Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fransɩɩ

|  |
| --- |
| **Fransɩɩ** Fransɩɩ : République française |
|  Fransɩɩ tɛlɛŋa  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Fransɩɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka |  Fransɩɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ |

 |
| Tʋmɩyɛ taa kʋnʋmɩŋ: | Fransɩɩ |
| Tɛtʋ sɔsɔtʋ: | Paarii |
| Ɛjadɛ kɛ mbʋ yɔ: | . |
| Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ: | Ɖajaa Emmanuel Macron |
| Ɛjaɖɛ walanzɩ: | 672 369 km² |
| Samaɣ ñʋʋ: | 67 595 000 (2017) |
| Tɛtʋ hɔɔlʋʋ samaɣ ñʋʋ: | 100,5 km² |
| Internet nimaɣ: | .fr |

**Fransɩ** ɛjɛɖɛ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ Eerɔpʋ nɛ kɩ-wɩsɩ ɖʊyɛ taa kpem yɔ. Fransɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ Paarii nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ lɛ Fransɩɩ. Liidiye ndɩ pɔtɔkɩ yɔ ndɩ lɛ Eeroo.

Tour Eiffel vue du Trocadéro
Fransɩɩ kɩɖaʊ kɛtɛɛka wɛna tɔlɩm nabutozo nɛ pɩpɩɩ tibu yɔɔ. Tɔlɩm mbʊ mbʊ yɔ: pʊlɔɔ, kʊhʊlʊmʊm nɛ kɩsɛɛmɩm. Kpaɣnɛ pɩnzɩ 1950 lɛ Fransɩ ɛjaɖɛ kɛna ajɛya wena alɩzɩ Eerɔpʋ kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ yɔ nɛ ɖɩwɛ OTAN ŋgbɛyɛ taa ɖɔɖɔ. Pɩtɛkɛ piɖeke, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ G7 taa, G20 taa, ajɛya wena atɔkɩ Eeroo se liidiya yɔ a-taa, UNESCO taa ɖɔɖɔ nɛ aŋgba kɩkaŋ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa ɖɔpɖɔ.

Keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ Fransɩɩ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna ɖɔŋ sakɩyɛ kɛ lɛɛna yɔɔ yɔ: kɩwɛna ɖɔŋ kɛ ajɛya wena awɛ lɩŋgamɩŋ hɛkɩŋ taa yɔ, pɩnɛ ketenzi nasɩlɛ taa ɖɔɖɔ.

Fromages français
Fransɩɩ ɖʊʊ kɩ-nɔɔ kɛ keteŋa kpeekpe politiki tɔm taa nɛ paale lɛ, kɩwɛna sɔɔjanaa. Keteŋa kpeekpe taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ wɛnaʊ ɖɔŋ lɩŋgamɩŋ nɛ teŋunaa yɔɔ. Pɩtɩŋa pɩlɩna kɩ-tɛ politiki tɔm nɛ kɩ-tɛ tɔsʊʊ hʊʊ taa nɛ ɛzɩma kɩ-ta ɛyaa ndɩ ndɩ wɛɛ ɖɔɖɔ yɔ. Fransɩ wɛna ɖɔŋ sɔsɔŋ kpem ɖɔɖɔ politiki tɔm taa, tɔsʊʊ taa, sɔɔjɛtʊ taa nɛ ɛsakuliye tɔm taa kɛ Eerɔpʋ nɛ keteŋa kpeekpe taa ɖɔɖɔ.

Chateau de Cléron, Doubs
Eerɔpʋ kpeekpe taa lɛ, pɩnaɣ 2014 taa lɛ, Fransɩ kɛŋna ɛjaɖɛ naatozo ñɩnɖɛ tɔsʊʊ hʊʊ taa; Caama nɛ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ ajɛya ɖeke ɖɛna Fransɩɩ yɔɔ.

Fransɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ yɔ Ɖajaa Emmanuel Macron nɛ komina ñʊʊdʊ yɔ Ɖajaa Édouard Philippe.

TGV à Gare Montparnasse

|  |
| --- |
| **Eerɔpɩ** |
| Caama • Ɛsɩpaañɩ • Fatiikaŋ • Fransɩɩ • Hɔŋirii • Irɩlandɩ • Isilandɩ • Itaalii • Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ • Krɛsɩ • Liechtenstein • Otirisi • Pɛliziki • Peyibaa • Piyeeloorusi • Pɔlɔɔñɩ • Pɔritigaalɩ • Puligari • Ruusii • Siloveni • Siloovaakii • Suwiisi • Sʊyɛdɩ • Ukurɛnɩ |
# Caama

|  |
| --- |
| **Caama** Caama: Deutschland Fransɩɩ: Allemagne |
|  Caama tɛlɛŋa  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Caama Kɩɖaʋ kɩdɛɛka |  Caama Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ |

 |
| Tʋmɩyɛ taa kʋnʋmɩŋ: | Caama tɔm |
| Tɛtʋ sɔsɔtʋ: | Pɛrɩlɛɛ |
| Ɛjadɛ kɛ mbʋ yɔ: | . |
| Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ: | Ɖoɖoo Olaf Scholz |
| Ɛjaɖɛ walanzɩ: | 357,168 km² |
| Samaɣ ñʋʋ: | 82,457,000 (2016) |
| Tɛtʋ hɔɔlʋʋ samaɣ ñʋʋ: | 227 km² |
| Internet nimaɣ: | . |

**Caama** ɛjaɖɛ wɛ tuuɖe kedeŋa ŋga payaɣ se Eerɔpʋ yɔ kɛ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Caama ɛjaɖɛ kɛ kɩkpɛndɩɣ ajɛya. Caama ɛjaɖɛ wɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-hɛkʊ taa: hayʊ kiŋ lɛ, Hayʊ teŋu, Taanemarɩkɩ nɛ Palitiki Teŋgu, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Pɔlɔɔñɩ ɛjaɖɛ nɛ Cɛɛkɩ ɛjaɖɛ, hadɛ kɩŋ lɛ, Otirisi nɛ Suwiisi ajɛya, pɩkazɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊiyɛ taa lɛ Fransɩɩ, Lugizamburi, Pɛlɩsiki nɛ Peyiiba ajɛya. Caama tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ, Pɛrɩlɛɛ, ɖɔɖɔ lɛ, Hamburg, Munich nɛ Polɔɔñɩ. Komina loniye sɔsɔyɛ wɛ Pɛɛrlɛnɩ tɛtʊ taa nɛ Pɔɔnɩ. Tɛtʊ ndu payaɣ se Frankfort-sur-Main yɔ, ndʊ lɛ tɔsʊʊ huu tɛ tɛtʊ.

Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩʊ waa 15 taa kɛ caama mba mba pawɛ Caama nɛ hayʊ kɩŋ yɔ, pɛkpɛnda nɛ pɛwɛɛ mbʊ payaɣ se prootɛsɩtaŋ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba yɔ pɩ-taa. Pɩnaɣ 1933 kɛ Naazii waa kpaɣ kehiyaɣ kpelaɣ nɛ pɩla mbʊ hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ paaza. Kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ tɛma nɛ pahaba Naazii sɔɔjana lɛ, Caama lesi kɩ-tɛtʊ kpeekpe nɛ kɩtɛyɩ nabʊlɛ taa: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, RFA nɛ RDA ñɛwɛɛ Sooviyetiki ajɛya kɩkpɛndɩɣ nesi tɛɛ.

Pɩɩtɛyɩ mbʊ lɛ, koloŋa sɔsɔɔ nakɛyɩ kaakaɣna ajɛya anɛ anaalɛ ahɛkʊ taa nɛ payaɣ-kɛ se Pɛɛrlɛnɩ koloŋa. Pinaɣ 1989 tɛ kamɩŋ fenaɣ taa kɛ koloŋa ŋga kɔyɔka nɛ pɩkɔma aloma fenaɣ 1990 lɛ, hɔɔlɩŋ naalɛ ɛnʊ ɛkpɛndɩ. Caama mba kʊnʊŋ kɛ Caama nɛ euro kɛ pɔtɔkɩ se liidiya.

Caama taa samaɣ kɛ milionaa 81 nɛ peeɖe eyaa kɩlɩna ɖɔʊ kɛ europia ajɛya kɩkpɛndɩɣ aŋgba wena payaɣ se Union européenne yɔ a-taa. peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ, Ɖoɖoo Angela Merkel, kɛna ɛzɩ Union Eerɔpɩyɛɛ taa sɔdʊʊ sɔsɔʊ kpem yɔ nɛ paa anɩ ɛhaɣ-ɩ ñamtʊ sɩŋŋŋ ɖɔɖɔ.

Eerɔpʋ kpeekpe tɔsʊʊ hʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, Caama kɛna ɛjaɖɛ kacalaɣ ñɩnɖɛ nɛ kedeŋa kpeekpe taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ naanza ñɩnɖɛ. pɩnaɣ 2011 taa lɛ, Caama kɛna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ kɛ wena akpakɩɣ atɔsʊʊ nɛ añɩm nɛ apɛdɩɣ nɛ agbaa yɔ. Ajɛya 28 wena awɛ Union Eerɔpɩyɛɛ yɔ a-taa lɛ, Caama taa koŋ kɛ tʊma ñɩnɩya tɔɖɔɔ, pʊtɔbʊʊ se kɩyɛna fenaɣ pɩnaɣ 2015 kanɛ ka-taa mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa ceeke naanza nɛ hɔɔlʊ ɖeke ñɩniʊ na tʊmɩyɛ se pala. Caama tɛtʊ taa ɛyaa hɛza nɛ paalakɩ kʊñɔmɩŋ caaa.

Ɖoɖoo Angela Merkel, Caama ñʋʋdʋ (Kenaɣ fenaɣ, pɩnaɣ 2012)
Caama nɛ Eerɔpʋ ajɛya lɛɛna panɩna nɛ ɖama nɛ pɔñɔzɩ kɩgaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ sɔnɔ se Eerɔpʋ ajɛya kɩkpɛndɩɣ taa yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ G7 taa, G20 taa, nɛ pɩtasɩna OTAN kɩgaʊ taa. Caama ɛjaɖɛ taa ɖɔɖɔ kɛ Eerɔpʋ hɛkʊ nɛ hɛkʊ liidiya ɖɩkpɛndɩyɛ tɛ koozaɣ sɔsɔɣa wɛɛ, pɩtasɩ ɖɔɖɔ ajɛya kpeekpe t;ɔm ɖɩhʊyɛ nɛ teŋgʊ yɔɔ waɖɛ tɛ kpelaɣ sɔsɔ wɛɛ.

|  |
| --- |
| **Eerɔpɩ** |
| Caama • Ɛsɩpaañɩ • Fatiikaŋ • Fransɩɩ • Hɔŋirii • Irɩlandɩ • Isilandɩ • Itaalii • Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ • Krɛsɩ • Liechtenstein • Otirisi • Pɛliziki • Peyibaa • Piyeeloorusi • Pɔlɔɔñɩ • Pɔritigaalɩ • Puligari • Ruusii • Siloveni • Siloovaakii • Suwiisi • Sʊyɛdɩ • Ukurɛnɩ |