Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъу

КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъу и шӀыпӀэтхыпхъэ
**КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъу** (хьэр-бз. *شرق أدنى*, ивр. *המזרח הקרוב*, тыр-бз. *Orta Doğu*) — КъуэхьэпӀэ Азием хэт къэралхэмрэ Мысырымрэ зэреджэ щӀыпӀэращ. А цӀэр абы КъуэкӀыпӀэ къэралыу Еуропэм нэхъ гъунэгъу зэрыгуэтым щхьэкӀэ фӀащауращ. Нэхъыбэу дэс лъэпкъхэр: хьэрыпхэр, персхэр, тыркухэр, курджыхэр, джуртхэр, азэрбиджанхэр, ермэлыхэр, ассирийхэр. Я нахъыбэм дин зырахьэхэр — ислъам динщ, ауэ КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум дунейм къэхутащ чыристан диныри иудей диныри. КъуэкӀыпӀэ ГъунэгъумкӀэ йокӀуэкӀ Еуропэм къикӀыу АзиемкӀэ гъуэгу нэхъыщхьэхэр.

Дунейм и щытыкӀэр и нэхъыбэ зэманым гъущэщ. Псыхъуэ нэхъ иныу зытӀущ иӀэщ: Еуфратыр, Тигрыр, Нилыр, ахэри губгъуэ щӀэкӀэнымкӀэ ягъэсабэп. Дуней псом нахъыбэ дыдэу щӀы дагъэр къызыщӀах лъэныкъуэщ.

Жылэдэсхэр: хьэрыпхэр, къажэрхэр, тыркухэр, курджыхэр, журтхэр, азэрбиджанхэр, ермэлыхэр, ассирийхэр. Абыхэм я нахъыбапӀэр — мыслымэнхэщ.

## Тхыдэ

КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум и тхыдэм и щӀэдзапӀэр къызыхихыр цӀыхум и япэдыдэ хъыбархэр къыщыхэӀукӀ, и цивилизациер щызыхэзыгъэувэкъудей зэманырщ. А зэманым зэрыщыщӀэдзауэ КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъур иджыри къэс къонэ политикэ, культурэ, экономикэ, дин мыхьэшэшхуэ нэхъ зиӀэ ку. Мы щӀыпӀэм дунейм къытехьащ зороастрыгъэ, иудей дин, чыристан дин, ислъам. А лъаныкъуэм ищӀхэм итахэщ пасэрей къэралыгъуэхэр - Пасэрей Мысыр, Шумер, Пасэрей Ермэл, Къажэр империе, Вавилон, Ассирие, Хьарып хьэлифэт, нагъуэщӀхэри.

Иджырей КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум и гъунапкъэхэр щызэфӀэувар ЕтӀуанэ Дунейпсо Зауэм и еужь, Уэсмэн Империер къэрал хуит зэмылӀэужьыгъуэу щызэпыкӀам. Абы намыщӀ иджырей тхыдэм политик мыхьэнэшхуэ зиӀэр 1948 гъэм Журт къэралым и зыфӀэувэныгъэрщ.

Дуней псом щӀы дагъэ Ӏыхьэшхуэ зэрыиӀыгъым щхьэкӀэ е-20-нэ лӀэщӀыгъуэм КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум къылъос мыхьэнэщӀэ ин политик лъэнукъуэкӀи, я экономик зыужьыныгъэмкӀи. 1945 гъэм и еужькӀэ Сауд Хьарыпым, Къажэрым, Кувейтым, Иракум, ХьӀЗ'м щӀы дагъэ къыщӀэхыныгъэм лъэщыу зеужь.

Зауэ ЩӀыӀэм щыгъуэ КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъур АШЗ-мрэ РССЗ-мрэ я зэпэубыдыгъуэ хъуа. Иджыпстум политикэмкэ шӀыпӀэр тэмэму щыткъым. Политикэ проблемэ иджыпсту щыӀэхэр нэхъ япэреуэ ираку зауэ, палестин-исраэл зэпэубыдыгъуэ, ермэлыхэм я геноцид нэхъ ину къапштэмэ КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъ гурыӀуэгъуэр абым иджири хэбгъэхьэфыну - Афганистэнымрэ Пакистэнымрэ я Ӏохур зэрзэхэт политикэмкӀэ, Пакистэнымрэ Индиэмрэ я зэпэубыдыгъуэр Кашмирым шъхьэкӀэ, АШЗ-р Къажэрым теуэфыну зэрыщытыр.

## Къэрал хэтхэр

КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъу

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Бахрейн
* Ирак
* Исраэл (Джуртей)
* Йемен
 | * Йордан
* Катар
* Кувейт
* Къажэр
* Ливан
* Мысыр
 | * Оман
* Палестинэ
* Сауд Хьэрыпей
* Тырку
* ХьӀЗ
* Щам
 |

## Абы намыщӀ уэплъ хъунущ

* КъуэкӀыпӀэ
* Курыт КъуэкӀыпӀэ
* КъуэкӀыпӀэ Жыжьэ
* Магъриб
* Индэкитай

## ТехьэпӀэхэр

* Густерин П. В. Арабский язык в современном мире (урыс.)
* Санкт-Петербургский центр изучения современного Ближнего Востока (урыс.)
* Ближний Восток — глазами израильских журналистов (урыс.)
* Ближний Восток — информационный центр (урыс.)
* - А. Мухиэддин, Расширенный Ближний Восток (урыс.)
# Бразилэ

|  |
| --- |
| Бразил порт-бз. *República Federativa do Brasil* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Бразилым и нып
 | Бразилым и дэмыгъэ
 |

-11.183333, 50.4 |
|  |
| Гоуидзэр: *«Ordem e Progresso»* |
| Къэрал уэрэд: *«Hino Nacional do Brasil»* *( едэӀун (info))* |
| **Щыхалъхьар** | 1822
  |
| **Нэхъышъхьэбзэхэр** | португалыбзэ
 |
| **Къалэ нэхъышъхьэр** | Бразилиа |
| **Къалэ нэхъ инхэр** | Бразилиа, Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Салвадор, Белу-Оризонти, Форталеза
 |
| **ӀэнатӀэ хабзэр** | федерациэ, президент республикэ
 |
| **Президент** | Дилма Руссефф
 |
| **ШӀыпӀэр** • Псори • % псым пӀэуэ иубыдыр
  | 5-нэ дунем 8 514 877 км² 0,65 |
| **Къэралым и джылэр** • ЗэралъытэмкӀэ (2010) • Ӏувагъыр
 |  192 572 039 цӀыху (5-нэ) 22 цӀыху/км² |
| **ВКӀуП**   • КъыхэкӀыр (2010)   • Зы цӀыхум къытехуэр |  $2,181 трлн  (7-нэ) $11 289 |
| **Сомыр (Валутэр)** | бразилым и риал (кодыр BRL, 986) |
| **Интернет-доменхэр** | .br |
| **Телефон кодыр** | +55 |
| **Зэманыгъуэхэр** | +2 |
|  **Бразил** Уикисурэтылъэм |

**Федерациэм Республикэ Бразил** (порт-бз. *República Federativa do Brasil*) — Ипшъэ Америкэм хэт къэрал. Къалэ нэхъыщъхьэр — Бразилиа.