Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ძვ. წ. 720

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. II · **ძვ. წ. I** · I |
| **საუკუნე:**  | ძვ. წ. IX · **ძვ. წ. VIII** · ძვ. წ. VII |
| **წლები:** | ძვ. წ. 723 · ძვ. წ. 722 · ძვ. წ. 721  **ძვ. წ. 720** ძვ. წ. 719 · ძვ. წ. 718 · ძვ. წ. 717 |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ძვ. წ. 720

## მოვლენები

* დაარსდა იტალიის ქალაქი რეჯო-დი-კალაბრია.

## დაიბადნენ

## გარდაიცვალნენ
# ძვ. წ. 314

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. II · **ძვ. წ. I** · I |
| **საუკუნე:**  | ძვ. წ. V · **ძვ. წ. IV** · ძვ. წ. III |
| **წლები:** | ძვ. წ. 317 · ძვ. წ. 316 · ძვ. წ. 315  **ძვ. წ. 314** ძვ. წ. 313 · ძვ. წ. 312 · ძვ. წ. 311 |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ძვ. წ. 314

## მოვლენები

## დაიბადნენ

## გარდაიცვალნენ

* ექსინე — ბერძენი სახელმწიფო მოხელე და ორატორი (დ. ძვ. წ. 389 წ.)
# ლაო-ძი

| ლაო-ძი |
| --- |
| ჩინ.: 老子 |
|  |
| დაბადების თარიღი | ძვ. წ. VI საუკუნე  |
| დაბადების ადგილი | ჭუ (სამეფო) ან Zhoukou |
| გარდაცვალების თარიღი | ძვ. წ.1 ათასწლეული |
| ფსევდონიმი | Dan Li , Er Li  და Tan Li  |
| საქმიანობა | ფილოსოფოსი , არქავისტი , მწერალი  და Taoist |
| მოქალაქეობა | ჯოუს დინასტია |
| Magnum opus | დაო დე ძინი |
| შვილ(ებ)ი | Li Zong  |
|  **ლაო-ძი** ვიკისაწყობში |

**ლაო-ძი** — ძვ.წ. VI საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი ჩინელი ფილოსოფოსი, რომლის ვინაობა ზუსტად დადგენილი არ არის. თავად სიტყვა „ლაო-ძი“ ნიშნავს მოხუც ფილოსოფოსს, მასწავლებელს. ამ ადამიანზე ათასგვარი ლეგენდა დადის. ამბობენ, რომ სიცოცხლის მიწურულს მან ხარზე ამხედრებულმა დატოვა სამშობლო ჩინეთი და გადაიხვეწა. ლაო-ძიმ კაცობრიობას „დაო დე ძინი“ უანდერძა, უზენაესი სიყვარულითა და სიკეთით რომ აღავსებდა ყოველ არსებას. თავად კი უსასრულობას და **დაოს** გაწყვდიადებულ, გასხივოსნებულ წიაღს დაუბრუნდა. მისი სული სამყაროს მარადიულ სულში გაიმქვრა და გარდაიცვალა. მან აღასრულა ის, რასაც თავისი მოძღვრებით ქადაგებდა. ამიტომ გაამითიურეს და გააღვთიურეს მისი სახელი, ხოლო მის ბრძნულ წიგნს კაცობრიობის მარადიული საგანძური უწოდეს. დაო დე ძინმა საფუძველი ჩაუყარა ჩინეთის რელიგიურ-ფილოსოფიურ მიმდინარეობას დაოსიზმს. თავდაპირველად დაოსიზმი მხოლოდ ფილოსოფიური მიმდინარეობა იყო, მაგრამ ახ.წ. მეორე საუკუნეში წარმოიშვა რელიგია, რომელსაც ასევე დაოსიზმი უწოდეს.

## ლიტერატურა

* Fung, You-lan (1983), *A history of Chinese philosophy*, **Volume 1: The Period of the Philosophers (from the Beginnings to Circa 100 B. C.)**, Princeton, N.J: Princeton University Press, pp. 492, ISBN 0-691-02021-3
* Kaltenmark, Max (1969), *Lao Tzu and Taoism*, Stanford, Calif: Stanford University Press, pp. 176, ISBN 0-8047-0689-1
* Klaus, Hilmar (2008), *Das Tao der Weisheit. 3 German translations, English Introduction, many English + German sources (140 pp.)*, Aachen, Germany: Hochschulverlag, p. 548, ISBN 978-3-8107-0032-2 & ISBN 978-3-8107-0041-4
* Klaus, Hilmar (2009), *The Tao of Wisdom. Laozi — Daodejing. Chinese-English-German. Aachen: Hochschulverlag)*, Aachen, Germany: Hochschulverlag, p. 600, ISBN 978-3-8107-0055-1

## რესურსები ინტერნეტში

* ლაო-ძი — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე“
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Internet Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Lǎozǐ Dàodéjīng Chinese + English + German, verbatim + analogous
* China Spirituality of Seeraa: The Biography of Lao Zi დაარქივებული 2013-04-16 საიტზე Wayback Machine.
* Lao-Tuz Quotes

## სქოლიო
# გაძევება

**გაძევება** — სისხლისსმართლებრივი სასჯელის სახე, რომელიც გულისხმობს დამნაშავის განდევნას სახელმწიფოს ტერიტორიიდან.

ნაპოლეონი გადასახლებაში წმ. ელენეს კუნძულზე (მხატვარი ფრანც-იოზეფ ზანდმანი, 1805–1856)
ძველ საბერძნეთში გაძევებას მკვლელების დასასჯელად იყენებდნენ, თუმცა ხშირად მიმართავდნენ, როგორც პოლიტიკური ანგარიშსწორების ფორმასაც. ძველ რომში გაძევება (exsilium) წარმოიშვა, როგორც სასიკვდილო განაჩენის გვერდის ავლის გზა. განაჩენის გამოცხადებამდე რომის მოქალაქეს შეეძლო მისი თავიდან აცილება ნებაყოფილობითი გადასახლების, თვითდაკისრებული გაძევების გზით. მოგვიანებით შემოიღეს გაძევების სხვადასხვა ხარისხი: დროებითი ან მუდმივი, მოქალაქეობის შენარჩუნებით ან ჩამორთმევით, ქონების კონფისკაციით ან მის გარეშე. რომაულ სამართალში გაძევება, ჩვეულებრივ, საზოგადოების მაღალი ფენის წარმომადგენლებს შეეხებოდა, სხვებს კი ძირითადად იძულებითი შრომით სჯიდნენ.

გაძევება სასჯელის ხშირი ფორმა იყო მომდევნო საუკუნეებშიც. იძულებითი გადასახლების ადგილებად ხშირად იყენებდნენ მეტროპოლიის შორეულ რეგიონებს ან კოლონიებს (მაგ., დიდი ბრიტანეთის კოლონიები ჩრდილოეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში, საფრანგეთის გვიანა, ციმბირი რუსეთის იმპერიასა და საბჭოთა კავშირში).

ფეოდალურ საქართველოში გაძევებით უპირატესად სჯიდნენ მკვლელებს ან გამოუსწორებელ პოლიტიკურ დამნაშავეებს. პოლიტიკური მიზეზების გამო დაკისრებულ ამ სასჯელს ბერძნული სახელი „ექსორიაც“ (Εξορία) ეწოდებოდა. ასეთ სასჯელს ჩვეულებრივ ადებდნენ „მინდობით გამოყვანილ”, ანუ მშვიდობიანი მოლაპარაკებით დამორჩილებულ შეთქმულებს, „ვისაც განდგომაში მცირედი მონაწილეობა ჰქონდა მიღებული, აგრეთვე განდგომისა და ღალატის მეორეგზისი განზრახვისა და დაპირებისათვის” (ივ. ჯავახიშვილი). გაძევებულს „ექსორიაქმნილიც” ეწოდებოდა. მაგალითად, თამარ მეფემ ხუთი ძმა კახაბერისძენი, რომლებმაც ანტონ ჭყონდიდელის ორი ძმა მოკლეს, ჯერ ციხეში დაამწყვდევინა, ხოლო შემდეგ „მაკედონიასა საბერძნეთისასა“ გააძევა. დავით VI ნარინმა მოღალატე ფეოდალის „ორნი შვილნი... მისცნა ექსორიობად, კონსტანტინეპოლისს წარგზავნნა“. ჩვეულებითი სამართლის თანახმად, მძიმე დანაშაულის ჩამდენთა მიმართ იყენებდნენ თემის ფარგლებიდან გაძევებას.

## ლიტერატურა

* ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგ. 2, ნაკვ. 2, თბ., 1984 (თხზ. თორმეტ ტომად, ტ. 7).

* *ნადარეიშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. ?.

* *ფუტკარაძე ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.

## რესურსები ინტერნეტში

* გაძევება — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

## იხილეთ აგრეთვე

* დეპორტაცია
* მოკვეთა
# სასახლე

იუსტიციის სასახლე, პარიზი, საფრანგეთი
სამეფო სასახლე, პარადსასვარი, უნგრეთი
**სასახლე** — მონუმენტური, საზეიმო დანიშნულების შენობა. თავდაპირველად მხოლოდ ხელისუფლების, შემდეგ კი საზოგადოების მაღალი ფენის წარმომადგენლობის რეზიდენციაც იყო.

საქართველოში სასახლეების არქიტექტურა უძველესი დროიდან არის ცნობილი. მატიანეში ხშირია სამეფო და ფეოდალური სასახლეების ხსენება, მაგრამ რეალურად თითო-ოროლაა გადარჩენილი და ისიც ნანგრევების სახით. წერილობითი წყაროებიდან ირკვევა, რომ თბილისის სამეფო რეზიდენცია XII საუკუნეში, ისანში მეტეხის ტაძრის გვერდით, მტკვრის კლდოვან ნაპირზე მდებარეობდა და მისი დარბაზები მოხატული იყო ქვეყნის სამხედრო ისტორიის სცენებით. ძველ სასახლეებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია გეგუთის სასახლე. კახეთში შემონახულია ნეკრესის მონასტრისა და ჭერემის საეპისკოპოსო სასახლეების, აგრეთვე ვაჩნაძიანისა და ვანათის ფეოდალური სასახლეების ნანგრევები. საქართველოში, მისი ისტორიულ-სოციალური ვითარების გამო, თვით XIX საუკუნებამდე ფეოდალური სასახლე ვერ გამოეთიშებოდა სიმაგრეს, ვერ უგულებელყოფდა სათავდაცვო საშუალებებს.

დღეს ტერმინი „სასახლე“ აღარ აღნიშნავს ნაგებობის ერთ გარკვეულ ტიპს. სასახლეს ეკისრება რამდენიმე ფუნქცია, მაგ., სპორტის სასახლის გამოყენება შეიძლება, როგორც ჰოკეის სათამაშოდ, ისე საგამოფენო დარბაზად, აუდიტორიად. თანამედროვე არქიტექტურამ შექმნა ახალი სასახლეები: ყრილობათა სასახლე,, მოსკოვის კრემლში, კულტურის, პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეები და სხვა.

## ლიტერატურა

* *ბერიძე ვ.,* ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974;

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 119.
# ჯუმონგი

| ჯუმონგი |
| --- |
|
კორ. 고주몽?, 高朱蒙? |
|  |
|  |
| კოგურიოს 1-ლი მეფე |
| მმართ. დასაწყისი: |
ძვ. წ. 37 |
| მმართ. დასასრული: |
ძვ. წ. 19 |
| წინამორბედი: |
თანამდებობა დაარსდა |
| მემკვიდრე: |
იურიმიონ-ვანი |
| პირადი ცხოვრება |
| დაბ. თარიღი: |
ძვ. წ. 58 |
| გარდ. თარიღი: |
ძვ. წ. 19 |
| მეუღლე: |
სოიო, სოსონო |
| სრული სახელი: |
ჟუმონგ ვანი |
| დინასტია: |
პუიო |
| მამა: |
ჰე მო-სუ |
| დედა: |
იუჰვა |

**ჯუმონგი** (კორ. 고주몽?, 高朱蒙?) ასევე ცნობილია, როგორც დონგმიონგი, დონგმიონგსეონგვანგი — კოგურიოს სამეფოს დამაარსებელი.

ძვ. წ. 37 წელს ჯუმონგმა და მისმა მეორე ცოლმა სოსონომ დააარსეს ახალი სახელმწიფო კოგურიო და გახდნენ მისი პირველი მეფე და დედოფალი. ძვ. წ. 34 წელს დაასრულეს პირველი დედაქალაქის ჩოლბონის მშენებლობა. 4 წლის შემდეგ, ძვ. წ. 28 წელს მისმა სამხედრო ძალებმა დაიპყრეს ოკჩო.

ძვ. წ. 19 წელს ჯუმონგმა თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა საკუთარი ვაჟი პირველი ცოლისაგან იური. იურისა და მისი დედის კოგურიოში დაბრუნების შემდეგ ჟუმონგის მეორე ცოლი სოსონო და მისი ორი ვაჟი გაიქცნენ ნახევარკუნძულის სამხრეთში და დააარსეს ახალი სამეფო პექჩე.

ჯუმონგი გარდაიცვალა ძვ. წ. 19 წელს 40 წლის ასაკში. ტესოს და ჯუმონგის ქიშპი მრავალი წლის მანძილზე გაგრძელდა. ტესო ჯუმონგის შვილიშვილმა იმპერატორმა ტემუშინმა მოკლა. ტესოს სიკვდილის შემდეგ პუიოს იმპერია დაეცა.

## სქოლიო
# ძვ. წ. 123

| ძვ. წ. 128 | ძვ. წ. 127 | ძვ. წ. 126 |ძვ. წ. 125 | ძვ. წ. 124 | **ძვ.წ. 123** | ძვ. წ. 122 | ძვ. წ. 121 | ძვ. წ. 120 | ძვ. წ. 119 |ძვ. წ. 118

## მოვლენები

* გაიუს გრაკხუსი სახალხო ტრიბუნად აირჩიეს.

## დაიბადნენ

## გარდაიცვალნენ
# 113

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. I · **I** · II |
| **საუკუნე:**  | I · **II** · III |
| **წლები:** | 110 · 111 · 112  **113** 114 · 115 · 116 |

**113 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 113 *CXIII* |
| იულიანური კალენდარი | 113—114 (31 დეკემბერიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 5621—5622 (31 აგვისტოდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 3873—3874  |
| ისლამური კალენდარი | 524 BH — 523 BH |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 5716—5717 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 113 (*რიგ*) |
| - *ქორონიკონით* | *X* მოქცევა და 397 (*ტჟზ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 2605—2606 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 105—106 |
| რომის დაარსებიდან | 865—866 (20 აპრილიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 169—170 |
| - *შაკა სამვატი* | 35—36 |
| - *კალი-იუგა* | 3214—3215 |
| ირანული კალენდარი | 509 BP — 508 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 656 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 2809—2810 壬子 — 癸丑 შავი ვირთხა — შავი ხარი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
113113 (ას ცამეტი) წელი** — იულიუსის კალენდრის არანაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა შაბათი. ეს წელი არის II საუკუნის მე-2 დეკადის მე-3 წელი.

## მოვლენები

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

* დაახლ. პლინიუს უმცროსი — რომაელი ორატორი და მწერალი (დ. დაახლ. 61)
# უდანშანი

| უდანშანის მთების ძველ შენობათა ანსამბლი |
| --- |
|  |
| ქვეყანა |
{{ქვეყნის მონაცემები  ჩინეთი
| ქვეყნის დროშა2
| name =  ჩინეთი
| variant =
| size =
}} |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
i, ii, vi |
| რეგიონი |
აზია-ოკეანეთი |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
1994  (მე-18 სესია) |
| ნომერი |
705 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 705 705 ინგლ. • 705 რუს. • 705 ფრ. |

**უდანშანი** (ჩინ. 武當山) — მთათა სისტემა ჩინეთში, ხუბეის პროვინციის ქალაქ შიიანის სამხრეთით.

ეს ტერიტორია მიიჩნევა დაოსისტური სამხედრო ხელოვნების ერთ-ერთ აკვნად, რომელიც აქ XVIII საუკუნის დასაწყისში განვითარდა. მთებში მრავალი დაოსისტური მონასტერი მდებარეობს, რომლებსაც უამრავი მნახველი სტუმრობს. ეს წარმოადგენს მედიტაციის შესწავლისა და შესრულების ცენტრებს, ასევე ტრადიციული ჩინური მედიცინისა და დაოსისტური ხელოვნების განვითარების უმნიშვნელოვანეს ცენტრს.

მონასტრების უმრავლესობა იუანისა და ცინის დინასტიების ეპოქაში აშენდა. 1956 წელს აქ აღმოჩენილ იქნა ბრინჯაოს მრავალი ქანდაკება. 1964 - 1978 წლებში ჩინეთში მიმდინარე კულტურული რევოლუციის დროს, მონასტრები დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, მაგრამ ბოლო წლებში კვლავ საკმაოდ პოპულარული გახდა ჩინელ და უცხოელ ტურისტებში, რომლებსაც აქ ისტორიული ღირებულებები და შესანიშნავი ლანდშაფტი იზიდავს.

კულტურული რევოლუციისას დაოსიზმის ბევრმა ლიდერმა ტაივანს შეაფარა თავი, რომლებმაც აქ დაბრუნება მხოლოდ 2005 წელს შეძლეს.

1994 წელს, იუნესკომ მონასტრები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა სახლით „უდანშანის მთების ძველ შენობათა ანსამბლი".

## იხილეთ აგრეთვე

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
უდანშანი UNESCO World Heritage Sites descriptions
* International Wudang Federation (including training in Wudangshan) დაარქივებული 2016-07-18 საიტზე Wayback Machine.
* Wudang Global Federation დაარქივებული 2011-05-04 საიტზე Wayback Machine.
# ბეგარა

**ბეგარა** — ყმების (ქვეშევრდომთა) ვალდებულება უსასყიდლოდ (ან თავისი ხარჯით) ემუშავათ ბატონის (ან სახელმწიფოს) სასარგებლოდ (საბატონო, საგზაო) ან გადაეხადათ ფულადი ან ნატურალური გამოსაღები.

X საუკუნის ბოლოსათვის საქართველოს საზოგადოებრივმა წყობილებამ მიიღო სავსებით ჩამოყალიბებული, განვითარებული ფეოდალიზმის სახე. გაბატონებული კლასი დიდებულებისა და აზნაურებისგან შედგებოდა. იმ დროის ქართული გლეხობის ძირითად მასას ფეოდალის მიწაზე მიმაგრებული ყმა გლეხები შეადგენდნენ. ისინი თავიანთი ბატონების სასარგებლოდ მძიმე ფეოდალურ ვალდებულებებს მათ შორის ბეგარას იხდიდნენ.

## სქოლიო
# პერსონაჟი

**პერსონაჟი** (ფრანგ. personnage < ლათ. persona - თეატრალური ნიღაბი, როლი, პიროვნება) — ეპიკური, დრამატული და ლირიკულ-ეპიკური ჟანრის თხზულებათა მოქმედი პირი. ლირიკაში, სადაც პოეტის სუბიექტური განცდებია გამოხატული, პერსონაჟს ცვლის ლირიკული გმირი. „პერსონაჟი“, როგორც მოქმედების სუბიექტის აღმნიშვნელი ტერმინი, უპირისპირდება „ლირიკული გმირის“ ცნებას, რომელიც განცდის სუბიექტს აღნიშნავს. პერსონაჟი უმთავრესად ადამიანია. მაგრამ, ადამიანის გარდა, მხატვრულ ნაწარმოებებში მოქმედ პირებად ხშირად ვხვდებით ბუნების მოვლენებსა და საგნებს, მცენარეებსა და ცხოველებს, რომელთაც გარკვეული ადამიანური თვისებები მიეწერება. თავისი ფუნქციის მიხედვით პერსონაჟი შეიძლება იყოს მთავარი და მეორეხარისხოვანი. როგორც ზოგადი, გვარეობითი ცნება, პერსონაჟი მოიცავს კერძოობით დეფინიციებს: გმირი, ხასიათი, ტიპი.

## რესურსები ინტერნეტში

```

```
# ალკოჰოლური სასმელი

ბრაზილიური სასმელი კაშასას ბოთლები.
**ალკოჰოლური სასმელი** — ეთანოლის შემცველი სასმელი. ალკოჰოლის გაყიდვა და გამოყენება ქვეყანათა უმრავლესობაში იზღუდება.

ეთანოლი (CH3CH2OH) ალკოჰოლურ სასმისებში თითქმის ყოველთვის ფერმენტაციის საშუალებით მიიღება, რაც ჰიდროკარბონატების (როგორც წესი, შაქრის) მეტაბოლიზმია საფუარი სოკოს ზოგიერთი ნაირსახეობის მეშვეობით უჟანგბადო გარემოში. ამ პროცესს გამოხდას უწოდებენ.

აღსანიშნავია, რომ ქიმიაში ალკოჰოლი საერთო ტერმინია ნებისმიერი ორგანული შენაერთისა, რომელშიც ჰიდროქსილის ჯგუფი (-OH) ეჯაჭვება კარბონიუმის ატომს, რომელიც თავის მხრივ ებმის სხვა წყალბადისა და/ან კარბონიუმის ატომებს. სხვა ალკოჰოლები, როგორიცაა პროპილენის გლიკოლი და შაქრის ალკოჰოლები შეიძლება აღმოჩნდეს საკვებსა და სხვა სახის სასმელებში, თუმცა ეს ალკოჰოლები მათ ალკოჰოლურს არ ხდის.

არსებობს მცდარი შეხედულება, თითქოს ალკოჰოლური სასმელი ტვინის მასტიმულირებელი საშუალებაა, სინამდვილეში კი ის ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე დამთრგუნველად მოქმედებს. რომაელებს ჩვეულებად ჰქონდათ სიკვდილმისჯილ დამნაშავეთათვის ტკივილის შესამსუბუქებლად გამაბრუებელი ღვინის მიცემა.

ალკოჰოლი კიდევ ერთ ფარულ საშიშროებას უქმნის ღვიძლს. ღვიძლი ნაკლებად უწევს წინააღმდეგობას კიბოს გამომწვევ უჯრედებს. ალკოჰოლი არა მარტო ღვიძლის კიბოს განვითარებას უწყობს ხელს, არამედ საგრძნობლად ზრდის კიბოს საფრთხეს პირის ღრუში, ხახაში, ხორხსა და საყლაპავ მილზე. გარდა ამისა, ალკოჰოლის მიღებისას პირის ღრუს ლორწოვანი გარსი უფრო ადვილად ატარებს თამბაქოში არსებულ კიბოს გამომწვევ ნივთიერებებს, რაც ზრდის მწეველებში კიბოს განვითარების საფრთხეს. ქალები, რომლებიც ყოველდღე სვამენ, მკერდის კიბოს განვითარების უფრო მეტი საშიშროების წინაშე არიან. ერთი გამოკვლევის თანახმად, სარძევე ჯირკვლის კიბოთი დაავადების რისკი იმ ქალებში, რომლებიც დღეში სამ ან მეტ ჭიქას სვამდნენ, 69 პროცენტით მეტი იყო, ვიდრე მათში, რომლებიც არ სვამდნენ.

ალკოჰოლის უზომოდ მიღება განსაკუთრებით ცუდად მოქმედებს ნაყოფზე. „ინტერნეშნლ ჰერალდ ტრიბიუნში“ აღნიშნულია, რომ „ალკოჰოლი უფრო საზიანოდ მოქმედებს ნაყოფზე, ვიდრე რომელიმე ნარკოტიკი“. როდესაც ფეხმძიმე ქალი სვამს, „ნაყოფიც სვამს“. ალკოჰოლი განსაკუთრებით საზიანოდ მოქმედებს ნაყოფზე განვითარების პროცესში. ის შეუქცევადად აზიანებს ბავშვის ცენტრალურ ნერვულ სისტემას. ნეირონები სათანადოდ არ ყალიბდება. ზოგი უჯრედი კვდება, ზოგი კი სხვა ადგილას ვითარდება. ჩანასახოვანი ალკოჰოლური სინდრომი არის იმის უმთავრესი მიზეზი, რომ იბადებიან გონებადაქვეითებული ბავშვები. ისინი გონებრივად განუვითარებლები არიან, კარგად ვერ ლაპარაკობენ, ასაკის შესაბამისად არ ვითარდებიან, ნელა იზრდებიან, ზედმეტად აქტიურები არიან და აღენიშნებათ სმენისა და მხედველობის დარღვევა. ბევრი ბავშვი სახის დეფექტებითაც იბადება.

## რესურსები ინტერნეტში

* Alcoholic beverages, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ალკოჰოლური სასმელი About 37 percent of college students could now be considered alcoholics, *Daily Emerald*
* Alcohol, Health-EU Portal, Health-EU Portal
* What Is a Standard Drink? დაარქივებული 2023-05-21 საიტზე Wayback Machine. , National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism
* ალკოჰოლური პოლიტიკის საერთაშორისო ცენტრი დაარქივებული 2013-05-11 საიტზე Wayback Machine.
# დე იურე

**დე იურე** (კლასიკ. ლათ. de iure) — გამოთქმა, რომელიც ნიშნავს „კანონზე დაყრდნობით“, პარალელურად არსებობს გამოთქმა დე ფაქტო — „ფაქტობრივად“.

ეს ტერმინები გამოიყენება პოლიტიკურ სიტუაციებში. მაგალითად რაიმე პრაქტიკა შეიძლება არსებობდეს *დე ფაქტო*, სადაც ხალხი/საზოგადოება მისდევს გარკვეულ პრინციპს/შეთანხმებას როგორც კანონს, თუმცა სამართლებრივად ამგვარი კანონი არ არსებობს. მეორე მხრივ, რაიმე პრაქტიკა შეიძლება არსებობდეს *დე იურე*, თუმცა საზოგადოების მიერ ცნობილი/აღიარებული არ იყოს.

## იხილეთ აგრეთვე

* დე ფაქტო

## რესურსები ინტერნეტში

* უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
# 264

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. I · **I** · II |
| **საუკუნე:**  | II · **III** · IV |
| **წლები:** | 261 · 262 · 263  **264** 265 · 266 · 267 |

**264 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 264 *CCLXIV* |
| იულიანური კალენდარი | 264 |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 5772—5773 (1 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 4024—4025  |
| ისლამური კალენდარი | 369 BH — 368 BH |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 5867—5868 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 264 (*სჲდ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მოქცევა და 16 (*ივ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 2756—2757 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 256—257 |
| რომის დაარსებიდან | 1016—1017 (21 აპრილიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 320—321 |
| - *შაკა სამვატი* | 186—187 |
| - *კალი-იუგა* | 3365—3366 |
| ირანული კალენდარი | 358 BP — 357 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 807 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 2960—2961 癸未 — 甲申 შავი ცხვარი — მწვანე მაიმუნი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
264264 (ორას სამოცდაოთხი) წელი** — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის III საუკუნის მე-7 დეკადის მე-4 წელი.

## მოვლენები

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

* კონსტანციუს I ქლორუსი — რომის იმპერატორი (გ. 306)

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

* დიონისე – ალექსანდრიის პატრიარქი.
# ალქიმია

ალქიმიკოსები ლაბორატორიაში
**ალქიმია** (არაბ. الكيمياء) — შუა საუკუნეებში იყო მეცნიერება, რომლის მიზანი სხვადასხვა ლითონების ძვირფას ლითონებად (ოქრო, ვერცხლი) გარდაქმნა იყო. ალქიმიკოსებს ოქრო ყველაზე სრულყოფილ ნივთიერებად მიაჩნდათ და ისეთ ნივთიერებას ეძებდნენ, რომელიც უბრალო ლითონის ოქროდ გარდაქმნას დააჩქარებდა. ამ ნივთიერებას ზოგი „ფილოსოფიურ ქვას“, ზოგი „წითელ ლომს“, ზოგი კი „უკვდავების ელექსირს“ უწოდებდა. ალქიმიკოსებმა, მიუხედავად იმისა, რომ მიზანს ვერ მიაღწიეს, მაინც დიდი წვლილი შეიტანეს ქიმიის განვითარებაში. მათ შექმნეს მრავალი ქიმიური ლაბორატორია, სადაც შეისწავლეს ნივთიერების ბევრი თვისება, გამოიგონეს მრავალი ლაბორატორიული ხელსაწყო.
ალქიმიკოსთა ყველაზე ცნობილი მიზნები იყო: ნებისმიერი მეტალის ოქროდ ან ვერცხლად გადაქცევა (ქრისოპოეია) და პანაცეას ანუ სიცოცხლის ელექსირის დამზადება.ეს არის წამალი რომელიც საშუალებას იძლევა განკურნოს ნებისმერი დაავადება და მოგანიჭოს უკვდავება.
შუა საუკუნეების დასაწყისში ევროპელმა და აზიელმა ალქიმიკოსებმა დიდი დრო დაუთმეს ფილოსოფიური ქვის, ლეგენდარული ნივთიერების ძიებას, რომელიც მოიაზრებოდა აუცილებელ ინგრედიენტად ორევე ზემოთჩამოთვლილი მიზნის მისაღწევად.
# 316

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. I · **I** · II |
| **საუკუნე:**  | III · **IV** · V |
| **წლები:** | 313 · 314 · 315  **316** 317 · 318 · 319 |

**316 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 316 *CCCXVI* |
| იულიანური კალენდარი | 315—316 (2 იანვარიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 5824—5825 (2 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 4076—4077  |
| ისლამური კალენდარი | 315 BH — 314 BH |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 5919—5920 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 316 (*ტივ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მოქცევა და 68 (*ჲჱ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 2808—2809 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 308—309 |
| რომის დაარსებიდან | 1068—1069 (22 აპრილიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 372—373 |
| - *შაკა სამვატი* | 238—239 |
| - *კალი-იუგა* | 3417—3418 |
| ირანული კალენდარი | 306 BP — 305 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 859 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 3012—3013 乙亥 — 丙子 მწვანე ღორი — წითელი ვირთხა |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
316316 (სამას თექვსმეტი) წელი** — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა კვირა. ეს წელი არის IV საუკუნის მე-2 დეკადის მე-6 წელი.

## მოვლენები

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

* კონსტანტინე II – რომის იმპერატორი (გ. 340)

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია
# უზანგი

არგენტინული ვერცხლის უზანგები. ამერიკის მუზეუმი.
**უზანგი** — ცხენის აღკაზმულობის მნიშვნელოვანი დეტალი, რკინის, ფეხთშესაყარი, რომელიც კეხის ფრთაზეა ჩამოკიდებული ისეთ მანძილზე, რომ მასში ფეხგაყრილ მხედარს მუხლი ოდნავ მოხრილ მდგომარეობაში ჰქონდეს. უზანგი ცხენით სიარულის დროს, ფეხის საყრდენის ფუნქციას ასრულებს და ამავე დროს, მხედარს ეხმარება ცხენზე ასვლაში. უზანგის გამოყენებას VI საუკუნით ვარაუდობენ და მის გაჩენას ძველთურქული ტომების სახელს უკავშირებენ. უზანგმა დიდად შეუწყო ხელი მხედრის ხანგრძლივად ცხენზე ჯდომას. საქართველოში უზანგები ძირითადად ქალაქებში მზადდებოდა.

## ლიტერატურა

* ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 2011 - ISBN 978-9941-10-489-3.
# ლოტი (ბიბლია)

ლოტი მიდის სოდომიდან.
**ლოტი** — ბიბლიური პერსონაჟი, ჰარანის ძე, აბრაამის ძმისშვილი, მოაბისა და ბენ-ყამის მამა. ბიბლიაში ლოტი პირველად ნახსენებია „დაბადების“ 11-14 და 19 თავებში. მე-19 თავში მოთხრობილია: ორი ანგელოზის სტუმრობა ლოტთან და მათი რჩევით სოდომიდან წასვლა, რადგან უფალს უნდა გაენადგურებინა სოდომი და გომორი, ამ ქალაქებში გამრავლებული უკეთურების გამო.

## ლიტერატურა

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ლოტი (ბიბლია) ბიბლია, დაბ. თ. 19.