Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Corona(covid 19)

mũrĩmũ wa korona(covid-19) nĩ mũrĩmũ wa gwatanio ugomagĩraga mahũri. ũtitikagwo na mingini ya korona na ĩcũngagĩria mĩruro ta: kũremwo kũhuhia, ngorora, ũrugarĩ wa mwĩrĩ, kũrĩo nĩ mũtwe, kũtirikwo na thithi wa cama na wa mũnungo.

thirikari ya China nĩyo yarĩ ya mbere kuhuha coro december ya 2019, thutha wa ndirũ itaramenyeka iracũngĩrĩria mathĩĩna ma mahũri kwonekana gĩcangũ-inĩ kĩa Wuhan. ũrũmwe wa Mabũrũri (UN) nĩ ya gwetire mũrimũ ũyũ wa korona ta kĩng'ũki kĩa ũgwati thĩĩ yothe na kũũria thirikari ciothe kwĩhũga

na kũũria mathirikari kwĩĩhũga

## macongerera ma korona bũrũri-inĩ wa kenya

thirikari ya kenya ya uguũrire gũkinya kwa mũrimũ wa korona bũrũri-inĩ tarĩki ya March 13, 2020, thutha wa ciira ciganona kũonekana nairobi na mambatha.

thirikari nĩ ĩracokire ĩratacũkia makinya maiganona na kwĩigĩrĩra mũigĩ mĩkana ya kũhotomia ũthegei wa mũrimũ ũyũ. thirikari nĩ ĩracehire kahinda ka mĩhango na njũrũro na njĩra ya kũigĩrĩra 'curfew', ningĩ mĩcemanio ĩgĩkananio, makĩria mũĩngĩ nĩ ũrabatara gũharũkia karembeko na kwaga gũkuhanĩrĩrana.
# Rĩera

**Rĩera**

Rĩera rĩkoragwo na erementi na kompaudi :

| Namba | Mũthaiga | pacenti |
| --- | --- | --- |
| 1 | Oxygen | ? |
| 2 | Nitrogen | ? |
| 3 | Karbon dioxide | ? |
| 4 | Ndogo ya maĩ | ? |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
# Kĩnanda kĩa Kĩgũkũira

**Kĩgũkũira** (igetwo 'เปียโน' na rũthiomi rwa Thai)nĩ kĩnanda kĩrĩa kĩrutaga Mũgambo rĩrĩa cabi(kana magego) ciayo ciahacwo(kana kũbacio thimo-inĩ na mĩgathĩko ĩna Icicio cia mahutia-touch screen-), na gĩgĩtũma macunguruma wa nyundo kũhũra ndigi. Igũkũira cia mahinda maya irĩ na mĩrongo ĩnana na ĩnana ya cabi njerũ na njirũ, na irĩ na mũtaratara wa kũhũmĩkithia rangi na njĩra ĩiganaine. Nyĩmbo ina ngumo bũrũri wa mũgĩkũyũ iria ihũthĩrĩte mĩgambo ya kĩgũkũira nĩ ta: *Njaura Icoki*

## Kĩhũmo

Kĩugo kĩa hũthĩkire rĩa mbere ibuku-inĩ rĩa Sonara wa Njũgũna rungu rwa ngoga ''*Mahĩndĩ ma Kĩmathi' **kĩnyanjara kĩrĩa mũthaki ũmwe agwĩtwo** Mũcoki **atarĩrĩragia mũkawe: 'Ciana nĩ igoka kũgaya mũgũnda, we wĩ mũgũki, ona wona ngĩrĩa mũgũka ti kuuga mathangũ mayo nĩ makagaya mwĩrĩ, no njiarwa cia ngumutho ya ithagumo itheremaga mwĩrĩ ginya thakame na makerũro magatuo na magego magabacĩrĩrio njarũmi o ta cabi cia kĩnanda gĩa Kĩnũthia. Magego makahana ira. Na nĩũĩrĩga Kĩnũthia Kĩgũkũira?**

Kiugo kiumanĩte na gũtembania ciugo '**mũgũkũ**' kĩrĩa gĩtaũkaga ta kĩũga kĩa mũgũrwa wa bacĩrĩra ciũngũ cia mũturi hamwe na kiugo '**ira**' gĩngĩtaũka ta 'mũthenya mbere wa ũmũthĩ', 'kũthũra' o kana 'ngora ya maaĩ mahehũ kũrĩ barafu mena rangi mwerũ'
# Njuĩrĩ

Njuĩrĩ ya mũabirika ĩkĩramwo

**Njuĩrĩ** nĩ gĩcunjĩ kĩa rũathia kĩrĩa kĩmeraga na gũkĩra rwototia. Nĩ ĩkoragwo ĩgĩte mwĩrĩ wa nyamű nyingĩ cia kũongithia.