# Белгиэ

|  |
| --- |
| Белгиэ Пэщтыхьей фр-бз. *Royaume de Belgique* джэр-бз. *Königreich Belgien* нид-бз. *Koninkrijk België* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Белгэм и нып
 | Белгэм и дэмыгъэ
 |

50.533333, 4.766667 |
|  |
| Гоуидзэр: *«Eendracht maakt macht (нидерл.)» «L’union fait la force (фр.)»*
«Einigkeit macht stark (дж.)» |
| Къэрал уэрэд: *«La Brabançonne»* *( едэӀун (info))* |
| **Щыхалъхьар** | 1839
  |
| **Нэхъышъхьэбзэхэр** | нидерландхэбзэ, фрэнджыбзэ, джэрмэныбзэ
 |
| **Къалэ нэхъышъхьэр** | Брюсел |
| **Къалэ нэхъ инхэр** | Антверпен, Гент, Льеж, Шарлеруа, Брюгге
 |
| **ӀэнатӀэ хабзэр** | Пэщтыхьей
 |
| **Пэщтыхьей Премиер-министр** | Филип Шарл Мишел
 |
| **ШӀыпӀэр** • Псори • % псым пӀэуэ иубыдыр
  | 139-нэ дунем 30 528 км² 6,4 |
| **Къэралым и джылэр** • ЗэралъытэмкӀэ (2008) • Ӏувагъыр
 |  10 414 336 цӀыху (78-нэ) 344 цӀыху/км² |
| **ВКӀуП**   • КъыхэкӀыр (2008)   • Зы цӀыхум къытехуэр |  $389,793 млрд  (29-нэ) $36 415 |
| **Сомыр (Валутэр)** | Еуро (BlUR, кодыр 978) |
| **Интернет-доменхэр** | .be, .eu |
| **Телефон кодыр** | ++32 |
| **Зэманыгъуэхэр** | +2 |

**Белгиэ** (**Белгэ Пэщтыхьей**, фр-бз. *Royaume de Belgique*, джэр-бз. *Königreich Belgien*, нид-бз. *Koninkrijk België*) — Еуропэм хэт къэрал. Къалэ нэхъыщъхьэр — Брюсел.

## Хэкумэтх

Белгэм и шӀыпӀэтхыпхъэ
Белгэ къуэхьэпӀэ Еуропэм хэт. Гъунапкъэхэр здыӀухьэр: ипшъэмкӀэ — Нидерландхэм, ишъхъэрэмкӀэ — Фрэнджым, къуэкӀыпӀэмкӀэ — Луксембургым, Джэрмэным.

Къэралым и шӀыпӀэм и инагъыр — 30 528 км².

## Тхыдэр

Ди эрэм и пэщӏэдзэм Бельгием и щӏыналъэм щыпсэуащ кельтхэм къахэкӏа белг лъэпкъыр. Ди эрэм и пэкӏэ 54-м Галлием и ищхъэрэ лъэныкъуэмкӏэ щыӏэ областыр, иджырей Бельгием хуэкӏуэр, Цезарь Юлий и дзэхэм къазэуащ, кельтхэри къыщигъэлъэгъуащ и «Галль зауэм теухуа Тхыгъэхэм» (консулым Галль зауэм теухуауэ итхахэм щыщщ: «белгхэм я зэхуэдитӏыр зэтраукӏащ, адрейхэр пщылӏ хъуащ...»). V лӏэщӏыгъуэм Къухьэпӏэ Рим империер ехуэха нэужь, Галлие рим провинцэр къахьащ мыбы зи пащтыхьыгъуэ къыщызэзыгъэпэща германием и франк лъэпкъхэм. XIII-XIV лӏэщӏыгъуэхэм Бельгием и щӏыналъэр Инджылызымрэ Франджымрэ я бэнэныгъэ утыкут. Курыт лӏэщӏыгъуэхэм Бельгиер Бургунд герцогствэм хэтащ.
1477-1556-Бургундская Марие и династикэ нэчыхьым бургунд щӏыналъэр Рим империе Лъапӏэм хигъэхьащ.

1556-1713-Испанием хэту. Илъэс пщӏей зауэм Щӏэдзапӏэ хуэхъуащ Бельгием и щӏыналъэхэр протестант Нидерландхэм къахэгъэщхьэхукӏыныр.

1713-1792-рим империе Лъапӏэм хэту австрием и Нидерланду.

1792-1815-Франджым хэту.

1815-1830-Нидерландхэм яхэту Венэ конгрессым къищта унафэм ипкъ иткӏэ. Арщхьэкӏэ Бельгием ис куэд арэзытэкъым Нидерландхэм залымыгъэкӏэ зэрыгухьамкӏэ (псом япэу франкыбзэ зыщӏэ цӏыхухэмрэ католик дин лэжьакӏуэхэмрэ, нидерландыбзэмрэ протестант динымрэ зэрызэкӏэлъыкӏуэм хуэдэу я мыхьэнэр нэхъ лъэщ хъункӏэ шынэхэр).

1830 гъэм фокӏадэм и 23-м бельгием и революцэщ, а гъэ дыдэми Белгиер Нидерланд пащтыхьыгъуэм къыхэкӏри, щхьэхуитыныгъэ игъуэтащ.

Белгиер Саксен-Кобург-Готскэ лъэпкъым щыщ Леопольд Езанэр (пащтыхьыр 1831 гъэ лъандэрэ) зи пашэ пащтыхьыгъуэ нейтральнэ мэхъу. Бельгием Япэ дунейпсо зауэм хэщӏыныгъэшхуэ игъуэтащ. Къэралым и нэхъыбэр яубыдами, зауэ псом бельгиемрэ инджылызыдзэмрэ яӏыгъащ ищхъэрэ тенджызымрэ Изер псымрэ я зэхуакум дэубыда къэралым щыщ ӏыхьэ мащӏэ.

Япэ дунейпсо зауэм иужькӏэ Бельгием зыхъумэжыныгъэ стратегиер зытещӏыхьар 1920 гъэм Франджым иращӏылӏа дзэ зэгурыӏуэныгъэрт Джрмэныр и гъунапкъэр хъумэныр зэрызэрагъэуӏуар, нэмыцэхэр къатеуэмэ, дзэхэр къэралым ирашэу франджы дэӏэпыкъуныгъэр шэсыпӏэ зэриувар. Арщхьэкӏэ 1936 гъэм зэгурымыӏуэныгъэхэм я зэранкӏэ ар якъутэжащ германо-франджы зауэ къэхъумэ, нейтралитетыр ихъумэну щыуагъэншэу зыщыгугъ Белгием. Арати, Джэрмэныр 1940 гъэм накъыгъэм (майм) и 10-м къыщытеуам ирихьэлӏэу къэралитӏым я зыхъумэжыныгъэ мурадхэр зэгурыӏуауэ къыщӏэкӏащ, ар нэмыцэхэм ядэӏэпыкъуащ. Белгием и дзэхэр пэщӏэтащ 1940 гъэм накъыгъэм и 10-м къыщыщӏэдзауэ и 28 пщӏондэ (Белгием и операцэ (1940)), абы иужькӏэ Белгиер Зауэм къыхэкӏыжащ, Джэрмэным и пащхьэм зыщитри. Правительствэр Инджылызым щӏэпхъуэжащ, ауэ пащтыхь Леопольд III и хэкум къинащ, нэмыцэхэм я гъэру къыщӏэкӏри (1944 гъэм ар союзыдзэхэр къыщыблагъэм Германием ягъэӏэпхъуэри, ӏэмалыншагъэкӏэ 1945 гъэм и накъыгъэ пщӏондэ абы къыщынащ). 1944 гъэм фокӏадэм и 3-м Брюссель хуит къащӏыжащ инджылызыдзэхэм.

## Джылэр