# Google Arts & CultureKirill

**Google Arts & Culture** (burın **Google Art Project**) — bul dúnya boyınsha mádeniy sherik shólkemlerdiń kórkem óner shıǵarmaları hám mádeniy artefaktlarınıń joqarı sapalı súwretleri hám videoların usınatuǵın, Google tárepinen basqarılatuǵın onlayn platforma.

Ol tamashagóyge sherik shólkemlerdiń kollekciyaları hám galereyaların aralawǵa hám kórkem óner shıǵarmalarınıń fizikalıq hám kontekstlik informaciyasın izertlewge múmkinshilik beretuǵın joqarı sapalı súwret texnologiyasın paydalanadı. Platforma rawajlanǵan izlew múmkinshilikleri hám bilimlendiriw qurallarına iye.

Súwretlerdiń bir bólegi Vikimediyada paydalanıladı, kollekciya boyınsha Google Art Project jumıslarınıń kategoriyasın kóriń.

## Ózgeshelikleri (birinshi versiya)

### Virtual galereya sayaxatı

Virtual galereya sayaxatı (Galereya kórinisi dep te ataladı) arqalı paydalanıwshılar Google Street View sıyaqlı basqarıw elementlerin yamasa galereyanıń jobasın basıw arqalı hárbir sherik mádeniy shólkemniń galereyaların virtual túrde 'aralay' aladı.
### Kórkem óner shıǵarmasın kóriw

Galereya kórinisi (Mikroskop kórinisi dep te ataladı) arqalı paydalanıwshılar belgili bir kórkem óner shıǵarmasın kóbirek detallar menen kóriw ushın úlkeyte aladı. 2012-jıldıń aprel ayına kelip, 32,000 nan aslam joqarı sapalı súwret jetkilikli boldı. Mikroskop kórinisi kórkem óner shıǵarmasınıń dinamikalıq súwretin hám shıǵarmanı túsiniwdi arttırıw ushın ilimiy hám kontekstlik informaciyanı usınadı. Kórkem óner shıǵarmasın izertlegen waqıtta, paydalanıwshılar buyımnıń fizikalıq ózgeshelikleri (mısalı, ólshemi, material(lar)ı, súwretshi) haqqında informaciyaǵa da kire aladı. Qosımsha opciyalar - Kóriw jazbaları, Kórkem óner shıǵarmasınıń tariyxı hám Súwretshi haqqında informaciya bolıp, paydalanıwshılar olarǵa mikroskop kórinisi interfeysinen ańsat kire aladı. Hárbir mádeniy shólkemge ózleri qálegen muǵdarda material qosıwǵa ruqsat etilgen, sonlıqtan informaciya dárejesi hár qıylı bolǵan.
### Kórkem óner shıǵarmaları kollekciyasın jaratıw

Paydalanıwshılar sherik shólkemlerden qálegen sandaǵı súwretlerdi jıynap, kórkem óner shıǵarmalarınıń belgili kórinislerin saqlap, jeke virtual kórgizbe jarata aladı. Google diń silteme qısqartıwshısın (Goo.gl) paydalanıp, paydalanıwshılar ózleriniń kórkem óner shıǵarmaları kollekciyasın sociallıq tarmaqlar hám dástúrli onlayn baylanıs mexanizmleri arqalı basqalar menen bólise aladı. Bul funkciya platformanıń iske qosılıwı menen sonshelli tabıslı boldı, Google onı qollap-quwatlaw ushın qosımsha serverlerdi ajıratıwǵa májbúr boldı.
## Ózgeshelikleri (ekinshi versiya)

### Izertlew hám ashıw

Platformanıń ekinshi márte iske qosılıwında, Google paydalanıwshılardıń kórkem óner shıǵarmaların ańsatıraq hám intuitiv túrde tabıwı ushın platformanıń izlew múmkinshiliklerin jańaladı. Paydalanıwshılar súwretshi, muzey, jumıs túri, sáne hám mámleket sıyaqlı bir neshe kategoriyalar menen izlewdi filtrlew arqalı kórkem óner shıǵarmaların taba aladı. Izlew nátiyjeleri slaydshou formatında kórsetiledi. Bul jańa funkciya sayt paydalanıwshılarına kóplegen kollekciyalar arasında ańsatıraq izlew múmkinshiligin berdi.
### Video hám audio kontent

Bir qansha sherik mádeniy shólkemler óz galereyalarınıń basqarılatuǵın sayaxatların yamasa xosh keldińiz videoların kirgiziwdi tańladı. Bul paydalanıwshılarǵa muzeydi virtual túrde aralaw hám belgili kórkem óner shıǵarmaları ushın audio gidti tıńlaw, yamasa olardı galereya boylap alıp júretuǵın video sayaxattı kóriw múmkinshiligin berdi. Mısalı, Mishel Obama Aq úy galereyasınıń beti ushın xosh keldińiz videosın túsirdi, al Izraildiń Xolokost muzeyi Yad Vashem paydalanıwshılar muzeydiń Arts & Culture eksponatları arqalı kire alatuǵın Adolf Eyxmannıń sudı boyınsha 400 saatlıq original video materialları menen YouTube kanalın iske qostı. Devid Li tárepinen dúzilgen, violonchel oynap atırǵan qustı kórsetetuǵın joybar bar. Paydalanıwshılar qustıń violonchel jayın kompyuter tıshqanı menen basqara aladı. Vizual belgiler hám joldas tarlar menen birge oynaw ushın bir neshe klassikalıq shıǵarmalar jetkilikli.
### Bilimlendiriw

Google Arts & Culture muǵallimler hám studentler ushın bilimlendiriw videolar, kórkem óner tariyxı waqıt sızıqları, kórkem óner quralları toplamları hám salıstırmalı oqıtıw resursları sıyaqlı bir qansha bilimlendiriw quralları hám resursların óz ishine aladı. «Look Like an Expert» hám «DIY» dep atalatuǵın eki funkciya kórkem óner galereyalarında jiyi ushırasatuǵın iskerliklerge uqsas iskerliklerdi usınadı. Mısalı, bir test sayt keliwshilerden súwretti belgili bir stilge sáykeslestiriwdi soraydı; basqası keliwshilerden berilgen gúrrińdi sáwlelendiretuǵın belgilengen súwret ishinen simvoldı tabıwdı soraydı.
### Art Selfie

Google Arts & Culture adamlarǵa selfi túsiriw arqalı ózleriniń kórkem ónerdegi uqsaslıǵın tabıwǵa múmkinshilik beredi. Qosımsha paydalanıwshınıń betin Google maǵlıwmatlar bazasındaǵı eski kórkem óner muzeyi portretleri menen sáykeslestiredi. Qosımsha 2018-jıldıń yanvar ayında júklep alıwlar reytinginde birinshi orınǵa shıqtı. Bul funkciya dáslep Siril Dian tárepinen dúzilgen.
## Rawajlanıw

Platforma Googledıń «20-procentlik waqıt» siyasatınıń nátiyjesi sıpatında payda boldı, bul siyasat boyınsha xızmetkerler óz waqtınıń 20 procentin qızıqlı innovaciyalıq joybar ústinde islewge jumsawǵa xoshametlengen. Xızmetkerlerdiń kishi toparı kompaniyanıń texnologiyasın muzey kórkem óner shıǵarmaların kóbirek jetkilikli etiw ushın qalay paydalanıw haqqındaǵı talqılawdan keyin platforma koncepciyasın dúzdi. Platforma koncepciyası kompaniyanıń «dúnya informaciyasın sistemaǵa salıw hám onı hámme ushın jetkilikli hám paydalı etiw» missiyasına tuwra keldi. Sáykesinshe, 2009-jıldıń ortasında Google basshıları joybardı qollap-quwatlawǵa kelisti hám olar kóplegen muzeylerdiń onlayn kuratorların bul baslama menen shuǵıllanıwǵa tarttı.

Platforma 2011-jıldıń 1-fevralında Google Mádeniy institutı tárepinen Londondaǵı Teyt galereyası, Nyu-York qalasındaǵı Metropoliten kórkem óner muzeyi hám Florenciyadaǵı Uffici sıyaqlı xalıqaralıq muzeylerdiń úlesi menen iske qosıldı. 2012-jıldıń 3-aprelinde Google úlken keńeyiwdi járiyaladı, oǵan 40 mámleketten 151 muzey hám kórkem óner shólkemleriniń 34,000 nan aslam kórkem óner shıǵarması, sonıń ishinde Ontario kórkem óner galereyası, Aq úy, Griffit universitetindegi Avstraliya tas kórkem óner galereyası, Doxa Islam kórkem óner muzeyi hám Gonkong kórkem óner muzeyi kirgizildi.

### Qollanılǵan texnologiya

Google Street View kamerası ornalasqan jer boylap jıljıǵan waqıtta 360 graduslı súwretlerdi túsiredi. Ádette, kamera Street View súwretlerin túsiriw ushın avtomobil ústine ornatıladı, biraq platforma kamerası ishki arbaǵa ornatılǵan.
Komanda Google Street View hám Picasa sıyaqlı bar texnologiyalardı paydalandı hám platforma ushın arnawlı jańa qurallar dúzdi.

Olar kamera 'arbasın' muzey boylap jıljıtıw arqalı galereya súwretlerin túsiriw ushın kamera sistemasınıń ishki versiyasın dúzdi. Sonday-aq, ol galereya ishindegi kórkem óner shıǵarmalarınıń joqarı sapalı súwretlerin túsiriw ushın kásiplik panoramalıq basları Clauss RODEON VR Head Hd hám Clauss VR Head ST di paydalandı. Bul texnologiya detallarǵa úlken dıqqat awdarıwǵa hám eń joqarı súwret sapasına erisiwge múmkinshilik berdi. Hárbir sherik muzey ortasha cifrlı kameraǵa salıstırǵanda shama menen 1,000 ese kóbirek detallar menen ultra joqarı sapada túsiriletuǵın bir kórkem óner shıǵarmasın tańladı. Eń úlken súwret, Aleksandr Andreevich Ivanovtıń «Xristostıń xalıqqa kóriniwi» 12 gigapikselden asadı. Súwret sapasın maksimallastırıw ushın komanda sherik muzeylerdiń jaqtılandırıw texnikleri hám fotografiya komandaları menen birge islesti. Mısalı, Tate Britain da olar «No Woman No Cry» súwretiniń gigapiksel súwretin tábiyiy jaqtıda da, qarańǵıda da túsiriw ushın birge isledi. Tate súwrettiń qarańǵıda jarqıraytuǵın jasırın fosforescent súwretin túsiriw ushın usı usıldı usındı. Google kamera komandası jetkilikli anıq súwret túsiriw ushın óz usılın ózgertiwge hám kamera zatvorın qarańǵıda 8 sekund ashıq uslap turıwǵa májbúr boldı. Endi, Tate den ayırmashılıǵı, sayttan súwretti eki jaqtılandırıw rejiminde de kóriwge boladı.

Bir márte súwretler túsirilgennen keyin, komanda súwretlerdi bir-birine baylanıstırıw hám olardı muzey jobaları menen baylanıstırıw ushın Google Street View programmalıq támiynatı hám GPS maǵlıwmatların paydalandı. Hárbir súwret uzınlıǵı hám keńlik boyınsha kartaǵa túsirildi, solay etip paydalanıwshılar Google Maps ten sherik muzeylerdiń galereyalarınıń ishine qarap, oǵan bir adımda óte aladı. Street View sonday-aq galereya kórinisi menen mikroskop kórinisi arasında bir adımda ótiw ushın Picasa menen integraciyalandı.

Paydalanıwshı interfeysi sayt keliwshilerine Google Street View menen galereyalardı virtual túrde 'aralawǵa' hám kórkem óner shıǵarmaların kózge kórinetuǵınnan kóbirek detallar ushın súwretlerdi úlkeytiw múmkinshiligin beretuǵın mikroskop kórinisin usınatuǵın Picasa menen kóriwge múmkinshilik beredi. Bunnan tısqarı, kórkem óner shıǵarmalarınıń mikroskop kórinisi basqa resurslardı - sonıń ishinde Google Scholar, Google Docs hám YouTube ti óz ishine aladı, solay etip paydalanıwshılar jumıs haqqında kóbirek biliw ushın sırtqı mazmunǵa silteme bere aladı. Aqırında, platforma paydalanıwshılardıń ózleriniń jeke kollekciyaların saqlawı hám ańsat bólisiwi ushın Googledıń URL qısqartıwshısın (Goo.gl) óz ishine aladı.

Nátiyjede alınǵan platforma Google infrastrukturasında jaylasqan Java tiykarındaǵı Google App Engine veb-qosımshası bolıp tabıladı.

### Texnologiyalıq sheklewler

Kishi Xans Golbeynniń «Elshiler» shıǵarması
Luk Vinsent, Googledıń injeneriya direktorı hám platforma ushın Street View ge juwapker komanda basshısı, onıń komandası galereya hám kórkem óner shıǵarmalarınıń súwretlerin túsiriw ushın paydalanǵan panorama kameralarınıń sapası boyınsha táshwish bildirdi. Atap aytqanda, ol diafragmanı basqarıwdı jaqsılaw galereya súwretleriniń turaqlı sapasına erisiwge múmkinshilik beredi dep esaplaydı.

Ayırım kórkem óner shıǵarmaların virtual, eki ólshemli súwretler sıpatında túsiriw hám anıq kórsetiw ayrıqsha qıyın boldı. Mısalı, Google kishi Xans Golbeynniń «Elshiler» shıǵarmasın kirgiziwdi «qıyın» dep súwretledi. Bul súwrettiń aldıńǵı planındaǵı bas súyeginiń kórinisin burmalaytuǵın anamorflıq texnikalarǵa baylanıslı edi. Londondaǵı Milliy galereyadaǵı túpnusqa súwretke qaraǵanda, bas súyeginiń kórinisi kóriwshi fizikalıq jaqtan súwrettiń shetine ótpegenshe burmalanǵan bolıp kórinedi. Kóriwshi formaǵa názerde tutılǵan kóriw noqatınan qaraǵannan keyin ǵana, bas súyeginiń haqıyqıy kórinisi payda boladı. Bul effekt súwrettiń gigapiksel versiyasında ele de kórinip turadı, biraq «aralap shıǵıw» funkciyasında onsha anıq emes edi.

Nyu-York Timestıń kórkem óner sınshısı Roberta Smit aytqanınday: «[Google Arts & Culture] bul júdá úlken rawajlanıw processinde bolǵan, qáteler hám informaciya boslıqlarına tolı, hám geyde anıq emes, tez ózgeretuǵın virtual sayaxatlar». Ekinshi áwlad platforması ayırım texnologiyalıq máselelerdi sheshken bolsa da, kompaniya sayt ushın qosımsha jaqsılanıwlardı rawajlandırıwdı dawam ettiriwdi jobalastırmaqta. Házirgi waqıtta qaralıp atırǵan keleshektegi jaqsılanıwlarǵa: panorama kameraların jańalaw, veb-metrikalardı tolıǵıraq etiw hám meta-belgilew hám paydalanıwshılar tárepinen dúzilgen meta-belgilew arqalı izlew múmkinshiligin jaqsılaw kiredi. Kompaniya sonday-aq súwretshilerdiń óz shıǵarmaların kórsetiw ushın paydalanıp atırǵan payda bolıp kiyatırǵan texnologiyalardı atap kórsetiw ushın platformaǵa eksperimental bet qosıwdı qarap atır.

## Mákemeler hám shıǵarmalar

Joybardıń baslanıwına on jeti sherik muzey kirgizilgen. Dáslepki 1,061 joqarı sapalı súwret (486 hár qıylı súwretshiden) 385 virtual galereya bólmesinde, 6,000 Street View stilindegi panorama menen kórsetilgen.

## Derekler