# Сауд Хьэрыпей

|  |
| --- |
| Сауд Хьэрыпей хьэр-бз. *المملكة العربية السعودية* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сауд Хьэрыпейм и нып
 | Сауд Хьэрыпейм и дэмыгъэ
 |

23.716667, 44.116667 |
|  |
| Гоуидзэр: *«أشهد أن لا إله إلاَّ الله و أشهد أن محمد رسول الله»* |
| Къэрал уэрэд: *«عاش الملك»* *( едэӀун (info))* |
| **Щыхалъхьар** | 23 сентября 1932
 |
| **Нэхъышъхьэбзэхэр** | хьэрыпыбзэ
 |
| **Къалэ нэхъышъхьэр** | Эр Рияд |
| **Къалэ нэхъ инхэр** | Эр Рияд
 |
| **ӀэнатӀэ хабзэр** | Пэштыхьей ӀэнатӀэпӀашъхьэ
 |
| **Пэштыхь** | Абдаллэ ибн Абдэл Азиз
 |
| **Диныр** | Ислъам |
| **ШӀыпӀэр** • Псори
  | 13-нэ дунем 2 218 000 км² |
| **Къэралым и джылэр** • ЗэралъытэмкӀэ (2009) • Ӏувагъыр
 |  28 686 633 цӀыху (43-нэ) 12 цӀыху/км² |
| **ВКӀуП**   • КъыхэкӀыр (2008)   • Зы цӀыхум къытехуэр |  $467.7 млрд.  (27-нэ) $20,700 |
| **Сомыр (Валутэр)** | Сауд реал |
| **Интернет-доменхэр** | .sa |
| **Телефон кодыр** | +966 |
| **Зэманыгъуэхэр** | +3 |

**Пэштыхьей Сауд Хьэрыпей** (хьэр-бз. *المملكة العربية السعودية - эл-Мамлака эл-Арабийе эс-Суудийе*) — Азиэм хэт къэрал, КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум. Къалэнэхъышъхьэр — Эр Рияд.

## Хэкумэтхыр

Сауд Хьэрыпейм и шӀыпӀэтхыпхъэ
Сауд Хьэрыпейр ипшъэ-къуэкӀыпӀэ Азиэм хэт, КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум, Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм.

И гъунапкъэхэр здыӀухьэр: ишъхъэрэ лъэныкъуэм — Мысырым, Йорданым, Иракум, Кувейтым джоуэ, къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм — Катарым, ХьӀЗ-м, Оманым джоуэ, ипшъэ лъэныкъуэм — Йеменым. Ипшъэ лъэныкъуэм гъунапкъэр пшахъуалъэм зэрикӀым шъхьэкӀэ Сауд Хьэрыпеймрэ Йеменымрэ я гъунапкъэм хэкӀуэдэгъуэ иӀыу ирокӀуэ.

Сауд Хьэрыпейм и шӀыпӀэр хы Плъыжым и Ӏуфэм Ӏохьэ (къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм), Къажэр хыжэм и Ӏуфэм къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ.

Къэрал шӀыпӀэм и нэхъыбэр пшахъуалъэхэм яубыд. КъуэхьэпӀэ лъэныкъуэм Ӏуашъхьэ Хиджазхэр хэлъ.

Климэтыр ишъхъэрэ лъэныкъуэм субтропику щыт, ипшъэм тропику. Гъэмахуэр хуабэ Ӏэуэ щыт, шӀымахуэр хуабэ. ЩӀышылэм и курыт температурэр +8 щыкӀэдзауэ +21°С нос, бадзэуэгъуэм +26 щыкӀэдзауэ +42°С нос. Къехыгъэхэм мащӀэ Ӏэуэ щыӀэ (70-100 мм гъэм), псы ежэху иӀэкъым.

## Тхыдэр

Пэсырем Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм джуртрэ хьэрып лъэпкъхэмрэ исхэт. Абдежыры дунем и зы дин нэхъ иныр къызхэкӀар мыслъымэныгъэр.

632 гъэм Хьэрып халифэтыр халъхьэ, и къалэ нэхъышъхьу хъур Мекка. И шӀыпӀэхэр бжыгъу хохъуэ Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм щымыхъукӀэ КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъур зэрщыту хохьэ, Еуропэмрэ Африкэмрэ я лъэныкъуэ гуэрэхэри.

Хьэрып халифэтыр зэхэхуа щыхъум Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм уэсмэн ӀэнатӀэр къохьэри XVI лъэхъэнэм идежь зэр шӀыпӀу еубыд.

XVIII лъэхъэнэм и курытым , зыкъэӀэтыгъуэ быгъэ екуэкӀа яуж, япэрей Сауд къэрал къыхокӀ, илъэс 73 щыӀэуэ, яужым уэсмэныдзэм пэщымтыфу хокӀуадэ. И пэштыхь хъур Мухьэмэд ибн Сауд.

1824 гъэм етӀуанэ Сауд къэрал мэхъур, лъэпкъ Рашидихэм я дзэм пэмыщытыфу хокӀуадэ. Саудхэ я лъэпкъыр Кувейтым йокӀхэ.

1902 гъэм Абдэл Азиз ибн Саудым Эр Риядыр еубыд, 1912-м — Нэдждыр, Хьэрыпым икум хэт хэкужъ. 1926 гъэм Абдэл Азиз ибн Саудыр Хиджазым, хьэрып къэралым и пэштыхь мэхъур, Япэрей дунейпсо зауэр щекӀуэкӀым хуитыныгъэ къишта. 1932 фокӀадэм и 23 Хиджазымрэ Нэдждымрэ зэгохьэхэ Сауд Хьэрыпей зыуэ.

1930 гъэхэм и кӀэм Хьэрып хы тӀыгуныкъуэм фатэгын бэуэ хэлъу къагъуэтыр. Я елэжьыныр щыкӀадзар ЕтӀуанэ дунейпсо зауэр щиухам яуж, 1946 гъэм.

Фатэгын лэжьыгъэм къэралым къыхихамкӀэ социал реформэ бжыгъэхэр ирагъэкӀуэкӀа, инвраструктурэ кӀэуэ яшъа.

## Къэрал зэхэтыкӀэр

Пэштыхь Абдалла ибн Абдель Азиз

Сауд Хьэрыпейр пэштыхьей къэралу щыт. Къэралым и тхьэмаду тетыр пэштыхь Саудит лъэпкъым щыщу. Къэралым и конституциу щытыр Къурӏан, хабзэдэгъэкӀымрэ мэхьчэмэмрэ зытетхэр — Шэриатыра, абыми пэштыхьэм и ӀэнатӀэмрэ и пӀалъэхэмрэ еубыд.

ХабзэгъэзанкӀэ лъэжьыгъэм пылъыр Министырхэм я хасэра, хабзэдэгъэкӀым - Мэджлыс аш Шура. Къэралым сыт хуэдэ партии къадэкъым.

Къэралыгъуэ дину щытыр мыслъымэныгъэ.

## Джылэр

Къааба — мыслъымэныгъэм щыщ зы ауш, Меккэм дэт

2009 гъэмкӀэ къэралым джылу дэсу къыкӀэкӀар 28 686 633, абыхэм 5,5 млн. - пэмыкӀ къэралхэм щыщ джылу. 88% джылэм щыщу къалэхэм дэсхэ, куэч псэукӀэ езгъэкӀуэкӀхэр 5% мэхъур.

Лъэпкъ зэхэтыкӀэр къэралым — 90% — хьэрыпхэ, адрейхэр — пэмыкӀ хьэрып къэралхэм къикӀахэр, Индиэм, Ипшъэ-КъуэкӀыпӀэ Азиэм.

Диным пылъым я нэхъыбэӀуэр мыслъымэнхэ.

## Экономика

Файл:Mamlaka .jpgKingdom Centre — пэштыхьейм и унэ нэхъ лъагэ

Къэралым и экономикэр зтетыр фатэгын къыкӀэхынымрэ и елэжьынымрэ, абым пэмыкӀыу хамэ къэралхэм Меккэмрэ Мединэмрэ хьэджышъ къакӀуэхэм ятымрэ.

Фатэгын къыкӀэхыгъэм къэралым и буджетым 75% хелъхьэ, ВКӀуП-ым 45%. Фэтэгыну и шӀыпӀэм кӀэлъым шъхьэкӀэ Сауд Хьэрыпейр нэхъышъхьу хэт Фэтэгын экспортым пылъ къэралхэм я зэгуэтыгъуэм.

ЭкономикэмкӀэ къыпылъ къэралхэр — АШЗ, Джэрмэн, Китай, Япон пэмыкӀхэр.

## АдминистрациэмкӀэ и гуэшыгъуэр

Сауд Хьэрыпейр унитар къэралу щыт, администрациэкӀэ 13 куейуэ мэгуэч.

| № | Куейр | Къалэ нэхъышъхьэр |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Эл Баха | Эл Баха |
| 2 | Эл Худуд эш Шамалийя | Арар |
| 3 | Эл Джауф | Эл Джауф |
| 4 | Эл Мадина | Медина |
| 5 | Эл Касим | Бурайда |
| 6 | Эр Рияд | Эр Рияд |
| 7 | Эш Шаркийя | Даммам |
| 8 | Асир | Абха |
| 9 | Хаил | Хаиль |
| 10 | Джизан | Джизан |
| 11 | Мекка | Мекка |
| 12 | Наджран | Наджран |
| 13 | Табук | Табук |

## Дзэр

Авто Humvee саудым и щӀызекӀуэдзэм щыщу

Дзэм цӀыху хэтыр мин 225 фӀокӀыр. 2006 гъэм дзэм и мылъкур 31, 255 миллиард $ хъут — ВКӀуП-ым и 10%.

Дзэр зэргуэшыр — щӀызекӀуэдзэ, Пэштыхьым и уэгу-зауэдзэ, хыдзэ, ракетэдзэ, уэгупэщытыгъуэдзэ.

Ӏэшым и нэхъыбэр НАТО-м къыкӀагъэкӀа.

## Гъэшъэгъуэну

Сауд Хьэрыпейр къэралищым я зы, Лихтенштейнымрэ Хьэшымыт Пэштыхьей Йорданымрэ зи цӀэр къызхэкӀыр пэштыхь тетым и унэцӀэм.

## ТехьэпӀэхэр

* ӀэнатӀэпӀашъхьэм и хъыбар къэӀохугъуэ ӀухьэпӀэ, инджылыбзэ
* Сауд Хьэрыпейм и тхыдэм, хэкумэтхым теухуа тхыгъэхэр, официал хъыбархэр зыхэт къэралымрэ пэштыхьхэмрэ теухуауэ, урысыбзэ
* Сауд Хьэрыпейм и информациэ