# Баскхэм я Къэрал

|  |
| --- |
| **Баскхэм я Къэралисп-бз. *País Vasco* баск-бз. *Euskadi |
| **Нып**  | **Дэмыгъэ**  |
|  |
| Къэрал | Исбухьэн |
| Къэрал уэрэд: | *Eusko Abendaren Ereserkia* |
| Статус | автоном зэгуэт |
| Хиубыдэр | 3 провинции |
| Къалэнэхъышъхьэ | Витория |
| ПэмыкӀ къалэшхуэхэр | Бильбао, Витория, Сан-Себастьян |
| Президент | Инйиго Уркулю |
| Нэхъышъхьэбзэхэр | Баскыбзэ, Исбухьэныбзэ |
| Джылэр (2007)  | 2 141.86 (7-рей пӀэ) |
| Ӏувагъыр | 295 цӀыху/км² |
| Инагъыр | 7,234 км² (14-рей пӀэ) |
| Кодыр ISO 3166-2 | PV |
| Официал сайтыр |

**Баскэм я Къэрал** (исп-бз. *País Vasco*, баск-бз.: *Euskadi*)

Баскей — пэсырей хэкужъ икӀи автоном зэгуэт Исбухьэнм и ишъхъэрэ лъэныкъуэм хэту.

Къалэ нэхъышъхьэр — Виториэ-Гастейс. Регионыр пэсырей хэкужь шӀыпӀэм щыщ, абы пэмыкӀыу иджыри Фрэнджым и ипшъэ лъэныкъуэр хиубыду.

## Тхыдэр

I ди лъэхъэнэм и пэм къыщыкӀэдзауэ V ди лъэхъэнэм нэс шӀыпӀэ баскхэр здисар Урым Къэралым хиубыдэт. Вестготхэмрэ хьэрыпхэмрэ Переней хы тӀыгуныкъуэр яубыдауэ щаӀыгъам Баскейм и шӀыпӀэм и нэхъыбэр хуиту абыхэм яхэмыхьу щытт, Реконкистэр къызхэкӀам и шӀыналъу.

11 — 15 лъэхънэхм Баскхэм я Къэралым Наваррамрэ Кастиджэмрэ я ӀэнатӀэр телъ.

XV лъэхъэнэм и кӀэм XVI лъэхъэнэм и пэм Исбухьэн къэрал зэгуэхьам хохьэх, 1876 гъэм нэс автоном пӀалъэ гуэрэхэр иӀу.

1936 гъэм джылэ зауэм яуж автоном куей мэхъу, Баскхэм я Къэрал траӀуауэ. 1939 гъэм, республикэр хэкӀуэда яуж Баскхэм я Къэралым ӀэнатӀу иӀэуэ хъуар траха.

1978 гъм конституциэм теухуауэ Баскхэм я Къэралым япэ щыкӀэ автономиэ кӀэх ират, яужым 1980 гъэм автоном поуэ мхъур.

Баскхэм я Къралыр къуэкӀэ-бгыкӀыу зэрщытым шъхьэкӀэ пэсырейм урымхэр провинциэ Алавэм нэхъ ихьэфахэкъым. Ар Баскхэм я Къэралым куэду къышъхьэпа я бхэмрэ я хабзэмрэ зэрщыту зэрахьэным. Провинциищ иджырей Баскхэм я къэралым хиубыдэр щызгуэхьхэр XIX лъэхъэнэм, джылэ зауэхэр щекӀуэкӀам.

## Демографиэр

Джылу дэсыр — 2.141.86 мин цӀыху (7-нэ пӀэр еубыд; 2007 гъэмкӀэ къызэригъэлъагъуэм)

## Хэкумэтх

Баскхэм я Къэралым Кантабрий Ӏуашъхьэхэм метрэ 1000—1500 хуэдиз я лъэгагъу, я къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэр еубыд. Хым идежькӀэ нэхъ гъунэгъу хъухукӀэ нэхъ лъахъчу йоххэр, джабэ зэхэту хы Ӏуфэр яшъу, хыжэ бжыгъэхэр иӀу.

Псыхэр кӀыхьу щытхэкъым ауэ куухэ.

Мэсхэм жыг къэкӀхэр: пхъэмыфей, жыгдэгу, бжей пэмыкӀхэр джоуэ.

## Бзэхэр

Баскхэм я Къэралым ИсбухьэныбзэкӀэ зэрыпсалъэм хуэду баскыбзэми иропсалъэхэ джылэ дэсыр. Баскыбзэр къэралым и анэдэлъхубзэ, Исбухьэнм и пэмыкӀ бзэхэм елъытамэ баскыбзэр роман бзэхэм хиубыдэкъым икӀи индоеуропэ бзэхэми хэхьэкъым. 2001 гъэмкӀэ джылэ бжыгъэ ирагъэкӀуэкӀам къызэрхэкӀыр 32 % Баскхэм я Къэралым щыщхэр кагуроӀуэ икӀи иропсалъэ бзитӀымкӀэ, 49,6 % ИсбухьэныбзэмкӀэ нэхъ псалъэкъым, 18,2 % баскыбзэр ящӀэ ауэ зэрыпсалъэхэр Исбухьэныбзэ.

## АдминистрациэмкӀэ зэрзэхэт

Автоном зэгуэт Баскхэм я Къэралым хэт провинциэхэр:

* Алава, къалэ нэхъышъхьэр Виториэ-Гастейс
* Бискаей, къалэ нэхъышъхьэр Билбао
* Гипускоа, калэ нэхъышъхьэр Сан-Себастиан

ТхыдэмкӀэ Баскхэм я Къэралым иджыри хэхьэр Наварра (автоном зэгуэт), и къалэ нэхъышъхьэр Памплона

**Къалэ нэхъ инхэр:**

| къалэр | джылу дэсыр |
| --- | --- |
| Билбао | 354.145 |
| Виториэ-Гастейс | 227.568 |
| Сан-Себастиан | 183.308 |
| Баракалдо | 95.640 |
| Гечо | 82.327 |
| Ирун | 60.261 |
| Португалете | 49.118 |
| Сантурсе | 47.320 |
| Басаури | 45,085 |
| Рентериэ | 37.853 |

## Сурэтылъэ

*
*
*
*
*
*
*
*