Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ძვ. წ. II საუკუნე

ათწლეულები და წლები

---

|  |
| --- |
| ძვ. წ. III საუკუნე - ძვ. წ. II საუკუნე - ძვ. წ. I საუკუნე |
| ძვ. წ. 190-იანები: | ძვ. წ. 200 | ძვ. წ. 199 | ძვ. წ. 198 | ძვ. წ. 197 | ძვ. წ. 196 | ძვ. წ. 195 | ძვ. წ. 194 | ძვ. წ. 193 | ძვ. წ. 192 | ძვ. წ. 191 |
| ძვ. წ. 180-იანები: | ძვ. წ. 190 | ძვ. წ. 189 | ძვ. წ. 188 | ძვ. წ. 187 | ძვ. წ. 186 | ძვ. წ. 185 | ძვ. წ. 184 | ძვ. წ. 183 | ძვ. წ. 182 | ძვ. წ. 181 |
| ძვ. წ. 170-იანები: | ძვ. წ. 180 | ძვ. წ. 179 | ძვ. წ. 178 | ძვ. წ. 177 | ძვ. წ. 176 | ძვ. წ. 175 | ძვ. წ. 174 | ძვ. წ. 173 | ძვ. წ. 172 | ძვ. წ. 171 |
| ძვ. წ. 160-იანები: | ძვ. წ. 170 | ძვ. წ. 169 | ძვ. წ. 168 | ძვ. წ. 167 | ძვ. წ. 166 | ძვ. წ. 165 | ძვ. წ. 164 | ძვ. წ. 163 | ძვ. წ. 162 | ძვ. წ. 161 |
| ძვ. წ. 150-იანები: | ძვ. წ. 160 | ძვ. წ. 159 | ძვ. წ. 158 | ძვ. წ. 157 | ძვ. წ. 156 | ძვ. წ. 155 | ძვ. წ. 154 | ძვ. წ. 153 | ძვ. წ. 152 | ძვ. წ. 151 |
| ძვ. წ. 140-იანები: | ძვ. წ. 150 | ძვ. წ. 149 | ძვ. წ. 148 | ძვ. წ. 147 | ძვ. წ. 146 | ძვ. წ. 145 | ძვ. წ. 144 | ძვ. წ. 143 | ძვ. წ. 142 | ძვ. წ. 141 |
| ძვ. წ. 130-იანები: | ძვ. წ. 140 | ძვ. წ. 139 | ძვ. წ. 138 | ძვ. წ. 137 | ძვ. წ. 136 | ძვ. წ. 135 | ძვ. წ. 134 | ძვ. წ. 133 | ძვ. წ. 132 | ძვ. წ. 131 |
| ძვ. წ. 120-იანები: | ძვ. წ. 130 | ძვ. წ. 129 | ძვ. წ. 128 | ძვ. წ. 127 | ძვ. წ. 126 | ძვ. წ. 125 | ძვ. წ. 124 | ძვ. წ. 123 | ძვ. წ. 122 | ძვ. წ. 121 |
| ძვ. წ. 110-იანები: | ძვ. წ. 120 | ძვ. წ. 119 | ძვ. წ. 118 | ძვ. წ. 117 | ძვ. წ. 116 | ძვ. წ. 115 | ძვ. წ. 114 | ძვ. წ. 113 | ძვ. წ. 112 | ძვ. წ. 111 |
| ძვ. წ. 100-იანები: | ძვ. წ. 110 | ძვ. წ. 109 | ძვ. წ. 108 | ძვ. წ. 107 | ძვ. წ. 106 | ძვ. წ. 105 | ძვ. წ. 104 | ძვ. წ. 103 | ძვ. წ. 102 | ძვ. წ. 101 |

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები

---

* ძვ. წ. 101 -
* ძვ. წ. 102 -

...

* ძვ. წ. 198 -
* ძვ. წ. 199 -

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი

---

* ძვ. წ. 101 -
* ძვ. წ. 102 -

...

* ძვ. წ. 198 -
* ძვ. წ. 199 -

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ძვ. წ. II საუკუნე

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიის პორტალი** — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები ისტორიის შესახებ. |
# გადასახადი

პიტერ ბრეიგელ უმცროსი, *გადასახადის ამკრეფი*, 1640
**გადასახადი** — თანხა, რომელსაც კერძო პირი და საწარმო უხდის სახელმწიფოს. აკრეფილი გადასახადები ისეთ რაიმეზე იხარჯება, რაც მთელი ქვეყნისთვის სასარგებლოა, მაგალითად, თავდაცვა, არმია, საზღვაო და საჰაერო ფლოტი, ჯანდაცვა, განათლება და გზები. ერთ-ერთი ძირითადი გადასახადი საშემოსავლო გადასახადია. მოსახლეობამ თავისი შემოსავალის(გამომუშავებული ფულის) გარკვეული პროცენტი სახელმწიფოს უნდა გადაუხადოს. დიდი შემოსავლის მოქნე ადამიანი მეტ საშემოსავლო გადასახადს იხდის. კომპანია მოგებული თანხის შესაბამის პროცენტს უხდის სახელმწიფოს. ეს იმ პირდაპირი გადასახადების მაგალითია, რომელიც სავალდებულია კერძო პირისა და საწარმოსათვის. პირდაპირი გადასახადით შეიძლება დაიბეგროს მემკვიდრეობით მიღებული ქონებაც.

არსებობს გადასახადები, რომლებიც საქონლისა და მომსახურების ფასს ემატება. ევროპაში ამგვარი გადასახადის ძირითადი სახეობა დამატებული ღირებულების გადასახადია (დღგ), ხოლო აშშ-ში — ბრუნვის გადასახადი. ასეთი გადასახადები, რომლებსაც ირიბი გადასახადები ჰქვია, ხარჯებს ბეგრავს და არა შემოსავალს. ირიბი გადასახადების მეშვეობით შესაძლოა ადამინის ქცევა შეიცვალოს. მაგალითად, თუ მთავრობას, გარემოს დაბინძურებასთან საბრძოლველად, სურს, რომ მძღოლებმა არაეთილირებული ბენზინი მოიხმარონ, იგი ეთილირებულ ბენზინზე დაწასებულ გადასახადს გაზრდის, ხოლო თუ იმით არის დაინტერესებული, რომ მოსახლეობა თამბაქოს წევას გადააჩვიოს, თამბაქოს ნაწარმზე გაზრდის გადასახადს.

## წყარო

* Oxford University Press 1998

## რესურსები ინტერნეტში

* OECD tax statistics
# ფუძიანი

| პროვინცია |
| --- |
| ფუძიანი 福建 |
|  |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
| ადმ. ცენტრი | ფუჯოუ |
| შიდა დაყოფა | ფუჯოუ, სიამინი, Putian, Sanming, 泉州, Zhangzhou, Nanping, Longyan და Ningde |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Su Shulin და Zhao Long |
| ფართობი |
121,400 კმ² |
| მოსახლეობა | 36,894,216 კაცი (2010) |
| სიმჭიდროვე |
291 კაცი/კმ² |
| ეროვნული შემადგენლობა |
ჩინელები 98% |
| სასაათო სარტყელი | UTC+8 |
| ოფიციალური საიტი | fujian.gov.cn |
|  |
| **ფუძიანი** ვიკისაწყობში |

ტრადიციული სახლები ფუჯოუს ერთ-ერთ სოფელში
**ფუძიანი** (ჩინ.: 福建; ფინინი Fújiàn) — პროვინცია აღმოსავლეთ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — ფუჯოუ. მოსახლეობა — 36,894,216 ადამიანი (მე-17 ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.)

## გეოგრაფია

ფუძიანის პროვინციის ფართობი შეადგენს 121 400 კმ².

## ადმინისტრაციული დაყოფა

ფუძიანის პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 8 მუნიციპალიტეტად და 1 სუბპროვინციად:

| რუკა | № | სახელი | ჩინურად | ფინინი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | ფუჯოუ | 福州市 | Fúzhōu Shì |
| 2 | სიამინი | 厦门市 | Xiàmén Shì |
| 3 | ლუნიანი | 龙岩市 | Lóngyán Shì |
| 4 | ნანპინი | 南平市 | Nánpíng Shì |
| 5 | ნინდე | 宁德市 | Níngdé Shì |
| 6 | პუტიანი | 莆田市 | Pútián Shì |
| 7 | ციუანჯოუ | 泉州市 | Quánzhōu Shì |
| 8 | სანმინი | 三明市 | Sānmíng Shì |
| 9 | ჯანჯოუ | 漳州市 | Zhāngzhōu Shì |

## იხილეთ აგრეთვე

* ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ფუძიანი PRC ფუძიანის სახალხო პროვინციული მთავრობა დაარქივებული 2005-05-07 საიტზე Wayback Machine.
* გზამკვლევი ფუძიანის პროვინციაში
* რუკა დაარქივებული 2005-10-30 საიტზე Wayback Machine.
# ლოიანი

| ქალაქი |
| --- |
| ლოიანი 洛阳 |
|  |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
| შიდა დაყოფა | Laocheng District, Xigong District, Chanhe Hui District, Jianxi District, Jili District, Luolong District, Mengjin District, Xin'an County, Luanchuan County, Song County, Ruyang County, Yiyang County, Luoning County, Yichuan County და Yanshi District |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
53 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
144 მ |
| მოსახლეობა | 1,500,000 კაცი (2010) |
| სიმჭიდროვე |
422.8 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+8 |
| სატელეფონო კოდი | 379 |
| საფოსტო ინდექსი | 471000 |
| საავტომობილო კოდი | 豫C |
| ოფიციალური საიტი |  |
|  |
| **ლოიანი** ვიკისაწყობში |

**ლუოიანგი** (ჩინ.: 洛阳; ფინინი: Luò Yáng) — ქალაქი ჩინეთში, ხენანის პროვინციის დასავლეთით, მდინარე ლუოხესა და ყვითელი მდინარის (ხუანგხე) შესართავთან. აღმოსავლეთით ესაზღვრება პროვინციის დედაქალაქ ჭენგჭოუს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ფინგტინგშანს, სამხრეთით ნანიანგს, დასავლეთით - სანმენსიას, ჩრდილოეთით ძიიუენს და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ძიაოწუოს. 2022 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 6.46 მილიონ ადამიანს. საუკუნეთა მანძილზე ლუოიანგი 9 დინასტიის დედაქალაქი იყო.

### სახელწოდება

სახელწოდება - ლუოიანგი, მისი მდებარეობიდან მომდინარეობს, უკავშირდება მდინარე ლუოს და ითარგმნება, როგორც მზიანი ქალაქი მდ. ლუოზე. ისტორიულ წყაროებში, დინასტიების მიხედვით, ლუოიანგი სხვადასხვა სახელით მოიხსენიება: თანგის დინასტიის დროს - ტუნგტუ ანუ აღმოსავლეთის დედაქალაქი; სიძინგი ანუ დასავლეთის დედაქალაქი - სუნგის დინასტიის მმართველობის ხანაში; შენტუ ანუ ღვთიური ქალაქი - უ წეთიენის ზეობის პერიოდში და სხვა.

### ისტორია

ლუოი (დღევანდელი ლუოიანგი) ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება ძვ.წ. 2070 წლის ამბებთან დაკავშირებით, როდესაც დღევანნდელი ლუოიანგის შემოგარენის ტერიტორიაზე სიას დინასტია დაარსდა (ძვ. წ. 2070-1600) ქალაქი დაარსდა ძვ. წ. 1108 წელს. მისმა ხელმწიფემ - თაი ქანგმა მდ. ლუოხესთან (მდ. ხუანგხეს აუზი) ქალაქი გააშენა და უწოდა ჭენსიუნი. სიას დინასტიის დამხობის შემდეგ, შანგის დინასტიამ ქალაქი თავის რეზიდენციად გამოაცხადა. 1048 წელს ხდება ლუოიანგის ხელახალი განაშენიანება ჭოუს დინასტიის მიერ, იმდროინდელი იმპერატორის ჭოუ კუნგის დახმარებით.

ლოიანში შემორჩენილია მრავალი (უმთავრესად X ს.) ისტორიული და მხატვრული ძეგლი: ქალაქის გალავანი, სასახლეები, ტაძრები, იმპერატორთა მავზოლეუმები. აღმოჩენილია ნეოლითური კულტურების იანშაოსა და ლუნშანის ნამოსახლარები, ინის ეპოქის და ძვ. წ. IV-III სს ნამოსახლარები და კერემიკის გამოსაწვავი ღუმლები. დასავლეთ ჭოუს დროინდელი დაახლოებით 2 000 ორმო-სამარხი, ხანის ეპოქსი ათასზე მეტი ქვის აკლდამა და სხვ.

## იხილეთ აგრეთვე

* ლუნმენი

## რესურსები ინტერნეტში

* Government website of Luoyang დაარქივებული 2019-07-14 საიტზე Wayback Machine.
* World history Encyclopedia

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 279.

## სქოლიო
# ჩრდილოეთი

ჰორიზონტის წერტილი — ჩრდილოეთი, რომელიც ზევითაა განთავსებული (N)
**ჩრდილოეთი** (ჩრდილოეთის წერტილი) — ჰორიზონტის ერთ-ერთი მთავარი წერტილი. სამყაროს ჩრდილოეთ პოლუსთან უახლოესი იმ ორ წერტილს შორის, რომლებშიც ცის მერიდიანი ჭეშმარიტ ჰორიზონტთან იკვეთება. აღინიშნება გერმანული N (Nord) ასოთი.

## გეოგრაფიული ორიენტაცია

ჩრდილოეთი წერტილი თანამედროვე მსოფლიო გეოგრაფიულ რუკაზე გამოისახება რუკის თავზე, ე. ი. მის ზედა მხარეზე ანუ ჩრდილოეთით. ჩრდილოეთის წერტილი რუკაზე დაგვეხმარება ქვეყნის ან რომელიმე პუნქტის ადგილმდებარეობის გამოსავლენად. თუმცა ცალკეულ ქვეყნებში ზოგჯერ არ არის შესაძლებელი ზუსტად ჩრდილოეთის წერტილის (მხარის) გამოვლენა ბუნებრივი პირობების ზემოქმედების გამო.

ასეთ შემთხვევაში კარგ მაგალითს გვაწვდის საქართველო. როგორც ეს გეოგრაფიულ რუკაზე ჩანს, ჩვენში კარგად არის გამოხატული ჰორიზონტის ორი წერტილი — დასავლეთისა და აღმოსავლეთისა. ისინი იკავებენ დიდ სივრცეებს. საქართველოსთვის ჩრდილოეთი იქნება მისი მთლიანი ჩრდილო სასაზღვრო ზოლი (სადაც საზღვარი რუსეთს გაუყვება), ხოლო დასახლებული მხარე არა მთლიანად, არამედ ნაწილობრივ, იქ, სადაც კავკასიონის მცირე ნაწილი წყალგამყოფის ჩრდილოეთით რომ გადადის. ეს არის საქართველოს ის მიწა-წყალი, რომელიც კავკასიონის მთების — ზილგახოხისა (დასავლეთით) და შავიკლდის (აღმოსავლეთით) შორისაა მოქცეული. დასავლეთ საქართველოში ტერიტორია არსად არ გადადის მთავარი თხემის ჩრდილოეთით.

ე.ი. აღმოსავლეთ საქართველოში ამდენად აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ წერტილები გამოიხატება.

მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე გლობუსი, სადაც „დამსხდარი“ ქვეყნისა (და წყლის) ნაწილები იქნება აუცილებლად მის ზედა ნაწილში, ე. ი. ჩრდილოეთში.

### ჩრდილოეთის დადგენა ვარსკვლავების საშუალებით

პატარა დათვის (ცენტრში) და დიდი დათვის თანავარსკვლავედების თანმიმდევრობითი მდებარეობა ცაზე, 6 საათიანი ინტერვალით
ჩრდილოეთი მხარის გეოგრაფიული ორიენტაცია ყოველთვის მარტივი იყო ყველა ეპოქაში. მას მეზღვაურები და სხვადასხვა მეცნიერები იღებდნენ, როგორც ცამრგვალზე პატარა დათვის თანავარსკვლავედზე მდებარე უძრავ ვარსკვლავს. ცნობილია რომ ცამრგვალის მუდმვი მოძრაობის მიუხედავად დედამიწიდან მხოლოდ ერთი — პოლარული ვარსკვლავი რჩება გაუნძრევლად თავის ადგილზე, რაც კარგი საშუალება იყო ჩრდილოეთი მხარის გასარკვევად, ხოლო აქდან კი დანარჩენი სამი მხარის დადგენც.

### ჩრდილოეთის დადგენა კომპასის საშუალებით

კომპასი
ადგილზე ჩრდილოეთი მხარის დადგენა შესაძლებელია კომპასითაც. კომპასზე არსებულ მაგნიტურ ისარზე, დედამიწის მაგნიტურ ველის ზემოქმედებით ისარი იღებს ისეთ მდგომარეობას, რომლის ერთი მხარე მიმართულია ჩრდილოეთის, ხოლო მეორე — სამხრეთისკენ.

ჩრდილოეთის წერტილის საპირისპიროა სამხრეთი წერტილი, რომელიც ეკვატორიდან სამხრეთით მიდის. ჩრდილოეთ ტერიტორიას ამა თუ იმ მონაკვეთში ემატება ჰორიზონტის სხვა მნიშვნელოვანი წერტილები — დასავლეთი და აღმოსავლეთი, რომლებიც უფრო დეტალურად დაადგენენ მოცემულ გეოგრაფიულ სივრცეში ამა თუ იმ ტერიტორიას.

## იხილეთ აგრეთვე

* ცის სფერო
* დასავლეთი
* სამხრეთი
* აღმოსავლეთი

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 154.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ჰორიზონტის მხარეები

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | ჩრდილოეთი |   |
| დასავლეთი |  | აღმოსავლეთი |
|   | სამხრეთი |   |

 |
# V საუკუნე

ათწლეულები და წლები

---

|  |
| --- |
| IV საუკუნე - V საუკუნე - VI საუკუნე |
| 400-იანები: | 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 | 410 |
| 410-იანები: | 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 | 420 |
| 420-იანები: | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 | 430 |
| 430-იანები: | 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 | 440 |
| 440-იანები: | 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 |
| 450-იანები: | 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 |
| 460-იანები: | 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 | 470 |
| 470-იანები: | 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 | 480 |
| 480-იანები: | 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 | 490 |
| 490-იანები: | 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 | 500 |

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები

---

* 410 - რომი გოთებმა აიღეს
* 455 - რომი ვანდალებმა აიღეს
* 476 - რომის იმპერიამ შეწყვიტა არსებობა
* 499 -

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი

---

* 401 -
* 402 -

...

* 498 -
* 499 -

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
V საუკუნე

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიის პორტალი** — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები ისტორიის შესახებ. |