# Исбухьэн

|  |
| --- |
| Исбухьэн Пэштыхьей Reino de España |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Исбухьэным и нып
 | Исбухьэным и дэмыгъэ
 |

39.926667, -1.801667 |
|  |
| Гоуидзэр: *«Plus Ultra (лат-бз. "зэфӀэкӀым нэхъыбэ")»* |
| Къэрал уэрэд: *«Marcha Real»* *( едэӀун (info))* |
| **Щыхалъхьар** | 1469 гъэм (езым и уния) 1515 гъэм (пэщтыхьей)
  |
| **Нэхъышъхьэбзэхэр** | Эспаныбзэ
 |
| **Къалэ нэхъышъхьэр** | Мадрид |
| **Къалэ нэхъ инхэр** | Мадрид, Барселона, Валенсиэ
 |
| **ӀэнатӀэ хабзэр** | Конституциэ Пэщтыхьей
  |
| **[Исбухьэным и Пщы|Пщы]] Хасэм и Тхьэмадэ** | Филипп VI Мариано Рахой
 |
| **ШӀыпӀэр** • Псори • % псым пӀэуэ иубыдыр
  | 50-нэ дунем 504 782 км² 1,04 |
| **Къэралым и джылэр** • ЗэралъытэмкӀэ (2018) • Ӏувагъыр
 |  47 007 367 цӀыху 91,92 цӀыху/км² |
| **ВКӀуП**   • КъыхэкӀыр (2008)   • Зы цӀыхум къытехуэр |  $1,622 трлн.  (9-нэ) $35 557 |
| **Этнохоронимыр** | эспан, эспанхэр |
| **Сомыр (Валутэр)** | Еуро (€) (EUR, кодыр 978)  |
| **Интернет-доменхэр** | .es  |
| **Телефон кодыр** | +34 |
| **Зэманыгъуэхэр** | +1, гъэмахуэм +2 |
|  |

**Исбухьэн** е **Испаниэ** (исп-бз. *España*; ицӀэдыдэр псоуэ исп-бз. *Reino de España* — Исбухьэн Пэштыхьей) — къэрал Еуропэм ипшъэ-къуэхьапӀэм деж. Переней хы тӀыгуныкъуэм инэхъыбэр еубыд. Къэралым ицӀэр финикий бзэм къытокӀыр "и-шпаним" - "тхьакӀумэкӀыхьхэм яӀуфэ". Къалэ нэхъышъхьар Мадрид

Къэралгъунэр зэрыкӀуэр:

1. Португалым Переней хы тӀыгуныкъуэм икъуэхьапӀэм;
2. Британиэшхуэм и шӀыпӀу Гибрэлтарым Переней хы тӀыгуныкъуэм ипшъэм
3. Мэроккэм Африкэм ишъхъэрэм ( аутэном къалу Сеутэрэ Мелилиэрэ )
4. Фрэнджымрэ Андоррэмрэ ишъхъэрэмкӀэ

Исбухьэным къуэхьапӀэмрэ ипшъэ лъэныкъуэм Атлантикэ Ӏуфэм Ӏохьа, ишъхъэрэ къуэкӀыпӀэмрэ Хы Средиземнэм Ӏохьа.

## Тхыдэ

Иджырей цӀыхухэр Переней хы тӀыгуныкъэм щытӀысхьар 35 мин илъэскӀэ узэӀабэкӀыжьмэ. Абдэжьым куэду къыздагъуэтыр палеолитым иӀэщъагъэ бжыгъэ - нывэм тет тхыгъэхэр ( Алтэмир бгъуэнкӀагъымрэ пэмыкӀхэмрэ ). Баск лъэпӀкъыр япэдыду Еуропэм къыхьа джылэхэм къатекӀауэ гупшысыгъэ щыӀахэ Мылыр дунем текӀыжьа нэужы. 1200 илъэскӀэ ди эрэм ипэм Перенейм иӀуфэм финикийхэр къытӀысхьан кӀадзэ. БыдапӀэ Гадес яшъыр ( иджырей къалэ Кадис ). Финикийхэмрэ алыджхэмрэ ятхыдэ тхылъ Ӏэмэ
къэна а шӀыпӀэм ис лъэпӀкхэм тепсэлъыхьу, иберкӀэ псори зэджу, културэшхуэ яӀу ауэ лъэпӀкъ цӀыкӀу зэбгырыкӀахэу, зыуэ зэрмыӀыгъу. 500 - 300 илъэсишъэхэм ди эрэм ипэм келтхэр къохьари иберхэм къахотӀысхьа, яужкӀэ зы лъэпӀкъ - келтибер мэхъухэ. 300 - 200 илъэсишъэхэм ди эрэм ипэм Ромэ къэралым Ибериэр еубыдын кӀедзэ, ар щыухыр Аугуст пщыр щыщэӀам.

* 200 илъэсишъэм ди эрэм чыристэн диныр къохьа.
* 500 илъэсишъэхэм ди эрэм Вестготхэр къохьа, яубыдри къэрал яшъыр.
* 711-718 Исбухьэным ишӀыр зэрщыту хьарыпхэм яубыд. Омейяд лъэпӀкъыр Кордовэм къыдонэри къэралыр яӀыгъ. Чыристэн хэкухэр ( Кастилиэ, Арагон, Леон ), зэпамыуду зауэ ирагъэкӀуэкӀыт ( Реконкистэ ), хьарыпхэм яӀэнатӀэр зышъэщахыным шъхьакӀэ.
* 1492 гъ. Арэгонымрэ Кастилиэмрэ зэроубыдри хьарып-маврхэм языбыдапӀэ къэнэжьа Гранадэр къаштэжь. А гъэ дыдэми Исбухьэным икхъухьхэр Хэку КӀэхэм ирегъажьэри шӀыпӀэ бжыгъэхэр еубыд...
* 1516 - 1556 гъэхэи Исбухьэныр Ромэ Империэм иӀаташъхьу мэув, дунейм икъэрал нэхъ ин мэхъу, Католик чылисэм доӀапыкъу Реформациэ екӀуэкӀым пэщытыну.
* 1588 гъ. Исбухьэным ей Кхъухьыдзэшхуэр хокӀуадэ.
* 1607 гъ. Инджылызыр зауэм токӀэри инидерлэнд хэкухэр хокӀыр
* 1609 гъ. Еуропэм иӀа ӀанатӀэр мэкӀуэд
* 1812-1826 гъэхэм Латин Америкэм хэку иӀахэм янэхъыбэр хуит мэхъу, 1900 гъэхэм къэнэжьахэр АШЗ иэ Джэрмэным хохьахэ

## Куейхэр

Исбухьэным 50 хэку иӀа, 17 аутэном къэралхэм яхэту. Абы пэмыкӀыу къалитӀ аутэномну (ciudades autónomas) Африкэм иӀа - Сеутарэ Мелилиэрэ.

* Андалусиэ (Andalucia)
* Арагон (Aragon)
* Астуриэ (Principado de Asturia)
* Балеар хы тӀыгухэр (Islas Baleares)
* Баскхэм я Къэрал (Pais Vasco)
* Валенсиэ (Comunidad Valencia)
* Галисиэ (Galicia)
* Канар хы тӀыгухэр (Islas Canarias)
* Кантабриэ (Cantabria)
* Кастиджэ-Ла Манчэ (Castilla-La Mancha)
* Кастиджэрэ Леонрэ (Castilla y Leon)
* Каталониэ (Cataluña)
* Мадрид (Madrid)
* Мурсиэ (Region de Murcia)
* Наваррэ (Navarra)
* Риохэ (La Rioja)
* Экстремадурэ (Extremadura)

## Къалэ нэхъ инхэмрэ джылу дэсхэмрэ

* Мадрид - 3 155 359
* Барселонэ - 1 593 075
* Валенсиэ - 796 549
* Севиджэ - 704 154
* Сарагосэ - 647 373
* Малагэ - 558 287

## Джылэр

ГъэхэмкӀэ джылу дэсым зэрзэрихъуэкӀар:

* 1900 гъ. - 18, 6 милыуан;
* 1932 гъ. - 24, 1 милыуан;
* 1959 гъ. - 29, 9 милыуан;
* 1977 гъ. - 36, 3 милыуан;
* 1996 гъ. - 39, 6 милыуан;
* 2004 гъ. - 40, 28 милыуан;
* 2006 гъ. - 45, 13 милыуан;
* 2008 гъ. - 46, 06 милыуан;
* 2009 гъ. - 46, 66 милыуан.

Къалэм дэсхэр - 76 % мэхъу. Джылэм дэсу иӀувагъыр - 79,7 чел./км².

Къэралым иӀаташъхьэ бзэр - кэстилскэ; аутэном хэкухэм кэстилскэм хуэду пэмыкӀы бзэи щыӀа ( каталон-валенсий-балеар бзэхэр Каталоным, Валенсиэм, Балеар хы тӀыгухэм, баск бзэр Баск Къэралымрэ Наваррэмрэ, галисийр Галисиэм, араныр Каталоным )

95 % диным пылъ кэтолику. ПэмыкӀы къэралхэм ису Ипшъэ Ишъхъэрэ Америкэхэмрэ ( 1, 7 милыуан ) КъуэхьапӀэ Еуропэмрэ ( 1 милыуаным фӀэкӀыу ) 2,7 милыуан эспан сымэ дэсхэ.

## ТехьэпӀэхэр

* Official tourism portal for Spain
* Weather forecast for Spain