Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ngola

**Repubilika ya Ngola
República de Angola**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Dalapo) | (Bidimbu) |

 |
| Dibanza: *Virtus Unita Fortior* |
|  |
| Ndînga ya luyalu | kimputulukesi kikongo, kimbundu, kitcokwe, kikwanyama |
| Mbânza-kimfumu | Lwanda |
| Ntinu Ntumwa ya ntete | João Lourenço |
| Luyalumunu - maza | 1 246 700 km² 3,3 % |
| Bêsi | 25 789 024 (2014) |
| Kilûmbu ya kimpwanza | 11.11.1975 |
| Mbôngo | Kwanza |
| Mukaba ya ntângu | UTC+1 – UTC+2 |
| Muyimbu ya yinsi | Angola Avante |
| Suka ya kondi | .ao |
| Numelo ya fone | +244 |

**Ngola** to **Repubilika ya Ngola** kele yinsi mosi na Afrika ya Sude. Bayinsi na pene-pene ya yau kele Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, Zambia mpe Namibia. Kizûnga ya Kabinda kele na ndilu na Repubilika ya Kôngo. Mbânza-kimfumu ya yau kele Lwanda.

Banda 1975, nsiku ya kuluta mfunu na nsiku ya Ngola kele N'kanda Luyaadilu.

## Kinkulu

Bayinsi ya ntotila ke tulama na sika ya Ngola na ntwala. Bawu vwandaka Kakongo mpe Kabinda, Kôngo ya Ntotila na node, Ndongo mpe Matamba na katikati mpe Benguela na sude.

Ngola vwandaka koloni ya Mputuki tî kuna 1974.

| Zina ya kieleka | Zina ya koloni |
| --- | --- |
| Bengela | Mombaça |
| Lubango | Sá da Bandeira |
| Luena | Luso |
| Mbânza Kôngo | São Salvador |
| Namibe | Moçâmedes |
| Nzeto | Ambrizete |
| Saurimo | Henrique de Carvalho |
| Soyo | Santo Antonio do Zaire |
| Tsiowa | Cabinda |
| Waku Kungu | Cela |
| Wambu | Nova Lisboa |
| Wizi | Carmona |

## Bizûnga

Mapa ya bizûnga ya Ngola
1. Bengo
2. Bengela
3. Biye
4. Kabinda
5. Kuando Kubango
6. Kuanza Node
7. Kuanza Sudi
8. Kunene
9. Wambu
10. Wila
11. Luanda
12. Lunda Node
13. Lunda Sudi
14. Malanzi
15. Musiku
16. Namibe
17. Wizi
18. Nzâdi

## Bântu

* ovimbundu 37 %
* bambundu 25 %
* bakôngo 15 %
* balunda na batshokwe 8 %
* banyemba 6 %
* bântu ya nkaka 9 %

Kimputuki kele ndînga ya kisalu ya lêta. Bandînga ya bwala kele kisikôngo, kimbundu, ovimbundu, kitshokwe, kimbunda mpe kikwanyama.

|  |
| --- |
| **Zinsi ya Afelika (Afrika)** |
|  | **Afelika ya Node** : Algeria · Libia · Maroko · Misiri · Sudan · Tunisia |
|  | **Afelika ya Lumonso** : Benin · Burkina Faso · Gambia · Gana · Ginea · Ginea-Bisau · Kap Verde · Kodivwa · Liberia · Mali · Moritania · Nizé · Nizeria · Senangale · Sierra Leone · Togo |
|  | **Afelika ya Kati** : Ginea ya Ekwatelo · Kamerun · Ngabu· Afelika ya Kati · Kôngo-Balazavile · Kôngo-Kinsasa · Santu Tome na Prinsipe · Tasadi |
|  | **Afelika ya Lunene** : Burundi · Djibuti · Eritrea · Itiopia · Kenya · Rwanda · Seychell · Sômâlia · Sudan ya Sudi · Tanzania · Uganda |
|  | **Afelika ya Sudi** : Botswana · Komoro · Lesotho · Malagasi · Malawi · Mauritius · Musambiki · Namibia · Ngola · Repubilika ya Afelika ya Sudi · Swati · Zambia · Zimbabwe |
| **Zinsi ya kimpuanza ve:**
Somaliland · Repubilika ya Balabu ya Saharawi ya Dimokalasi |
# Rwanda

**Repubilika ya Rwanda
Repubulika y'u Rwanda
République du Rwanda**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Dalapo) | (Bidimbu) |

 |
| Dibanza: *Ubumwe, umurimo, gukunda igihugu* |
|  |
| Ndînga ya luyalu | kinyarwanda kifalanse, kingelezi |
| Mbânza-kimfumu | Kigali |
| Ntinu | Paul Kagame |
| Luyalumunu - maza | 26 338 km² 3,3 % |
| Bêsi | 8 387 000 |
| Kilûmbu ya kimpwanza | 1.7.1962 |
| Mbôngo | Falanga ya Rwanda |
| Mukaba ya ntângu | UTC+2 |
| Muyimbu ya yinsi | Rwanda Nziza |
| Suka ya kondi | .rw |
| Numelo ya fone | +250 |

**Rwanda** kele yinsi na Afelika ya Kati. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, Uganda, Tanzania mpe Burundi. Kigali kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Rwanda.

Rwanda

|  |
| --- |
| **Zinsi ya Afelika (Afrika)** |
|  | **Afelika ya Node** : Algeria · Libia · Maroko · Misiri · Sudan · Tunisia |
|  | **Afelika ya Lumonso** : Benin · Burkina Faso · Gambia · Gana · Ginea · Ginea-Bisau · Kap Verde · Kodivwa · Liberia · Mali · Moritania · Nizé · Nizeria · Senangale · Sierra Leone · Togo |
|  | **Afelika ya Kati** : Ginea ya Ekwatelo · Kamerun · Ngabu· Afelika ya Kati · Kôngo-Balazavile · Kôngo-Kinsasa · Santu Tome na Prinsipe · Tasadi |
|  | **Afelika ya Lunene** : Burundi · Djibuti · Eritrea · Itiopia · Kenya · Rwanda · Seychell · Sômâlia · Sudan ya Sudi · Tanzania · Uganda |
|  | **Afelika ya Sudi** : Botswana · Komoro · Lesotho · Malagasi · Malawi · Mauritius · Musambiki · Namibia · Ngola · Repubilika ya Afelika ya Sudi · Swati · Zambia · Zimbabwe |
| **Zinsi ya kimpuanza ve:**
Somaliland · Repubilika ya Balabu ya Saharawi ya Dimokalasi |
# Zambia

**Repubilika ya Zambia
Republic of Zambia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Dalapo) | (Bidimbu) |

 |
| Dibanza: *One Zambia, one nation* |
|  |
| Ndînga ya luyalu | kingelesi |
| Mbânza-kimfumu | Lusaka |
| Ntinu | Hakainde Hichilema |
| Luyalumunu - maza | 752 614 km² 1 % |
| Bêsi | 17 351 708 |
| Kilûmbu ya kimpwanza | 20.6.1960 |
| Mbôngo | Kwatcha |
| Mukaba ya ntângu | UTC+2 |
| Muyimbu ya yinsi | Stand and sing of Zambia, proud and free |
| Suka ya kondi | .zm |
| Numelo ya fone | +260 |

**Zambia** kele leta ya Afelika ya Sudi. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Kongo ya Dimokasali, Tanzania, Malawi, Musambiki, Zimbabwe, Namibia mpe Ngola. Lusaka kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Zambia.

## Bantu

* babemba
* banyanza
* batonga
* balunda
* baluvale
* kawonde
* bankoya

Bandinga ya mfunu kele kibemba ye kinyanza, muntu kele ndinga ya ntete ya Malawi.

|  |
| --- |
| **Zinsi ya Afelika (Afrika)** |
|  | **Afelika ya Node** : Algeria · Libia · Maroko · Misiri · Sudan · Tunisia |
|  | **Afelika ya Lumonso** : Benin · Burkina Faso · Gambia · Gana · Ginea · Ginea-Bisau · Kap Verde · Kodivwa · Liberia · Mali · Moritania · Nizé · Nizeria · Senangale · Sierra Leone · Togo |
|  | **Afelika ya Kati** : Ginea ya Ekwatelo · Kamerun · Ngabu· Afelika ya Kati · Kôngo-Balazavile · Kôngo-Kinsasa · Santu Tome na Prinsipe · Tasadi |
|  | **Afelika ya Lunene** : Burundi · Djibuti · Eritrea · Itiopia · Kenya · Rwanda · Seychell · Sômâlia · Sudan ya Sudi · Tanzania · Uganda |
|  | **Afelika ya Sudi** : Botswana · Komoro · Lesotho · Malagasi · Malawi · Mauritius · Musambiki · Namibia · Ngola · Repubilika ya Afelika ya Sudi · Swati · Zambia · Zimbabwe |
| **Zinsi ya kimpuanza ve:**
Somaliland · Repubilika ya Balabu ya Saharawi ya Dimokalasi |