# Адолф Хьитлер

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Мы тхыгъэр викификациэ щӀын хуэй.** Зэгъэзэхуэн хуэй тхыгъэ зэгъэзэхуэн хабзэкӀэ. |

|  |
| --- |
| Адолф Хьитлер **Adolf Hitler** |
|  |
| Сурэт 1933 гъэм щӀа |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Нып | Фурер Ещанэрей Рейхым | Нып |

 |
| 8 шыщхьэӀум 1934 — 30 мэлыжьыхьым 1945 |
|   |
| Адэр: | Алоис Хьитлер |
| Анэр: | Клара Хьитлер |
| Быныр: | Ева Браун |
|   |
| ӀэпэкӀэдзыр: |  |
|

**Адолф Хьитлер** (джэр-бз. *Adolf Hitler*, 1889 мэлыжьыхьым и 20 — 1945 мэлыжьыхьым и 30) — идеологиэ национал-социализмыр къыригъэжьа, НСДАП политик партиэри, фурер Ещанэ Рейхым (1933-1945), Джэрмэным и дзэзэшэ нэхъышъхьэ ЕтӀуанэ дунейпсо зауэм, агрессиэ политикэм хэта, иригъэкӀуэкӀа.

## Биографиэр

Къалэ Браунау Инным къэхъуа (а зэманым — Аустрэ-Мэжарей) Алоис Хьитлеррэ и шъхьэгъусэ Кларэра я унагъуэм. Алоис Хьитлерым 1876 гъэм нэгъунэ унэгъуэцӀэ Шиклгрубер зэрихьэ, абы шъхьэкӀэ куэдым ар Адолф Хьитлер и унэгъуэцӀэдыду къащохъур ауэ ар апхуэду щыткъым.

Школыр къыуха яуж Венэм и арт академиэм кӀэхьэфакъым. Аустрэ-Венгрым дзэм къулыкъу имыхьыфу и узыншагъэмкӀэ Хьитлерыр джэрмэн дзэм зыхетхэ къулыкъур ихьын, абым идежь Япэрей дунейпсо зауэм хохуэ и къуэхьэпӀэ гъунапкъым. Гъунапкъым идежь пӀэ ефрейторым носыр, абы пэмыкӀыу щӀыхьитӀ къэхь: ГъушӀ джорхэр II-рэ I-рэ степенхэу.

Джэрмэныр Япэрей дунейпсо зауэм зэр темыкӀуам Хьитлер Ӏэуэ гурышхъуэ ишъыти 1919 гъэм Национал-социал лэжьакӀуэ партиэ (НСДАП) ешъыр. НСДАП-ым и мурадыр — Джэрмэн империэм къэру иӀэр зэфӀэгъувэжьын, антисемит тетыкӀэ, парламен демократиэр тегъэкӀауэ тоталитар ӀэнатӀэ щӀын — ахэр Хьитлер и автобиографым итхэт — тхылъ *Си Зауэ* -м (джэр-бз. *Mein Kampf*).

Хом хомурэ НСДАП-ым и къэрур хэхъуэн щыкӀидзэм Хьитлерым къэрал ӀэнатӀэр зауэкӀэ иубыдын гъугъэ ешъыр. 1923 гъэм, Хьитлерыр НСДАП-м и штурым гупхэм яхэхьэ яуж, пивэфэм, Мунхен и администрациэ унэхэр яубыдын ежьахэ ауэ полициэм зэбгырахуахэ. ЯужкӀэ а къэхъуа хъыбархэм еджэн зэркӀадзар *Пивэфэм и путч*.

Хьитлерыр илъэситху хьэпсэм исыну тралъхьэ шъхьэкӀэ абым яуж, мазэ 9 нэхъ темыкӀауэ яутӀыпщыжь. Хьапсэм идежь Хьитлерым къыгуроӀуэ ӀэнатӀэм зэрӀухьэфынут хабзэ закъуэмкӀэ, абым емыбакъу.

Джэрмэным и лэжьыгъэ цӀэрыӀуэ ныбжэгъу иӀэхэм я сэбэпыгъуэкӀэ Хьитлерым 1930-мрэ 1932 гъэхэм пэрламент хэхыгъуэм НСДАП-м депутат мандатхэм я нэхъыбэр къэхьыр. 1933 гъэм, щӀыщылэм Хьитлерыр рейхсканцлер мэхъур, 1934 гъэм, Джэрмэным и президент Гинденбургыр дунем ехыжьа яуж Ещанэрей Рейхым и фурер мэхъур.

ӀэнатӀэм зэрыӀухьэм хуэду Хьитлерым и политик оппонентхэр Ӏуэххэри лъыгъажэкӀэ яужым къэралым тоталитар диктатурэ трегъэувэ. Джэрмэным концентрациэ лагер бжыгъэ яшъхэр абым и режимым пэщытхэм шъхьэкӀэ.

1938 гъэм Джэрмэным Аустрэр (Аншлюс) хагъэхьэ, 1939 гъэм — Чехослоуакыр (Мюнхен тхылъ). 1939 гъэм фокӀадэм и 1 джэрмэн дзэхэр Лэхьыйм тоуэхэ, ЕтӀуанэ дунейпсо зауэр кӀедзэ. 1940 гъэм Вермахт (джэрмэн дзэр) Еуропэм и нэхъыбэр яубыд. 1941 гъэм мэкъуауэгъуэм и 22 Вермахтым къыӀомыху зауэ зэркӀидзэр ССЗР-м тоуэ.

1945 гъэм совет дзэхэм къадэшъ дзэхэм ядэкӀыгъу Джэрмэн кӀуэцӀым хэхьэн кӀадзэ. 1945 гъэм мэлыжьыхьым и 30, Джэрмэным зэр текӀуахэр Хьитлерым къыщыгурыӀуэм - зеукӀыжь, кӀэрахъуэмкӀэ ишъхьэм еу.

## ТехьэпӀэхэр

* Хьитлер и Джэрмэн тхыдэм и лекциэхэр(индж.)
* Адолф Хьитлер и сурэтхэр
* Адолф Хьитлер и сурэт техахэр
* Живопись Третьего рейха Картины работы Адольфа Хьитлера
* *Шрейбер Б.* «Человек за спиной Хьитлера» (на англ.) (Bernhard Schreiber «The Man Behind Hitler»)
* *Козлов В. А.’’ Дело «Миф». Расследование НКВД о самоубийстве Хьитлера. Часть 1.*
* То же, часть 2.
* фотографии Хьитлера
* рисунки Хьитлера
* Вскрытие трупа, приписываемого Хьитлеру
* Большая советская энциклопедия
* Евгений БЕРКОВИЧ «ТАЙНЫ ВИЛЛЫ ХАММЕРШТАЙНА»