Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ბორის სპასკი

ბორის სპასკი|  ბორის სპასკი 1984 წელს |
| ქვეყანა (სპორტი) | * სსრკ
* საფრანგეთი
* რუსეთი

(2013) |
| ეროვნება |
რუსი |
| დაბადების თარიღი |
30 იანვარი, 1937 |
| დაბადების ადგილი |
ლენინგრადი, სსრკ |
| გარდაცვალების თარიღი | 27 თებერვალი, 2025(2025-02-27) (88 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | მოსკოვი |
| წოდება |
დიდოსტატი |
| ფიდე რეიტინგი |
2548 (ივნისი, 2018) |
| მაქსიმალური რეიტინგი |
2690 (იანვარი, 1971) |
| ჯილდოები და პრემიები | საჭადრაკო ოსკარი , მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკჭში, საჭადრაკო ოსკარი , საპატიო ნიშნის ორდენი , შრომითი მამაცობის მედალი, სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი, რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის საპატიო სიგელი და საპატიო რკინიგზელი |

**ბორის ვასილის ძე სპასკი** (რუს. Бори́с Васи́льевич Спа́сский; დ. 30 იანვარი, 1937, ლენინგრადი, სსრკ — გ. 27 თებერვალი, 2025, სანქტ-პეტერბურგი)— რუსი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (1955), 10-ე მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკში (1969-1972), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1965). სსრკ-ის ორგზის ჩემპიონი (1961, 1973). საჭადრაკო ოლიმპიადის ათგზის მონაწილე.

სპასკიმ საკუთარი თავი გამოამჟღავნა 1955 წელს, როდესაც გაიმარჯვა მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატში. სპასკის წარმატებაში დიდი წვლილი მიუძღვის მის მწვრთნელ იგორ ბონდარევსკის. სპასკიმ უმძიმესი შესარჩევი მატჩების შემდეგ მაშინდელ მსოფლიო ჩემპიონ ტიგრან პეტროსიანთან თამაშის უფლება მოიპოვა. 1966 წლის მატჩი პეტროსიანმა მინიმალური სხვაობით 12-5-11-5 მოიგო. ბენტ ლარსენის, ეფიემ გელერისა და ვიქტორ კორჩნოის დამარცხების შემდეგ, 1969 წელს კვლავ შეხვდა პეტროსიანს. მიუხედავად იმისა, რომ პეტროსიანმა უმძიმეს ბრძოლაში მოიგო, პირველი პარტია სპასკიმ 12-5-10-5 დაამარცხა მეტოქე. ამას კი მალე რეიკიავიკში ამერიკელ რობერტ ფიშერთან მარცხი და ტიტულის დაკარგვა მოჰყვა. მიუხედავად იმისა რომ სპასკიმ მატჩი კარგად დაიწყო და ორი პარტიის შემდეგ იგებდა 2-0-ს, საბოლოოდ დამარცხდა 8-5-12-5. აღსანიშნავია ის რომ, მეორე პარტიაზე ფიშერი არ გამოცხადდა და სპასკის გამარჯვება უთამაშებლად ჩაეთვალა. ამ მატჩის შემდეგ სპასკიმ რამდენიმეჯერ სცადა უწინდებურად ასპარეზობა, მაგრამ უშედეგოდ. მან ანატოლი კარპოვთან წააგო ნახევარფინალი, მიუხედავად პირველი პარტიის მოგებისა 4-1. ასევე სპასკი დამარცხდა ფინალში ვიქტორ კორჩნოისთან. სპასკის უამრავი ტურნირი აქვს მოგებული. აღსანიშნავია მათ შორის საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 1973 წელს.

ბორის სპასკი დაქორწინებული იყო სამჯერ. მისი მესამე მეუღლეა მარინა შერბაჩოვა გენერალ დიმიტრი შერბაჩოვის შვილიშვილი. მათ ჰყავთ ვაჟიშვილი ბორის სპასკი უმცროსი.

## ლიტერატურა

* Дамский Я. В. Король Борис Десятый. — М.: РИПОЛ Классик, 2004. — 404 с. — (Великие шахматисты мира). — ISBN 5-7905-3106-7.
* Каспаров, Г. К. Мои великие предшественники. — М.: РИПОЛ Классик, 2004. — Т. 3. — 381 с. — ISBN 5-7905-2979-8.
* Крогиус Н. В., Голубев А. Н., Гутцайт Л. Э. Борис Спасский. — М.: Центральный коллектор научных библиотек, 2000. — Т. 1. — 405 с. — ISBN 5-93260-006-3.

## რესურსები ინტერნეტში

* ბორის სპასკი — ენციკლოპედია „კრუგოსვეტი“
* ბორის სპასკი — 365Chess.com
* ბორის სპასკი — თამაშების არქივი Chessgames.com-ზე (ინგლისური)

## სქოლიო
# ჯეიმზ მაკევოი

| ჯეიმზ მაკევოი |
| --- |
|  |
| დაბადების სახელი | ჯეიმზ მაკევოი |
| დაბადების თარიღი |
21 აპრილი, 1979 პორტ გლაზგო, შოტლანდია |
| მოქალაქეობა |  გაერთიანებული სამეფო |
| ალმა-მატერი | St. Thomas Aquinas Secondary School, Glasgow და Royal Conservatoire of Scotland |
| საქმიანობა |
მსახიობი |
| აქტიური |
1995 – დღემდე |

**ჯეიმზ მაკევოი** (ინგლ. James Andrew McAvoy; დ. 21 აპრილი, 1979, პორტ-გლაზგო) — შოტლანდიელი თეატრისა და კინოს მსახიობი. მისი დებიუტი შედგა ფილმში „ახლო ოთახი“. 2011 წელს მან ითამაშა პროფესორი იქსის როლი ფილმში „იქს-ადამიანები: პირველი კლასი“.

## ფილმოგრაფია

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1995 | ფ |  *ახლო ოთახი* | *The Near Room* | კევინ სავაჯი |
| 2001 | ფ |  *საცურაო აუზი*  | *Swimming Pool* | მაიკი |
| 2004 | ფ |  *უიმბლდონი*  | *Wimbledon* | კარლ კოლტი |
| 2005 | ფ |  *ნარნიის ქრონიკები: ლომი, კუდიანი და კარადა*  | *The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe* | მისტერ ტურნუსი |
| 2006 | ფ |  *შოტლანდიის უკანასკნელი მეფე*  | *The Last King of Scotland* | ნიკოლას კარიგანი |
| 2007 | ფ |  *ჯეინად გადაქცევისას*  | *Becoming Jane* | თომას ლეფროი |
| 2007 | ფ |  *პენელოპე*  | *Penelope* | ჯონი მარტინი |
| 2007 | ფ |  *მონანიება*  | *Atonement* | რობი ტერნერი |
| 2008 | ფ |  *ძებნილი*  | *Wanted*  | ვესლი გიბსონი |
| 2009 | ფ |  *უკანასკნელი კვირა*  |  *The Last Station* | ვალენტინ ბულგაკოვი |
| 2011 | ანფ |  *გნომეო და ჯულიეტა*  | *Gnomeo and Juliet* | გნომეო |
| 2011 | ფ |  *იქს-ადამიანები: პირველი კლასი*  | *X-Men: First Class*  | ჩარლზ ქსავიე |
| 2011 | ანფ |  *სანტა-კლაუსის საიდუმლო სამსახური*  | *Arthur Christmas* | არტური |
| 2014 | ფ |  *იქს-ადამიანები: მომავალი წარსულის დღეები*  | *X-Men: Days of Future Past* | ჩარლზ ქსავიე |
| 2014 | ფ |  *ელეანორ რიგბის გაუჩინარება*  | *The Disappearance of Eleanor Rigby*  | ელეანორ რიგბი |
| 2015 | ფ |  *ვიქტორ ფრანკენშტეინი*  |  *Victor Frankenstein*  | ვიქტორ ფრანკენშტეინი |

## რესურსები ინტერნეტში

* ჯეიმზ მაკევოი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში\*
# ლაიფციგი

| ქალაქი |
| --- |
| ლაიფციგი Leipzig |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  გერმანია |
| მხარე |
საქსონიასაქსონია |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი | Burkhard Jung  |
| პირველი ხსენება |
1015 |
| ამჟამინდელი სტატუსი |
1165 |
| ფართობი |
297,60 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
110 მეტრი, 116 მეტრი |
| მოსახლეობა | 514 492 კაცი (2008) |
| სიმჭიდროვე |
1,729 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+1, ზაფხულში UTC+2 |
| სატელეფონო კოდი |
0341 |
| საფოსტო ინდექსი |
04003-04357 |
| საავტომობილო კოდი | L |
| ოფიციალური საიტი | leipzig.de |
| ავტომობ. კოდი |
L |
|

გერმანიასაქსონიაყველას ჩვენება |
| **ლაიფციგი** ვიკისაწყობში |

**ლაიფციგი** (გერმ. Leipzig) — ქალაქი გერმანიაში, საქსონიის უდიდესი ქალაქი, სამრეწველო,სავაჭრო და კულტურული ცენტრი, სარკინიგზო და საავტომობილო გზების კვანძი, აეროპორტი. ცნობილია თავისი უნივერსიტეტითა და ბაზრით. ქალაქია 1165 წლიდან. გაშენებულია ვაისე-ელსტერის ნაპირზე, მდინარე პლაისეს შესართავთან.

## ისტორია

ლაიფციგი პირველად იხსენიება 1015 წელს. 1165 წელს მიიღო ქალაქის უფლებები. XIII-XIV საუკუნეებში მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ცენტრად და საქსონიის ერთ-ერთ მთავარ ქალაქად გადაიქცა. უკვე XIII საუკუნის 60-იანი წლებიდან მოიპოვა დიდი მნიშვნელობა ლაიფციგის ბაზრობებმა. 1409 წელს დაარსდა ლაიფციგის უნივერსიტეტი. XV საუკუნის დამლევიდან ვითარდება წიგნის ბეჭდვა. ლაიფციგის მიდამოებში გაიმართა ბრძოლები ბრაიტენფელდთან (1631, 1642) და ლიუტცენთან (1632) და ლაიფციგის ბრძოლა (1813).

## ეკონომიკა

ლაიფციგში განვითარებულია მანქანათსაშენი, პოლიგრაფიული და ბეწვეულის მრეწველობა. ლაიფციგი არის საგამომცემლო საქმის ცენტრი. დიდი ტრადიცია აქვს გამომცემლობებს „ბროკჰაუზს“, „ბიბლიოგრაფიშეს ინსტიტუტს“, „ფერლაგ ენციკლოპედიეს“ და სხვა. ლაიფციგი საერთაშორისო ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრია.

## განათლება და კულტურა

ლაიფციგში არის მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ინსტიტუტები და სასწავლო დაწესებულებები, მათ შორის, ლაიფციგის უნივერსიტეტი, საქსონიის მეცნიერებათა აკადემია, ბიბლიოთეკები, მუზეუმები, ოპერის თეატრი, დრამატული თეატრი. 1955 წლიდან ლაიფციგში ყოველწლიურად ტარდება დოკუმენტური მოკლემეტრაჟიანი ფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალები.

## ღირსშესანიშნაობები

ლაიფციგის არქიტექტურული ძეგლებია: რომანულ-გოთიკური ნიკოლაიკირხე (XIII-XVI სს, ინტერიერი გადაკეთებულია 1784-97), გოთიკური თომასკირხე (XIII-XV სს), რენესანსული ძველი რატუშა (დაწყებულია 1556. არქიტექტორი პ. ლოტერი), ბაროკოს სტილის ძველი ბირჟა (1678, არქიტექტორი პ. რიხტერი), XVI-XVIII საუკუნეების საცხოვრებელი სახლები.

XIX საუკუნეში აშენდა ეკლექტიკური შენობები: საიმპერიო სასამართლო და სახვითი ხელოვნების მუზეუმი (1888-95, არქიტექტორი ლ. ჰოფმანი), XX საუკუნეში - სამრეწველო შენობები, ვაგზალი, დიდი დარბაზი ბაზრობისთვის (1927-30, არქიტექტორი პ. რიხტერი), ოპერის თეატრი (1956-60) და სხვ.

## იხილეთ აგრეთვე

* გერმანიის დიდი ქალაქების სია

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 111.

## რესურსები ინტერნეტში

* ლაიფციგის ოფიციალური საიტი(გერმანული)
* ლაიფციგის ამინდი (რუსული)
# ტექნოკრატია

**ტექნოკრატია** (ბერძ. τέχνη „ტექნე“ — ხელობა და κράτος „კრატოს“ — მართვა, მფლობელობა) — ექსპერტზე დაფუძნებული მმართველობის ტიპია. მისი ყველაზე ძლიერი გაგებით, ეს არის მმართველობის ფორმა, რომელშიც ყველა სექტორსა და პოლიტიკის სფეროში გადაწყვეტილებები მიჰყვება მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ, ეფექტურობაზე ორიენტირებულ პროცედურებს, რომლებიც დაფუძნებულია სამეცნიერო მეთოდებსა და ინსტრუმენტულ რაციონალობაზე. უფრო სუსტი გაგებით, ტერმინი ეხება ჰიბრიდულ მოდელებს, რომლებიც დელეგირებენ კონკრეტულ ფუნქციებს ექსპერტებზე ან ახორციელებენ ექსპერტიზაზე დაფუძნებულ გადაწყვეტილების პროცედურებს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ცენტრალური ბანკინგი, საზოგადოებრივი ჯანდაცვა ან გარემოსდაცვითი რეგულირება.

ტექნოკრატია ხშირად განიხილება, როგორც დემოკრატიის გამოწვევა, რადგან ის პოლიტიკურ ლეგიტიმაციას ელიტის ექსპერტიზაზე აფუძნებს, ხოლო დემოკრატია ამართლებს თავს, როგორც ხალხის მმართველობას. მათი დაძაბულობის მოგვარების ერთ-ერთი მიდგომა ვარაუდობს, რომ დემოკრატიულად არჩეული თანამდებობის პირები ირჩევენ პოლიტიკურ მიზნებს, ხოლო ტექნოკრატები ირჩევენ ამ მიზნების რეალიზების ყველაზე ეფექტურ გზებს, მოქმედებენ როგორც მრჩევლები და განმახორციელებლები. ტექნოკრატია მჭიდრო კავშირშია მერიტოკრატიასთან, ექსპერტოკრატიასთან, ეპისტოკრატიასთან, მენეჯერიზმთან და ალგოკრატიასთან. ის ეწინააღმდეგება პოპულიზმს, რომელიც პოლიტიკას ჩვეულებრივ ხალხსა და აღქმულ ელიტას შორის ბრძოლად წარმოაჩენს.

ტექნოკრატიის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ სამეცნიერო ექსპერტიზა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკა უკეთეს შედეგებს იძლევა. ისინი მიიჩნევენ, რომ მისი ღირებულებით ნეიტრალური მიდგომა საუკეთესოდ შეეფერება საზოგადოების, როგორც მთლიანობის, გრძელვადიან კეთილდღეობის ხელშეწყობას. ოპონენტები ამტკიცებენ, რომ ტექნოკრატია ანტიდემოკრატიულია, რადგან მოსახლეობის დიდი სეგმენტები პოლიტიკიდან გამორიცხავს, ​​რომ ნეიტრალიტეტის პრეტენზია ღირებულებით დატვირთულ არჩევანს ნიღბავს და რომ მხოლოდ მეცნიერება არ არის საკმარისი პოლიტიკური გადაწყვეტილებებისთვის.

ტექნოკრატიის იდეის ადრეული წვლილი პლატონის, ფრენსის ბეკონის და ანრი დე სენ-სიმონის უტოპიურ ხედვებში ვლინდება. მეცნიერებასა და რაციონალურობაზე დაფუძნებული მმართველობის ცნებამ პოპულარობა მოიპოვა განმანათლებლობის ეპოქაში და სულ უფრო გავლენიანი გახდა, რადგან ინდუსტრიულმა და პოსტინდუსტრიულმა ტრანსფორმაციებმა საზოგადოებები უფრო რთული გახადა. ტექნოკრატიული გავლენის თვალსაჩინო მაგალითები გვხვდება 1930-იანი წლების ჩრდილოეთ ამერიკის ტექნოკრატიულ მოძრაობაში, საბჭოთა და ჩინეთის ცენტრალიზებულ დაგეგმარებაში, ლათინურ ამერიკასა და სინგაპურში განვითარების მცდელობებში და ევროკავშირის ინსტიტუციურ არქიტექტურაში.
# ჩოგბურთი

ჩოგბურთი
**ჩოგბურთი** — სპორტის სახეობა.

## ისტორია

ისტორიკოსების უმრავლესობის აზრით, ჩოგბურთი XIII საუკუნის საფრანგეთში ჩაისახა. თუმცა დღემდე გამოცანად რჩება, თუ ვინ ითვლება ამ თამაშის ნამდვილ ფუძემდებლად. ისტორიკოსების უმრავლესობა თანამედროვე ჩოგბურთის მამამთავრად დიდი ბრიტანეთის კავალერის მაიორს უოლტერ კლოპტონ უინგფილდს (Walter Clopton Wingfield) მიიჩნევენ. 1873 წელს უინგფილდმა ახალი თამაშის წესები გამოაქვეყნა, რომელიც ეფუძნებოდა რამდენიმე თამაშის პრინციპებს, კერძოდ: კორტ-ჩოგბურთს, ბადმინტონს, ფაიფსა და რეკიტს. იმისთვის, რომ გამომგონებლის უფლება შეენარჩუნებინა, ამ თამაშს „სფერისტიკა“ უწოდა (sphairistik ბერძნული სიტყვაა და ნიშნავს „ითამაშე ბურთი“). პირველი საჩოგბურთო ტურნირი 1877 წლის 9 ივნისს ჩატარდა , რომელსაც შემდგომში უიმბლდონი ეწოდა.

## თამაშის წესები

საჩოგბურთო მოედანს კორტი ჰქვია. თამაშები ერთეულთა და წყვილთა თანრიგებში ტარდება. მოთამაშეების ამოცანაა ჩოგნის დახმარებით ბურთი გადაიტანონ მოწინააღმდეგის ნახევარზე. ჩამწოდებელ მოთამაშეს ბურთის ორჯერ ჩაწოდების უფლება აქვს. მეორე ჩაწოდებას ის იყენებს მაშინ, თუ პირველი ვერ ჩააგდო ჩაწოდების მოედანში ან ბადეს ვერ გადააცილა. ერთ მოგებულ გათამაშებაზე მოთამაშეს ეწერება 15 ქულა, შემდეგ მოგებულზე ასევე 15, მესამეზე კი 10 ქულა (ე. ი. 15, 30 და 40). ხოლო, მეოთხე მოგებულ გათამაშებაზე ჩოგბურთელი უკვე იგებს. თუ ანგარიში თანაბარია (ე. ი. 40-40), მაშინ ერთ-ერთმა მოთამაშემ ზედიზედ 2 გათამაშება უნდა მოიგოს. 6 თამაშის მოგების შემთხვევაში მოთამაშე იგებს სეტს. თუ ანგარიში 6:6-ია, მაშინ ხდება დამატებითი გათამაშება, რომელსაც ფრემტეხი (ე.წ. „ტაიბრეიკი“) ჰქვია. ჩოგბურთელმა უნდა მოიგოს 2 სეტი თამაშის მოსაგებად. გამონაკლისია მამაკაცთა შორის დიდი მუზარადის ტურნირები, სადაც ჩოგბურთელს სჭირდება 3 სეტის მოგება თამაშის მოსაგებად.

## დიდი მუზარადის ტურნირები

დიდი მუზარადის ტურნირები ყველაზე პრესტიჟულია საჩოგბურთო სამყაროში. ტრადიციულად ტარდება 4 ასეთი ტურნირი, კერძოდ ავსტრალიის ღია პირველობა, საფრანგეთის ღია პირველობა, უიმბლდონი და ამერიკის ღია პირველობა.

დიდი სლემი| პერიოდი | ტურნირი | ადგილმდებარეობა | ზედაპირი |
| --- | --- | --- | --- |
| იანვარი | ავსტრალიის ღია პირველობა | მელბურნი | ჰარდი |
| მაისი - ივნისი | საფრანგეთის ღია პირველობა | პარიზი | თიხნარი |
| ივნისი - ივლისი | უიმბლდონი | ლონდონი | ბალახი |
| აგვისტო - სექტემბერი | ამერიკის ღია პირველობა | ნიუ იორკი | ჰარდი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჩოგბურთი

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **პორტალი სპორტი** — დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები სპორტზე. |
# თანახი

თანახის სათავო გვერდი (1008 წ).
**თანახი** (ებრ. תַּנַ"ךְ) — წმინდა წერილების სათაური, მიღებული ებრაულ ენაში (ქრისტიანულ ტრადიციაში პრაქტიკულად სრულიად შეესაბამისება ძველ აღთქმას).

სიტყვა ”**თ**ა**ნ**ა**ხ**ი” არის აბრევიატურა, შედგენილი თანახის სამი ნაწილის პირველი ასოებიდან:

* *თორა*, ებრ. תּוֹרָה
* *ნაბიიმი*, ებრ. נביאים
* *ქეთუბიმი*, ებრ. כתובים

ტერმინი გაჩნდა ებრაელი თეოლოგების შუასაუკუნოვან შრომებში.

## რესურსები ინტერნეტში

* თანახი — ენციკლოპედიური ლექსიკონი
# ლაზერი

ლაზერი
ლაზერული (ინგლ. laser, შემოკლებით: L**ight **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R**adiation* — «სინათლის გაძლიერება იძულებული გამოსხივების მეშვეობით», «ოპრიკური კვანტური გენერატორი») — მოწყობილობა, რომელიც გარდაქმნის ტუმბვის ენერგიას კოჰერენტულ, მონოქრომატულ, პოლარიზებულ და მიმართულ სინათლის სხივად. ლაზერის სამუშაოს საფუძვლად ითვლება ინდუცირებული გამოსხივების კვანტურ მექანიკური მოვლენა. ფიზიკური საფუძველზე ლაზერული ოპერაცია კვანტური მექანიკა ფენომენი სტიმულირება (ინდუცირებული) გამოსხივება. არსებობს ლაზერთა ნაირსახეობის დიდი რაოდენობა, რომლებიც იყენებდნენ ნივთიერების აგრეგატულ მდგომარეობებს. ლაზერების უნიკალურმა შესაძლებლობებმა მისცეს საშუალება გამოყენებული იქნას მეცნიერებისა და ტექნიკის მრავალ სფეროში.

ლაზერი NASAს ლაბორატორიაში.
1916-1917 წლებში ალბერტ აინშტაინმა განაგრძო სინათლის ფიზიკური თვისებების შესწავლა . სხვა აღმოჩენებთან ერთად მან აღმოაჩინა, რომ შესაბამისი ენერგიით აგზნებული მოლეკულა გამოასხივებს სინათლის ერთ კონკრეტულ ფერს, ანუ მონოქრომატულ სხივს და მან გამოთვალა, რომ აგზნებულ მოლეკულაზე ელექტრომაგნიტური ელემენტის (ფოტონის) მოქმედებით მოლეკულა გადავიდოდა უფრო დაბალ ენერგეტიკულ დონეზე და გამოასხივებდა იდენტურ ფოტონს, რომელიც იმოძრავებდა იგივე მიმართულებით. საბოლოოდ იქნებოდა ორი ფოტონი, სადაც ერთი არსებობდა მანამდე და აძლიერებდა სიგნალს, ეს თეორია შემდგომში ჩარლზ თაუნსმა განავრცო და შექმნა მაზერი Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation (MASER)

## ლიტერატურა

* Bertolotti, Mario (1999, trans. 2004). *The History of the Laser*, Institute of Physics. ISBN 0-7503-0911-3
* Bromberg, Joan Lisa (1991). *The Laser in America, 1950–1970*, MIT Press. ISBN 978-0-262-02318-4
* Csele, Mark (2004). *Fundamentals of Light Sources and Lasers*, Wiley. ISBN 0-471-47660-9
* Koechner, Walter (1992). *Solid-State Laser Engineering*, 3rd ed., Springer-Verlag. ISBN 0-387-53756-2
* Siegman, Anthony E. (1986). *Lasers*, University Science Books. ISBN 0-935702-11-3

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ლაზერი Northrop Grumman's Press Release on the Firestrike 15kw tactical laser product. დაარქივებული 2015-07-20 საიტზე Wayback Machine.
* Website on Lasers 50th anniversary by APS, OSA, SPIE დაარქივებული 2022-02-25 საიტზე Wayback Machine.
* Advancing the Laser anniversary site by SPIE: Video interviews, open-access articles, posters, DVDs დაარქივებული 2021-04-23 საიტზე Wayback Machine.
* Bright Idea: The First Lasers დაარქივებული 2012-10-03 საიტზე Wayback Machine.
# ევრო

| ევრო ინგლ. Euro ბერძ. Ευρώ |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| ბანკნოტები

  |

 |
| კოდი ISO 4217 | EUR |
| ოფიციალური მომხმარებლები |  ევროზონა (21)
* ავსტრია
* ბელგია
* ბულგარეთი
* კვიპროსი
* ესტონეთი
* ფინეთი
* საფრანგეთი
* გერმანია
* საბერძნეთი
* ირლანდია
* იტალია
* ლუქსემბურგი
* მალტა
* ნიდერლანდები
* პორტუგალია
* სლოვაკეთი
* სლოვენია
* ესპანეთი
* ლატვია
* ლიეტუვა
* ხორვატია

3 მინიჭებული უფლებით
* მონაკო
* სან-მარინო
* ვატიკანი

5 ევროკავშირის გარეთ
* *აკროტირი და დეკელია (ბრიტ.)*
* *კლიპერტონი (საფრ.)*
* *საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორია (საფრ.)*
* *მაიოტა (საფრ.)*
* *სენ-პიერი და მიკელონი (საფრ.)*
 |
| არაოფიციალური მომხმარებლები |
4 სხვა მომხმარებელი
* ანდორა
* კოსოვო
* მონტენეგრო
* ზიმბაბვე
 |
| შედგება | 100 ევროცენტისაგან |
| სიმბოლო | € |
| მონეტები | 1, 2, 5, 10, 20, 50 cent, €1, €2 |
| ბანკნოტები | €5, €10, €20, €50, €100, €200, €500 |
|  |
| ცენტრალური ბანკი | ევროპის ცენტრალური ბანკი |
| **გაცვლითი კურსი** (11 ნოემბერი 2009 თვის) |
| 1 USD | = 0.6738 EUR |
| 1 GEL | = 0.4768 EUR |

**ევრო** (სიმბოლო: €; საბანკო კოდი: EUR) — ევროპის კავშირის ოფიციალური ვალუტა და ერთადერთი ფულადი ერთეული 300 მილიონი ევროპელისთვის ევროგაერთიანების შემდეგ ქვეყნებში: ავსტრია, ბელგია, ბულგარეთი, ესპანეთი, ესტონეთი, კვიპროსი, გერმანია, ირლანდია, იტალია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, მალტა, ნიდერლანდები, პორტუგალია, საბერძნეთი, საფრანგეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია, ფინეთი და ხორვატია, რომელსაც კოლექტიურად ევროზონასაც უწოდებენ. ორმხრივი შეთანხმებების შედეგად ევრო ასევე ოფიციალური ვალუტაა შემდეგი არა-წევრი ქვეყნებისთვის: მონაკო, სან-მარინო და ვატიკანი. ევრო დე-ფაქტო ვალუტაა ანდორაში, კოსოვოსა და მონტენეგროში.

ევრო მსოფლიო სავაჭრო ბაზრებზე როგორც სააღრიცხვო ვალუტა შემოვიდა 1999 წელს, ფიზიკური ბანკნოტები და მონეტები კი შემოღებულ იქნა 2002 წელს. ევროგაერთიანების ყველა ქვეყანას აქვს უფლება შეუერთდეს ევროზონას იმ შემთხვევაში თუ ისინი პასუხობენ გარკვეულ მონეტარულ მოთხოვნებს, ევროს გამოყენება ვალდებულებაა ევროკავშირის ყველა ახალი წევრისთვისაც.

ევროს მართავს და ადმინისტრირებას უწევს ფრანკფურტში მდებარე ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ) და ევროპის ცენტრალურ ბანკთა სისტემა (რომელშიც წევრ ქვეყანათა ცენტრალური ბანკები შედის). როგორც დამოუკიდებელი ცენტრალური ბანკი, ეცბ-ს ერთპიროვნული უფლება აქვს მონეტარული პოლიტიკის განსაზღვრის. ეცბს მონაწილეობს ბანკნოტების ბეჭდვაში, მონეტების ჩამოსხმაში და მათ სისტემაში გავრცელებაში ყველა წევრ ქვეყანაში, ისევე როგორც ევროზონის საგადამხდელო სისტემის ფუნქციონირებაში.

## სქოლიო

## რესურსები ინტერნეტში

* (ინგლისური) (გერმანული) ევრო - ბანკნოტები

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ევრო
# სისტემა

**სისტემა** (ძვ.ბერძნ. σύστημα — „შესატყვისობა“) — გარკვეული წესრიგი, რომელიც დაფუძნებულია რისამე ნაწილების გეგმაზომიერ განლაგებასა და ურთიერთკავშირზე.

* ერთობლიობა პრინციპებისა, რომლებიც რაიმე მოძღვრების საფუძველს წარმოადგენს
* დაჯგუფება, კლასიფიკაცია (მაგ. ლინეს ბოტანიკური სისტემა)
* სტრუქტურა, მთლიანობა, რომელიც შედგება ერთმანეთთან კანონზომიერად დაკავშირებული ნაწილაკებისაგან (მაგ. მზის სისტემა, ნერვული სისტემა)
* სტრუქტურა

## რესურსები ინტერნეტში

* სისტემებისა და მოდელების განსაზღვრა მაიკლ პიდვირნის მიერ, 1999–2007. (ინგლისური)
* პუბლიკაცები სათაურით „სისტემა“" (1600–2008) დაარქივებული 2024-10-02 საიტზე Wayback Machine.  რონალდ მიულერის მიერ. (ინგლისური)
* *Definitionen von "System" (1572–2002)* დაარქივებული 2009-02-14 საიტზე Wayback Machine.  რონალდ მიულერის მიერ, (უმეტესად გერმანულად). (ინგლისური) (გერმანული)
* Theory and Practical Exercises of System Dynamics ხუან მარტინის მიერ (ასევე ესპანურადაც). (ინგლისური) (ესპანური)

## ლიტერატურა

* Alexander Backlund (2000). "The definition of system". In: Kybernetes Vol. 29 nr. 4, pp. 444–451.
* Kenneth D. Bailey (1994). Sociology and the New Systems Theory: Toward a Theoretical Synthesis. New York: State of
# დურესი

| ქალაქი |
| --- |
| დურესი Durrës |
|  |
|

|  |
| --- |
| გერბი |
|  |

 |
| ქვეყანა |  ალბანეთი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი |
ვანგიუშ დაკო |
| დაარსდა |
627 ჩვ. წ. აღ. |
| ფართობი |
45,1 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
0 მ |
| მოსახლეობა | 246.401 კაცი (2008) |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+1, ზაფხულში UTC+2 |
| სატელეფონო კოდი |
(+355) 052 |
| საფოსტო ინდექსი |
2001-2010 |
| საავტომობილო კოდი |
DR |
| ოფიციალური საიტი | durres.gov.al |
|  |
| **დურესი** ვიკისაწყობში |

**დურესი** (ალბ. *Durrës, Durrësi*; ბერძ. Δυρράχιο; იტალ. Durazzo) — უძველესი და დიდი ეკონომიკური მნიშვნელობის ქალაქი ალბანეთში. მდებარეობს ტირანადან დასავლეთით 33 კმ-ზე. 2008 მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 246 401 კაცს.

## დაძმობილებული ქალაქები

* სტამბოლი, თურქეთი
* პრიშტინა, კოსოვო
* პრიზრენი, კოსოვო
* ბარი, იტალია
* ულცინი, მონტენეგრო
* სალონიკი, საბერძნეთი (2012 წლის 5 აპრილიდან)

## სქოლიო

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
დურესი Durrës, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე
* დურესის ოფიციალური მეგზური
* დურესის რუკა დაარქივებული 2014-05-14 საიტზე Wayback Machine.
* დურესის მუნიციპალიტეტი (ალბანური)
# დანიელ ორტეგა

|  |
| --- |
| **დანიელ ორტეგა** |
|   |
|  ნიკარაგუის 58-ე პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 10 იანვარი, 1985 – 25 აპრილი, 1990 |
| ვიცე-პრეზიდენტი   | სერხიო რამირესი |
| წინამორბედი | ეროვნული აღორძინების მთავრობის ხუნტა |
| მემკვიდრე | ვიოლეტა ბარიოს დე ჩამორო |
|

---

 ნიკარაგუის 62-ე პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 10 იანვარი, 2007 – დღემდე |
| ვიცე-პრეზიდენტი   | ხაიმე მორალეს კარასო |
| წინამორბედი | ენრიკე ბოლანიოსი |
|

---

 |
| დაბადებული | 11 ნოემბერი, 1945 ლა ლიბერტადი, ნიკარაგუა |
| მოქალაქეობა | ნიკარაგუა |
| ეროვნება | ნიკარაგუელი |
| პოლიტიკური პარტია | სანდინისტების ეროვნულ-ლიბერალური ფრონტი |

**ხოსე დანიელ ორტეგა საავედრა** (ესპ. José Daniel Ortega Saavedra; დ. 11 ნოემბერი 1945) — ნიკარაგუის 58-ე და მოქმედი 62-ე პრეზიდენტი. სანდინისტების ეროვნულ-ლიბერალური ფრონტის თავმჯდომარე.

## ორტეგა და საქართველოს სეპარატისტული რეგიონები

2008 წლის 2 სექტემბერს, ნიკარაგუის არმიის დაარსების 29-ე წლისთავისადმი მიძღვნილ ცერემონიალზე, ორტეგამ საჯაროდ განაცხადა, რომ „ნიკარაგუა აღიარებს სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის დამოუკიდებლობას და სრულად უჭერს მხარს რუსეთის მთავრობის პოზიციას“. ორტეგას გადაწყვეტილების შემდეგ, ნიკარაგუა რუსეთის შემდეგ მეორე სახელმწიფო გახდა, რომელმაც სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის საქართველოსგან დამოუკიდებლობა აღიარა. ერთი დღის შემდეგ, სეპარატისტული რეგიონები ვენესუელამაც აღიარა. ნიკარაგუამ დიპლომატიური ურთიერთობები უკვე დაამყარა აფხაზეთთან და უახლოეს მომავალში იგივეს გეგმავს სამხრეთ ოსეთთანაც.

## სქოლიო
# მარცვალი

**მარცვალი** — მეტყველების დანაწევრების ბუნებრივი ერთეული, რომელიც ერთ რიტმიკულ დარტყმად აღიქმება. მარცვალში, ჩვეულებრივ, შედის ერთი ხმოვანი ან ხმოვანი ერთი ან რამდენიმე არახმოვნითურთ: ი-ა, ვარ-დი.

მარცვალის ყველაზე ინტენსიურ ნაწილს მწვერვალი ეწოდება, მწვერვალის მეზობელ ნაწილებს — ფერდები. მარცვალის ბგერათაგან მწვერვალიან ნაწილს მარცვალის ბირთვი ეწოდება. ხმოვანი ყოველთვის ქმნის ბირთვს. ზოგ ენაში ბირთვი (არახმოვანთა მეზობლობაში) შეიძლება შექმნას ეგრეთ წოდებული მარცვლოვანმა სონანტმაც, ასეთია, მაგალითად, r ჩეხურ სიტყვაში trnka. ხმოვნით დაბოლოებულ მარცვალს ღია ეწოდება (კაცი), თანხმოვნით დაბოლოებულს — დახურული (ალ-ბათ).

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 473.
# VII საუკუნე

ათწლეულები და წლები

---

|  |
| --- |
| VI საუკუნე - VII საუკუნე - VIII საუკუნე |
| 600-იანები: | 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 | 610 |
| 610-იანები: | 611 | 612 | 613 | 614 | 615 | 616 | 617 | 618 | 619 | 620 |
| 620-იანები: | 621 | 622 | 623 | 624 | 625 | 626 | 627 | 628 | 629 | 630 |
| 630-იანები: | 631 | 632 | 633 | 634 | 635 | 636 | 637 | 638 | 639 | 640 |
| 640-იანები: | 641 | 642 | 643 | 644 | 645 | 646 | 647 | 648 | 649 | 650 |
| 650-იანები: | 651 | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 | 660 |
| 660-იანები: | 661 | 662 | 663 | 664 | 665 | 666 | 667 | 668 | 669 | 670 |
| 670-იანები: | 671 | 672 | 673 | 674 | 675 | 676 | 677 | 678 | 679 | 680 |
| 680-იანები: | 681 | 682 | 683 | 684 | 685 | 686 | 687 | 688 | 689 | 690 |
| 690-იანები: | 691 | 692 | 693 | 694 | 695 | 696 | 697 | 698 | 699 | 700 |

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები

---

* 610 -

* 699 -

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი

---

* 601 -
* 602 -

...

* 698 -
* 699 -

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
VII საუკუნე

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიის პორტალი** — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები ისტორიის შესახებ. |