы жексенбісінде, ал декреттік уақытқа қайта көшу қазанның соңғы жексенбісінде жүзеге асырылады.

## Дереккөздер
# Federal Information Processing Standard

**Federal Information Processing Standard** (**FIPS**, қаз. *Ақпаратты Өңдеудің Федералды Стандарты*) — АҚШ-тың барлық азаматтық үкiмет мекемелері мен контрагенттерінің қолданысындағы АҚШ үкіметі жасаған ашық жарияланатын стандарттар. FIPS-тің көптеген стандарттары — өзге кең таралған стандарттардың (ANSI, IEEE, ISO, т. б.) өзгертілген нұсқалары болып табылады.

FIPS-тің кейбір стандарттарын АҚШ үкіметі жасаған. Мысалы, елдер кодтары, сондай-ақ DES (FIPS 46) және AES (FIPS 197) сынды криптографиялық стандарттар.

FIPS стандарттарының елдер мен аймақтар атауларын кодтауы ISO 3166 және NUTS стандарттарына ұқсайды.

## Сыртқы сілтемелер

* FIPS ресми сайты
# Кентукки[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| АҚШ штаты |
| **Кентукки** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Кентукки туы | Кентукки мөрі |

 |
|  |
| **Штат ұраны** | Бірлік |
| **Штат лақапаты** | *блюграсс штат (ағыл. Bluegrass state)* |
| **Астанасы** | Франкфорт |
| **Тұрғыны** | 4 509 342 (2020 жыл) 26−орын (АҚШ б-ша) |
| - тығыздығы  | 42,5 адам/км² |  |
| **Ауданы** | 37−орын |
|  |
| - барлығы  | 104 659 км²  |
| - су беті  | ( |
| - ендік  | 36° 30′ с. е. бойынша 39° 09′ с. е., |
| - бойлық | 116°57' б. б. бойынша 89° 34′ б. б., |  |
| **Теңіз деңгейінен биіктігі** |  |
| - максимал биіктігі | 1263м м  |
| - орташа биіктігі | 230м м  |
| - минимал биіктігі  | 78м м |  |
| **Штат статусын иеленуі** | 1 июня 1792 года 15 ретпен |
| - штат болмай тұрып  | Кентукки округі |  |
| **Губернаторы** | Стив Бешеар |
| **Заң шығару органы** |  |
| - жоғарғы палатасы |  |
| - төменгі палатасы |  |  |
| **Уақыт белдеуі** | UTC-5/-4 |
| **Ресми сайты:** | kentucky.gov |

**Кентукки** (ағылш. *Kentucky*) — АҚШ-тың шығыс бөлігінде орналасқан штат.

2020 санақ бойыншы тұрғын саны 4 509 342 адамды құрайды (штаттар арасында 26-шы орын)

Штат орталығы- Франкфорт. Ірі қалалары- Луисвилл, Лексингтон-Файетт, Оунсборо, Боулинг-Грин, Хопкинсвилл.

Штаттың атауы аттас өзенінің атауынан шығады

## Галерея

*
*
*
*
*
*
*

## Дереккөздер