# Xızmetke baǵdarlanǵan programmalastırıw

**Xızmetke baǵdarlanǵan programmalastırıw (SOP)** — bul integraciyalanǵan biznes qosımshaların hám áhmiyetli programmalıq támiynat programmaların proektlestiriw hám ámelge asırıw ushın kompyuter jumısınıń birligi retinde «servislerdi» qollanatuǵın programmalastırıw paradigması. Xızmetler biznes processleriniń basqıshların kórsete aladı, sonlıqtan bul paradigmanıń tiykarǵı qollanılıwlarınıń biri — «ishinen sırtqa qaray integraciyalay alatuǵın» jeke yamasa quramalı biznes qosımshaların nátiyjeli jetkiziw. Ol tábiyiy túrde xızmetke baǵdarlanǵan arxitekturanı (SOA) xoshametleydi, degen menen, ol SOA menen birdey emes. SOA «servislerdi» qollanıp sistemalar arasındaǵı baylanısqa itibar beretuǵın bolsa, SOP yadtaǵı xızmetlerdi jumıs birligi retinde qollanıp, qolaylı qosımsha modullerin qurıwdıń jańa texnikasın usınadı.

SOP-taǵı yadtaǵı xızmet veb-xızmet operaciyası retinde ashıq túrde sırtqa shıǵarılıwı múmkin. Tilge hám platformaǵa ǵárezsiz Veb-xızmet standartları sebepli, SOP barlıq bar programmalastırıw paradigmaların, tillerin hám platformaların óz ishine aladı. SOP-ta programmalar dizaynı jaqsı anıqlanǵan xızmet interfeysleri arqalı xızmet shaqırıwlarınıń semantikasına, logikalıq marshrutlawǵa hám maǵlıwmat aǵımın táriyiplewge tiykarlanadı. Barlıq SOP programma modulleri xızmetler retinde inkapsulyaciyalanǵan hám xızmet basqa ishki xızmetlerden ierarxiyalıq tárizde, bul xızmet stek ierarxiyasın derlik sheksiz tereńlikte dúziliwi múmkin. Quramalı xızmet sonday-aq ayırım programmalastırıw konstrukciyaların óz ishine alıwı múmkin, olardıń geyparaları SOP-qa tán hám unikal bolıp tabıladı. Xızmet yadtaǵı plagin texnikası arqalı hár qanday menshikli API yamasa veb-xızmet standartları arqalı kiriletuǵın sırtqı sistema komponenti bolıwı múmkin.

SOP izbe-izlik, tańlaw hám iteraciya ushın tiykarǵı programmalastırıw konstrukciyaların qollap-quwatlasa da, ol maǵlıwmatlar dizimin manipulyaciyalaw, maǵlıwmatlardı integraciyalaw, xızmet modullerin avtomat kóp aǵımlı etiw, deklarativ kontekstti basqarıw hám xızmetlerdi sinxronlastırıwǵa baǵdarlanǵan bir qatar jańa programmalastırıw konstrukciyaları menen ajıralıp turadı. SOP dizaynı baǵdarlamashılarǵa onıń durıs ekenin kepillew ushın xızmetlerdiń orınlanıwın semantikalıq sinxronlastırıwǵa yamasa avtomat tastıyıqlaw/biykarlaw háreketi menen birge tranzakciya shegarası retinde xızmet modulın járiyalawǵa imkaniyat beredi.

SOP-tıń tiykarǵı koncepciyaların qollap-quwatlaw ushın semantikalıq dizayn quralları hám orınlanıw waqtındaǵı avtomatlastırıw platformaları dúziliwi múmkin. Mısalı, xızmet obyektlerin jumıs birlikleri retinde avtomat túrde jaratatuǵın hám olardıń kontekstin basqaratuǵın xızmet virtual mashinası (SVM) dizayn waqtındaǵı avtomatlastırıw quralı tárepinen jaratılǵan hám XML-de saqlanǵan SOP programma metamaǵlıwmatlarına tiykarlanıp islew ushın proektlestiriliwi múmkin. SOA terminlerinde, SVM hám xızmet óndiriwshi, hám xızmet tutınıwshı bolıp tabıladı.

## Tiykarǵı túsinikler

SOP koncepciyaları integraciya hám qosımsha logikasın programmalastırıwǵa semantikalıq tásil ushın bekkem tiykar usınadı. Bul tásildiń úsh áhmiyetli artıqmashılıǵı bar:

* Semantikalıq jaqtan, ol quramalı biznes qosımshaların dúziw ushın abstrakciya dárejesin kótere aladı hám solay etip ózgerislerge juwap beriw tezligin ádewir arttıradı (yaǵnıy, biznes iykemliligi).
* Integraciya hám programmalıq támiynat komponentlerin islep shıǵıw usılların bir koncepciya astında birlestiriwge alıp keledi hám solay etip integraciya quramalılıǵın ádewir azaytadı. Bul birlesken usıl maǵlıwmatlardı qaytalamastan «ishten-sırtqa integraciyaǵa» imkaniyat beredi, sol sebepli ulıwma túsindirme bahasın hám quramalılıǵın ádewir azaytadı.
* Qosımshalardıń kóp aǵımlılıǵın hám virtualizaciyasın mayda (jumıs birligi) dárejesinde avtomatlastıradı.

## Derekler