Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rembrandt

| Rembrandt |
| --- |
|  |
| Tuwılǵan sánesi | 15-iyul 1606(1606-07-15) |
| Qaytıs bolǵan sánesi | 4-oktyabr 1669(1669-10-04) (63 jasta) |
| Kásibi | xudojnik |

**Rembrandt Harmenszoon van Rijn** (1606-jıl 15-iyun — 1669-jıl 4-oktyabr) — belgili niderlandiyalı xudojnik.

Ol Leiden qalasında tuwılǵan. 1631-jılı Amsterdamǵa jasaw ushın ketedi, sebebi ol jerde kóplegen adamlar ol haqqında esitken hám olardıń portretin salıwın qáler edi. Ol Saskia van Uylenberg atli hayalǵa úylenedi. Olardıń tórt balası bolǵan, biraq olardan úshewi júdá erte qaytıs boladı. Saskia qaytıs bolǵannan keyin, Rembrandt Hendrickje Stoffels atli óziniń xızmetker hayalı menen jasaydı hám olardıń Kornelia atlı qızı boladı. Rembrandt 1669-jılı 4-oktyabrde Amsterdamda qaytıs boladı.

Rembrandt kóplegen júdá belgili súwretlerdi salǵan. Olardıń birewleri júdá úlken, birewleri qarańǵı hám qayǵılı bolǵan. Ol júdá jaqsı súwretshi bolǵanı sonshelli, kóplegen súwretleri adamda waqıyada qatnasıp atırǵanday sezim tuwdırǵan. Rembrandt tárepinen salınǵan súwretlerdi dúnya júzi boylap belgili sanaat gallereyalarında kóriwge boladı.

Rembrandttıń sheberligin onıń realistik portretlerde hám diniy sahnalarda kóriwge boladı. Onıń dańqlı jumısları «Túńgi baqlaw» (1642), «Dr. Tulptıń anatomiya sabaǵı» (1632) hám kópshilik portretleri kórkem-óner tarıyxında óz ornın tapqan. Rembrandt kóp jıllar dawamında Amsterdamda jumıs islegen, bay sawdagerler, dáriǵerler, hám sháhár shólkemleri ushın súwretler salǵan.

Rembrandttıń ózgeshe sheberligi — jaqtıli kóleńkeniń kúshli qarama-qarsılıǵın paydalanıw (chiaroscuro). Bul usil oǵan súwretshiliginde drama hám tereńlik berdi. Onıń ofort isleri hám grafikaları da kópshilikke tásir qaldırǵan.

## Dóretiwshiligi

Túngi baqlaw (1642), Rembrandttıń ataqlı jumıslarlarınıń biri.
20-ásir mamanlarınıń aytıwı boyınsha, Rembrant ómir dawamında 600dan aslam kartina, 400ge jaqın ofort, hám 2,000 sızba súwretler salǵan.

## Derekler
# Ólim jazası

**Ólim jazasi** bul mámleket jaza retinde kimdidur óltiriwine aytiladi. Bul jaza eń awir jinayatlar, misaliǵa birewdi ol'tirgen adamǵa beriledi.

Ólim jazasi keyingi ásirlerde azayip barmaqta. Buniń sebebi ólim jazasi haqqinda qizǵin tartisli másele esaplanadi.

Dúnyaniń úshten bir mámleketlerinde ólim jazasi ruqsat etiledi. Qitay, Yaponiya hám Iran ólim jazasin qollanatuǵin mámleketler qatarina kiredi. Kanada, Avstralia, Meksika hám Evropa Awqamina kiriwshi hámme mámleketler ólim jazasin toqtatqan mámleketler qatarina kiredi.

Kópshilik mámleketler ólim jazasin adam óltirgenlerge, zorlaǵanlarǵa yamasa terroristlerge paydalanadi. Avtoritar yamasa Totalitar mámleketler kishi jinayatlar ushinda, misali ushin urliq islew yamasa húkimetke qarsi bolǵanlarǵa qollanadi.

2005-jili ólim jazasin qollaniw boyinsha Qitay (100 den kem bolmaǵan), Iran (94 ten kem bolmaǵan), Irak (89 dan kem bolmaǵan) eń kóp ólim jazasin qollanǵan mámleketler esaplanadi.

Bazi bir adamlar ólim jazasin paydalaniw jaqsi, sebebi bul jaza awir jinayatlardiń aldin aladi dep esaplasa, basqa adamlar ólim jazasi ayipsiz adamǵa beriliwi múmkin dep esaplaydi.

Házirgi kúnde ólim jazasiniń tómendegi túrleri qollaniladi:

* Elektr stuli.
* Óltiriwshi inyeksiya (ukol).
* Atiw.
* Asiw.
* Alqimin buwiw.
* Tas ilaqtiriw.
* Basin kesiw.
# EtikaKirill

Иммануэль Кант etika iliminin negizin salıwshılardın biri
**Etika** (grek. ethos — дағды, ádep-urip) — izertlew ilimi, adamnıń minez-qulqı bolıp tabılatın áyyemgi teoriyalıq pánlerdin biri. termin hám ayrıqsha izertlew páni retinde óz baslawın Aristotel hikmetlerinen aladı. « Etizm» termini Aristoteldiń ar-hújdan máselesine arnalǵan úsh shıǵarmasınıń («Nikomax etikası», «ebdem etikası», «úlken etika») atawına kіrgen. Aristotel etizm tuwralı sóz qozǵaǵanda negizgi úsh máselege toqtalıp, etik. teoriya, etik. Kitaplar, etik. Is-tájiriybe tuwralı aytadı. Ol basta grek tilindegi etizmniń latın tilindegi baslaması retinde azday qollanılsa, keyinnen bilim beriw dásturinde Etizm — ilim máninde, – onıń páni retinde qarastırıldı. Ádette, etizmlik oy-pikirler adamlardın minez-quliqlari menen salt-dásturlerinin arturli ekenligin bayanlawdan baslanadi. Sokrat hár-túrli minez-quliqlardı baǵalap, saralaw ushın parasatqa júginiw kerek dep bildi. platon adam jan-jaqti uyimlastırılǵan mámlekette omir surip, onın basshiligin dana-filosoflar atqarǵanda ǵana ruwxaniy jáne minez-qulıq kámilligine jete aladı dep biledi. Parasat iyesi retinde oz múmkinliklerin júzege asırǵan adam, óz ómirinin jog. Maxsetin anıqlap, mámlekettin negizi bolıp tabılatın siyasatqa, ekonomika E-lıq normalar menen jetekshilik ornatadı. Etizm uǵımı tuwralı D.Yumnıń «Adamnıń tábiyatı» tuwralı traktatında jan-jaqtı aytıladı.

## ETİKANIN DÚZİLİSİ

Etikanıń dúzilisi. etika úsh bólimnen turadı:

* teoriyalıq etika;
* normativli etika;
* emperialıq etika.

Teorialıq etika — etikanıń negizgi uǵımı, onıń izertlew ponın, İlim retinde rawajlanıw tariyxın izertleydi. normativli etika — negizgi etikalıq kategoriyalardı: мейірімділік пен катыгездік, ізгілік пен жауыздык, ар-үждан, үят, абырой, парыз және т.б. қарастырады. Эмпириялық этика — белгілі бір кезеңдердегі адамзат үйымдарының накты адамгершілік келбеті туралы түсінік береді.

## Derekler
# ShólKirill

Eń úlken qutbmas shóller.
  ChoʻlShól
**Sahra** — 1) Jaqın hám Orta Shıǵıs mámleketlerinde, atap aytqanda, arab hám parsı tillerinde shól mánisinde isletiletuǵın termin. Jer atları retinde de qollanıladı, mas, Sahrayı Kabir. Atap aytqanda, kórkem ádebiyatlarda geyde shól sóziniń sinonimı retinde de isletiledi; 2) Arktika hám Antarktikadaǵı suwıq, qar hám muz qaplaǵan jerler.

**Shól** yakı **sahra** dep júdá az muǵdarda jawın júz beretuǵın regionǵa aytıladı. Kópshilik shólda jawın jılına 400 mm den kem boladı. Jılına 250 mm den kem jawınlı shól haqıyqıy, 250—400 mm arasında jawınlı shól bolsa yarımshól yamasa sahra, dep ataladı.

Shóller sonıń menen birge «ıssı» hám «suwıq» tiplerge ajratıladı. Íssı shól qum-topıraq menen oralǵan bolsa (mısalı, Qaraqum), suwıq shóllar qar hám muz benen oralǵan boladı (mısalı, Antarktida ).

## Etimologiya

Ingliz shóli hám onıń romantik tillesleri (atap aytqanda, italyan hám portugal tilindegi deserto, frantsuz deserti hám ispan desiertosi) barlıǵı shirkew latin desertumınan (dáslep " taslanǵan jer"), dēserere, " tastap qoyıw" sózinen kelip shıqqan. Qurǵaqlıq hám siyrek xalıq ortasındaǵı baylanıslılıq quramalı hám dinamikalıq bolıp, mádeniyat, dáwir hám texnologiyalarǵa qaray ózgeredi; sol sebepli shól sózdiń isletiliwi shálkeslikke alıp keliwi múmkin. Ingliz tilinde 20-ásirden aldın shól kóbinese qurǵaqlıqqa belgi etpesten " xalqsız aymaq" mánisinde isletilingen; bıraq búgingi kúnde bul sóz kóbinese ıqlımlıq-ilimiy mániste (jawın kem bolǵan aymaq) isletiledi. Ótken ásirlerdegi «shól atawı» hám «Ullı Amerika shóli» yamasa Shekspirdıń «Bogemiya shóli» («Qıs ertegi») sıyaqlı sóz dizbekler qum yamasa qurǵaqlıqtı ańlatıwı shárt emes edi; olardıń dıqqat orayında siyrek xalıq edi.

## Galereya

* Atakama
* Qum barhanlar, Saudiya Arabstan
* Porsiq qumlar
* Sahrayı Kabir

## Derekler

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bul maqalada Ózbekstan milliy enciklopediyası (2000-2005) maǵlıwmatlarınan paydalanılǵan. |
# CSS

**CSS** web betlerdi jaratıwda web bettegi elementlerdiń reńlerin, shriftlerin, jaylasıwların hám basqa usıǵan usaǵan kórinis belgilerin anıqlawda isletiledi.

CSS ke mısal:

```
p {
 font-family: "Garamond", serif;
}
h2 {
 font-size: 110 %;
 color: red;
 background: white;
}
.note {
 color: red;
 background: yellow;
 font-weight: bold;
}
p#paragraph1 {
 margin: 0;
}
a:hover {
 text-decoration: none;
}
# news p {
 color: blue;
}

```
# Katsushika Hokusai

|  |  |
| --- | --- |
| Tuwılǵan sánesi | 31-oktyabr 1760(1760-10-31) |
| Qaytıs bolǵan sánesi | 10-may 1849(1849-05-10) (88 jasta) |

Katsushika Hokusai avtoportreti (1839)
**Katsushika Hokusai** (yaponsha: 葛飾 北斎; Oktyabr yamasa noyabr, 1760 – 10 may, 1849) Edo dáwirinde jasap ótken Yaponiyalıq ukiyo-e Faylshisi, illyustrator hám gravyor bolǵan. Ol Fuji tawınıń 36 kórinisi hámde Kanagawadaǵı úlken tolqın jumıslarınıń avtorı retinde dúnyaǵa belgili.
# IntelKirill

Intel|  |
| Túri | Public |
| Tarmaǵı | Semiconductors |
| Qashan tiykar salınǵan | 1968 |
| Tiykarshı(ları) | Gordon E. Moore and Robert Noyce |
| Baslıqlar | Paul S. Otellini, CEO Craig Barrett, Chairman |
| Ónim(ler)i | Microprocessors Flash memory Motherboard Chipsets Network Interface Card Bluetooth Chipsets |
| Aylanba dárámatı | ▲ $38.3 billion USD (2007) |
| Operacion paydası | ▲ $8.2 billion USD (2007) |
| Taza payda | ▲ $7.0 billion USD (2007) |
| Jumısshılar sanı | 86,300 (2007) |
| Websaytı | intel.com |

**Intel Corporation** dúnyanıń eń úlken yarım ótkizgishler shıǵarıwshı kompaniyası bolıp, sonday-aq házirgi kúndegi kópshilik kompyuterlerde jaylasqan protsessorlardıń ózegin qurawshı x86 seriyasındaǵi mikroprotsessorlardıń islep shıǵarıwshısı esaplanadı. Kompaniya 1968-jılı 18-iyulda **Int**egrated **El**ectronics Corporation atı menen ashılǵan, bas ofisi AQShtıń California shtatındaǵi Santa Clara qalasında jaylasqan.

## Intel kompaniyasınıń tariyxı

Intel kompaniyasına 1968-jılda Vengriya hám Polshadan kelgen eki emigrant injener Robert Noys hám Gordon Mur tárepinen tiykar salınǵan. Dáslep, kompaniya yarım ótkezgish yadın islep shıǵıw menen shuǵıllanǵan, bıraq tez arada onıń tiykarǵı ónimi mikroprotsessorlarǵa aylandı. Birinshi Intel mikroprotsessori 4004 1971-jılda shıǵarılǵan hám kalkulyatorlarda qollanılǵan. 1974-jılda Intel birinshi jeke kompyuterler ushın tiykar bolǵan birinshi ulıwma maqsetli mikroprotsessor 8080 ni shıǵardı. 1978-jılda Intel birinshi 16 -bitli mikroprotsessor bolǵan 8086 ni usınıs etdi, ol sol waqıttan berli bazarda húkimranlıq etip kiyatırǵan x86 arxitekturasına tiykar salındı. 1981-jılda IBM óz jeke kompyuterleri ushın mikroprotsessorlar jetkezip beretuǵın retinde Intelni tańladı jáne bul kompaniya tariyxında jańa bet ashtı. Sonnan berli Intel jumıs stoli kompyuterleri, noutbuklar hám serverler ushın mikroprotsessorlar boyınsha jetekshige aylandı.

## Ónimler

Intel tekǵana mikroprotsessorlar emes, bálki kompyuterler hám qurılmalar ushın basqa komponentler, mısalı, chipsetlar, flesh-yad, tarmaq kontrollerleri, video kartalar, modemlar, sensorlar, kameralar hám basqalardı islep shıǵaradı. Bunnan tısqarı, Intel drayverlar, operatsion sistemalar islep shıǵaradı. Intel sonıń menen birge, jasalma intellekt, bultlı esaplaw, kvant esaplaw hám basqa jańa texnologiyalardı izertlew hám rawajlandırıwǵa qarjı kiritedi.

## Islew kórsetkishleri

Intel dúnyadaǵı eń tabıslı hám abıroylı kompaniyalardan biri bolıp tabıladı. 2020-jıl jaǵdayına kóre Intelning tabısı 77, 9 milliard AQSH dollardı, sap tabısı bolsa 20, 9 milliard AQSH dollardı quradı. Intel sonıń menen birge, dúnyadaǵı eń iri jumıs beretuǵınlardan biri bolıp, dúnya boylap 110 000 den artıq jumısshılarǵa iye. Intel sonıń menen birge, túrli tálim, ilimiy, mádeniy hám qayırqomlıq joybarların qollap-quwatlaw arqalı social hám ekologiyalıq juwapkershilikte aktiv qatnas etedi.

## Derekler