# Филиппин

|  |
| --- |
| **Филиппиндер Республикасы Үлгі:Lang-tl ағылш. *Republic of the Philippines* ис. *República de Filipinas |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Ұран: *«Maka-Diyos, Makatao, Makakalikasan, at Makabansa «Құдай үшін, Халық үшін, Табиғат үшін және Отан үшін»»* |
| Әнұран: *«Lupang Hinirang»* *(тыңдау )* |
|  |
| Тарихы |
| **Тәуелсіздік күні** | 12 маусым 1898 жыл (Испания-дан) 4 шілде 1946 жыл (АҚШ-тан) |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілдері** | Филиппин тілі, ағылшын тілі |
| **Елорда** | Манила |
| **Ірі қалалары** | Кесон-Сити, Манила, Давао, Себу |
| **Үкімет түрі** | Президенттік республика |
| **Президенті Вице-президенті** | Бонгбонг Маркос Сара Дутерте
 |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы • % су беті
  | Әлем бойынша 72-орын 299 764 км² 0,6 |
| **Жұрты** • Сарап (2015) • Тығыздығы
 | ▲ 114 163 719 адам (13-орын) 381 адам/км² (47-орын) |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (АҚТ)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  1,041 трлн. $ (27-орын) 9,538 $ (119-орын) |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  354 млрд. $ (36-орын) 3,246 $ (125-орын) |
| **АДИ** (2017) | ▲ 0,699 (**орташа**) (113-орын) |
| **Валютасы** | филиппин песосы (`PHP`) |
| Қосымша мәліметтер |
| **Интернет үйшігі** | .ph |
| **ISO коды** | PH |
| **ХОК коды** | PHI |
| **Телефон коды** | +63 |
| **Уақыт белдеулері** | +8 |

Филиппиндер
**Филиппин** (ағылш. *Philippines*, Үлгі:Lang-tl), ресми атауы — **Филиппин Республикасы** (ағылш. *Republic of the Philippines*, Үлгі:Lang-tl) — Оңтүстік-шығыс Азиядағы мемлекет. Тынық мұхиттағы Индонезия мен Тайвань арасында орналасқан көптеген аралдардан тұрады. Халқы 114 млн.

## Экономикасы

**Артықшылықтары**: шетелдің инвесторларға ашық. Ауыл шаруашылығы өнімділігінің өсуі. Банан мен ананас экспорты. Шетелде істейтін филиппин азаматтарының ауқымды ақша аударымдары.

**Кемшіліктері**: энергия мәселесі даму қарқыны тежейді. Дамымаған инфрақұырылымы. Шетел қаржы көздеріне тәуелділік. Аз өнімді шаруашылықтар.

Бүгінгі Филиппиндер — аграрлы-индустриалды ел. Ең жақсы дамыған өндіріс салалары: электрондық, жеңіл өнеркәсіп, химиялық, ағашөңдеу, тамақ, фармацевтикалық. Ауыл шаруашылығы балық пен орман шаруашылықтарын қамтиды. Филиппиндер — кокос жаңғақтарын, банандар, күріш пен ананастар ірі экспорттаушысы. Маңызды сауда серіктері — АҚШ, Тайвань, Германия, Жапония, Гонконг. Елде жол инфрақұрылымдары едәуір дамыған — темір жолдар, автожолдар, өзен және теңіз транспорты. Елдің ірі порттары: Давао, Манила және Себу. Ұлттық ақшасы — филиппин песосы.

## Физикалық және географиялық сипаттамалары

Филиппиннің жағдайы Малай архипелагының құрамына кіретін Филиппин аралдарын алып жатыр. Филиппинге тиесілі 7100-ден астам аралдардың ең үлкені: Лусон, Минданао, Самар, Панай, Палаван, Негрос, Миндоро, Лейте, Бохол, Кебу. Солтүстіктен оңтүстікке қарай филиппин архипелагының ұзындығы 2000 км-ге тең, батысқа қарай шығысқа қарай - 900 км. Батыста аралдар Оңтүстік Қытай теңізімен, ал шығысында - Филиппин теңізімен, оңтүстігінде - Сулавеси теңізімен, солтүстікте аралдар Бухари тайпасынан Тайвань аралынан бөлінеді. Филиппин аралдарының солтүстік нүктесі Батан аралдары болып табылады. Оңтүстігі - Сибуты аралы. Ең батыс Балабақ аралы, ал шығыс - Миндана аралы. Жағалау желісі 36,3 мың км. Аралдардың жалпы ауданы 299,7 мың км² құрайды.

Аралдардың рельефі негізінен таулар болып табылады, олардың ең үлкені - Апо (2954 м) жанартауы Минданао аралында орналасқан. Аралиппель континентальды және мұхиттық литосфералық плиталардың қиылысында орналасып, Тынық мұхит аймағындағы Өрт сақинасына енгендіктен тау тізбектері вулканнан шыққан, бұл сейсмикалық пен вулканизмнің жоғарлауымен сипатталады. Терең құдықтар мен вулканикалық аралдар Филиппиннің айрықша ерекшелігі болып табылады. Минданао аралының жағалауында, әлемдегі мұхиттардағы ең тереңдіктің бірі - 10 830 м дейінгі тереңдіктегі Филиппин шұңғымасы бар.

### Климат

Филиппинде тропикалық теңіз климаты бар, ол ыстық және ылғалды. Жыл мұнда үш кезеңге бөлінеді: tag-init немесе tag-arav - наурыз айынан мамыр айына дейін созылатын ыстық, құрғақ уақыт (жаз), маусым-қараша айларына созылатын тег-улана-жаңбырлы кезең және тег-ламиг-суық құрғақ маусымы, ол желтоқсаннан ақпанға дейін созылады. Мамырдан қазанға дейін мұнда оңтүстік-батыс мусоны «хагабат» деп аталады, яғни қарашадан сәуір айына дейін «Амикхан» солтүстік-шығыс құрғақ муссонды басқарады. Температура, әдетте, 21 °C-ден 32 °C-ге дейін өзгереді, бірақ ол осы шектерден асып кетуі мүмкін. Қаңтар - ең суық ай, ал мамыр - ең ыстық ай.

Мұнда орташа жылдық температура 26,6 °С құрайды. Аймаққа байланысты температура айтарлықтай өзгермейді. Аралдардың оңтүстік бөлігінде болсын, солтүстік немесе шығыс - температура шамамен бірдей. Ауа-райының үлкен әсеріне теңіз деңгейіне қатысты орын бар. Багуиодағы орташа температура теңіз деңгейінен 1500 метр биіктікте орналасқан, шамамен 18,3 °С, бұл орын өте танымал.

Шілде-қазан айларында мұнда тайфун белдігінің арқасында жаңбыр жауады. Жауын-шашынның жылдық жауын-шашын мөлшері жылына 5000 мм-ден (200 дюйм), шығыс жағалауы сияқты, ашық далада, өсімдік жамылғылары үшін жылына 1000 мм (39 дюйм). Архипелагтағы ең суық циклон 1911 жылы шілдеде болған, бір күнде 1168 мм (46 дюйм) жауын болды. Багио - Филиппинде тропикалық циклонның кезеңі.

Тайфундар жиі елдің солтүстік аймақтарына түседі, цунами мүмкін.

## Туризм

Филиппиндегі ең ірі қалалардың бірі — Манила, ол Лусон аралында орналасқан. Манила — мемлекеттің астанасы, негізгі мәдени және экономикалық орталығы. Қала **Үлкен Манила** конурбациясының орталығы болып табылады, оның халқы шамамен 12 миллион адамды құрайды. Конурбация құрамына Кесон-Сити, Калоокан және Пасай сияқты ірі қалалар кіреді.

Манилада Филиппиндердің Ұлттық музейі, Табиғат тарихы музейі, Санто-Томас антропология музейі, Метрополитен өнер музейі орналасқан. Интрамурос тарихи орталығында XVI–XVIII ғасырларға жататын бекіністер, шіркеулер, тұрғын үйлер мен Ботаникалық бақ бар. Туристер үшін Манила қаласы бойынша шолу экскурсиялары, Тааль көліне сапарлар, әуе сафариі және фольклорлық шоулар ұйымдастырылады.

Филиппиндер өздерінің жағажайларымен және әсем маржан рифтерімен әйгілі. Ең танымал туристік курорттар архипелагтың оңтүстігінде орналасқан Боракай, Себу, Бохоль және Палаван аралдарында шоғырланған. Мұнда туристерге жағажайлық демалыспен қатар, круиздер, дайвинг және серфинг сияқты белсенді демалыс түрлері де ұсынылады. Филиппин архипелагының солтүстігінде орналасқан, Маниладан оңай жетуге болатын Миндоро аралы да тартымды әрі қарқынды дамып келе жатқан бағыт болып саналады.

Аралдар аумағында 35 ұлттық парк (ең ірісі — Маунтс-Иглит–Бако), жануарлар дүниесін қорғау резерваттары мен орман қорықтары бар. Туристер үшін аса қызықты әрі ірі нысандар қатарына Лусон мен Минданао аралдарында орналасқан Апо, Тааль, Майон және Канлаон жанартаулары жатады.

Филиппиндер табиғи, әлеуметтік және мәдени тұрғыдан жеткілікті рекреациялық ресурстарға ие. Қазіргі таңда аралдарда туризмнің дерлік барлық түрлері дамыған: жағажайлық, экстремалды, спорттық, экологиялық, танымдық, сондай-ақ секс-туризм. Дегенмен елдегі саяси тұрақсыздық, мұсылман және христиан қауымдары арасындағы қақтығыстар туризмнің дамуына кері әсер етеді. Сонымен қатар, муссонды климат пен алты айдан астам созылатын жаңбырлы маусым жағажай туризмінің өркендеуіне қолайлы емес.

## Галерея

* Филиппиндердің көрнекті тарихи жерлері
*
*
*
*
*
*
*
*

## Дереккөздер