# სონბუნი

|  |  |
| --- | --- |
|  | **გაითვალისწინეთ:** ეს არის სტატია ადამიანზე, რომლის სახელი და გვარი დაკავშირებულია კორეასთან. კორეაში არსებული ტრადიციის შესაბამისად, პირველ ადგილზე იწერება გვარი, ხოლო შემდეგ — სახელი. გაითვალისწინეთ, რომ ამ ადამიანის გვარი არის **{{{1}}}**,  ხოლო სახელი — **{{{2}}}**. |

სონბუნის სისტემის დიაგრამა HRNK-ის მიხედვით
**სონბუნი** — (კორ. 성분; ფორმალურად **ჩულშინ-სონბუნი** (출신성분), წარმართული სინო-კორეული ნიშნებისაგან – „წარმომავლობა“ და „შემადგენლობა“) არის ჩრდილოეთ კორეის მიერ გამოყენებული მემკვიდრეობითი სტატუსის სისტემა. ჩრდილოეთ კორეის ადამიანის უფლებების კომიტეტის და ამერიკის საწარმოთა ინსტიტუტის მონაცემებით, სონბუნი დაფუძნებულია პირის წინაპრების პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ წარმომავალობაზე, ასევე ნათესავების ქცევასა და ერთგულების ისტორიაზე.

ჩრდილოეთ კორეის უშიშროების სამინისტროს დოკუმენტების მიხედვით, სონბუნი მოსახლეობას ყოფს სამ ძირითად კატეგორიად:

* „ბირთვული“ (핵심계층) — ერთგული და სანდო;
* „მერყევი“ (동요계층) — ნეიტრალური;
* „მტრული“ (적대계층) — არასანდო ან იდეოლოგიურად საშიში.

გარდა ამისა, არსებობს დაახლოებით 50-მდე ქვეკატეგორია, რომლებიც განსაზღვრავს:

* რამდენად ენდობა სახელმწიფო კონკრეტულ პირს,
* რამდენად ეძლევა მას შესაძლებლობა საზოგადოების შიგნით დაწინაურებისთვის,
* მიიღებს თუ არა ის საკმარის საკვებს კრიზისის პირობებში,

ასევე, სონბუნი გავლენას ახდენს:

* განათლებაზე,
* დასაქმებაზე,
* საცხოვრებელ ადგილსა და რეგიონის არჩევაზე,
* წევრობაზე კორეის მუშათა პარტიაში.

ჩრდილოეთ კორეის ოფიციალური პოზიცია ამ სისტემის არსებობას უარყოფს და აცხადებს, რომ „ყველა მოქალაქე თანასწორია“.

## აღწერა

ჩრდილოეთ კორეის ადამიანის უფლებების კომიტეტის მონაცემებით, სონბუნის სისტემა ჩამოყალიბდა მოსახლეობის რეგისტრაციის პროექტის საფუძველზე, რომელიც მიმდინარეობდა 1967–1970 წლებში. ამ სისტემაში განისაზღვრება სამი მთავარი სოციალური წრე და დაახლოებით ხუთი ათეული ქვეკატეგორია.
იხილეთ:

1. „ბირთვული“ ფენა (핵심 계층 / 核心階層) — 12 ქვეკატეგორია:

* სახელმწიფო მოხელეები
* მასწავლებლები
* იჯარით მიწის მომუშავე გლეხები
* კორეის სახალხო არმიის სამხედრო მოსამსახურეები 1953 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* კორეის მუშათა პარტიის წევრები 1953 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* ოფისის / ადმინისტრაციის მუშაკები
* „რევოლუციური ოჯახების“ წევრები 1953 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* „პატრიოტი-მოწამეთა ოჯახების“ წევრები 1953 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* 1953 წლამდე დაღუპული მოქალაქეების ოჯახების წევრები და მათი შთამომავლები
* ფრონტზე დაღუპული სამხედროების ოჯახების წევრები და მათი შთამომავლები
* უკანახაზის დახმარების მონაწილეთა ოჯახების წევრები და მათი შთამომავლები
* სხვა (სრული ჩამონათვალის შესაბამისად, როგორც მითითებულია პირველწყაროში)

2. „მერყევი“ ფენა (동요 계층 / 動搖階層) — 18 ქვეკატეგორია:

* მცირე და საშუალო მოვაჭრეები 1948 წლის მდგომარეობით
* ხელოსნები 1948 წლის მდგომარეობით
* გლეხები 1948 წლის მდგომარეობით
* მუშაკები 1948 წლის მდგომარეობით
* შეძლებული გლეხები 1948 წლის მდგომარეობით
* მცირე და საშუალო მიწათმფლობელები 1953 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* იაპონიიდან ჩრდილოეთ კორეაში დაბრუნებული კორეელები
* სხვა (სრული ჩამონათვალის შესაბამისად, როგორც მითითებულია პირველწყაროში)

3. „მტრული“ ფენა (적대 계층 / 敵對階層) — 21 ქვეკატეგორია:

* მსხვილი მიწათმფლობელები 1948 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* კაპიტალისტური მწარმოებლები და მეწარმეები 1948 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* იაპონიის კოლონიური ადმინისტრაციის თანამშრომლები 1948 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* „რაქციონერები“ და მათი შთამომავლები 1948 წლის მდგომარეობით
* ჩონდოისტების პარტიის წევრები და მათი შთამომავლები 1948 წლის მდგომარეობით
* პირები, რომლებიც ჩრდილოეთ კორეაში გადავიდნენ სამხრეთიდან
* პროტესტანტი, ბუდისტი და კათოლიკე მორწმუნეები 1948 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* პარტიიდან გამოყოფილები / პარტიის მიმტოვებლები
* ფილოსოფოსები 1948 წლის მდგომარეობით და მათი შთამომავლები
* პირები, რომლებიც მსახურობდნენ „მტრული ორგანიზაციების“ რიგებში
* პატიმრებისა და დაკავებულთა ოჯახის წევრები
* პირები, რომლებიც დაკავშირებულნი არიან ჯაშუშურ საქმიანობასთან
* „ანტიპარტიული“ და „ანტირევოლუციური“ დაჯგუფებების წევრები
* სიკვდილით დასჯილთა ოჯახების წევრები
* გათავისუფლებული პატიმრები
* პოლიტიკური პატიმრები
* კორეის დემოკრატიული პარტიის წევრები
* სხვა (სრული ჩამონათვალის შესაბამისად, როგორც მითითებულია პირველწყაროში)

ყოფილი ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ანალიტიკოსის, ჰელენ-ლუიზ ჰანტერის მიხედვით, იმ პირებს, რომელთა ოჯახურ წარსულში ფიგურირებენ მსხვილი მიწათმფლობელები, მოვაჭრეები, ადვოკატები ან ქრისტიანული სარწმუნოების მღვდლები, სონბუნის სისტემაში მინიჭებული აქვთ ძალიან დაბალი სტატუსი.

ყველაზე მაღალი სტატუსი ენიჭებათ იმ მოქალაქეების შთამომავლებს, რომლებიც მონაწილეობდნენ იაპონური ოკუპაციის წინააღმდეგ მიმართული წინააღმდეგობის მოძრაობაში მეორე მსოფლიო ომამდე და მისი მიმდინარეობისას, აგრეთვე მათ, ვინც 1950 წლის მდგომარეობით იყვნენ ქარხნის მუშაკები, ფიზიკური შრომის შემსრულებლები ან ღარიბი გლეხები. ბ. რ. მაიერსი, დომგსეოს უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების ასოცირებული პროფესორი პუსანში, აღნიშნავს, რომ „ბირთვულ“ (კორ. 핵심, haeksim) ფენას ძირითადად შეადგენენ მაღალი თანამდებობის პარტიული ფუნქციონერები და მათი ოჯახები.

„მერყევი“ (კორ. 동요, dongyo) ფენა მოიცავს რიგით მოქალაქეთა ძირითად ნაწილს, ხოლო „მტრულ“ (კორ. 적대, choktae) ფენას მიაკუთვნებენ იმ ჯგუფებს, რომლებიც შესაძლოა განიხილებოდნენ სახელმწიფოსთვის „სოციალურად საეჭვო“ ან „იდეოლოგიურად არასაიმედო“ ელემენტებად, მაგალითად — ყოფილი მიწათმფლობელები.

ჰელენ-ლუიზ ჰანტერის შეფასებით, კომუნისტური ხელისუფლება საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა რევოლუციამდელი სოციალური იერარქიის „შებრუნებაში“, და სონბუნი სწორედ ამ გარდატეხის გამოხატულებაა. მისი აზრით, „პრეფერენციული ფენა“ შეადგენს ზოგად მოსახლეობის დაახლოებით 30%-ს, „საერთო ადამიანები“ — 40%-ს, ხოლო „არასასურველი ფენები“ — ქვედა 30%-ს.

უსაფრთხოების უწყებების თანამშრომლები და პარტიული კადრები თითოეულ ჩრდილოეთკორეელზე პირად საქმეებს აწარმოებენ 17 წლის ასაკიდან და მათ ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანახლებენ. ზოგადად, სონბუნის გაუმჯობესება რთულია, თუმცა მისი დაკნინება მრავალ გარემოებაზეა დამოკიდებული — მაგალითად, პოლიტიკური აქტიურობის ნაკლებობა, დაბალი სტატუსის მქონე პირადთან ქორწინება, ან დანაშაულში (პოლიტიკურში თუ არასპეციფიკურშიც) მსჯავრდება — ასევე ოჯახის წევრის მსჯავრდებაც. 1960-იან წლებამდე შესაძლებელი იყო ნათესავის „ცუდი სონბუნის“ დამალვა; თუმცა 1966 წლის ცენზუსიდან მოყოლებული, ყველა მოქალაქის გენეალოგიური წარმოშობა საფუძვლიანად მოწმდებოდა. ვარაუდობენ, რომ აღნიშნული შემოწმებები პასუხი იყო ჩინეთის კულტურულ რევოლუციაზე, რომელიც 1966 წელს დაიწყო. კიმ ირ სონგმა, შიშით, რომ პეკინს შეეძლო ჩარევა — იქნება ეს პირდაპირი შეჭრით თუ სახელმწიფო გადატრიალების ხელშეწყობით (ჩინეთის ჯარებს მანამდე „პროვოკაციული შეჭრებიც“ ჰქონდათ განხორციელებული კორეაში) — შიდა უსაფრთხოების გაძლიერება გადაწყვიტა და მოქალაქეები კლასიფიკაციის სისტემით დაახარისხა. მსგავსი მასშტაბური შემოწმებები შემდგომ წლებში არაერთხელ გამეორდა — მიზეზად დასახელებული იყო როგორც ადრე ჩატარებულ შემოწმებებში შესაძლო კორუფცია, ასევე პოტენციური ოპოზიციური ელემენტების გამოვლენა.

ამ „სოციალურ სტრუქტურას“ ამერიკელი ჟურნალისტი ბარბარა დემიკი აღწერს როგორც მემკვიდრეობითი „კასტური სისტემის“ განახლებულ ვარიანტს, რომელიც აერთიანებს კონფუციანიზმის და სტალინიზმის ნიშნებს. მისი თქმით, „ცუდი ოჯახური წარმომავლობა“ მოიხსენიება როგორც „დაზიანებული სისხლი“ და კანონის ძალით ეს „დაზიანება“ სამ თაობას გრძელდება. ამავე დროს, დემიკი აღნიშნავს, რომ მოქალაქეებს საკუთარი კლასიფიკაცია ოფიციალურად არ ეცნობებათ და ბავშვები ხშირად იზრდებიან ისე, რომ ოჯახის სტატუსი არც იციან. ანალოგიურად, ანალიტიკოსი ჰელენ-ლუიზ ჰანტერიც განმარტავს, რომ სონბუნი წარმოადგენს „საგვარეულო-საკლასო ფონს“, რომელიც ოფიციალურად არ ქვეყნდება და ზუსტადაც არაა დეფინირებული.

მეორეს მხრივ, ჩრდილოეთ კორეის მთავრობა აცხადებს, რომ ყველა მოქალაქე თანასწორია და უარყოფს ნებისმიერი სახის დისკრიმინაციას საგვარეულო წარმომავლობის საფუძველზე.

## მნიშვნელობა

|  |  |
| --- | --- |
|  | „„კიმ ილ-სონის ეპოქაში სონბუნი ყველაფერს წყვეტდა. კიმ ჯონგ-ილის პერიოდში ვითარება შეიცვალა — ოჯახური წარმომავლობა კვლავ მნიშვნელოვანია, თუმცა თანამედროვე პირობებში ფული უფრო ძლიერად მოქმედებს, ვიდრე სოციალური წარმომავლობა.“
“ |

აღმოსავლეთი ბლოკის დაშლის შემდეგ (1980-იანების ბოლოს და 1990-იანების დასაწყისში) სონბუნის მნიშვნელობა შედარებით შემცირდა. ადრე ჩრდილოეთ კორეის ეკონომიკა ძლიერ იყო დამოკიდებული ბლოკის ეკონიმიკურ სუბსიდირებაზე, რაც სახელმწიფოს საშუალებას აძლევდა უზრუნველეყო მოსახლეობა ყველა აუცილებელი მატერიალური რესურსით. ამ პირობებში შემოსავალი ძირითადად წარმოიშობოდა მხოლოდ ინდუსტრიაში ან ბიუროკრატიულ სექტორში დასაქმებით.

შესაბამისად, ადამიანი სად იცხოვრებდა, რა პროფესიას აირჩევდა, რა დონეზე შეძლებდა დაწინაურებას საზოგადოებაში და რა რესურსებს მიიღებდა, მთლიანად დამოკიდებული იყო მის სონბუნზე — რაც მას აქცევდა „ჩრდილოეთ კორეელისთვის ცხოვრების გადამწყვეტ ფაქტორად“. ცენტრალიზებული სისტემის მკაცრი კონტროლის პირობებში, სოციალური და მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესების ერთადერთი გზა იყო სახელმწიფო იერარქიაში დაწინაურება.

1994–1998 წლებში დატრიალებული მასობრივი შიმშილის დროს (რომლის შედეგადაც, შეფასებებით, გარდაიცვალა 2,5 მილიონამდე ადამიანი), სონბუნმა ხშირად პირდაპირ განსაზღვრა, ვინ გადარჩებოდა და ვინ — არა.

ეკონიმიკური კრიზისის შედეგად ცენტრალიზებული სახელმწიფო სისტემა დასუსტდა და სონბუნის გავლენა შემცირდა. მოსახლეობამ გადარჩენისთვის „ხელახლა აღმოაჩინა“ კერძო მეწარმეობა; დღევანდელი პირობებში საშუალო ჩრდილოეთ კორეელის შემოსავლის დიდი ნაწილი მოდის არაფორმალურ ბაზრებზე. თავიდან დაბალი სონბუნის მქონე პირები უფრო მოქნილები აღმოჩნდნენ, რადგან სახელმწიფოზე ნაკლებად იყვნენ დამოკიდებული.

სამხედრო სამსახურმა ასევე დაკარგა მისი ყოფილი მნიშვნელობა: ადრე 7–10 წლიანი სამსახურის შემდეგ მოქალაქეს შეეძლო დაბალ ბიუროკრატიულ პოზიციაზე დაწინაურება, მაშინ როცა დღეს გაცილებით მომგებიანია კერძო საქმიანობა.

ადრე 7–10 წლიანი სამსახურის შემდეგ მოქალაქეს შეეძლო დაბალ ბიუროკრატიულ პოზიციაზე დაწინაურება, მაშინ როცა დღეს გაცილებით მომგებიანია კერძო საქმიანობა. მიუხედავად იმისა, რომ ელიტურ ჯგუფებში სონბუნი კვლავ მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, მოსახლეობის უმეტესობისთვის სოციალურ პოზიციას ახლა უფრო მეტად განსაზღვრავს ფულადი შესაძლებლობები, ვიდრე წარმომავლობა.
### პირადი მაგალითი — კო იონჰუი

სონბუნის სისტემის ერთ-ერთი გამოკვეთილი მაგალითი არის კო იონჰუი, დღევანდელი ლიდერის — კიმ ჩენ ინის დედა. კო იონჰუი დაიბადა ქალაქ ოსაკაში (იაპონია), რაც მის წარმომავლობას ავტომატურად აკავშირებდა „მტრულ ფენასთან“, რადგან ჩრდილოეთ კორეაში იაპონიაში მცხოვრები კორეელები (ზაინიჩი კორეელები) საბჭოთა დროიდანვე ითვლებოდნენ არასანდო და იდეოლოგიურად საეჭვო ჯგუფად. ამასთან, კოს ბაბუა მუშაობდა სამკერვალო ქარხანაში, რომელიც ემსახურებოდა იაპონიის იმპერატორეთის არმიას.

კიმ ჩენ ინის ხელისუფლებაზე მოსვლის შემდეგ ჩრდილოეთ კორეის პროპაგანდამ სამჯერ სცადა კო იონჰუის პერსონის განდიდება — მსგავსად კან პანსოკისა (კიმ ილ სონის დედა) და კიმ ჩონგსუკისა (კიმ ჩენ ირ-ს ცოლი). თუმცა ეს მცდელობები წარუმატებლად დასრულდა და შეჩერდა 2008 წელს, მას შემდეგ რაც კიმ ჩენ ირს ინსულტი გადაუტანა.

კოს „კულტის“ შექმნას მნიშვნელოვნად აფერხებდა მისი დაბალი წარმომავლობა სონბუნის მიხედვით, რადგან მისი წარმომავლობის საჯარო გამხელა ეწინააღმდეგებოდა კიმების დინასტიის ოფიციალურად დაკანონებულ იდეას „სუფთა სისხლის“ შესახებ. შედეგად, მის შესახებ ინფორმაცია მკაცრად გასაიდუმლოდა — რეალური სახელი, დაბადების თარიღი და სხვა დეტალები სახელმწიფო საიდუმლოდ გამოცხადდა.

კოს პიროვნებას საჯარო სივრცეში წარმოაჩენენ როგორც „კორეის დიდ დედას“ ან „დიდ მშობელს“, ხოლო პროპაგანდისტულ ფილმებში მისი ხატი შეცვლილი სახელით — „ი ინმი“ — ფიგურირებს.

მიუხედავად იმისა, რომ სონბუნი ჩვეულებრივ გადადის მამის ხაზით, კო იონჰუის წარმომავლობა ჩაითვლებოდა ჩრდილოეთ კორეის გეგარბილელთა თვალსაზრისით „შესაძლო ყველაზე დაბალ სტატუსად“.

## იხილეთ აგრეთვე

* იანანის ფრაქცია — (Yan'an faction) — ჩრდილოეთ კორეის პოლიტიკური ელიტის ისტორიული ჯგუფი, რომელიც ჩამოყალიბდა კომუნისტების ჩინეთში ყოფნის პერიოდში.
* კასტა — მემკვიდრეობითი სოციალური საფეხურების სისტემა, ტიპური სამხრეთ აზიის საზოგადოებებისთვის.
* „ახალი ხალხი“ (კამბოჯა) — სოციალური კატეგორია ხემერების რეჟიმში, დაბალი პოლიტიკური სანდოობის მქონე ჯგუფისთვის.
* სოციალური სტატუსი — ინდივიდის ან ჯგუფის პოზიცია საზოგადოებრივ იერარქიაში.
* ხუთი წითელი კატეგორია — ჩინეთის კულტურული რევოლუციის დროს პოლიტიკურად „სანდოდ“ მიჩნეული სოციალური ჯგუფები.
* ხუთი შავი კატეგორია — ჩინეთის კულტურული რევოლუციის დროს დევნილი და „ანტირევოლუციურ“ ჯგუფებად მიჩნეული ფენები.
* სისხლის ხაზის თეორია — იდეა, რომლის მიხედვითაც პოლიტიკური ან ეროვნული ღირებულება განსაზღვრულია „სისხლის სისუფთავით“ ან წარმომავლობით.

## ლიტერატურა

* დემიკი, ბარბარა. არაფერია შეშურდე: სიყვარული, ცხოვრება და სიკვდილი ჩრდილოეთ კორეაში. ლონდონი: Fourth Estate, 2010.
* ჰანტერი, ჰელენ-ლუიზი. კიმ ილ-სონის ჩრდილოეთ კორეა. უესტპორტი, კონეკტიკუტი: Praeger, 1999. ISBN 0-275-96296-2.

## დამატებითი ლიტერატურა

* Marzuki Darusman. ანგარიში: „ჩრდილოეთ კორეაში ადამიანის უფლებების მდგომარეობა“ en. გაეროს ადამიანის უფლებების საბჭო. — დანართი E: „სოც. დაყოფა ერთგულების საფუძველზე“ (გვ. 23)
* ჩრდილოეთ კორეის ადამიანის უფლებების თეთრი წიგნი, 2011 en. Korean Institute for National Unification (KINU).
* მსოფლიო ანგარიშები 2006: ჩრდილოეთ კორეა en. Human Rights Watch (3 January 2006). — დისკრიმინაცია განათლებაში, დასაქმებასა და ჯანდაცვაში
* ჩრდილოეთ კორეის პოლიტიკური კლასიფიკაცია და სოციალური სტრუქტურა en. Kongdan Oh, Senate Committee on Foreign Relations (30 November 2001).
* Sarah E. Kirsch. „Effective Immobilization: Social Classification within North Korea in Comparison with Burakumin and the Untouchables“ (ინგლისური). Academia.edu. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 March 2022. ციტირების თარიღი: 2024-04-05. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
* ჩრდილოეთ კორეის საკონცენტრაციო ბანაკები პოლიტიკური პატიმრებისთვის en. Hwang Jang-yop, Daily NK.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-06.
* Collins: Songbun enters into everything“ — საჯარო ლექცია
* Noland: Fissures within even the core class“ — ანალიტიკური ინტერვიუ
* Natsios: Songbun system causes death through malnourishment“ — ანალიტიკური მოხსენება
* ფილმი ჩრდილოეთ კორეის სოციალური იერარქიის შესახებ — Lee Hyunju და Mok Yong Jae, *Radio Free Asia*, 2024
* Social Class in a Socialist Paradise“ — Sokeel J. Park, Liberty in North Korea

## სქოლიო