# НапэкӀуэцӀ нэхъыщхьэ

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Уикипедиэм къеблагъэ,
щӀэнгъуазэ хуитщ, щхьэдж и редакциэ иригъэкӀуэкӀыфынущ!
Нобэ  2026 гъэм Бадзэуэгъуэ 9, Махуэку. Джыпсту тхыгъэ **1,670** диӀэ. |

Рубрикациэ • Зэхэдзыгъуэ А—Ӏу • Тхыгъэ щӀэхэр
Гъэтэрэзыгъуэ щӀэхэр • Тхыгъэ къыхэхугъуэкӀэ • Тхьэмадэхэр • Хъуам яӀэн хуей тхыгъэхэм я напэ
 |
|  |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  ТхыгъэфӀ[Еплъын]  |
| --- |
|
**Адыгэ лъэпкъыжьхэм я тхыдэ** — мывэ лъэхъэнэм (*илъэс мелуан 2.5-рэ ипэкӀэ щыщӀэдзауэ*) къыщӀедзэри — гъущӀ лъэхъэнэм (*ди лъэхъэнэм ипэкӀэ е 8-нэ лӀэщӀыгъуэ*) носыр.
Ижь-ижьыж лъандэрэ цӀыху Къауказым исащ. Къаукъаз дэтӀэсхьэныгъэ теухуа щӀэныгъэлӀэхэр зэдэгурыӀуэркъым. Я нэхъыбэу зэрыжаӀэмкӀэ цӀыху Къаукъазым къызэрыхъуа, нэгъуэщӀхэм зэрыжаӀэ ипщэкӀэ зыкъикӀауэ цӀыхухэр Ищхъэрэ Еуропэм деж здэкӀуэнущ.
**Нэхъыбу...** |

|  Тхыгъэ дэгъуэ[Еплъын]  |
| --- |
|
**Фернандо Кортес Монрой Писарро Алтамирано** (исп-бз. *Fernando Cortes Monroy Pizarro Altamirano*), къыздэхъуар Медейиным Эстремадура провинциэм 1485 гъэм; дунем здехыжьар Кастийеха де ла Куэста Андалусиэм 1547 гъэм дыгъэгъазэм и 2. Нэхъ зэрацӀыхур Фернандо, Эрнандо, Фернан иэ Эрнан Кортес (эсп-бз. Hernan Cortes) — Эспаниэм и конкистадор, Мексикэр зыубыду ацтекхэм я къэралыр хэзгъэкӀуэдар. Пщы Карл V-м ӀэнатӀэ Marques del Valle de Oaxaca (Оахакэ къуэм и маркиз). И гъашъэм тепсэлъыхьу макӀэ тхылъ къэнахэр, абы шъхьэкӀэ тхыдэщӀэныгъэм и лъэжьыгъэхэр Ӏэуэ зэхокӀхэр я гупшэсыгъэхэмкӀэ.
**Нэхъыбу...** |

|  ПщӀэрэ уэ...[Еплъын]  |
| --- |
| Кроу лъэпкъым щыщ хулъхугъэхэм я сурэт* Инджылызхэм тэрэзу зэрамдзакӀа лъэпкъыцӀэ «*Апсалоке*» (Бзуушхуэм и бын) яужым **лъэпкъым «*Crow*»** джоуэ къатена - «*Къуагъ-цӀыхухэ*»
* **Къэзэнокъуэ Жэбагъы** илъэс 25 нэхъ иримыкъуауэ хеящӀу хагъэкӀат, и чэнджэшигъуэм къыхэкӀауэ щыта Къанжал зауэр
* Абдзэх лъэпкъыр здэпсоуа шӀыпӀэм хэт **Хъыдыжъы** къалэм и цӀэр къызхэкӀар псалъитӀ - «*Хьэдэ*» «*Жъы*».
* **ШыкӀэпшынэ** пэсырей сурэту зэфӀэтхэм я пкъыщӀыбагъым «*Мэзышэ*» щӀэрылъщ, джэгуакӀуэр еуэным ипэкӀэ абым щабзэр щехуэщ.

* ЦӀэрыӀуэ режисор **Валерия Гай Германикэм** (сурэтым), и кинохэм шъхьэкӀэ щӀыхь бжыгъэ къэзыхьар, зэреджар кинологу, Тимеразев и академиэм.
* Ӏэсэ **вынду** яӀыгъхэр цӀыхухэм, илъэс 15 кыщыкӀэдзауэ 69 нэс къагъэшъэфыну.
* **Инал Нэху** и адэжъым ядэ *Кесыр* кхъухьым къэхъуа, Ахын хым *Абдэ Хъан* и цӀыхухэм дэкӀыгъу Кърымым щикӀам, Уэсмэн пэштыхьейм и дзэм зыщихъумэу.
* **Кортесым** и цӀыхухэм яӀэкӀэкӀуэда ацтекхэм я пщы Моктесума II ибу къэна ипхъур ипӀыжьа, джорпкӀэхэлъхьэм яуж *Дониа Мариа Кортес де Монтесума* траӀуауэ.
* **Адыгэ автоном куейр** щыӀэхукӀэрэ (1928-1957 гъэхэм), илъэсипщым зэ и гъунапкъэхэр зэрахъуэкӀыурэ щытт. Зэгъэзэхуэгъуэр щыувэӀэжьар Къэрэшей-Шэрджэсу щызэхагъэхьам.
 |

|  Мазэ екӀуэкӀым[Еплъын]  |
| --- |
| **Нобэ**
Махуэку
9
Бадзэуэгъуэм и **2026 бадзэуэгъуэм и 10 - Бзыикъуэ зауэр щыщӀидза махуэ.
* бадзэуэгъуэм и 27 - 1922 гъэм тхылъ къыдокӀ Черкес (Адыгэ) Аутоном къедзыгъуэ Краснодар крайм къыхагъэкӀыну.
* бадзэуэгъуэм и 28 - Япэрей дунейпсо зауэр щӀедзэ

 Вики-Махуэ Гъэпс: *Бадзэуэгъуэ*
Къалъхуахэр
* Бадзэуэгъуэм и 1 (1980) - Хъущт Аслъэнбэч, адыгэ алыдж-урым (классикэ) бэнакӀуэ.
* Бадзэуэгъуэм и 7 (1860) - Густав Малер, джэрмэным щыщ пшыналъэ цӀэрыӀуэ.
* Бадзэуэгъуэм и 15 (1928) - Нало Заур, адыгэ тхакӀуэ, усакӀуэ, еджагъэшхуэ, жылагъуэ лэжьакӀуэ.
* Бадзэуэгъуэм и 20 (356 ди лъ. я.) - Македониэм и Александр, Македониэм и пэштыхь, дзэзэшэ, дунейпсо къэрал хэзылъхьа.

*more: Категориэ:Бадзэуэгъуэм къалъхуахэр*
Дунейм ехыжахэр
* Бадзэуэгъуэм и 6 (1971) - Луи Армстронг, америкэм щыщ пшыналъэ цӀэрыӀуэ.
* Бадзэуэгъуэм и 13 (1954) - Фрида Кало, мексикэм лэчтыгъакӀэ.
* Бадзэуэгъуэм и 17 (1588) - Синан, тыркум инженерэр, архитекторэр.
* Бадзэуэгъуэм и 29 (1890) - Винсент Ван Гог, нидерлэндхэм щыщ художник-постимпрессионист.

*more: Категориэ:Бадзэуэгъуэм дунейм ехыжахэр**edit* |

 |   |

|  Сурэт хэхар[Еплъын]  |
| --- |
|  |

|  Зэхэлъыгъуэр[Еплъын]  |
| --- |
|  |
|  **Персонэхэр**
Артистхэр • ЛэчтхыгъакӀэхэр • Архитекторхэр • УсакӀуэхэр • ДжэгуакӀуэхэр • ЗекӀуэлӀхэр • Режисорхэр • ЩӀэныгъэлӀхэр |
|  **Дин**
Чыристэныгъэ • Мыслимэныгъэ • Иудэныгъэ • Буддэныгъэ |
|  **Лъэпкъыгъуэ**
Политикэ • Бизнес • ПӀалъэ • Егъэджэныгъэ • Лэжыгъэ • Цивилизациэ • Спорт |
|  **Математикэ**
Алгебрэ • Геометриэ • Геометрие •Математикэ логикэр • Статистикэ • Математикхэр |
|  **Дуней**
ГъащӀэ • ЩӀыгу • Космос • Материэ |
|  **ЩӀэнхабзэ**
Тхыбзэ • ӀэщӀагъэ • Лэчтхыгъэ • Архитектурэ • Тхыгъэбзэ |
|  **Текнологиэ**
Автоматизациэ • Транспорт • Роботхэр • Мачинэхэр • Текнологиэ |
|  **Хэкумэтх**
Къэралхэр • Псыхэр • Ӏуащхьэхэр |
|  **Биологиэ**
Псэущхьэхэр • Бзухэр • Ӏэргъэбэгухэр • КъэкӀыгъэхэр • ХьэпӀацӀэхэр |
| **Псори** |

|  Уикипедиэ[Еплъын]  |
| --- |
|  |
| **Хабзэхэмрэ псэлъашъхьэхэмрэ** |
| Уикипедиэм и хабзэхэр |
| Хабзитху |
| Тхыгъэр зэрщӀыныр дауэ? |
| Тхыгъэхэр зэрыгъэтэрэзыныр дауэ? |
| Уикипедиэм и мыхьэнэр сыт? |
| **Тхыгъэхэр** |
|  Тхыгъэ нэхъыфӀхэр |
|  Тхыгъэ дэгъуэхэхэр |
| Ихын хуэй тхыгъэхэр |
| ЩӀэху ихын хуэйхэр |
| ЗэфӀэгъувэжын хуэйхэр |
| ЦӀэр зэхъуэкӀыным |
| ЗэхэгъэкӀын |
| Зэхэгъэхьэн
  |
| **Тхыгъу хъуар** |

 |

 **Фонд Уикимедиэм къыдэщӀ проэктхэр**[Еплъын]

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **Уикисурэтылъэ** Сурэт нэплъэгъуэхэр здилъ |  | **Уикихъыбархэр** Хуитыныгъэ зиӀэ хъыбарыщӀэр |  | **Уикипсалъалъэ** Псалъалъэ |
|  | **УикикъэӀуэтэгъуэ** КъэӀуэтэгъуэхэр |  | **Уикитхылъ** Егъэджэгъуэ тхылъ |  | **УикикъыхэхыпӀэ** Тхылъ нэсауэ щытхэм я зэхэлъыпӀэ |
|  | **УикилӀэужьыгъуэ** Биологиэм и щӀэнгъуазэ |  | **Уикиверситет** Уики университет |  | **Мета-Уики** Координациэ проект |

 **Уикипедиэр пэмыкӀ бзэхэмкӀэ:**[Еплъын]
Азгъэбзэ (Аҧсуа) • Азэрбиджаныбзэ • Долыбзэ (მარგალური ნინა) • Ермэлыбзэ (Հայերեն) • Къущхьэбзэ (Къэрэшей-Балъкъэрыбзэ) • Къущхьэбзэ (Осетиныбзэ) • Лакыбзэ • Лезгиныбзэ • Мышгычыбзэ (Нохчийн) • Урысыбзэ • Хъырцыбзэ (ქართული) • Ӏэварыбзэ