# Qupıyalıq maydanshasıKirill

**Privacy Sandbox** – bul Google tárepinen veb-saytlardıń paydalanıwshınıń jekeligin buzbastan paydalanıwshı informaciyasına kiriwi ushın veb-standartlardı jaratıw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan baslama. Onıń tiykarǵı maqseti - úshinshi tárep cookie faylların paydalanbay, paydalanıwshınıń jeke maǵlıwmatlarınıń bir bólegin bólisiw arqalı onlayn reklamanı ámelge asırıw. Baslama bir qatar usınıslardı óz ishine aladı, bul usınıslardıń kópshiliginiń qus temasındaǵı atamaları bar, olar tiyisli funkciya ulıwma qoljetimli bolǵanda ózgertiledi. Texnologiyaǵa Topics API (burınǵı Federativ kogortalardı úyreniw yamasa FLoC), Qorǵalǵan auditoriya, Atribuciya esabatı, Jeke agregaciya, Bólisilgen saqlaw hám Shegaralanǵan freymler, sonday-aq basqa usınılǵan texnologiyalar kiredi. Joybar 2019-jıldıń avgust ayında járiyalandı.

2023-jıldıń 7-sentyabrinde Google Jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw maydanshası API leriniń ulıwma qoljetimliligin járiyaladı, atap aytqanda Topics, Qorǵalǵan auditoriya, Atribuciya esabatı, Jeke agregaciya, Bólisilgen saqlaw hám Shegaralanǵan freymlerdi atap ótti, bul funkciyalar Google Chrome paydalanıwshılarınıń yarımınan kóbine qoljetimli bolǵanın ańlatadı. Jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw maydanshasınıń funkciyaları shama menen sol waqıtta Android ta da qoljetimli boldı.

Bul baslama básekige qarsı dep sıpatlanǵan hám antimonopoliya juwabın payda etken, sebebi kirgizilgen usınıslar dástúrli usıllar arqalı baqlawdı shekleydi hám reklama beriwshilerdi reklamalardı kórsetiw ushın Googledı dáldál sıpatında paydalanıwǵa májbúrleydi degen táshwishler bar.

## Model

Jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw maydanshasındaǵı usınıslar k-anonimlik ideyasına ámel etedi hám jeke adamlardı baqlaw ornına kogortalar dep atalatuǵın adamlar toparlarına reklama beriwge tiykarlanǵan. Olar ulıwma veb-brauzerdi paydalanıwshınıń jeke maǵlıwmatların qorǵawdı basqarıwshı etip qoyadı, reklamaǵa járdem beretuǵın maǵlıwmatlardı jıynaw hám islew processiniń bir bólegin paydalanıwshınıń qurılmasınıń ózine kóshiredi.  Jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw maydanshası baslamasında úsh baǵdar bar: saytaralıq baqlaw funkciyasın almastırıw, úshinshi tárep cookie faylların alıp taslaw hám qurılmanı identifikaciyalaw qáwpin azaytıw.

## Usınıslar

2020-jıldıń yanvar ayında Google reklama texnologiyaları kompaniyaların Pútkil dúnya júzilik veb konsorciumınıń (W3C) Veb-reklamanı jaqsılaw biznes toparına (IWABG) qosılıwǵa shaqırdı, bul Jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw maydanshası ushın usınıslar processine qatnasıwdıń bir usılı edi.

Usınıslar| Usınıs | Sıpatlama | Status |
| --- | --- | --- |
| Kogortalardıń Federaciyalıq Úyreniwi (FLoC) |
Kogortalardıń Federaciyalıq Úyreniwi algoritmi paydalanıwshılardıń brauzerdegi onlayn aktivligin analizlep, SimHash algoritmin qollanıp «kogorta ID» in jaratadı, bul arqalı belgili bir paydalanıwshını uqsas mazmunǵa kirgen basqa paydalanıwshılar menen toplastıradı. | Toqtatılǵan |
| TURTLEDOVE | TURTLEDOVE, «Eki baylanıssız soraw, keyin jergilikli orınlanǵan jeńis haqqındaǵı sheshim» degendi ańlatadı, bul Google tárepinen usınılǵan, brauzer arqalı reklamalardı kórsetiw ushın freymvork. | Yarımı ámelge asırılǵan |
| Jeke jaǵday belgileri | Jeke jaǵday belgileri veb-saytlarǵa haqıyqıy adam ekenin, bot yamasa zıyanlı hújimshi emes ekenin tastıyıqlaw ushın brauzerlerge beriledi. Jeke jaǵday belgileri shifrlanǵan, sonlıqtan jeke adamnıń sáykesligi qorǵaladı. | Ámelge asırılǵan |
| Baylanıslı veb-sayt toparları | Baylanıslı veb-sayt toparları (burın birinshi tárep toparları dep atalǵan) bir subektke tiyisli, hár qıylı domen atamalarına iye baylanıslı saytları bar domenlerge ózlerin «baylanıslı topar» sıpatında járiyalawǵa hám tanılıwǵa múmkinshilik beredi. Baylanıslı veb-sayt toparınan tısqarı informaciya almasıw paydalanıwshılardıń jeke maǵlıwmatların qorǵaw ushın sheklengen. | Ámelge asırılǵan |
| CHIPS | CHIPS (Ǵárezsiz bólingen jaǵdayǵa iye kuki faylları) ayırım engizilgen xızmetlerdiń islewi ushın belgili bir paydalanıwshınıń sayttaǵı aktivligin biliwi kerek ekenin esapqa aladı. CHIPS - bul bólingen kuki faylları, olar brauzerlerge zárúr kuki faylınıń tek belgili bir sayt penen basqa engizilgen sayt arasında ǵana islewine ruqsat etilgenin bildiredi. | Ámelge asırılǵan |
| Saqlaw bóliniwi | Saqlaw bóliniwi belgili bir saytta engizilgen xızmet tárepinen qollanılǵanda, saqlaw yamasa baylanıs ushın paydalanılatuǵın ayırım veb platforma API lerin izolyaciyalaydı. Bul veb jeke maǵlıwmatlardı qorǵawdı jaqsılaydı hám sonnıń menen birge bar saytlar menen veb úylesimlilikti saqlap qaladı. | Ámelge asırılǵan |
| Tarmaq jaǵdayın bóliw | Tarmaq jaǵdayın bóliw brauzerdiń tarmaq resursların bóledi, bul resurslardıń birinshi tárep kontekstleri arasında bólisiliwiniń aldın aladı. Bul resurslardıń qayta paydalanılıwı ushın hárbir sorawdıń qosımsha «tarmaq bóliniw gilti» bolıwın talap etedi hám bólisilgen resurslarǵa hám basqa saytlardı júklewden úyrenilgen metamaǵlıwmatlarǵa kiriwge ruqsat bermew arqalı paydalanıwshınıń jeke maǵlıwmatların qorǵaydı. | Ámelge asırılǵan |
| Federaciyalanǵan isenim bildiriw basqarıwı | Federaciyalanǵan isenim bildiriw basqarıwı - bul burın úshinshi tárep kuki fayllarına tiykarlanǵan bir mártelik kiriw dizaynların qollap-quwatlaytuǵın API. | Ámelge asırılǵan |
| Klient keńesleri | Klient keńesleri API saytlarǵa zárúr informaciyanı Paydalanıwshı-Agent jolı arqalı emes, al tuwrıdan-tuwrı soraw múmkinshiligin beredi. Bul passiv barmaq izin alıwǵa beyim áhmiyetli bet bolıp tabıladı, sonlıqtan paydalanıwshı haqqında onlayn rejiminde bólisiliwi múmkin bolǵan maǵlıwmatlar muǵdarın azaytadı. | Ámelge asırılǵan |
| Paydalanıwshı Agentin qısqartıw | Paydalanıwshı Agentin qısqartıw Paydalanıwshı-Agent jolındaǵı informaciyanı minimumǵa túsiredi, sol arqalı onıń passiv barmaq izin alıwǵa beyimliligin azaytadı. | Ámelge asırılǵan |
| Qupıyalıq byudjeti | Qupıyalıq byudjeti saytqa kiriwge ruqsat etilgen identifikaciyalaw informaciyasın sheklew arqalı barmaq izin alıwdı sheklewge baǵdarlanǵan. | Toqtatılǵan |
| HTTP kesh bólistiriw | HTTP kesh bólistiriw keshlengen resurslarǵa resurs URL menen birge 'tarmaq izolyaciya gilti'n beredi, ol joqarǵı dárejeli sayt hám aǵımdaǵı freym saytınan quraladı. Bul basqa veb-saytlarǵa basqa veb-sayttaǵı keshlengen resurslardıń jaǵdayı haqqında maǵlıwmat alıw múmkinshiligin bermeydi. | Ámelge asırılǵan |
| IP qorǵaw | IP qorǵaw - bul eki basqıshlı anonimli proksi arqalı paydalanıwshınıń IP adresin úshinshi táreplerden jasırıw usınısı. | Usınılǵan |
| HTTPS arqalı DNS | HTTPS arqalı DNS protokolı Domen atamalar sisteması (DNS) sorawların shifrlaw arqalı hújimshilerdiń paydalanıwshı kirgen saytlardı baqlawınıń aldın aladı. | Ámelge asırılǵan |
| Temalar API | Temalar API reklama beriwshilerge paydalanıwshı qurılmasında qayta islengen jaqın aradaǵı brawzer tariyxına tiykarlanǵan qızıǵıwshılıq kategoriyaları yamasa 'temalar'dı bólisiw arqalı sáykes mazmun hám reklamalardı kórsetiw imkaniyatın beriwge baǵdarlanǵan. | Ámelge asırılǵan |
| Qorshalǵan freymler API | Qorshalǵan freymler - bul berilgen xost beti menen baylanısıwǵa ruqsat etilmegen jaylastırılǵan freym túri bolıp, onıń bólinbegen saqlaw ornına qáwipsiz kiriwdi támiyinleydi, sebebi onıń identifikatorın joqarǵı sayt penen biriktiriw múmkin emes. FLEDGE tiykarındaǵı API lerdi paydalanatuǵın reklamalar tek Qorshalǵan freymler ishinde kórsetiliwine ruqsat etiledi. | Ámelge asırılǵan |
| Atribuciya esabat beriw API | Atribuciya esabat beriw API konversiyanı qadaǵalawdı ámelge asıradı, mısalı, reklamaǵa basıw yamasa kóriw satıp alıwǵa alıp kelgen waqıtlardı jazıp aladı, sonıń menen birge paydalanıwshılardı bir neshe veb-sayt arqalı qadaǵalaw múmkinshiligin basadı. | Ámelge asırılǵan |
| Qorǵalǵan auditoriya API | Qorǵalǵan auditoriya API qızıǵıwshılıq bildirgen auditoriyalardı maqsetlige alıw ushın jobalanǵan, sonıń ishinde qayta maqsetlige alıw arqalı. Bul reklama ushın tańlanǵan vendorlarǵa reklama beriwshiniń veb-sayt maǵlıwmatların alıwǵa hám paydalanıwshılardı belgili bir reklama beriwshi ushın arnawlı anıqlanǵan qızıǵıwshılıq toparlarına jaylastırıwǵa múmkinshilik beredi, yaǵnıy paydalanıwshılar ózleriniń jeke maǵlıwmatlarına zıyan keltirmey, ózlerine ılayıqlastırılǵan reklamalardı kóre aladı. 2023-jıl 17-avgust kúni global jetkiliklilikke erisiwden aldın, bul texnologiya «Birinshi jergilikli orınlanǵan toparlar boyınsha sheshim eksperimenti» (FLEDGE) dep atalǵan. | Ámelge asırılǵan |
| Jeke agregaciya | Jeke agregaciya API reklama kampaniyaları boyınsha jıynalǵan statistikanı qadaǵalaw ushın qollanılıwı múmkin. | Ámelge asırılǵan |

## Testlew

2022-jıl 31-mart kúni Google Temalar, FLEDGE hám Atribuciya esabat beriw API leri ushın bir derekli sınaqtıń baslanǵanın járiyaladı. Bul saytlarǵa API ler boyınsha birlesken eksperimentlerdi ótkeriwge múmkinshilik beredi.

2022-jıldıń oktyabr ayında RTB House paydalanıwshılardı qızıǵıwshılıq toparlarına qosıw arqalı FLEDGE ti belsendi sınaqtan ótkeriw nátiyjelerin járiyaladı. Google hám Criteo da sınaqlar ótkerdi. Esabatta FLEDGE derekli sınaqları unamlı bolsa da, kólemi sheklengen ekenligi atap ótildi. Onda FLEDGE tiń bir qatar áhmiyetli ózgeshelikleri, atap aytqanda k-anonimlik talapları, sınaqtan ótkeriw ushın jetkilikli emes ekenligi hám sanaat pikirlerinen keyin dúzetiwlerdi talap etetuǵınlıǵı kórsetilgen.

Sınaqlardıń kólemi artıp barmaqta. Google Chrome 2023-jıldıń birinshi yarımın baǵdarlamashılardıń sınaqlarına arnawdı hám 2023-jıldıń ekinshi yarımında FLEDGE ti Chrome paydalanıwshılarınıń hámmesine jetkilikli etiwdi maqset etip qoyǵan.

2022-jıldıń noyabr ayında Básekilesiw hám bazarlar basqarması Google dıń Sandbox texnologiyaların san jaqtan sınawı haqqında esabat járiyaladı, onda industriyanıń ulıwma sınaq strukturasın qabıl etiwiniń áhmiyetliligi atap ótilgen, bul arqalı ónimlilik sınaqların bir neshe sınaq subektleri arasında keńirek ótkeriwge boladı. Google CMA menen birge usınday strukturanı islep shıǵarmaqta hám házirden baslap, eń keminde 2023-jıldıń 3-shereginde ulıwma jetkiliklilik baslanǵanǵa shekem bazar qatnasıwshıları menen sınaq dizaynı boyınsha baylanıstı kúsheytiwge háreket etpekte.

## Sın

Google dıń Privacy Sandbox sheńberinde jeke maǵlıwmatlardı qorǵaytuǵın reklamalar boyınsha usınısları ádewir qarsılıqlarǵa ushıradı. Usınıslardıń básekige qarsı hám jeke maǵlıwmatlardı qáwip astına qoyatuǵını haqqında táshwishler payda boldı. Google dıń Privacy Sandbox sheńberinde jeke maǵlıwmatlardı qorǵaytuǵın reklamalar boyınsha dáslepki usınısı (FLoC dep atalǵan) brauzer óndiriwshileriniń kúshli qarsılıǵına ushıradı. Firefox ti islep shıǵaratuǵın Mozilla kompaniyası FLoC ti yaki basqa baylanıslı veb-reklama usınısların ámelge asırmawǵa arnalǵan málimleme járiyaladı. Safari di islep shıǵarıwshı Apple usınısqa qarsı poziciyanı iyeledi. Brave, Vivaldi hám Microsoft Edge sıyaqlı Chromium tuwındıları óz brauzerlerinde bul funkciyanı ádettegidey óshirip qoydı. FLoC usınısınıń veb-saytlarǵa paydalanıwshılardı burın úshinshi tárep cookie faylları arqalı múmkin bolmaǵan jańa usıllar menen baqlawǵa múmkinshilik beriwi múmkinligi haqqında táshwishler payda boldı, al FLoC usı texnologiyanı almastırıwǵa arnalǵan edi. Bir qansha ǵalaba xabar quralları hám jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw boyınsha jámiyetlik shólkemler Google dıń sınaq dáwirinde bul funkciyanı barlıq paydalanıwshılar ushın ádettegidey qosıp qoyıw qararın sınǵa aldı. Bul Google dıń 2022-jıldıń basında usınıstı qaytarıp alıwına alıp keldi.

Google dıń FLoC ornına usınǵan Topics API dep atalǵan joybarı da hár qıylı toparlar tárepinen uqsas sınǵa ushıradı. Mozilla Topics API dizaynındaǵı kemshiliklerdi atap ótti, iri reklama tarmaqlarınıń paydalanıwshılardıń qızıǵıwshılıqların kóplegen veb-saytlar boyınsha jıynastırıp, olardı qayta anıqlaw hám baqlaw múmkinshiligin ayrıqsha kórsetti. Apple de usınday táshwishlerdi bildirdi, sonday-aq bul usınıstıń basqa brauzerlerdiń maǵlıwmatlardı hárbir sayt boyınsha bóliw baǵdarındaǵı háreketlerine qarama-qarsı keletuǵının atap ótti. Sonıń menen birge, usınıs dáslep járiyalanǵanda, Google yamasa basqa brauzer óndiriwshileriniń qáytip temalar taksonomiyasın dúzetuǵını anıq emes edi, bul API dıń áhmiyetli aspekti tolıq anıqlanbay qalǵan edi. Topics API menen bir qatarda, Google dıń Privacy Sandbox sheńberinde usınǵan Client Hints sıyaqlı basqa usınısları da basqa brauzerler arasında ádewir jeke maǵlıwmat qáwipsizligi boyınsha táshwishlerdi payda etti. Bul táshwishler tiykarınan Client Hints tiń brauzerlerde passiv barmaq izi qaldırıw maydanın keńeytiw múmkinshiligi átirapında toplandı.

Google dıń eń úlken bazar úlesine iye brauzerge iyelik etiwi sebepli, onıń usınısları básekige qarsı tábiyatqa iye ekenligi haqqında táshwishler payda boldı. Nátiyjede, 2021-jıldıń yanvar ayında Birlesken Korolliktiń Báseki hám Bazarlar Biyligi (CMA) Privacy Sandbox baslamasın tekseriw jobasın járiyaladı, bunda baspashılar hám paydalanıwshılarǵa tiygizetuǵın potencial tásirlerge ayrıqsha dıqqat qaratıldı. Keyin CMA Google dıń Chrome da úshinshi tárep cookie faylların alıp taslaw hám Privacy Sandbox tı rawajlandırıw boyınsha usınısları haqqında nızamlı túrde májbúriy bolǵan minnetlemelerdi qabıl etti. CMA tárepinen bul minnetlemelerdiń rásmiy qabıl etiliwi tekseriwdiń jabılıwına alıp keldi, bunda 1998-jılǵı Báseki nızamı buzılǵanı yamasa buzılmaǵanı haqqında qarar qabıl etilmedi. CMA nıń xabar beriwinshe, Google 2022-jıldıń iyul ayınan sentyabr ayına shekem óziniń nızamlı túrde májbúriy bolǵan minnetlemelerine ámel etti. 2021-jıldıń mart ayında AQSHtıń 15 shtatınıń hám Puerto-Rikonıń bas prokurorları aldıńǵı dekabr ayında berilgen antimonopoliyalıq shaǵımǵa ózgerisler kirgizdi; jańalanǵan shaǵımda Google Chromenıń 2022-jılı úshinshi tárep cookie faylların paydalanıwdan bas tartıwı «házirgi waqıtta derlik barlıq Google emes baspashılar paydalanıwshılardı qadaǵalaw hám reklamalardı maqsetlige alıw ushın qollanatuǵın tiykarǵı cookie-qadaǵalaw texnologiyasın óshiredi. Sońınan [...] Chrome [...] Privacy Sandbox dep atalǵan jańa hám alternativ qadaǵalaw mexanizmlerin usınadı. Ulıwma alǵanda, bul ózgerisler básekige qarsı» ekenligi aytılǵan. Sud shaǵımı Privacy Sandbox ta usınılǵan ózgerisler reklama beriwshilerdi reklama beriw ushın Googledı dáldál retinde paydalanıwǵa májbúr etedi dep boljaydı.

## Derekler