Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Рэджэб Тайиб Эрдогъан

|  |
| --- |
| Рэджэб Тайиб Эрдогъан |
| Recep Tayyip Erdoğan |
|  |
| **Къыщыхъуар:** | 1954 щӀышылэм и 26(1954-02-26) (72 гъ.) |
| **Дунейм щехыжар:** |  |
| **Диныр:** | Ислъам |
| **Лъэпкъыр:** | Хъырцы-Тырку |
| **ӀэпэкӀэдзыр:** |  |

**Рэджэб ТайибЭрдогъан** – Тыркуем и президент (2023).

## Гулъытэгъуэ
# Александр Пушкин

|  |
| --- |
| Александр Пушкин |
| урбз. *Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин* |
|  |
| **И лэжьыгъэр:** | усакӀуэ |
| **Къыщыхъуар:** | 26 накъыгъэм и (6 мэкъуауэгъуэм и) 1799 |
| **Къыздэхъуар:** | Мэзкуу, Урысей |
| **Дунейм щехыжар:** | 29 мазаем и (10 щӀышылэм и) 1837 (37 гъ.) |
| **Дунейм здехыжар:** | Бытырбыху, Урысей |
|  **Александр Пушкин** Уикисурэтылъэм |

**Александр Пушкин** (урбз. *Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин*, 1799 мэкъуауэгъуэм и 6, Мэзкуу — 1837 щӀышылэм и 10, Бытырбыху) — урысейм щыщ усакӀуэ цӀэрыӀуэ.

## Гулъытэгъуэ
# Титикакэ

**Титикакэ** (исп-бз. *Titicaca*) - Ипщэ Америкэм псынэпс псыитхэм щынэхъиндыдэщ. Гуэлу хъуам етӀыуанэ увыпӀэр щиӀыгъщ. Мы псым ицӀэр кечуэ лъэпкъым и бзэм пумэ къыр жоу къокӀ (тити - пумэ, кака - къыр).

## Тхыдэ

Еуропехэм гуэлыр япэдыдэу зэралъэгъуауэщыта сурэт (1553)
Титикакэ псыитыр Андытхым Перумрэ Бэливиемрэ язэхуакум дэт метрэ 3812-м зи лъэгагъ бгыуанышхуэм итщ. Псыщхьэм иинагъыр км² 8300 мэхъу. ЩӀэныгъэлӀхэм щӀыпӀэ щытыкӀэхэм (топографие), псэущхьэхэм, химиэ зэхэлъыкӀэм щыкӀэлъыплъым къагъэунэхуащ Титикакэр зы уахътэ гуэрым хылъэу зэрыщытар метрэ 3750-кӀэ нэхъ лахъшэу итыу. ЩӀэныгъэлӀхэм зэрабжымкӀэ Титикакэр илъэс милыуанищэ ипэ хым щыщу щытащ. Иджыри къыздэсым а псым хэс псэущхьэхэр янэхъыбапӀэмкӀэ хыхэс бдзэжьейхэщ, хыхэс алыркъэш теплъэм щыщхэщ. Щыхьэт тхуэхъунущ псы Ӏуфэм къекӀуэкӀ псыпыхупӀэхэр, къэнэжа псэущхьэ диижахэр. Андытхыр бгытещӀэщӀэщ, ди уахътэми къокӀ, икӀыхьагъ псоми щызэхуэмыдэми (ипщэмкӀэ - нэхъ хуэмэу, ищхъэрэмкӀэ - нэхъ хуабжьэу) хохъуэ.

## ЦӀэм икъытехъукӀыныгъэр

Мы иджырей цӀэр псыитым къезытахэр эспанхэращ, абы ипэ кечуэ лъэпкъыр псым зэреджэтыр «Мамакота», абы ипэж «Пукинэпс» пукинэ лъэпкъ щыпсэум ицӀэкӀэ.

## ИӀыпхъэр

Гуэлыр Перумрэ Бэливиемрэ я гъунапкъэм тетщ, Алтиплано къурш щыгум. Илъэсым и уахътэм елъытауэ км² 8300 хъу псыщхьэм иинагъым зехъуэж хэщӀ-хэхъуэурэ. Псым икуагъыр метрэ 281 мэхъу. Гуэлым икуркупсэм итемпературэм зэи зихъуэжкъым, 10-12°C мэхъу, ауэ жэщым псыӀуфэхэр щыдий къохъу кӀэщӀ-кӀэщӀыу.
Гуэлым холъадэ мылылъэхэм къыщӀэж псыхъуэ бжыгъэу 300-м нэс, къыхэжыр зыпсзакъуэщ - Десэгуэдеро, ари Бэливием ит Поопо псыитым холъадэж.
Псыитым ипс игъэкӀуэдым инахъыбэр дыгъэм Ӏех (%95), адрей %5-р Десэгуэдеро'псым ехь.
Псым ишугъагъыр ‰1-м щӀигъукъым, аращи ар псыкъабзэу уеджэхъунущ.
ПсыӀуфэм тет къалэхэм янэхъиндыдэр Пунэщ. Абы намыщӀ щыпсэу лъэпкъхэм ящыщ ӀурэскӀэ зэджэ псым тет псытӀыгу ӀэрыщӀхэм щопсэухэ.

## ПсыщӀагъ лэжьыгъэхэр

Е-2000-й илъэсым урым щӀэныгъэлӀхэм Титикакэм метрэ-30 кууагъым нывэкӀэ къищӀыкӀауэ бгыгъунэкӀухьрэ, 1 км хъу блынрэ, нывэм къыхэӀущӀыкӀауэ цӀыхущхьэрэ щагъуэтащ. КъызэралъытэмкӀэ къагъуэта пкъыгъуэхэм яныбжьыр илъэс 1500-м нос. Лъэпкъым яӀуэрыӀуатэм зэрыжыӀэмкӀэ Титикакэпсым и лъабжьэ дыдэм Ванакуу къалэжьыр щӀэтщ

## Примечания
# Белгород област

|  |
| --- |
|
 **Белгородобластурбз. *Белгородская область  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Белгород областым и нып | Белгород областым и дэмыгъэ |

 |
|  |
| **Администрацэм и къалэр** | Белгород |
| **И инагъыр**
- Псори
- % псым иубыдыр | 67-нэ
27 134 км²
0,07 |
| **Джылэр**
- Псори
- Джылэм и Ӏувагъыр | 30-нэ
1 532 700 цӀыху (2010)
56,2 цӀыху/км² |
| **ВРП**
- Зэхэту, иджырей уасэхэмкӀэ
- ЦӀыхум техуэр | 27-нэ
209,6 млрд. руб. (2008)
122,0 мин руб. |
| **Федерал куейхэр** | Курыт федерал куей |
| **Эконом куейхэр** | Курыт эконом куей |
| **Губернатор** | Вячеслав Гладков |
| **УФ-м и къэралым и кодыр** | 31 |
| **Зэманыгъуэр** | MSK (UTC+3) |
|  **Белгород** Уикисурэтылъэм |

**Белгород област** (урбз. *Белгородская область*) — Урысей Федерациэм и субъект (хэку), Курыт Федерал куей хэт ящыщ. Администрацэм и къалэр — Белгород.

## Гулъытыгъуэ

## ТехьэпӀэхэр

* Официал сайтыр Белгород област и администрациэм (урыс.)