Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Waqıt

**Waqıt** ótmishti, házirgi kúndi hám keleshekti ólshewde qollanıladı.

Waqıttı ólshew ushın, belgili waqıtta qaytalanıp turatuǵın qálegen zattan paydalanıwǵa boladı. Oǵan Jerdiń óz kósheri boylap aylanıw sanı mısal bola aladı. Ol kúnler menen ólshenedi. Quyashtı aylanǵan orbitaları sanı jıllarda ólshenedi. Waqıttı ólshew ilimi Xorologiya dep ataladı.

Waqıttıń xalıqaralıq ólshem birligi sekund esaplanadı hám ol **s** penen belgilenedi.

## Waqıt birlikleri

* 1 millenium = 1000-jıl
* 1 ásir = 100 jıl
* 1 dekada = 10 jıl
* 1 jıl = 12 ay = 365 kún (hár 4 jılda 366 kún)
* 1 ay ≈ 4 hápte ≈ 30 kún
* 1 hápte = 7 kún
* 1 kún = 24 saat
* 1 saat = 60 minut
* 1 minut = 60 sekund
* 1 sekund = 100 santisekund
* 1 sekund = 1000 millisekund
* 1 decisekund = 10 santisekund
* 1 santisekund = 10 millisekund
* 1 millisekund = 1000 mikrosekund
* 1 mikrosekund = 1000 nanosekund
* 1 nanosekund = 1000 pikosekund
* 1 pikosekund = 1/1,000,000,000,000 sekund
* 1 femtosecond = 1/1,000,000,000,000,000 sekund
# Film

Eski Fox movietone kamerası
Kinofilmler, taǵı filmler retinde bilgen, vizual kommunikatsiyanıń túri ol jıljıytuǵın súwretlerdi jáne dawıstı áńgimelerdi aytıw yamasa xabarlaw ushın qollanadı (adamlarǵa oqıǵanǵa kómeklesedi). Dúnyanıń hár bóleginde adamlar kinofilmler qaraydı oyın-sawaldın túri retinde, shadlanıw alıwdıń jolı. Geybir adamlar ushın shadlanıw kúliwdi bildire aladı, al basqalar ushın bul jılawdı bildire aladı, yamasa qorıǵıwdı seziw.

Kinofilmlerdiń kóbi jasaladı onda olar kinolarda yamasa kinofilm teatrlarında úlken ekranlardıń ústinde kórsetile aladı. Keyin kinofilmler kinofilm ekranlarınıń ústinde waqıt aralıǵında kórsetiledi (bir neshe háptelerden bir qatar aylarına jalǵasadı), kinofilmler aqılı televidenieniń yamasa sım televideniesiniń ústinde kórsetiledi, jáne satqan yamasa jallaǵan DVD disklerdiń yamasa videokasseta lentalarınıń ústinde, onda adamlar kinofilmlerdi úyde qaray aladı. Siz kinofilmlerdi taǵı júktey yamasa jibere alasız. Keyin kinofilmler televidenie stantsiyasınıń ústinde kórsetiledi.

Kinofilm kamerası yamasa video kamerası súwretlerdi júdá tez aladı, ádette 25 súwret (ramkalaar) hár sekund. Kinofilm proektorı, kompyuter, yamasa televidenie súwretlerdi anaw shamada kórsetkende, bul zatlardıń jıyında súwretlerdiń óte jıljıw kórsetkeni sımbattı kórinedi. Dawıs sol waqıtta bolmasa jazıladı, yamasa keyin qosıladı. Kinofilmdegi dawıslar ádette adamlardıń sóylew dawıslarınan turadı (ol dialog dep ataladı), saz (ol "kinofilm naması" dep ataladı), jáne dawıs effektleri, kinofilmde bolıp atatuǵın háreketlerdiń dawısları (esiklerdiń ashılıwı yamasa mıltıqlardıń atıwı sonday sımbattı).

Stsenariyshi stsenariydi jazadı, ol kinofilmniń áńgimesi sózler menen aktyorlar aytadı. Onnan soń prodyuser adamlardı iske jallaydı kinofilmniń ústinde jáne barlıq aqshanı aladı aktyorlar ushın jáne úskene tólew kerek boladı. Ádette prodyuserler bul aqshanı aladı, bankten qarızǵa alıw arqalı yamasa investorlardı alıw arqalı aqshanı kinofilmge óndirisine qarızǵa beredi. Biraz prodyuserler kinofilm studiyası ushın jumıs isleydi; basqa prodyuserler ǵárezsiz (olar kinofilm studiyası ushın jumıs islemeydi).

Aktyorlar jáne direktorlar stsenariylerdi ya aytıwdı jáne ya islewdi tabıp alıw ushın oqıydı. Aktyorlar stsenariyden sózlerdi este qaldıradı olar kinofilmde aytadı, jáne háreketler oqıydı stsenariy olarǵa islegendi aytadı. Onnan soń direktor aktyorlarǵa ya isleytuǵının aytadı jáne kameraǵa túsiriwshi olardıń qozǵalıs súwretlerin qozǵalıs súwret kamerası menen aladı.

Filmge túsiriw pitken gezde, redaktor jıljıytuǵın súwretlerdi birge tolıq áńgimeni aytıw jolda saladı ishinde jıyın waqıt sanında. Audio injenerler jáne dawıs injenerleri saz jazadı jáne qosıq salıwdı jáne bunı jıljıytuǵın súwretlerge biriktiredi. Kinofilm islengende, kinofilmniń kóplegen kóshirmeleri kinofilm labaratoriya arqalı jasaladı jáne kinofilm orawına qaray salınadı. Onnan soń kinofilm orawı kinolarǵa jiberiledi. Proektor dep atalatuǵın elektrikalıq mashina kinofilm arqalı jarıqtı júdá ashıq jarqıratadı, jáne qarańǵı bólmede otıratuǵın adamlar bunı úlken ekrannıń ústinde kóredi. Janr kinofilmniń túri yamasa kinofilmniń stili ushın sóz.
# Koreys tili

| Koreys tili |
| --- |
| Jergilikli atı | 한국어, 조선말 hám 한국말‎ |
| Tarqalǵan mámleketler | Qubla Koreya, KXDR, Qıtay, Yaponiya, AQSh, Kanada, Malayziya hám Rossiya |
| Sóylesiwshiler sanı | 77 300 000 |
| Klassifikaciyası |
| Álipbesi | Koreys jazıwı hám Hanja |
| Til kodları |
| ISO 639-1 | ko |
| ISO 639-2 | kor |
| ISO 639-3 | kor |

**Koreys tili** (한국어) : Arqa Koreya, hám Qubla Koreyanıń rásmiy tili.

## Derekler
# Rus tili

| **Rus tili** |
| --- |
|

|  |
| --- |
| Rus tili tarqalǵan aymaqlar |

 |
| **Sóylesiwshiler** |
| **Sóylesiwshiler** | 164 milion Ekinshi til: 114 milion Hámmesi : 278 milion |
| **adam** | 4-7 (ana tili) |
| **Til toparı** | Hind-Evropa   Batıs - slavyan     slavyan       shıǵıs slavyan        **rus tili** |
| **Jazıw** | Kiril alfaviti |
| **Mámleketlik til** |
| **Rásmiy til** |  BMSh  Atom Energiyası  |
| **Akademiya** | Rossiya izertlew Akedemiyası |
| **Til kodları** |
| **ISO 639-1** | ru |
| **ISO 639-2** | rus |
| **ISO 639-3** | rus |
|  |

**Rus tili** (*русский язык*) — shıǵıs slavyan toparına kiriwshi til, Rossiyanıń mámleketlik tili.

* Rus tilinde sóylesiwshi mámleketler:
* Rossiya
* Belorusiya
* Qazaqstan
* Qırǵızstan
* Abxaziya
* Qırım Respublikası
* Gagauziya
* Qubla Osetiya
* Prednistrovye

* Sóylesiwshiler: 164 milion
* Ekinshi til: 114 milion
* Hámmesi: 278 milion

### Rus tili alfaviti

Rus tilinde kiril alfavitindegi 33 hárip bar. Kiril hám Mefodiy jazıwı.
# PusanKirill

**Pusan** qala. Koreya Respublikasında yapon teńiziniń jaǵasinda jaylasqan port qala. Úlkenligi boyınsha qubla koreyada ekinshi orında turadi. Xalqı : 3,352,863 mln. Klimatı : mussonli jillina 1578 mm jawın tusedi.
# Koreys jazıwı

"Enciklopediya" sózinıń koreysshe jazılıwı.
**Koreys jazıwı** (koreysshe: 한글 *Hańgul* (Qubla Koreyada) yaki 조선글 *Choso‘ńgul* (Arqa Koreyada)) jazılıwshı koreys milliy alifbesi.

## Sırtqı siltemeler

* Koreys alifbesı

## Derekler
# 18-iyun

|  |
| --- |
| ← **iyun** → |
| Dú | Si | Sá | Pi | Ju | She | Ek |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026-jıl |

|  |
| --- |
| 18-iyun |
| Bólegi | iyun |
|  |
| Hápte kúni | ekshembi, dúyshembi, siyshembi, sárshembi, piyshembi, juma, shembi |
| Category for births in this time period |  |
| Category for deaths in this time period |  |
| Commons galereyası | June 18 |
| Commons kategoriyası | 18 June |
| Temanıń tiykarǵı kategoriyası | Category:June 18 |
| 18 June |

## Bayramlar

## Waqıyalar

## Tuwılǵanlar

## Qaytıs bolǵanlar

* 1926 — Olga Konstantinovna, 75.
* 1928 — Roald Amundsen, 56.
* 2010 — José Saramago, 88.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru 2012-06-07 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.(russha)
# Seul

Seuldaǵi' taza hám eski imáratlar
**Seul** (koreysshe: 서울) Koreya Respublikasi'ndaǵi (Qubla Koreya) eń úlken qala hám oni'ń paytaxtı' esaplanadi'. Seulda shama menen 10 millionday adam jasaydi', bul pútkil Koreya xalqi'niń 1/5in hámde Koreya yari'm arali'ni'ń 1/7in quraydi', al maydani' bolsa 610 km², bul Qubla Koreyani'ń 0.6%ine tuwri' keledi. Ol xalqi'ni'ń sani' boyi'nsha dúnyada 6shi' ori'nda turadi'. Seul Qubla Koreyani'ń politikali'q, ekonomikali'q, mádeniy, transport hám bilimlendiriw orayi' sanaladi'.

Seoul Koreya yari'm arali'ni'ń ortasi'nda jaylasqan. Han dáryasi' (koreysshe: 한강) Qubla Koreyadaǵi eń úlken dárya sanaladi', sonday-aq Koreya yari'm arali'nda uzunli'ǵi' boyi'nsha 4shi ori'nda turadi'. Dárya Seuldi'ń orayin kesip ótedi.

Seul 1986-ji'li' Aziya Oyi'nlari'n, al 1988-ji'li' Olimpiada oyinlarin ótkergen.
# UlsanKirill

Ulsan
**Ulsan** — Qubla Koreyanıń qubla shıǵısında yapon teńizi jaǵasında jaylasqan qala. Xalıq sanı: 1,295,895 mln. «Ulsan Hyundai» atlı futbol klubı bar. Pusan qalasınan 70 km uzaqlıqta jaylasqan. Klimatı mussonlı, jılına 1125 mm jawın jawadı.

## Galleriya

*
*
*
*
*

## Derekler