Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# VI საუკუნე

ათწლეულები და წლები

---

|  |
| --- |
| V საუკუნე - VI საუკუნე - VII საუკუნე |
| 500-იანები: | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 | 510 |
| 510-იანები: | 511 | 512 | 513 | 514 | 515 | 516 | 517 | 518 | 519 | 520 |
| 520-იანები: | 521 | 522 | 523 | 524 | 525 | 526 | 527 | 528 | 529 | 530 |
| 530-იანები: | 531 | 532 | 533 | 534 | 535 | 536 | 537 | 538 | 539 | 540 |
| 540-იანები: | 541 | 542 | 543 | 544 | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 | 550 |
| 550-იანები: | 551 | 552 | 553 | 554 | 555 | 556 | 557 | 558 | 559 | 560 |
| 560-იანები: | 561 | 562 | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 | 570 |
| 570-იანები: | 571 | 572 | 573 | 574 | 575 | 576 | 577 | 578 | 579 | 580 |
| 580-იანები: | 581 | 582 | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | 589 | 590 |
| 590-იანები: | 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 | 600 |

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები

---

* 510 -

* 599 -

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი

---

* 501 -
* 502 -

...

* 598 -
* 599 -

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
VI საუკუნე

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიის პორტალი** — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები ისტორიის შესახებ. |
# უიღურები

| უიღურები ئۇيغۇر |
| --- |
|  |
| საერთო მოსახლეობა |
|
11 000 000 (დაახ.) |
| რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით |
|  ჩინეთი (სინძიანი) |
10 019 758 |
|  ყაზახეთი |
223 100 |
|  უზბეკეთი |
55 220 |
|  ყირგიზეთი |
49 000 |
|  თურქეთი |
19 300 |
|  რუსეთი |
3 696 |
|  უკრაინა |
197 |
| ენები |
უიღურული |
| რელიგიები |
სუნიზმი |

**უიღურები** (უიღ. ئۇيغۇر; ჩინ.: 维) — ცენტრალურ და აღმოსავლეთ აზიაში მცხოვრები თურქული ეთნოსი. დღეისთვის უიღურების უმეტესობა ცხოვრობს ჩინეთში, სინძიანის პროვინციაში. უიღურების დაახლოებით 80%-ცხოვრობს სინძიანის სამხრეთ ნაწილში - ტარიმის დაბლობში. უიღურები ჩინეთში სიძიანის გარდა ცხოვრობენ ტაოიანში, სამხრეთ-ცენტრალურ ხუნანიში. ჩინეთის გარდა უიღურები ასევე ცხოვრობენ: ყაზახეთში, ყირგიზეთსა და უზბეკეთში. ასევე მცირე დიასპორებია: ავღანეთში, პაკისტანში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, რუსეთში, აშშ-სა და თურქეთში.უიღურების რელიგიაა ისლამი, რომელმაც XIV-XVII საუკუნეებში განდევნა ქრისტიანობა, ამანიქეველობა, შამანიზმი და ბუდიზმი.

## სახელი

სახელ *უიღურის* მნიშვნელობა უცნობია. ყველაზე ახლოს დგას სიტყვა *uyushmaq*-თან რომელიც აღნიშნავს გაერთიანებულ ხალხს. ორხონ-ენისეის ძეგლებზე უიღურები მოხსენებულია როგორც *uyɣur* რაც ჩინურში ტანის დინასტიის ანალებში გადავიდა როგორც -*Huí Hé* (回紇). მოგვიანებით 788 - 809 წლებში უიღურების მოთხოვნით დასახელება შეიცვალა *Huí Hú* (回鶻)-ით. ხუთი დინასტიის ისტორიაში ტერმინი განმარტებულია როგორც „არწივის ირაო“.

## ისტორია

უიღურების წინაპრები აზიის ერთ-ერთი უძველესი ტომი იყო და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ჰუნების ტომობრივ გაერთიანებაში.ეთნიკური კონსოლიდაციის პროცესი დამთავრდა VIII საუკუნეში. თურქთა სახაკანოსდაცემის შემდეგ მდინარე ორხონის ხეობაში ჩამოყალიბდა უიღურთა ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფო. 840 წელს ის დაარბიეს ენისეის ყირგიზებმა. ნაწილი XII საუკუნეში დაიპყრეს ტანგუტებმა და ყარახატაელებმა. XIV საუკუნეში უიღურები შევიდნენ მონღოლეთის შემადგენლობაში. მიუხედავად დამპყრობთა ძლიერი გავლენისა, უიღურებმა შეინარჩუნეს ეროვნული თვითშეგნება და ენა. 1949 წლიან უიღურები ცხოვრობენ ჩინეთის შემადგენლობაში შემავალი სინძიანის ავტონომიურ რეგიონში. მათი ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება და შინახელოსნობა. ჩინეთის ხელისუფლებას ხშირად ადანაშაულებენ უიღურების უფლებების დარღვევაში.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 118-119.
* Hessler, Peter. *Oracle Bones: A Journey Through Time in China*. New York: Harper Perennial, 2006.
* Hierman, Brent. "The Pacification of Xinjiang: Uighur Protest and the Chinese State, 1988-2002." Problems of Post-Communism, May/Jun2007, Vol. 54 Issue 3, pp 48–62
* Human Rights in China: *China, Minority Exclusion, Marginalization and Rising Tensions*, London, Minority Rights Group International, 2007

## რესურსები ინტერნეტში

* Britannica Uighur people
* London Uyghur Ensemble დაარქივებული 2019-11-20 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# სინონიმები

**სინონიმები** (ძვ.ბერძ. სინ 'συν' = პლუს, ონომა 'όνομα' = სახელი) — იდენტური მნიშვნელობის, საგნობრივი მიმართებით ერთგვარი, სხვადასხვა სიტყვები. (შეადარეთ ანტონიმები; სინონიმი და ანტონიმი ანტონიმებია). მაგ., სინონიმებია სიტყვები: „პროსპექტი“ და „გამზირი“, რადგან ორივე ერთსა და იმავეს აღნიშნავს. აგრეთვე სინონიმებია „მოსწავლე“ და „მოწაფე“, „ავადმყოფი“ და „სნეული“, „ლამაზი“ და „მომხიბლავი“ და ა.შ.

სინონიმები ერთმანეთისგან შეიძლება განსხვავდებოდნენ ემოციური ელფერით (მაღალი, ახოვანი, აყლაყუდა), შეხამებულობით(სიტყვას *მინა* ყოველთვის ვერ ჩავანაცვლებთ სიტყვით *შუშა*; მაგ., *ლამპის შუშა*), ხმარების მეტ-ნაკლები სიხშირით (მაგ., *ყალიონი* და *ჩიბუხი*), ხმარების სფეროს მიხედვით(მაგ., *ციება* და *მალარია*) და სხვა. სინონიმებს რომლებიც ერთმანეთისგან არაფრით განსხვავდებიან *დუბლეტები* ეწოდებათ (ასეთებია: *არქიტექტურა* და *ხუროთმოძღვრება*).

სინონიმების თავმოყრისას ენაში შეინიშნება მათი თავიდან აცილების ტენდენცია — ერთ-ერთი იკარგება (მაგ., „ასანთი“ და „წუმწუმა“) ან მნიშვნელობას იცვლის (მაგალითად, სიტყვა ასლი თავდაპირველად *დედანს* ნიშნავდა).

სინონიმები მიახლოებულ მნიშვნელობას კონტექსტის მიხედვით იძენენ და ამგვარი კონტექსტის შეცვლის შედეგად შესაძლოა ხშირად სინონიმის მნიშვნელობა დაკარგონ. ამგვარად, ზოგი ლექსიკოგრაფი ამტკიცებს, რომ არ არსებობენ სინონიმები რომელთაც შეიძლება ზუსტად ერთი და იგივე მნიშვნელობა ჰქონდეს ეტიმოლოგიის, ორთოგრაფიის, ფონეტიკური მახასიათებლების, ორაზროვნებისა და გამოყენების სპეციფიურობის გამო. სხვადასხვა სიტყვას, რომელთაც მსგავსი მნიშვნელობა აქვს ხშირად რაღაც მიზეზის გამო განსხვავდება. სინონიმები ხანდახან ევფემიზმების წყაროა.

## იხილეთ აგრეთვე

* ანტონიმია
* ომონიმია
* პარონიმია
* მეტონიმია

## სქოლიო
# სერბეთის ეროვნული ასამბლეა

| ეროვნული ასამბლეა *Народна скупштина* |
| --- |
|  |
| ტიპი |
| ორგანოს ტიპი | ერთპალატიანი |
| ხელმძღვანელები |
| ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტი |
ნებოიშა სტეფანოვიჩი, პროგრესული პარტია 23 ივლისი, 2012-დან |
| სტრუქტურა |
| წევრები |
250 დეპუტატი |
|  |
| არჩევნები |
| ბოლო არჩევნები |
6 მაისი, 2012 |
| სხდომების ადგილი |
|  |
| საიტი |
|
სერბეთის ეროვნული ასამბლეა |

**სერბეთის ეროვნული ასამბლეა** (სერბ. Народна скупштина) — სერბეთის ერთპალატიანი საკანონმდებლო ორგანო (პარლამენტი). შედგება 250 წევრისაგან, რომელთაც ირჩევენ 4 წლის ვადით მაჟორიტარული და პროპორციული სისტემით.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
# ტომ უეიტსი

| ტომ უეიტსი |
| --- |
|   უეიტსი 2007 წლის აპრილში |
| ბიოგრაფია |
| დაბ. თარიღი |
7 დეკემბერი, 1949 (1949-12-07) |
| დაბ. ადგილი |
პომონა, კალიფორნია, აშშ |
| ჟანრ(ებ)ი | * როკი
* ექსპერიმენტული მუსიკა
 |
| საქმიანობა | * მომღერალი-სიმღერების ავტორი
* მუსიკოსი
* მსახიობი
* კომპოზიტორი
 |
| ინსტრუმენტ(ებ)ი | * ვოკალი
* გიტარა
* პიანინო
 |
| აქტიური |
1971–დღემდე |
| ლეიბლ(ებ)ი | * Asylum
* Island
* ANTI-
 |
|  |
| საიტი | tomwaits.com |
| **ტომ უეიტსი** ვიკისაწყობში |

**თომას „ტომ“ ალან უეიტსი** (ინგლ. Thomas Alan Waits; დ. 7 დეკემბერი, 1949) — ამერიკელი მუსიკოსი, კომპოზიტორი, სიმღერების ავტორი და მსახიობი. გამოირჩევა ორიგინალური ვოკალით, რომელიც ერთმა კრიტიკოსმა ვისკიში ამოვლებულ, მეთუთუნის მაღაზიაში რამდენიმე თვის ჩამოკიდებულ, შემდეგ კი მანქანით გადავლილი ადამიანის ვოკალს შეადარა. წლების განმავლობაში უეიტსის მუსიკისადმი ინტერესი გადაიზარდა ნამდვილ მუსიკალურ კულტში. იგი იქცა ფილმებისა და სპექტაკლების კომპოზიტორად, ასევე თავად ითამაშა მათში რამდენიმე როლი (მაგალითად, ბრემ სტოკერის „დრაკულას“ ეკრანიზაციაში).

ამჟამად უეიტსი ცხოვრობს სონომას ოლქში, კალიფორნიაში, მეუღლესთან და სამ შვილთან ერთად.

## დისკოგრაფია

სტუდიური ალბომები
* *Closing Time* (1973)
* *The Heart of Saturday Night* (1974)
* *Small Change* (1976)
* *Foreign Affairs* (1977)
* *Blue Valentine* (1978)
* *Heartattack and Vine* (1980)
* *Swordfishtrombones* (1983)
* *Rain Dogs* (1985)
* *Franks Wild Years* (1987)
* *Bone Machine* (1992)
* *The Black Rider* (1993)
* *Mule Variations* (1999)
* *Blood Money* (2002)
* *Alice* (2002)
* *Real Gone* (2004)
* *Bad as Me* (2011)

## ფილმოგრაფია

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1991 | ფ |  *მეფე მეთევზე*  | *The Fisher King* | ინვალიდი ვეტერანი |
| 2009 | ფ |  *დოქტორ პარნასის წარმოსახვა*  | *The Imaginarium of Doctor Parnassus* | მისტერ ნიკი |

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტომ უეიტსი“** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი.
* ტომ უეიტსი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
* ტომ უეიტსი WorldCat-ზე.
* ტომ უეიტსის დისკოგრაფია
# 1312

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | I · **II** · III |
| **საუკუნე:**  | XIII · **XIV** · XV |
| **წლები:** | 1309 · 1310 · 1311  **1312** 1313 · 1314 · 1315 |

**1312 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 1312 *MCCCXII* |
| იულიანური კალენდარი | 1311—1312 (9 იანვარიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 6820—6821 (9 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 5072—5073  |
| ისლამური კალენდარი | 711—712 |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 6915—6916 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 1312 (*ჩტიბ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მოქცევა და 0 ('**) წელი** |
| ძველსომხური კალენდარი | 3804—3805 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | 761 *ԹՎ* *ՉԿԱ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1304—1305 |
| რომის დაარსებიდან | 2064—2065 (29 აპრილიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1368—1369 |
| - *შაკა სამვატი* | 1234—1235 |
| - *კალი-იუგა* | 4413—4414 |
| ირანული კალენდარი | 690—691 |
| ბუდისტური კალენდარი | 1855 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 4008—4009 辛亥 — 壬子 თეთრი ღორი — შავი ვირთხა |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
13121312 (ათას სამას თორმეტი) წელი** — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის XIV საუკუნის მე-2 დეკადის მე-2 წელი.

## მოვლენები

* გაუქმდა ტამპლიერების ორდენი.
* დაიწყო ოქროს ურდოს ხანის უზბექის მმართველობა.

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

* 12 ნოემბერი : ედუარდ III — ინგლისისა და უელსის მეფე (გ. 1377)

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია
# ფორტეპიანო

ფორტეპიანო
**ფორტეპიანო** — კლავიშებიან-სიმებიანი ინსტრუმენტების კრებითი სახელი, რომელიც მოიცავს მუსიკალურ ინსტრუმენტებს — როიალს და პიანინოს. თანამედროვე ფორტეპიანომ ისტორიული განვითარების დიდი გზა განვლო უძველესი ერთსიმიანი „მონოქორდიდან“. დინამიკურმა და ტემბრულმა შესაძლებლობებმა მრავალხმიანი ფორტეპიანო ერთ-ერთ წამყვან სოლო და თანმხლებ ინსტრუმენტად აქცია.

## ტექნიკური მოწყობილობა

ნოტების დიაპაზონი
### ფორტეპიანოს მექანიკა

ფორტეპიანო, ბგერას ანუ ხმას გამოსცემს ჩაქუჩის სიმზე დარტყმით. სიმები გადაჭიმულია რეზონანსულ დეკაზე (პიანინოში დეკა-დაფა განლაგებულია ვერტიკალურად, როიალში კი ჰორიზონტალურად).

### პედლები

თანამედროვე ფორტეპიანოს გააჩნია ორი ან სამი პედალი (მარჯვენა, მარცხენა, საშუალო). ძველებურ ინსტრუმენტებში, ამავე დანიშნულებით მოწყობილი იყო ბერკეტები, რომლებსაც შემსრულებელი-პიანისტი მუხლებით მართავდა.

მარჯვენა პედალზე დაჭერით სიმების ჟღერა ხანგრძლივდება, მარცხენა პედალი — პირიქით, ახშობს. მესამე პედალი, რომელიც სრულყო ჰენრი სტენვეიმ, აგრძელებს გარკვეული ბგერის ჟღერადობას, მარჯვენა პედალის შემდგომი მოქმედებისაგან დამოუკიდებლად.

## იხილეთ აგრეთვე

* პიანისტი

## რესურსები ინტერნეტში

* ფორტეპიანო დაარქივებული 2016-05-13 საიტზე Wayback Machine.
* Grand-Pianos.org დაარქივებული 2020-11-09 საიტზე Wayback Machine.
* ArtOfPiano.ru — საიტი აკადემიური საფორტეპიანო მუსიკის შესახებ, საინტერესო ჩანაწერებით
* სტენვეის ოფიციალური საიტი
* YAMAHA-ს საიტი

## სქოლიო
# ლოგიკური პოზიტივიზმი

პლატონი, კანტი, ნიცშე, ბუდა, კონფუცი, იბნ რუშდი
**ლოგიკური პოზიტივიზმი**, იგივე **ლოგიკური ემპირიზმი** — ფილოსოფიური მიმდინარეობა, ნეოპოზიტივიზმის ნაირსახეობა, რომელიც მის საფუძველსაც წარმოადგენს. მისი მიხედვით, ცოდნა ეფუძნება ლოგიკურ მსჯელობასა და ემპირულ გამოცდილებას. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, მეცნიერული ცოდნა არის ფაქტობრივი ცოდნის ერთადერთი ფორმა. უწოდებს რა არა მცდარს არამედ უაზროს, ლოგიკური პოზიტივიზმი უარყოფს მეტაფიზიკურ დოქტრინას. რადგან მასში რჩება პასუხგაუცემელი კითხვები, მიზეზობრიობასთან, ღმერთთან, სუბსტანციასთან დაკავშირებით. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, ეს კითხვები არა არის ნამდვილი.

ლოგიკური პოზიტივიზმი განსხვავდება ემპირიზმისა და პოზიტივიზმის ადრეული ფორმებისაგან და ცოდნის საბოლოო საფუძვლად, ექსპერიმენტულ დადასტურებას მიიჩნევს. მისი მიხედვით საჭიროა მეცნიერული ცოდნის აღნაგობის ლოგიკური ანალიზის გაკეთება, რომლის მიზანია მეცნიერული ცოდნისა და მისი სხვადასხვა მიმართულებების რეორგანიზაცია და ამ სამყაროს ერთიანი სახის მოცემა. ამასთან, ლოგიკა და მათემატიკა განიხილება, როგორც ფორმალური მიმდინარეობები, რომლებიც წარმოადგენენ ანალიზური მტკიცებების ერთობლიობას.

## ისტორია

ლოგიკური პოზიტივიზმი ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 20-იან წლებში, ე.წ. ვენის წრეში. 1930-იან წლებში ლოგიკური პოზიტივიზმის წარმომადგენლები, აშშ-ში ემიგრაციაში წავიდნენ და ამერიკულ ფილოსოფიაზე დიდი გავლენა მოახდინეს. 1950-წლამდე ლოგიკური პოზიტივიზმი იყო მეცნიერების წამყვანი ფილოსოფია. დღეს მისი გავლენა შენარჩუნებულია, მეცნიერული აზროვნების ანალიზზე და ფორმალური ლოგიკისა და ალბათობის თეორიაში.

## ლიტერატურა

* რჩეული ფილოსოფიური მოთხრობები, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, თბილისი, 1982.
*  დაარქივებული 2021-11-16 საიტზე Wayback Machine.
# 268

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. I · **I** · II |
| **საუკუნე:**  | II · **III** · IV |
| **წლები:** | 265 · 266 · 267  **268** 269 · 270 · 271 |

**268 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 268 *CCLXVIII* |
| იულიანური კალენდარი | 268 |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 5776—5777 (1 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 4028—4029  |
| ისლამური კალენდარი | 365 BH — 364 BH |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 5871—5872 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 268 (*სჲჱ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მოქცევა და 20 (*კ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 2760—2761 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 260—261 |
| რომის დაარსებიდან | 1020—1021 (21 აპრილიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 324—325 |
| - *შაკა სამვატი* | 190—191 |
| - *კალი-იუგა* | 3369—3370 |
| ირანული კალენდარი | 354 BP — 353 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 811 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 2964—2965 丁亥 — 戊子 წითელი ღორი — ყვითელი ვირთხა |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
268268 (ორას სამოცდარვა) წელი** — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ოთხშაბათი. ეს წელი არის III საუკუნის მე-7 დეკადის მე-8 წელი.

## მოვლენები

* ქალაქ ნაისასთან ბრძოლა: რომაელებმა ქ. ნაისასთან (ახლანდელ სერბეთში) დაამარცხეს გოთები.

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

* 26 დეკემბერი : დიონისიუსი — რომის პაპი

### თარიღი უცნობია

* გალიენუსი — რომის იმპერატორი (დ. დაახ. 218)
# სამხრეთის ოკეანე

**სამხრეთის ოკეანე** (ასევე **ანტარქტიკის ოკეანე**) — წყლის აუზი, რომელიც ანტარქტიდას აკრავს გარს. ის მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე ოკეანეა, მისი საზღვრები ყველაზე გვიან განისაზღვრა და ოკეანედ მსოფლიო ჰიდროგრაფიულმა ორგანიზაციამ (მჰო) ოფიციალურად მხოლოდ 2000 წელს სცნო, მიუხედავად იმისა, რომ მეზღვაური-მკვლევრები მას დიდი ხანია ამ სახელით მოიხსენიებდნენ (მიუხედავად თავად ტერმინ „ოკეანის“ მნიშვნელობისა, რომელიც აღნიშნავს კონტინენტთაშორისო წყლის მასივს). სამხრეთის ოკეანეს მხოლოდ სამხრეთ ამერიკასთან აქვს სრუტე, წყნარი და ატლანტის ოკეანეებისგან გამოყოფილია წარმოსახვითი მე-60 პარალელის სამხრეთით მდებარე ნაწილია.

გადაწყვეტილებაზე იმოქმედა ოკეანოგრაფების მიერ ოკეანის დინებათა მნიშვნელობის ბოლო დროინდელმა აღმოჩენებმა. სხვა წყაროები, მათ შორის აშშ-ის ეროვნული გეოგრაფიული საზოგადოება, ატლანტის, წყნარი და ინდოეთის ოკეანეების საზღვრებს დღემდე ანტარქტიკამდე მიიჩნევენ. ფართობი — 20327000 კმ². ყველაზე ღრმა ადგილი სამხრეთ სანდვიჩის ღრმული — 7235 მ.

სამხრეთის ოკეანე
## რესურსები ინტერნეტში

* Oceanography Image of the Day, ვუდს-ჰოლის ოკეანოგრაფიული ინსტიტუტისგან
* The CIA World Factbook's დაარქივებული 2017-02-13 საიტზე Wayback Machine.  სტატია სამხრეთ ოკეანეზე
* The Fifth Ocean დაარქივებული 2008-09-06 საიტზე Wayback Machine.  from Geography.About.com
* NOAA In-situ Ocean Data Viewer დაარქივებული 2006-02-11 საიტზე Wayback Machine.  Plot and download ocean observations
* NOAA FAQ about the number of oceans დაარქივებული 2007-03-13 საიტზე Wayback Machine.
# ნიდერლანდების ენის კავშირი

| ნიდერლანდების ენის კავშირი |
| --- |
| *ნიდერლ. Nederlandse Taalunie* |
|  |
|  |
| შეიქმნა |
9 სექტემბერი, 1980 |
| სტატუსი |
მოქმედი |
| ტიპი | language regulator და language-based geopolitical organization |
| წევრები |
ნიდერლანდები, ბელგია, სურინამი |
| ენა |
ნიდერლანდური |
| მდივანი |
გერტ იორისი |
| მისამართი | Paleisstraat 9 Den Haag  და Leopoldstraat 6 1000 Brussel |
| ქვეყანა | ნიდერლანდები, ბელგია და სურინამი |
| ტელეფონი | +31-70-346-95-48  |
|  |

**ნიდერლანდების ენის კავშირი** (ნიდერლ. Nederlandse Taalunie, NTU) — ორგანიზაცია 1980 წლის 9 სექტემბერს დააარსეს ნიდერლანდებმა და ბელგიამ ნიდერლანდური ენის განვითარების და სტანდარტიზაციის პრობლემების განხილვის მიზნით. 2005 წლის 12 იანვარს სურინამი გახდა ორგანიზაციის მესამე წევრი.

## მოღვაწეობა

**ნიდერლანდების ენის კავშირი:**
  წევრი სახელმწიფოები
  წევრ სახელმწიფოებში სხვა ენობრივი რაიონები
  კავშირთან განსაკუთრებული ურთიერთობა
  სხვა ტერიტორიები, სადაც გავრცელებულია ნიდერლანდური ენა ან აფრიკაანსი
* მართლწერის ერთიანი სისტემის შემუშავება
* კრებულების და მისი მსგავსი მასალების ერთობლივად შექმნა
* ნიდერლანდური ენის სწავლების გამოცდილების გაზიარება და შეკრება
* ნიდერლანდური ენისთვის პედაგოგების მომზადების და ლიტერატურული თარგმანების გაფართოება
* ენის პოლიტიკა ევროპულ კონტექსტში
* გერმანიის დასავლეთ რაიონებში, საფრანგეთის და ბელგიის ნაწილ ვალონიის ჩრდილოეთით ნიდერლანდური ენის შესწავლის მხარდაჭერა
* სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან, ნამიბიასთან და ინდონეზიასთან ენობრივი კავშირების მოწესრიგება
* ნიდერლანდების ლიტერატურული პრემიის მინიჭება (3 წელიწადში ერთხელ)
* 9-ტომიანი «ნიდერლანდურენოვანი ლიტერატურის ისტორიის» შექმნაში დახმარება (მუშაობის დამთავრება იგეგმება 2016 წელს)
* ნიდერლანდური ენის ტერმინოლოგიური ცენტრის შენახვა (ნიდერლ. Het Steunpunt Nederlandstalige Terminologie).

2004 წელს სურინამმა ხელი მოაწერა "ასოციაციურ შეთანხმებას" ორგანიზაციასთან. 2013 წლის 27 ნოემბრიდან შეთანხმება ასევე ვრცელდება ბონეირზე (ანუ ბონეირზე, საბაზე და სინტ-ესტატიუსზე) ნიდერლანდების სამეფოს კარიბის აუზის სამი ავტონომიური ქვეყანა, არუბა, კიურასაო და სინტ-მარტენი მოისაზრება, როგორც წევრი სახელმწიფოების კანდიდატები. ამას გარდა, ინდონეზია და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა ნიდერლანდების ენის კავშირის ორგანიზაციის "პარტნიორები" არიან.

## იხილეთ აგრეთვე

* პორტუგალენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობა
* ფრანკოფონები
* ფრანკოფონია
* ფრანგულენოვანი ქვეყნები
* ანგლოფონები
* ქვეყნების სია ინგლისურენოვანი მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით
* ქვეყნების და ტერიტორიების სია, სადაც ინგლისური ოფიციალური ენაა
* რუსოფონები
* გერმანულენოვანი ქვეყნები
* ისპანიდადი
* არაბული სამყარო

## სქოლიო
# 1677

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | I · **II** · III |
| **საუკუნე:**  | XVI · **XVII** · XVIII |
| **წლები:** | 1674 · 1675 · 1676  **1677** 1678 · 1679 · 1680 |

**1677 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 1677 *MDCLXXVII* |
| იულიანური კალენდარი | 1676—1677 (11 იანვარიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 7185—7186 (11 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 5437—5438  |
| ისლამური კალენდარი | 1087—1089 |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 7280—7281 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 1677 (*ჩქოზ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მოქცევა და 365 (*ტჲე*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 4169—4170 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | 1126 *ԹՎ* *ՌՃԻԶ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1669—1670 |
| რომის დაარსებიდან | 2429—2430 (1 მაისიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1733—1734 |
| - *შაკა სამვატი* | 1599—1600 |
| - *კალი-იუგა* | 4778—4779 |
| ირანული კალენდარი | 1055—1056 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2220 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 4373—4374 丙辰 — 丁巳 წითელი დრაკონი — წითელი გველი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
16771677 (ათას ექვსას სამოცდაჩვიდმეტი) წელი** — გრიგორიანული კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი და იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა ორშაბათი. ამ წელს კალენდრებს შორის განსხვავება იყო 10 დღე. ეს წელი არის XVII საუკუნის მე-8 დეკადის მე-7 წელი.

## მოვლენები

* 16 ნოემბერი : საფრანგეთის ჯარებმა ქალაქი ფრაიბურგი დაიკავეს.

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

* 8 თებერვალი : ჯაკ კასინი — ფრანგი ასტრონომი (გ. 1756)

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

* 20 ოქტომბერი : სტანისლავ ლეშჩინსკი — პოლონეთის მეფე (გ. 1766)

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

* 21 თებერვალი : ბარუხ სპინოზა — ჰოლანდიელი ფილოსოფოსი (დ. 1632)

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

* 4 მაისი : ისააკ ბაროუ — ინგლისელი მათემატიკოსი (დ. 1630)

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

* 11 სექტემბერი : ჯეიმზ ჰარინგტონი — ინგლისელი პუბლიცისტი (გ. 1611)

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია
# სოკოლუ მეჰმედ-ფაშა

| მეჰმედ-ფაშა სოკოლუ |
| --- |
| *Sokollu Mehmet Paşa* |
|  |
|  |
| ოსმალეთის 39-ე დიდი ვეზირი |
| მმართ. დასაწყისი: |
28 ივნისი 1565 |
| მმართ. დასასრული: |
1576 |
| წინამორბედი: |
სემიზ ალი-ფაშა |
| მემკვიდრე: |
სემიზ აჰმედ-ფაშა |
|  |
| ოსმალეთის 41-ე დიდი ვეზირი |
| მმართ. დასაწყისი: |
1576 |
| მმართ. დასასრული: |
12 ოქტომბერი 1579 |
| წინამორბედი: |
იუსუფ სინან-ფაშა |
| მემკვიდრე: |
სემიზ აჰმედ-ფაშა |
| პირადი ცხოვრება |
| დაბ. თარიღი: |
1505 |
| დაბ. ადგილი: |
ბოსნია |
| გარდ. თარიღი: |
11 ოქტომბერი 1579 |
| გარდ. ადგილი: |
სტამბოლი |
| მეუღლე: |
ესმეჰან სულთანი |
| რელიგია: |
ისლამი |
| **სოკოლუ მეჰმედ-ფაშა** ვიკისაწყობში |

**მეჰმედ-ფაშა სოკოლუ** ან **მეჰმედ-ფაშა** (თურქ. *Sokollu Mehmet Paşa*; დ. 1505, სოკოლი, ბოსნია — გ. 11 ოქტომბერი 1579, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. 1546 წლამდე სასახლის კარისკაცი,1546 წლიდან 1550 წლამდე ფლოტის ადმირალი, 1554 წლამდე რუმელიის მმართველი, 1565-79 წლებში ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი.

## ბიოგრაფია

ბოიკო სოკოლოვიჩი დაიბადა 1505 წელს სოკოლში (ბოსნიაში). ბავშვობაში ის დევშირმის სახელით მოხვდა თურქეთში, სადაც მოექცა ისლამზე და მრავალი წლის განმავლობაში იანიჩარების კორპუსს მეთაურობდა. 1543 წლიდან ეკავა იმპერიის უმაღლესი თანამდებობები, კერძოდ: 1546-1551 წლებში მეთაურობდა თურქეთის საზღვაო ფლოტს. 1551-1555 წლებში უძღვებოდა ოსმალეთის იმპერიის ევროპულ ნაწილს.

1562 წლებში სულთან სულეიმან დიდებულმა იგი დიდ ვეზირად დანიშნა, ხოლო მისი ვაჟის — სელიმ II-ის მეფობის დროს იმპერიის მართვის სადავეები მთლიანად მას ეპყრა ხელში (მურად III-ის დროსაც დიდი ვეზირი რჩებოდა). მეჰმედ-ფაშას დროს ოსმალებმა დაიკავეს კვიპროსი, თუმცა მოგვიანებით განიცადეს სასტიკი მარცხი ლეპანტოს ბრძოლაში.

ითვლება, რომ სოკოლუმ სინან-ფაშას დაავალა აეშენებინა ცნობილი ვიშეგრადის ხიდი მდინარე დრინაზე. იგი ყოველნაირად ხელს უწყობდა თავისი ნათესავების დაწინაურებას და მისი პროტექციის წყალობით ორი ძმისშვილი სერბეთის პატრიარქი გახდა.

სტამბოლის ევროპულ ნაწილში დღესაც დგას მეჰმედ-ფაშა სოკოლუს სახელობის მეჩეთი.

დაქორწინებული იყო სელიმ II-ის და ნურბანუ სულთნის ქალიშვილზე, ესმეჰან სულთანზე.

## იხილეთ აგრეთვე

* მეჰმედ-ფაშას ხიდი

## რესურსები ინტერნეტში

* Bosniak Mehmed Pasha Sokolovic - Article by Prof. Muhamed Filipovic (historian) examining history of Bosniak hero Mehmed-pasa Sokolovic
* Photos of Sokollu Mehmet Pasa Mosque at Kadirga, Constantinople დაარქივებული 2006-04-27 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო