# შანგის დინასტია

| ჩინეთის ისტორია **ჩინეთის ისტორია** |
| --- |
| **ძველი** |
| **3 მონარქი და 5 იმპერატორი** |
| **სიას დინასტია** ძვ. წ. 2100–1600 |
| **შანგის დინასტია** ძვ. წ.1600–1046 |
| **ჭოუს დინასტია** ძვ. წ.1045–256 |
|  **დასავლეთი ჭოუ** |
|  **აღმოსავლეთი ჭოუ** |
|    გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდი |
|    მებრძოლი სამეფოების პერიოდი
(ცი, ცინი, ჩუ, ვეი, ხანი, ჯაო, იანი, იუე, სუნი, შუ, ბა) |
| **იმპერიები** |
| **ცინი** ძვ. წ. 221 –206 |
| **ხანის დინასტია** ძვ. წ. 206 – ახ. წ. 220 |
|   **დასავლეთი ხანი** |
|   **სინის დინასტია** |
|   **აღმოსავლეთი ხანი** |
| **სამმეფობა** 220–280 |
|   **ვეი**, **შუ** და **უ** |
| **ძინის დინასტია** 265–420 |
|   **დასავლეთი ძინი** | **16 სამეფო** 304–439 |
|   **აღმოსავლეთი ძინი** |
| **სამხრეთისა და ჩრდილოეთის დინასტიები** 420–589 |
| **სუის დინასტია** 581–618 |
| **ტანის დინასტია** 618–907 |
|   (**მეორე ჭოუ** 690–705) |
| **5 დინასტია და 10 სამეფო** 907–960 | **ლიაო** 907–1125 |
| **სუნის დინასტია** 960–1279 |  |
|   **ჩრდილოეთი სუნი** |  | **დ. სია** |
|   **სამხრეთი სუნი** | **ძინი** |  |
| **იუანის დინასტია** 1271–1368 |
| **მინის დინასტია** 1368–1644 |
| **ცინგის დინასტია** 1644–1911 |
| **თანამედროვე ერა** |
| **ჩინეთის რესპუბლიკა** 1912–1949 |
| **ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა**  1949–დღემდე | **ჩინეთის რესპ. (ტაივანი)** 1949–დღემდე |
| **იხილეთ აგრეთვე**

ჩინეთის ისტორიოგრაფია
ჩინეთის ისტორიის ქრონლოგია
ჩინეთის დინასტიები
ჩინური ენა
ჩინური ხელოვნება
ეკონომიკური ისტორია
 |
| ეს დაფა: * view
* talk
* edit
 |

შანგის დინასტია
**შანგის იმპერია** (ჩინ. 商, ფინინი: *Shāng*), **ინის იმპერია** (ჩინ. 殷, ფინინი: *Yīn*), ან **შანგ-ინის იმპერია** — სახელმწიფო ფორმირება ძვ. წ. 1600-დან ძვ. წ. 1027-მდე წლებში, მდინარე ხუანხეს ჩრდილოეთის ველებზე. შანგის დინასტია წინ უძღოდა ჯოუს დინასტიას.

შანგის იმპერია არის პირველი ჩინური სახელმწიფო წარმონაქმნი, რომლის არსებობაც დასტურდება არა მხოლოდ არქეოლოგიური მასალებით, არამედ ზეპირი და წერილობით წყაროებითაც. შანგის იმპერიის ისტორიის ყველაზე სრულყოფილ აღწერას სიმა ციანის „ისტორიული ჩანაწერები” შეიცავს. გათხრების შედეგად იპოვნეს ძიაგუვენი — იეროგლიფური წარწერები კუს ბაკანსა და ცხოველის ძვლებზე, აგრეთვე ბრინჯაოს, ნეფრიტს, კერამიკასა და ქვის ნაწარმზე. დიდი აღმოჩენები გაკეთდა შანგის დინასტიის დედაქალაქის — ინსიუს (ჩინ.:商殷墟))ტერიტორიაზე, რომელიც თანამედროვე ქალაქის ანიანის, ხენანის პროვინციაში მდებარეობს. უძველესი ქალაქი შედის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში.

## პოლიტიკური სტრუქტურა

მოსახლეობის სხვადასხვა ფენებში პოლიტიკური სტატუსი იყო განსხვავებული. ვანი წარმოადგენდა საკრალურ ფიგურას და ჰქონდა დიდი ძალაუფლება. ის გარდაცვლილი წინაპრების პატივსაცემად ასრულებდა საზეიმო რიტუალ *დის*. მიიჩნეოდა, რომ მხოლოდ მას შეეძლო ყოფილიყო შუამავალი გარდაცვლილებსა და ცოცხლებს შორის. ტიტული ან ძმიდან ძმას ან ბიძიდან უფროს ძმისშვილს გადაეცემოდა, ხოლო ვან ი-დან მოყოლებული ძალაუფლება მამიდან უფროს შვილზე გადადიოდა. ვანის ახალგაზრდა ნათესავები, რომლებიც ვერ აცხადებდნენ ძალაუფლებაზე პრეტენზიას, შეადგენდნენ არისტოკრატულ კლანს.

გლეხებთან შედარებით, ვანის გარემოცვას (ადმინისტრაციული აპარატი, მებრძოლები) პრივილეგირებული სტატუსი ჰქონდა. თანამდებობის პირები იყოფოდა ადმინისტრატორებად, მცირე რანგის მენეჯერებად და სამხედრო წვრთნებსა და ნადირობაზე პასუხისმგებელ პირებად.

### ადმინისტრაციული დაყოფა

შანგის სახელმწიფო დაიყო სტრუქტურულად უთანასწორო ნაწილებად:

1. ზონა (რამდენიმე ათეული კილომეტრის რადიუსში), დედაქალაქით, რომელსაც უშუალოდ განაგებდა ვანი.
2. რეგიონული მმართველობის ტერიტორიები, რომელთაც ვანი, მისი ოჯახის წევრებისა და ახლობლები მართავდნენ. ასეთი ტერიტორია იყო — ჯოუ.
3. მეორე ზონა — დასახლებული უცხოური ტომებით.

### შანგის დინასტიის მმართველები

ვან მეფეთა სამეფო სახელების გარდა, ჩინეთის ისტორიამ მათი ადრინდელი სახელებიც შემოინახა (მაგ, სიან ტუ zh:相土, აგრეთვე, მოიხსენიება როგორც „ში ძინე”).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **შანის დინასტია (ძვ. წ. 1600 — ძვ. წ. 1046)**

| მშობლიური სახელი | ქრონოლოგია² | სატაძრო სახელი³ | მმართველობის წლები1 | სახელი, რომლითაც მეტადაა ცნობილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | ჩენ ტანი 成湯 Chéng Tāng |   | ძვ. წ. 1600 — ძვ. წ. 1300 | ტანი |
|   | ვაი ბინი 外丙 Wài Bǐng |   | ვაი ბინი |
|   | ჯუნ ჟენი 仲壬 Zhòng Rén |   | ჯუნ ჟენი |
|   | ტაი ძია 太甲 Tài Jiǎ |   | ტაი ძია |
|   | ვო დინი 沃丁 Wò Dīng |   | ვო დინი |
|   | ტაი გენი 太庚 Tài Gēng |   | ტაი გენი |
|   | სიაო ძია 小甲 Xiǎo Jiǎ |   | სიაო ძია |
|   | იუნ ძი 雍己 Yōng Jǐ |   | იუნ ძი |
|   | ტაი უ 太戊 Tài Wù |   | ტაი უ |
|   | ჯუნ დინი 仲丁 Zhòng Dīng |   | ჯუნ დინი |
|   | ვაი ჟენი 外壬 Wài Rén |   | ვაი ჟენი |
|   | ჰე დან ძია 河亶甲 Hé Dǎn Jiǎ |   | ჰე დან ძია |
|   | ძუ ი 祖乙 Zǔ Yǐ |   | ძუ ი |
|   | ძუ სინი 祖辛 Zǔ Xīn |   | ძუ სინი |
|   | ვო ძია 沃甲 Wò Jiǎ |   | ვო ძია |
|   | ძუ დინი 祖丁 Zǔ Dīng |   | ძუ დინი |
|   | ნანი გენი 南庚 Nán Gēng |   | ნან გენი |
|   | იან ძია 陽甲 Yáng Jiǎ |   | იან ძია |
|   | პან გენი 盤庚 Pán Gēng |   | ძვ. წ. 1300 — ძვ. წ. 1251 | პან გენი4 |
|   | სიაო სინი 小辛 Xiǎo Xīn |   | სიაო სინი |
|   | სიაო ი 小乙 Xiǎo Yǐ |   | სიაო ი |
|   | უ დინი 武丁 Wǔ Dīng |   | ძვ. წ. 1250 — ძვ. წ. 1192 | უ დინი |
|   | ძუ გენი 祖庚 Zǔ Gēng |   | ძვ. წ. 1191 — ძვ. წ. 1148 | ძუ გენი |
|   | ძუ ძია 祖甲 Zǔ Jiǎ |   | ძუ ძია |
|   | ლინ სინი 廩辛 Lǐn Xīn |   | ლინ სინი |
|   | გენ დინი 庚丁 Gēng Dīng | კან დინი 康丁 Kāng Dīng | კან დინი |
|   | უ ი 武乙 Wǔ Yǐ |   | ძვ. წ. 1147 — ძვ. წ. 1113 | უ ი |
|   | ვენ დინი5 文丁 Wén Dīng |   | ძვ. წ. 1112 — ძვ. წ. 1102 | ვენ დინი |
|   | დი ი 帝乙 Dì Yǐ |   | ძვ. წ. 1101 — ძვ. წ. 1076 | დი ი |
| ძი ძოუ 子紂 Zǐ Zhòu | დი სინი 帝辛 Dì Xīn |   | ძვ. წ. 1075 — ძვ. წ. 1046 | დი სინი |
| **1** ჩინური ისტორიის პირველი აღიარებული თარიღად ითვლება ძვ. წ. 841 წელი. ყველა დანარჩენი თარიღები დისკუსიის თემა წარმოადგენს. აქ ჩამოთვლილი თარიღები მოცემულია *ქრონოლოგიურ პროექტ სია-შან-ჟოუ*-ს მიხედვით, ჩინეთის მთავრობის დაკვეთით, რომელიც გამოქვეყნდა 2000 წელს. . |
| **2** სამეფო სახელის წინ ასახელებენ დინასტიის სახელს, შანი (商), მაგალითად შან ტანი (商湯). |
| **3** სახელი, რომელიც გვხდება სამსხვერპლო ორაკულის ძვალზე
 |
| **4** შანის დინასტიის პერიოდს პანე გენიდან მოყოლებული, დედაქალაქის სახელწოდებიდან გამომდინარე, ასევე უწოდებენ ინის (殷) დინასტიას. |
| **5** ცნობილია აგრეთვე, როგორც ტაი დინი (太丁 Tài Dīng). |

 |

* გვიანი შანგის კულტურის ნიმუშები
* ჯადის დრაკონის ფორმის ბეჭედი
* ჯადის გამოკვეთილი ირემი
* ჯადის გამოკვეთილი თევზი
* ჯადის გამოკვეთილი ვეფხვი
* ბრინჯაოს ჭურჭელი
* ბრინჯაოს ჭურჭელი
* ბრინჯაოს ჭურჭელი — *pou*
* ბრინჯაოს სარიტუალო ჭურჭელი — *ზუნი*
* ბრინჯაოს ფართოყელიანი სარიტუალო ჭურჭელი წყლისთვის — *გუანგი*
* ბრინჯაოს ქვაბი, სახელურითა და სახურავით
* გვიანი შანგი, ბრინჯაოს სარიტუალო ღვინის ჭურჭელი (ზუნი) უჩვეულო ფორმის ბუ, ხუფი გუმბათოვანი თავით
* ბრინჯაოს ცული — *yuè*
* ქანდაკება, ძვ. წ. XIV–X საუკუნეები
* თეთრი თიხა, ნაკვეთი გეომეტრიული ნიმუშით