Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8-dekabr

|  |
| --- |
| ← **dekabr** → |
| Dú | Si | Sá | Pi | Ju | She | Ek |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026-jıl |

## Bul sánedegi waqıyalar

Tariyx betlerinen orın alǵan eń áhimiyetli waqıyalar hám zárúr sáneler menen tanıstırıp barıwdı dawam etemiz.

8-dekabr Ózbekstan Respublikasınıń Konstituciyası kúni. Ózbekstan Respublikası (Oliy Kengashining) Joqarǵı Keńesiniń 1992-jılı 8-dekabrdegi qararı tiykarında Ǵárezsiz Ózbekstannıń Konstituciyası qabıl etilgen. Bul kúndi bayram  retinde belgilew maqsetinde 8-dekabr ulıwma xılıqlıq bayramı – Ózbekstan Respublikası Konstituciyası kúni dep járiyalandı. Ózbekstan Respublikasınıń Konstituciyası dúnyadaǵı insanpárwar hám demokratiyalıq Konstituciyalardan biri bolıp tabıladı.

Búgin sonday-aq, Ruminiyada Konstituciya kúni. 1991-jılı 8-dekabrden baslap bul elde Konstituciya kúni bayramlanbaqta.

Búgin Ózbekstan Respublikası Ǵárezsiz mámleketler Doslıǵı shólkemine aǵza bolǵan kún.

Búgin xalıq aralıq súwretshiler kúni.

8-dekabr Panamada Analar kúni keń túrde bayramlanadı. Bul sáne Panamada 1930-jıldan baslap milliy bayram statusına iye boldı.

Al Bolgariyada búgin Studentler bayramı belgilenbekte.

8-dekabr Hindistannıń ataqlı aktyorı Dxarmendranıń tuwılǵan kúni. Ol 1935-jılı 8-dekabrde tuwılǵan. Dúnya mámleketlerinde aktyordıń «Zita, Gita», «Tas hám gúl», «Súykimli Raja», «Alibaba hám qırıq qaraqshı» hám basqada bir qatar filmleri kópshilikke tanıs.

Franciyada búgin Ot jalınları (olov) festivalı dástúrli túrde ótkeriledi. Bul bayramda Franciyanıń barlıq qalalarında adamlar shıraqlar, shamlar, fanarlar hám basqada jaqtılıq beriwshi zatlardı kóshede jaǵıp júredi. Bayram 2-3 kún dawam etedi. Házirgi waqıtta bul bayramda lazerli show tamashaları kópshilik názerine usınıladı.

8-dekabr Qırǵızıstanda Radio hám televidenie xızmetkerleri kúni bayramlanadı. Bul bayram Qırǵızıstanda 1995-jıldan baslap belgilenbekte.

Búgin Ukraynada Miyrim shápáát kúni. Bul kún Ukraynada dekabr ayınıń ekinshi ekshembisinde jıl sayın belgilenedi.

Búgin Albaniya mámleketinde jaslar kúni bayramı belgilenbekte. Bul sáne Albaniyada milliy bayram statusına iye.

1931-jılı 8-dekabrde Amerika Qurama Shtatında koaksial elektr sımı patentlestirildi.
# JazıwshıKirill

Anton Pavlovich Chexov
**Jazıwshı** yaki **prozaik** — ádebiyattıń proza janrında shıǵarmalar jazıwshı insan. Jazıwshı romanist, gúrriń jazıwshı, ertekshi, esseist bolıwı múmkin.

Bunnan tısqarı, tekst avtorınıń jazıwshılar qatlamına tiyisliligi kriteriyası retinde onıń dóretpelerinen alǵan dáramatları da qollanılıwı múmkin: zamanagóy dáwirde-gonorar, byudjet formasında, aldınǵı dáwirlerde wákillerdiń materiallıq sıylıqları. Jeńillikli klasslar, anaw yaki mınaw tárizde kórkem-ónerdi qollap-quwatlawdan mápdar esaplanadı.

Jazıwshını bul mártebede sociallastırıwdıń taǵı bir forması jazıwshılar jámiyetshiligi, ádebiyatshı qánigeler tárepinen tán alınıwı hám basqa kórkem ádebiyatqa tiyisli túsindiriw bolıp tabıladı. Bunday ekspert bahalaw institucional sırtqı kórinislerde, mısalı, professional jazıwshılar awqamların (birlespelerin) jaratıw formasında bolıwı múmkin.

## Belgili jazıwshılar

* Lev Tolstoy
* Fyodor Dostoyevskiy
* Charles Dickens
* James Joyce
* Tólepbergen Qayıpbergenov
* Shawdırbay Seytov

## Qosımsha qarańız

* Shayır
* Dramaturg

## Derekler
# WikipediaKirill

| Wikipedia |
| --- |
| Wikipedia logotipi |
| Uranı | The free encyclopedia that anyone can edit. |
| Sayt túri | Onlayn enciklopediya |
| Til(ler) | 236 active editions (253 in total) |
| Iyesi | Wikimedia Fondı |
| Ashılǵan sáne | 15-yanvar 2001-jıl  |
| Alexa reytingi | 1. 8
 |
| Shtab-kvartira | Mayami, Florida |
| Mámleket | AQSh |
| URL | www.wikipedia.org/ .wikipedia.org www.wikipedia |

**Wikipedia** — Wikimedia Fondı jaratqan erkin, kóp tillik, ashıq kontentli enciklopediya joybarı. Onıń atı *wiki* hám **encyclopedia** sózlerinen quralǵan. Wikipedia 2001-jılı 15-yanvar Jimmy Wales hám Larry Sanger tárepinen eski Nupedia dep atalıwshı internet enciklopediyası tiykarında jaratılǵan.

2007-jılı dekabr ayına kelip, Wikipediada 253 tilde 9.25 million maqala jazılǵan bolıp, barlıq Wikipedialarda 1.74 milliard shamalas sóz bolǵan.

Onıń tiykarın salıwshılardan biri Jimmy Wales Wikipedianı «dúnyadaǵı hárbir adamǵa óz tilinde, joqarı sapada, biypul enciklopediya jaratıw hám tarqatıw háreketi» dep táriypleydi.

Wikipedia sózi «wiki» hám «pedia» sózleriniń birikpesinen quralǵan. «Wiki» gavayi tilindegi «wiki wiki» (tez yamasa maǵlıwmat maqsetinde) sózinen alınǵan. «Pedia» bolsa, áyyemgi grek civilizaciyasında «keń kólemli mádeniy bilimlendiriw sisteması» degen mánisti ańlatatuǵın «paideia» sózinen alınǵan.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Wikipedia — kóp tilli portal (joybardıń barlıq baspalarına siltemelerdı óz ishine aladı)
* Open Directory Projectte Wikipedia (ing.)
* CBC News: I, editor
* Help Edit Wikipedia A wikiHow article.
* Class assignment: Write an original Wikipedia article
* Essay about wikipedia
* The Charms of Wikipedia Nicholson Baker article on Wikipedia from *The New York Review of Books*
* #wikipedia on freenode
# Latın AmerikaKirill

Latın Amerikası mámleketleri kartası
**Latın Amerika** Amerika kontinentinde jaylasqan. Adamlardıń kópshiligi Latın Amerika qaysı mámleketlerdi óz ishine alatuǵınlıǵı haqqında bir pikirge iye emes. Geybir adamlar Qubla Amerika, Orta Amerika hám Meksikalardı Latın Amerikasına kiredi dese, basqaları Karib atawların da kiritedi. Al basqa adamlar bolsa, ispan tili, portugal tili hám francuz tili sóyleytuǵın barlıq Amerika mámleketlerin Latın Amerika dep esaplaydı.

Latın Amerika sóz dizbegindegi «Latı«» sózi Latın tilinen kirip kelgen. Latın Amerikada kóplegen adamlar sóyleytuǵın ispan, portugal hám fransuz tilleri Roman tilleri esaplanadı. Roman tilleri Latın tilinen kelip shıqqan. Latın Amerika xalqı tolıǵı menen Roman tillerinde sóylemeydi, xalqınıń bir bólimi jergilikli Amerikalılıqlar tilinde de sóyleydi.

Latın Amerikalılıqlardıń kópshiligi Rim katolikleri.

Geybir adamlar Latın Amerikaǵa kirmeytuǵın, Amerika kontinenti mámleketlerin Germanik Amerika dep ataydı. Germanik Amerika mámleketlerinde adamlar German tillerinde: anglichan, gollandiya hám daniya tilinde sóyleydi.

1492-jılı Xristofor Kolumb Shıǵıs Aziyaǵa alıp barıwshı qısqa jol tabıw maqsetindegi shólkemlerstirilgen sayaxatında Latın Amerikanı ashqan.
# 1-aprelKirill

**1-aprel** — Grigoriy kalendarında jıldıń 91-(kabisa jılında 92-) kúni. Jıl juwmaǵına 274 kún qaladı.

|  |
| --- |
| ← **aprel** → |
| Dú | Si | Sá | Pi | Ju | She | Ek |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026-jıl |

## Bayramlar

* Kúlki kúni — xalıqaralıq bayram.

## Waqıyalar

*Jáne qarań: Kategoriya:1-aprel waqıyaları*

Gogen
* 1808 — Aleksandr I Finlandiyanı Rossiyaǵa qosıp alıw maqsetinde urıs járiyalaydı.
* 1891 — súwretkesh Gogen Pol Ejen Anri *(súwrette)* Franciyadan Taitiǵa ketti.
* 1937 — Birma Hindistannan ajraldı.
* 1938 — *Nescafé* kofeleri islep shıǵarıla basladı.
* 2004 — Google Gmail pochta xizmeti járiyaladı.

## Tuwılǵanlar

*Jáne qarań: Kategoriya:1-aprelde tuwılǵanlar*

## Qaytıs bolǵanlar

* 1947 — Georg II (Greciya patshası), 57.
* 2024 — Joe Flaherty, 83.

## Siltemeler

* days.peoples.ru(russha)
# Xalıq (demografiya)Kirill

Xalqınıń sanı boyınsha mámleketler kartası, M – million (2009-jıl)
**Xalıq** (demografiyalıq mánisi) — Jer júzindegi yamasa belgili bir aymaq, atap aytqanda kontinent, mámleket, shtat, region yaki basqa jasaw punkti sheńberinde jasawshı adamlardıń jıyındısı.
# SportKirill

Fayl:2009 Womeńs British Open - Georgina Simpson (1).jpgSport
**Sport** — fizikalıq mádeniyatınıń quramında fizikalıq tárbiya quralı hám usılı, túrli fizikalıq shınıǵıwlar boyınsha bellesiwlerdi shólkemlestiriw dástúri bolıp esaplanadı. Sporttıń **háwesker** hám professional túrleri bar. Denetárbiyanıń ajıralmaytuǵın bólegi sıpatında sporttıń maqseti insannıń salamatlıǵın bekkemlew hám ulıwmalıq denetárbiyanıń rawajlanıwı menen bir Katarda bellesiwlerde joqarı nátijelerge hám jeńislerge erisiw bolıp tabıladı

## Sport túrleri

* Futbol
* Basketbol
* Voleybol
* Tennis
* Júziw
* Tupen atmak
* At jarisi
* Gúres
* Karate
* Badminton
* Stol tenisi
* Taekwando
* Eskek esiw
* Snowbord
* Boks
* Dido
* Jeńil atletika
* Futzal
* Dzyudo
* Shaxmat
* Awir atletika
* Hokkey
* Motor sportı
* Velotrek
* Sambo