Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 21-fevralKirill

|  |
| --- |
| ← **fevral** → |
| Dú | Si | Sá | Pi | Ju | She | Ek |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |
| 2026-jıl |

|  |
| --- |
| 21-fevral |
| Bólegi | fevral |
| Hápte kúni | ekshembi, dúyshembi, siyshembi, sárshembi, piyshembi, juma, shembi |
| Category for births in this time period |  |
| Category for deaths in this time period |  |
| Commons galereyası | February 21 |
| Commons kategoriyası | 21 February |
| Temanıń tiykarǵı kategoriyası | Category:February 21 |
| 21 February |

**21-fevral** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 52-kúni hám fevral ayınıń 21-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 313 (kabisa jılında 314-) kún qaladı.

## Bayramlar

## Waqıyalar

## Tuwılǵanlar

## Qaytıs bolǵanlar

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
# Batıs AfrikaKirill

Batis Afrika
**Batis Afrika** — Afrika kontinentiniń batis tárepi, orayliq Saroi Kabirdiń qublasinda hám Atlantika okeanıniń qubla-batis qirǵaqlarinda jaylasqan.

## Mámleketler

Batis Afrika mámleketleri:

* Benin
* Burkina-Faso
* Gambiya
* Gana
* Gvineya
* Gvineya-Bisau
* Kabo-Verde
* Kot-dIvuar
* Liberiya
* Mavritaniya
* Mali
* Niger
* Nigeriya
* Senegal
* Serra-Leone
* Togo
# Hind okeanı

**Hind okeanı** — arqada Aziya menen, shıǵısta Avstraliya hám Tınısh okeanı menen, qublada Qubla okeanı menen hámde batısta Afrika hám Atlantika okeanı menen qorshalǵan okean. Qubla Aziyada jaylasqan Hindistan mámleketi okeannıń jaǵasında jaylasqanı ushın ol Hind okeanı degen atamanı alǵan. Bengal qoltıǵı, Arab teńizi, Persiya qoltıǵı hám Qızıl teńizler usı okeannıń bólimleri esaplanadı.

## Basqa web-saytlar

* Hind okeanı kartaları
* Hind okeanı fransuz tilinde
# Ádebiy til

Tildiń kúndelikli turmısta awızeki sóylew hám jazba túrde hámmege teńdey túsinikli qollanılatuǵın túrine ádebiy til dep ataladı. Ádebiy til — tildiń fonetikalıq, leksikalıq hám grammatikalıq qaǵıydaları hám normaların óz ishine alǵan milliy tildiń eń joqarı forması. Qaraqalpaq milliy tili — házirgi qaraqalpaq milletiniń ózine tiyisli bolǵan birden-bir ana tili. Ol hárqanday jazba ádebiyatlar: jámiyetlik-siyasiy, ilimiy-texnikalıq, miynetlerdiń, kórkem shıǵarmalardıń, oqıw qurallarınıń hám t.b. jazıw arqalı iske asatuǵın ádebiyatlardıń tili bolıp esaplanadı. Ádebiy til awızeki sóylew hám jazba til bolıp ekige bólinedi. Awızeki sóylew tili—xalıqtıń erteden qollanılıp kiyatırǵan qatnas quralı. Sonlıqtan, ol ulıwma xalıqlıq til dep te ataladı. Awızeki sóylewde sózler ádebiy normadan ózgeshe fonetikalıq ózgeriske ushırap yamasa jergilikli ózgeshelikke iye bolıp ta keledi. Mısalı: jarpaq-japıraq, quwla-qubla, kóńil-kewil, kóyleńke-kóleńke, shalı-salı, shaǵal-saǵal t.b. Bunıń sońǵısı ádebiy til ushın norma bolıp esaplanadı. Ádebiy tildiń jazba túri xalıq awızeki sóylew tiline tiykarlanadı. Ol jergilikli ózgesheliklerdegi hámme ushın teńdey túsinikli sózlerdi óz ishine aladı.
# TemperaturaKirill

Temperatura ekologiyalıq faktor sıpatında tiri organizmlerdiń tirishiliginde áhmiyetli orın iyelep, ósimlik hám haywanlar tirishiliginde zat almasıw, bioximiyalıq hám fiziologiyalıq proceslerdiń júz beriwi hám tezligine
tásir etedi. Tiri organizmlerdiń Jer sharı boylap tarqalıwında, olardıń mi-nez-qulqı, háreketleriniń payda bolıwında temperaturanıń ornı bar.Temperatura sutka dawamında jıl máwsimleri menen baylanıslı halda
máwsimlik hám geografiyalıq zonallıq tárepten ózgeriwsheń faktor. Tiri organizm ushın temperaturanıń shıdamlılıq shegarası beloklar,tirishiliktiń áhmiyetli fermentleri iskerliginiń buzılıwına denaturaciyaǵa alıp keliwitemperatura menen belgilenedi.
Temperatura 0°C dan tómenlegende suwdıń muzlawı sebepli muz kristalları payda boladı. Bul óz náwbetinde kletka membranasınıń jaraqatlanıwına
jáne kletkanıń nabıt bolıwına alıp keledi.
Túrli organizmler normal tirishilik etiwi múmkin bolǵan temperatura ortasha 0°C dan +50°C ǵa shekem bolıp esaplanadı. Biraq planetamızda organizmlerdiń tirishilik iskerligi úlken temperatura diapozonında boladı. Qurǵaq-
lıqta eń minimal temperatura –70°C, maksimal temperatura +55°C, teńizdegi minimal temperatura –3°C, maksimal temperatura +35°C ǵa teń bolsa,
dushshı suwda temperatura +5°C dan +7°C ǵa shekem, jaz aylarında +20°Cdan +35°C ǵa shekem, geotermal (yunan tilinde «geo» – jer, «terme» – ıssı)
suw dereklerinde +25°C dan +90°C ǵa shekem boladı.
# Shıǵıs Aziya

Shıǵıs Aziya yarım shar kartasında
**Shıǵıs Aziya** — Aziyanıń shıǵıs bólegi, dúnyanıń geografiyalıq, politikalıq hám etnomádeniy regionlarınan biri.

## Geografiyası

Shıǵıs Aziya regionınıń jer maydanı — 11 839 074 km².

Shıǵıs Aziya Tınısh okeanı menen tutas bolıp,Yapon teńizi, Arqa Qıtay teńizi hám Qubla Qıtay teńizi menen juwıladı. Region joqarı jer silkingishlik dárejesi menen ajıralıp turadı. Shıǵıs bólegindegi ıqlımı mussonlı, máwsimli-ızǵar bolıp, tez-tez tayfunlar, suw tasqınları baqlanadı. Shıǵıs Aziyanıń Mongoliya hám Tibet sıyaqlı okeannan uzaqta jaylasqan ellerinde hawa-rayı suwıqlaw bolıp, sáykes túrde kontinental hám tawlı klimatqa iye. Regiondaǵı eń iri mámleket Qıtay Xalıq Respublikası bolıp tabıladı.

Shıǵıs Aziya mámleketlerine tómendegiler kiredi:

* Qıtay
	+ Gonkong, QXRdıń arnawlı hákimshilik aymaǵı
	+ Makao, QXRdıń arnawlı hákimshilik aymaǵı
* Mongoliya
* Yaponiya
* KXDR
* Qubla Koreya
* Tayvan (Tayvan)

## Xalqı

Region xalqı 1,618 milliard kisiden artıq bolıp, dúnya xalqınıń 21,8 %in yamasa besten bir bóleginen artıǵın quraydı. Sebebi Hindistannan keyin dúnyadaǵı eń xalqı kóp mámleket — Qıtay usı regionda jaylasqan. Sonıń menen birge, regionda xalıq birdey teń tarqalmaǵan. Eń tıǵız jaylasqan aymaqlar — Qıtaydıń qublası-shıǵısı, Tayvan, Koreya yarım atawı, Yaponiya. Kerisinshe, Mongoliya hám Qıtaydıń batıs aymaqlarında shól hám tawlardıń kópligi esabınan tábiyiy sharayatlardıń awırlıǵı sebepli sezilerli dárejede júdá kem xalıq jasaydı.

Shıǵıs Aziya mámleketleriniń xalqı (Mongoliyadan tısqarı) Jer júzilik global qartayıw processinde (Saxaradan qubladaǵı Afrika jerlerinen tısqarı) bolıp, Evropa hám Qubla-shıǵıs Aziyanıń bir qatar mámleketleri (mısalı, Singapur hám Tailand) xalqı menen bir qatarda xalıqtıń eń joqarı ortasha jasına iye. Biraq, Evropa mámleketlerinen parqı, Shıǵıs Aziya mámleketleri kóbinese qatańlaw immigraciya siyasatına iye bolıp, bul olarǵa Evropa mámleketlerindegi sıyaqlı xalıqtıń tábiyiy qartayıw processlerin ásteletiwge múmkinshilik bermeydi.

## Sırtqı siltemeler

* UN’s grouping into continents and subregions
* UN Group of Experts on Geographical Names
* UN subregions as used by GeoHive
* www.curlie.org Страны и регионы. Макрорегионы.

## Derekler