Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Carbon (programmalastırıw tili)Kirill

| Carbon |
| --- |
|  |
| Carbon nıń GitHub shólkemindegi logotipi |
| Shańaraǵı | C |
| Dúziwshi | Google |
| Tiplestiriw tártibi | Statikalıq, nominativ, bólek shıǵarılǵan |
| Implementaciya tili | C++ |
| Licenziya | Apache-2.0-with-LLVM-Exception |
| Fayl keńeytpeleri | .carbon |
| Veb-saytı | github.com/carbon-language |

**Carbon** — C++ penen baylanısıw ushın tayarlanǵan eksperimental programmalastırıw tili. Joybar ashıq kodlı bolıp, Google-de baslanǵan. Google baǵdarlamashısı Chandler Karrut Carbon-dı birinshi ret 2022-jıldıń iyul ayında Torontodaǵı CppNorth konferenciyasında tanıstırdı. Ol Carbon-nıń C++ miyrasxorı sıpatında jaratılǵanın ayttı. Tildiń eksperimental MVP 0.1 versiyası eń erte 2026-jıldıń aqırında, al óndiriske tayar 1.0 versiyası 2028-jıldan keyin shıǵıwı kútilmekte.

Bul til C++-tiń bir qatar kemshiliklerin dúzetiwge qaratılǵan, biraq basqa jaǵınan uqsas funkciyalar toplamın usınadı. Tildiń tiykarǵı maqsetleri - oqıwǵa qolaylılıq hám «eki tárepleme úylesimlilik» (bul paydalanıwshıǵa Carbon faylına C++ kodın qosıwǵa múmkinshilik beredi). Bul C++-ten tásirlengen, biraq C++ programmaları menen eki tárepleme úylesimli bolmaǵan Rust sıyaqlı jańa tildi paydalanıwǵa qarama-qarsı. Tilge kirgiziletuǵın ózgerisler Carbon basshıları tárepinen sheshiledi.

Carbon-nıń hújjetleri, dizaynı, ámelge asırılıwı hám baylanıslı quralları GitHub-ta Apache-2.0 licenziyası astında LLVM qosımshaları menen jaylastırılǵan.

## Mısal

Tómende programmanıń Carbon hám C++ tillerinde qalay jazılıwı múmkin ekenligi kórsetilgen:

| Carbon | C++ |
| --- | --- |
|
```
package Geometry;
import Math;
class Circle {
var r: f32;
}
fn PrintTotalArea(circles: Slice(Circle)) {
var area: f32 = 0;
for (c: Circle in circles) {
area += Math.Pi \* c.r \* c.r;
}
Print("Ulıwma maydan: {0}", area);
}
fn Main() -> i32 {
// Dinamikalıq ólshemli massiv, std::vector sıyaqlı.
var circles: Array(Circle) = ({.r = 1.0}, {.r = 2.0});
// Array-dı Slice-ke implicit túrde ózgertedi.
PrintTotalArea(circles);
return 0;
}

```
 |
```
import std;

struct Circle {
 std::float32\_t r;
};

void PrintTotalArea(std::span<Circle> circles) {
 std::float32\_t area = 0;
 for (const Circle& c : circles) {
 area += std::numbers::pi \* c.r \* c.r;
 }
 std::print("Ulıwma maydan: {}\n", area);
}

int main() {
 std::vector<Circle> circles{{.r = 1.0}, {.r = 2.0}};
 // `vector`-dı `span`-ǵa implicit túrde ózgertedi.
 PrintTotalArea(circles);
 return 0;
}

```
 |

## Derekler
# Google DrawingsKirill

**Google Drawings** — bul Google tárepinen usınılǵan biypul, vebke-tiykarlanǵan Google Docs redaktorları paketiniń bir bólimi sıpatında kirgizilgen diagrammalar jaratıw programmalıq támiynatı. Bul xızmetke sonday-aq Google Docs, Google Sheets, Google Slides, Google Forms, Google Sites hám Google Keep kiredi. Google Drawings veb-qosımsha sıpatında hám Googledıń ChromeOS operaciyalıq sistemasında stol ústi qosımshası sıpatında qoljetimli. Bul qosımsha paydalanıwshılarǵa basqa paydalanıwshılar menen real waqıt rejiminde birge islesiw arqalı onlayn túrde blok-sxemalar, shólkemlestiriw sxemaları, veb-sayt karkasları, sana kartaları, koncepciya kartaları hám basqa da túrdegi diagrammalardı jaratıwǵa hám redaktorlawǵa imkaniyat beredi.

Ol kompyuterden yamasa internetten súwretlerdi importlawǵa, sonday-aq aldın-ala belgilengen úlgilerden figuralar, kórsetkishler, sızılmalar hám tekstlerdi kirgiziwge múmkinshilik beredi. Obektlerdiń ornın almastırıw, ólshemin ózgertiw hám aylandırıw múmkin. Programmalıq támiynat sonday-aq súwretlerdi tiykarǵı redaktorlawǵa, sonıń ishinde kesiw, maskalardı qollanıw hám shegaralardı qosıwǵa da imkaniyat beredi. Basqa qásiyetlerine tegislew baǵdarları, torǵa jabıstırıw hám avto-bólistiriw arqalı súwretlerdi dál jaylastırıw kiredi. Google Docs Redaktorları paketindegi basqa kópshilik programmalıq támiynatlardan ózgeshe, Google Drawingstıń ózine arnalǵan bas beti joq, sebebi Google Drawings URLına kiriw tikkeley jańa hújjet jaratadı.

Súwretlerdi basqa Google hújjetlerine, elektron kestelerine yamasa prezentaciyalarına kirgiziwge boladı. Olardı sonday-aq onlayn túrde súwret retinde járiyalawǵa yamasa JPEG, SVG, PNG yaki PDF sıyaqlı standart formatlarda júklep alıwǵa boladı.

## Tariyxı

Google Drawings dáslep 2010-jıl 12-aprelde Google Docs Drawings degen at penen usınılǵan.

2011-jıl 1-avgustta Google paydalanıwshılardıń hár túrli Google Drawings hújjetleri arasında grafikalıq elementlerdi kóshirip alıp, qoyıwı múmkin ekenligin járiyaladı.

2019-jıl 7-yanvarda Google Google Docs hújjetlerine Google Drawings faylların engiziw funkciyasın qostı.

## Derekler
# Google FlightsKirill

**Google Flights** — úshinshi tárep támiyinlewshileri arqalı aviabiletlerdi izlew hám satıp alıwdı ańsatlastıratuǵın onlayn xızmet. Ol 2011-jılı Google tárepinen iske túsirildi hám házirgi waqıtta Google Traveldiń bir bólegi esaplanadı.

 Google Flights júdá kúshli izlew sistemasına iye hám onıń eń jaqsı tárepi onnan paydalanıwdıń ańsatlıǵında bolıp tabıladı. Ol sizge belgili bir izlewdiń nátiyjesi sıpatında derlik barlıq ámeldegi reyslerdi kórsetedi, sonıń menen birge sizdi bronlap qoyıwǵa májbúrlemeydi. Google Flights Expedia, Orbitz, Tripadvisor yamasa Kayaktan ayrıqsha bolıp, ol onlayn sayaxat agentligi emes. Bunda siz ámeldegi reysler menen tanısıp, ózińizge jaqqan reyslerdi tapqanıńızdan keyin bronlap qoyıw ushın «dawam etiw» túymesine basasız. Nátiyjede siz tuwrıdan-tuwrı aviakompaniyanıń yamasa úshinshi tárep onlayn sayaxat agentliginiń saytına ótesiz..

## Tariyxı

2011-jıl aprel ayında Amerika Qurama Shtatları Ádillik ministrliginiń antimonopoliya bólimi Google korporaciyasınıń ITA Software programmalıq támiynatın 700 million AQSh dollarına satıp alıwın maqulladı. 2011-jıl 13-sentyabrde Google bul satıp alınǵan algoritmlerden paydalanıp Google Flights xızmetin iske túsirdi.

## Qásiyetleri

Google Flightstıń innovaciyası sonda, ol jetip barıw mánzilin kórsetiwden tısqarı (ushıp ketiw mánzili standart jaǵdayda paydalanıwshınıń jaylasqan ornınan kelip shıǵıp avtomatikalıq túrde kirgizilgen boladı) basqa da kriteriyler tiykarında sheklenbegen izlewlerdi orınlaw imkaniyatın beredi. Mısalı, paydalanıwshı túrli waqıtlardaǵı hám hár qıylı byudjet sheńberindegi ushıwlardı izlewi hám túrli jónelislerdi tańlawı múmkin. Usınıń menen bir qatarda, eger paydalanıwshı jetip barıw mánzilin tańlaǵanda, Google Flights keyingi 12 aydıń hárbir kúni ushın hárbir reys bahasın grafik yamasa kestede kórinisinde esaplap shıǵarıp beredi. Bul funksiya paydalanıwshılarǵa belgili bir mánzilge ushıw ushın eń arzan bahanı ańsat anıqlaw imkaniyatın beredi. Google Flights paydalanıwshılarǵa olardıń ushıwlarınıń ıqlımǵa tásirin de esaplaw múmkinshiligin beredi. Biraq 2022-jıl iyul ayında bul qosımsha ásbap ushıwlardıń ıqlımǵa tásirin esaplawdıń usılın ózgertti, yaǵnıy karbonat angidrid (CO2) gazinen basqa ajıralıp shıqqan zatlardıń barlıǵı ushıwlardıń globallıq ısıwǵa tásiri esaptan shıǵarıp taslandı hám bul hárbir ushıwdıń ıqlımǵa tásiriniń esaplıq muǵdarın eki esege kemeytti. Bul háreket ekologiya aktivleriniń hám ilimiy jámiyetshiliktiń narazılıǵına sebep boldı.

Tómende Google Flights xızmetiniń tutınıwshılar tárepinen ayrıqsha atap ótilgen eń qolay tárepleri kórsetilgen:

* Tezlik: Google Flights basqa hár qanday ushıwlardı izlew sistemasına qaraǵanda tezirek bolıp, aylıq tariflerdi bir neshe sekundlarda shıǵarıp beredi.
* Kalendarǵa tiykarlanǵan tarif kórinisi: Google Flights ápiwayı, intuitivlik kalendar kórinisine iye bolıp, ol sizge keyingi 12 ay ishindegi eń arzan tarifti kórsetip beredi.
* Bir waqıtta bir neshe izlew: Google Flights izlew procesin páseytpesten, 7 noqattan 7 danaǵa shekem bolǵan aeroportlar arasındaǵı eń arzan tarifti izlew imkaniyatın beredi.

## Derekler
# Farmaciya

**Farmaciya** (*grekshe* pharmakeia — *dári; dári isletiw*) — dári ónimleri hám medicinalıq buyımlar jaratıw boyınsha izertlewler, sonıń menen birge, olardı islep shıǵarıw, tayarlaw, sapasın baqlaw, standartlaw usılları, mámleket diziminen ótkeriw, saqlaw, olar haqqında informaciya beriw, dárixana hám emlew mákemelerine jetkiziw hám satıw sıyaqlı wazıypalardı óz ishine alatuǵın ilimiy-ámeliy xızmetler kompleksi. **XVIII-ásir**ge kelip F. pán retinde qáliplesti. F. farmakologiya menen birge dárilik elementler haqqındaǵı pándi quraydı. F. ǵa farmacevtik ximiya, dári túrleri hám dárilik preparatlar texnologiyası, farmakognoziya, F. nı shólkemlestiriw jáne onıń ekonomikalıq, sud ximiyası sıyaqlı qánigelik pánleri kiredi. Dárilerdiń tásiri, dári túrleri, olardı qabıllaw usılları, tayarlaw texnologiyası hám basqa faktorlar tásirin F. nıń **biofarmaciya** baǵdarı úyrenedi.

## Derekler

ÓzME, Birinshi tom, Tashkent, 2000-jıl

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bul maqalada Ózbekstan milliy enciklopediyası (2000-2005) maǵlıwmatlarınan paydalanılǵan. |
# Florida

**Florida** — Amerika Qurama Shtatlarınan bırı. Paytaxtı — Tallahassee qalası. AQSh quramina 21 avgust 1959 jilda kirgen, onnan aldın — Florida Territory dep atalǵan. 'Paskva Floridá waqtında oniń teńiz qirqaǵina jetip kelgen Juan Pons De Leyon tárepinen Florida dep atalǵan. Mayd. 152 miń km2. Xalqi 16,7 mln. adam (2002). Qala xalqi 85%. Eń iri sanaat qalası — Jacksonville. Relyefi tegislik. Klimati subtropik, qublada tropik klimat, yanvardiń ortasha temperaturasi arqada 12°, qublada 21°, iyulda 26° hám 29°. Jilliq jawin 900 — 1400 mm. Florida aymaǵiniń úlken jeri toǵay hám batpaqliqtan ibarat. Daryalari qisqa hám suwli. Kól kóp. Q.da subtropik ósimlikler jetekshi orinda. Jil boyi paliz eginleri jetistiriledi. Arqada jaǵinda paxta, goza, temeki, qublada shekerqamis egiledi. Qalalar atirapinda sut sharwashiliǵi hám perrendeshilik rawajlangan. Baliq awlanadi. Faydali qazilmalardan fosforit qazip alinadi. Aziq-awqat, sellyuloza qaǵaz, aǵash ustashiliǵi, ximiya, radioelektronika, raketasazlik sanaatlari rawajlanǵan.

## Derekler
# Arab tili

| Arab tili |
| --- |
|  |
| Jergilikli atı | اللُّغَة العَرَبِيّة |
| Tarqalǵan mámleketler | Mısır, Aljir, Sudan, İrak, Marokko, Saudiya Arabstanı, Yemen, Suriya, Tunis, Somalia, Chad, Birlesken Arab Ámirlikleri, Iordaniya, Eritreya, Libya, Livan, Palestina, Oman, Mavritaniya, Kuvayt, Qatar, Baxreyn, Djibuti, Comoros, İzrail, Qubla Sudan, Mali, Niger, İran, Ispaniya, Keniya, Senegal, Tanzaniya, Túrkiya, Rumıniya, Portugaliya, Malayziya hám Indoneziya |
| Sóylesiwshiler sanı | 295 000 000 hám 315 421 300 |
| Klassifikaciyası |
| Álipbesi | Arab jazıwı, Arabic alphabet hám Arabic Braille |
| Til kodları |
| ISO 639-1 | ar |
| ISO 639-2 | ara |
| ISO 639-3 | ara |

**Arab tili** — samiy (semid) tiller toparına kiredi.

Arab tiliniń ádebiy norması islamnan burın-aq dúzile basladı. Islam dininiń payda bolıwı arablardıń oraylasqan bir mámleketke birigiwine alıp keldi. Bul hádiyse arab tiliniń bekkemleniwine jánede rawajlanıwına óz tásirin tiygizdi. VIII-IX ásirlerde arab tiliniń grammatikası islep shıǵıldı, leksikografiyalıq sózlikler jaratıldı, folklor hám arab bádáwiy poeziyası jıynaldı. Arab tiliniń arab hám ájám (arab emes) xalıqlar arasında keń tarqalıwına Quran hám Muhammed Áleyhis-salamnıń hádiysleri óz tásirin tiygizdi. Arab tili islam dini jetip barǵan barlıq xalıqlar arasında keńnen tarqadı hám bekkem ornalastı. Arab tili kóp waqıtlarǵa shekem xalıqaralıq hám bilim-tálim tili bolıp keldi. Ózleriniń tereń ilimiy pikirleri menen dúnya iliminiń rawajlanıwına úlken úles qosqan Ábúw Rayxan Beruniy, Ábúw Nasır Farabiy, Ábúw Áliy ibn Sina, Muhammed Xorezmiy, Mahmud Zamaxshariy hám t.b. ullı alım hám allamalar usı tilde miynetlerin dóretken.

Klassikalıq arab tili házirgi arab tiliniń payda bolıwına negiz saldı. Házirgi arab tili jaqın shıǵıstaǵı hám Afrikanıń arqa tárepinde jaylasqan jigirmadan artıq arab elleriniń rásmiy tili. Bul tilde kúndelikli gazeta-jurnallar shıǵadı, kitaplar basıladı, radio hám televidenie esittiriw hám kórsetiwleri alıp barıladı, mekteplerde, joqarı hám orta arnawlı oqıw orınlarında sabaqlar ótiledi h.t.b.

Tariyxqa názer taslasaq islam dini kirip kelgennen baslap tap 1929-jılǵa deyin Qaraqalpaqstanda arab jazıwınan paydalanıp kelindi. Jazıw-sızıw, ilim-bilimlendiriw, mámleketlik isler usı jazıwda júrgizildi. Biziń diyarımızda ata-babalarımızdan miyras bolıp arab tili, arab grafikası tiykarındaǵı fars, túrkiy tillerinde kóplegen qoljazba hám baspa kitaplar saqlanıp qalǵan. Bul qoljazba hám baspa kitaplarda tariyxımız, mádeniyat, ádebiyat tariyxımız boyınsha ele ilimiy kópshilikke málim bolmaǵan qunlı derekler saqlanǵan.

## Derekler