Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zakat

**Zakat** (arabsha: *زكاة*; mánisi: tazalanıw, sadaqa beriw) — mal-múlk hám tabıstan beriletuǵın sadaqa, qayırqomlıq. Islamnıń 5 tiykarǵı talaplarınan biri. Sháriyatqa muwapıq, belgili baylıqqa iye bolǵan musılman zakat beredi. Zakat beriwshi adamnıń qarjısı ózi hám qaramaǵındaǵılardıń zárúrli mútájliklerinen artıq bolıwı kerek. Bul qarjıǵa kisiniń qarjısı, dúkánda satılatuǵın zatları, sataman dep alıp qoyǵan zatları, birewge bergen qarızı kiredi. Quranı kárimniń ayırım súrelerinde zakat namaz benen birge tilge alınǵan. Ol jılına bir márte beriliwi shárt bolǵan qayırqomlıq (sadaqa) qatarına kiredi hám házirgi waqıtta ibadat esaplanadı. Zakat muǵdarı qarjınıń 1/40 úlesine (2,5%) teń. Zakattı zakat bere almaytuǵın musılmanlar alıwına haqlı. Zakat, dáslep, tuwısqanlar arasındaǵı mútájlerge, bunday tuwısqanlar bolmasa, kámbaǵal, qarızdar, músápirlerge beriledi. Diyqanlar hám sharwalardan alınatuǵın zakat muǵdarı biraz basqasha belgilengen. Zakattıń baslı hikmeti — paqır hám mútájlerdiń mútájligin qandırıw bolıp tabıladı.

## Musılman mámleketlerinde zakat máselesi

| Mámleket | Dárejesi |
| --- | --- |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Májbúriy |
|  | Májbúriy |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Májbúriy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Májbúriy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Májbúriy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Mámleket tárepinen tártipke salınǵan, biraq úlesler ıqtıyariy |
|  | Íqtıyarlı |
|  | Májbúriy |

## Ádebiyatlar

* Imam al Buxariy, Hádis, 1j. T., 1991; Marǵınaniy Burhaniddin, Hidaya, 1j., T., 2000.

## Derekler

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bul maqalada Ózbekstan milliy enciklopediyası (2000-2005) maǵlıwmatlarınan paydalanılǵan. |
# DáriKirill

**Dári** adam awırǵan waqıtta járdem beretuǵın arnawlı awqat yamasa ximiyalıq qollanba. Kópshilik dáriler suyıq bolıp kishkene shiyshelerde satıladı. Doktor nawqasqa (awırǵan adamǵa) kúnine neshe qasıqtan ishiw kerek ekenligin aytıwı múmkin. Kópshilik dáriler doktorlardıń retseptisiz berilmeydi. Nawqas dárixanadan dári ala alıwı ushın doktor retsept jazıp beredi.
# Texnologiya

**Tеxnоlоgiya** (grekshe: *«techno»* - ónеr, sheberlik hám «logos» – іlіm, Bilim)
.
— ilmiy-praktika tiykarında zatın tayın ónimge aylantırıwdıń usılları.

Texnologiya ónim islep shiǵarıw ushın sanaat protseslerinde paydalanıwshı materialdıń, yaki ayrım ónimlerdıń bishımın, ólshemın, ózgertiriw shártlerınen ibarat. Házirgi waqıtda texnologiya:

* aldınǵı qatardaǵı texnologiya;
* qaldıqsız texnologiya;
* islep shıǵarıw hám qayta islew texnologiyası;
* xalqara standartqa tuwrı keletuǵın texnologiya bolıp bólinedi.

Neft, gáz, awıl xojalıǵı ónimlerın islep shıǵarıw hám basqalar. texnologiyalar islep shıǵarıw talaplarına tuwrı keletuǵın ráwishte iske asırılıp atır.

## Sırtqı siltemeler
# Til

Búgingi kúni planetamızda 7 milliardtan aslam xalıq jasaydı. BMSh maǵlıwmatları boyınsha 2025-jılda jer sharında 8,1 milliard adam jasaytuǵın bolsa, ásirimizdiń ortalarında bul kórsetkish 9,6 milliardqa jetedi. 1987-jılı 5 milliàrdtàn zıyatıraq bolǵan. Olar 5000 nan aslam tilde sóylesedi. Jer sharındaǵı xalıqlardıń úshten eki bólegi 13 túrli tilden paydalanadi.

Dúnya júzi tillerinen inglis, rus, francuz, qıtay, arab, ispan tilleri rásmiy xalıq aralıq tiller dep tabıladı.

Ózbekistan mekteplerinde balalar 7 túrli tilde: ózbek, qaraqalpaq, rus, tájik, qazaq, túrkmen, qırǵız tillerinde, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mekteplerinde balalar 5 tilde: qaraqalpaq,ózbek, rus, qazaq, túrkmen tillerinde bilim hám tárbiya almaqta.

Ózbekistan Respublikası 1989-jılı 21-oktyabrde til haqqında Nızam qabıl etti. Qaraqalpaqstan Respublikası
1989-jılı 1-dekabrinde til haqqında Nızam qabılladı.

Bul Nızam boyınsha qaraqalpaq hám ózbek tili Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik tili bolıp tabiladi.
# 15-noyabr

|  |
| --- |
| ← **noyabr** → |
| Dú | Si | Sá | Pi | Ju | She | Ek |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026-jıl |

## Bayramlar

## Waqıyalar

## Tuwılǵanlar

## Qaytıs bolǵanlar

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru 2012-06-07 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.(russha)
# 4-aprelKirill

**4-aprel** — Grigoriy kalendarında jıldıń 94- (kabisa jılında 95-) kúni. Jıl juwmaǵına 271 kún qaladı.

|  |
| --- |
| ← **aprel** → |
| Dú | Si | Sá | Pi | Ju | She | Ek |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026-jıl |

## Bayramlar

*Jáne qarań: Kategoriya:4-aprel bayramları*

## Waqıyalar

The Beatles
*Jáne qarań: Kategoriya:4-aprel waqıyaları*

* 1500 — P. Kabral Braziliyanı jarattı.
* 1581 — Elizaveta I Frensis Dreykke ricarlıq ataǵın berdi.
* 1753 — Rossiya imperiyasında ólim jazası biykar etildi.
* 1949 — AQSh, Kanada, Ullı Britaniya, Franciya hám jáne 8 mámleket ortasında NATO shártnaması dúzildi.
* 1964 — The Beatles toparınıń qosıqları *(súwrette)* Billboard Hot 100 hit-paradınıń eń joqarı 5 paǵanasın iyeledi.
* 1968 — Martin Luther King óltirildi.

## Tuwılǵanlar

*Jáne qarań:ABDULHAMID-SPECIAL ONE Kategoriya:4-aprelde tuwılǵanlar*

## Qaytıs bolǵanlar

## Siltemeler

* days.peoples.ru 2006-07-15 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.(russha)