# ოულუ

| ქალაქი |
| --- |
| ოულუ ფინ. Oulu, შვედ. Uleåborg |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  ფინეთი |
| რეგიონი |
ჩრდილოეთი ოსტრობოტნიაჩრდილოეთი ოსტრობოტნია |
| კოორდინატები | fi ﻿ / ﻿ |
| მერი |
პაივი ლააიალა |
| დაარსდა |
1605 |
| პირველი ხსენება |
1327 |
| ფართობი |
3 880,62 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
8 მეტრი |
| კლიმატის ტიპი |
სუბარქტიკული |
| ოფიციალური ენა |
ფინური |
| მოსახლეობა | 200 526  კაცი (2016) |
| სიმჭიდროვე |
66,12 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+2 |
| სატელეფონო კოდი | 8 |
| საფოსტო ინდექსი | 90100–90420, 90460–90940, 91200 და 91240–91310 |
| საავტომობილო კოდი | O |
| ოფიციალური საიტი | ouka.fi |
|  |
| **ოულუ** ვიკისაწყობში |

**ოულუ** (ფინ. Oulu) — ფინეთის სიდიდით მეხუთე ქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ოულუს პროვინციაში, ბოტნიის ყურის აღმოსავლეთ ნაპირზე. 2016 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 200 526 ადამიანი. ოულუ ცნობილია მაღალი ტექნოლოგიების კერად. ქალაქში ამჟამად მდებარეობს ორი სამეცნიერო პარკი და ტექნოლოგიის ცენტრი „იი მიკროპოლისი“.

ოულუში ასევე განლაგებულია რამდენიმე ტექნოლოგიური კომპანიის (მათ შორის ნოკიის) ოფისი. ოულუს მაღალი ტექნოლოგიების ინდუსტრია ამჟამად 10 000-მდე ადამიანს ასაქმებს. ოულუს უნივერსიტეტმა დიდი გავლენა იქონია ქალაქის ტექნოლოგიურ განვითარებაზე, დღესდღეობით უნივერსიტეტის ერთ-ერთი ძირითადი მიმართულება ახალი ტექნოლოგიების კვლევა და განვითარებაა. ოულუ ასევე ითვლება ე.წ. „ცოცხალ ლაბორატორიად“, სადაც მოსახლეობის დიდი ნაწილი მონდომებით ითვისებს უახლეს ტექნოლოგიებს (მაგ.: NFC).

## სახელის წარმოშობა

თავად სიტყვა ოულუს წარმოშობის ზუსტი წყარო უცნობია. ერთ-ერთი გავრცელებული ვერსიით სიტყვა ოულუ მომდინარებს ლოპური სიტყვიდან *åulo,* რომელიც ქართულად ნიშნავს *გამდნარ თოვლს*. მეორე ვერსიით ქალაქის სახელი ჩრდილოეთ სავონიის დიალექტიდან, სიტყვა *uula-*დან (ქართ. არხი) მოდის. ქალაქს სახელი დიდი ალბათობით ახლოს მდებარე მდინარე ოულუიოკის და ტბა ოულუიარვის სახელებიდან გამომდინარე დაერქვა, რაც იმდროინდელ ფინეთში გავრცელებული პრაქტიკა იყო.

## ისტორია

ოულუ დაფუძნდა 1605 წელს შვედეთის მეფის კარლ IX-ს ბრძანებით, მდინარე ოულუიოკის ნაპირზე. ქალაქის დაფუძნებამდე, XIV-XVII საუკუნეებში, ოულუს რეგიონი მორიგეობით იმყოფებოდა ნოვგოროდის და შვედეთის სამეფოს შემადგენლობაში. ამ პერიოდში ოულუს რეგიონში შვედებმა, ნოვგოროდის და შემდეგში რუსეთის მოსაგერიებლად, ააგეს ოულუს და კასტელის ციხე-სიმაგრეები. 1595 წელს ტაიუსსინას ზავის შედეგად რუსეთმა საბოლოოდ აღიარა ოულუს რეგიონი შვედეთის სამეფოს ნაწილად.

XVII საუკუნის განმავლობაში ოულუმ განიცადა მნიშვნელოვანი ცვლილებები. 1610 წელს კარლ IX-მ ოულუს ქალაქის პრივილეგიები მიანიჭა. საუკუნის ბოლოსთვის ქალაქის მოსახლეობა გაორმაგდა და 800 მოსახლეს მიაღწია. ამავე პერიოდში ქალაქში აშენდა მუნიციპალიტეტის შენობა, სატუსაღო, ეკლესია და დაწყებითი სკოლა. 1682 წლისათვის ოულუს დაწყებით სკოლა, სრულ სკოლად გადაკეთდა, რამაც მის კურსდამთავრებულებს უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელების საშუალება მისცა.

ოულუსთვის განსაკუთრებით რთული აღმოჩნდა XVIII საუკუნის დასაწყისი. 1714 წელს შვედეთის და რუსეთის სამეფოებს შორის დაწყებულმა კონფლიქტმა ქალაქი გააპარტახა. „დიდი რისხვის“ სახელით ცნობილი რუსული სამხედრო კამპანიის შედეგად გადაიწვა ოულუს ციხე-სიმაგრე, მიტოვებულ იქნა სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთების 40%, ხოლო მოსახლეობის დიდი ნაწილი დაიღუპა ან რუსების მიერ იქნა დატყვევებული.

1721 წლის ზავის შემდეგ, დაიწყო ქალაქის აღდგენა და XVIII საუკუნის ბოლოსთვის ქალაქის მოსახლეობამ 3400-ს მიაღწია. 1765 წელს ოულუს მიენიჭა საერთაშორისო ვაჭრობის უფლება, რის შედეგადაც ქალაქმა დაიწყო ხე-ტყის მასალის, თევზის და ქარაქის ექსპორტი. 1776 წელს კი, ქალაქი გახდა ოულუს პროვინციის დედაქალაქი. პროვინციის დედაქალაქის პირველი მმართველი ვიცე-პოლკოვნიკი კარლ მაგნუს იაგერჰორნი გახდა.

1809 წელს მორიგი რუსულ-შვედური ომის შედეგად დაიდო ჰამინას ზავი. ზავის მიხედვით ფინეთი შეუერთდა რუსეთის იმპერიას ავტონომიური საჰერცოგოს სახით. ამ პერიოდში ოულუში გამოიცა ფინურენოვანი გაზეთი Oulun Wiikko-Sanomat (ქართ. ოულუს კვირეული ამბები) და პირველი ფინურენოვანი ჟურნალი Mehiläinen (ქართ. ფუტკარი). XX საუკუნის დასაწყისისთვის ოულუში განვითარდა წარმოება და ქალაქის მოსახლეობა 17 850-მდე გაიზარდა.

ოულუმ შედარებით სიმშვიდეში გაატარა ფინეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადება, ზამთრის, სამოქალაქო და ორი მსოფლიო ომი. თავისი გეოგრაფიული მდებარეობის წყალობით ოულუ ამ მოვლენების პერიფერიაზე აღმოჩნდა, რის შედეგადაც ქალაქმა გააგრძელა სწრაფი ზრდა. XX საუკუნის 50-იანი წლებისთვის ოულუს მოსახლეობამ 50 000 ადამიანს გადააჭარბა, დაფუძნდა მრავალი საწარმო, და უნივერსიტეტი.

1973 წელს ნოკიამ შეიძინა 24 ჰექტარი მიწა, სადაც აშენდა რამდენიმე ქარხანა. ნოკიას შემოსვლამ შეიტანა გადამწყვეტი როლი ოულუს ტექნოლოგიურ კერად ჩამოყალიბებაში.

2013 წელს შეიქმნა ახალი ადმინისტრაციული ერთეული, ე.წ. ახალი ოულუ, რომელიც წარმოიქმნა ოულუს და მის ახლოსმდებარე დასახლებების, ჰაუკიპუდასის, კიიმინკის, ოულუნსალოს და ული-იის შეერთებით.

## გეოგრაფია

ოულუ განლაგებულია ბოტნიის ყურის და მდინარე ოულუიოკის ნაპირებზე. ოულუ მდებარეობს დაბლობზე. ქალაქის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 135 მეტრს აღწევს. ქალაქი მდებარეობს სუბარქტიკულ კლიმატურ ზოლში, სადაც წლიური საშუალო ტემპერატურაა 2.7 °C.

| **წლიური ამინდი — ოულუ, ფინეთი 1981-2010** |
| --- |
| თვე | იან | თებ | მარ | აპრ | მაი | ივნ | ივლ | აგვ | სექ | ოქტ | ნოე | დეკ
  |
| რეკორდ. მაღალი °C (°F) | 7.2 (45) | 7.8 (46) | 10.1 (50) | 20.3 (69) | 28.4 (83) | 31.7 (89) | 33.0 (91) | 30.5 (87) | 24.5 (76) | 16.4 (62) | 11.2 (52) | 9.6 (49)
  |
| საშუალო მაღალი °C (°F) | -6.0 (21) | -5.7 (22) | -0.9 (30) | 5.6 (42) | 12.5 (55) | 17.9 (64) | 20.9 (70) | 18.3 (65) | 12.5 (55) | 5.8 (42) | -0.4 (31) | -4.0 (25)
  |
| საშუალო დღიური °C (°F) | -9.6 (15) | -9.3 (15) | -4.8 (23) | 1.4 (35) | 7.8 (46) | 13.5 (56) | 16.5 (62) | 14.1 (57) | 8.9 (48) | 3.3 (38) | -2.8 (27) | -7.1 (19)
  |
| საშუალო დაბალი °C (°F) | -13.6 (8) | -13.3 (8) | -8.8 (16) | -2.6 (27) | 3.3 (38) | 9.0 (48) | 12.2 (54) | 10.1 (50) | 5.4 (42) | 0.8 (33) | -5.5 (22) | -10.8 (13)
  |
| რეკორდ. დაბალი °C (°F) | -37.5 (-36) | -41.5 (-43) | -30.5 (-23) | -21.4 (-7) | -7.8 (18) | -1.0 (30) | 3.7 (39) | -1.5 (29) | -7.1 (19) | -20.6 (-5) | -28.4 (-19) | -37.2 (-35)
  |
| ნალექი მმ (დუიმი) | 31 (1.2) | 26 (1) | 26 (1) | 20 (0.8) | 37 (1.5) | 46 (1.8) | 71 (2.8) | 65 (2.6) | 44 (1.7) | 45 (1.8) | 36 (1.4) | 30 (1.2)
  |
| *წყარო: საშუალო ტემპერატურა ფინეთში 1981-2010*  |

## დემოგრაფია

2016 წლის ბოლოსთვის ოულუს მოსახლეობა 200 526 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქის მოსახლეობის 49,8% მამაკაცია, ხოლო 50,2% ქალი. მოსახლეობის 97,4% ფინეთის მოქალაქეა. ოულუს მოსახლეობის უმრავლესობა ფინურენოვანია, შვედურად მოსაუბრე მოქალაქეების რაოდენობა უმნიშვნელოა.

| ოულუს მოსახლეობა 1980–2015 წლებში |
| --- |
| წელი |  |  | მოსახლეობა |  |
| 1980 |    | 121 809 |
| 1985 |    | 128 869 |
| 1990 |    | 136 029 |
| 1995 |    | 146 395 |
| 2000 |    | 160 851 |
| 2005 |    | 173 436 |
| 2010 |    | 185 419 |
| 2015 |    | 196 956 |
| წყარო: *Tilastokeskus* , . |

## მმართველობა

ოულუს მერი 2017 წლის აპრილიდან პაივი ლააიალაა. ოულუს საკრებულო 67 დეპუტატისგან შედგება. 2017 წლის ადგილობრივი არჩევნების შედეგად, საკრებულოს შემადგენლობა შემდეგნაირად გამოიყურება:

| პოლიტიკური პარტია | ხმათა % | წარმომადგენელი |
| --- | --- | --- |
| ცენტრისტული პარტია | 24,2 | 17 |
| ნაციონალური კოალიცია | 19,1 | 13 |
| მემარცხენე ალიანსი | 16,0 | 11 |
| მწვანეთა პარტია | 14,7 | 10 |
| სოციალ-დემოკრატიული პარტია | 12,3 | 8 |
| ჭეშმარიტ ფინელთა პარტია | 8,3 | 6 |
| ქრისტიან-დემოკრატიული პარტია | 2,4 | 1 |
| უპარტიო | 1,5 | 1 |

## ეკონომიკა

ტრადიციულად ოულუში განვითარებული იყო ხე-ტყის მასალის წარმოება და ვაჭრობა. მის შემდეგ რაც 1970-იან წლებში ქალაქში შემოვიდა ნოკია, ოულუ თანდათანობით გარდაიქმნა მაღალი ტექნოლოგიების ქალაქად. ნოკიის პოპულარობის ზენიტში, კომპანიის კვლევის და განვითარების განყოფილებას ოულუში 5 000-მდე ადამიანი ჰყავდა დასაქმებული. ნოკიას ფინანსურმა სირთულეებმა 2008-2014 წლებში დიდი დარტყმა მიაყენა ოულუს ეკონომიკას. შემცირებების რამდენიმე ციკლის შედეგად ოულუში ნოკიას მიერ დასაქმებულთა ნახევარზე მეტი სამუშაოს გარეშე დარჩა. 2014 წლის მონაცემებით ქალაქის უმუშევრობამ რეკორდულ ნიშნულს, 17,2%-ს მიაღწია.

ოულუს ეკონომიკური სტრუქტურა დასაქმებულთა რაოდენობის მიხედვით შემდეგნაირად გამოიყურება:

| სექტორი | დასაქმებულთა რაოდენობა (2013) |
| --- | --- |
| მომსახურეობის სფერო | 54 698 |
| წარმოება | 8 960 |
| ვაჭრობა | 8 805 |
| მშენებლობა | 5 922 |
| ტრანსპორტი | 4 126 |
| სოფლის მეურნეობა | 906 |
| სხვა | 661 |
| სულ | 84 078 |

## განათლება

ოულუში განთავსებულია ორი უმაღლესი განათლების სასწავლებელი: ოულუს უნივერსიტეტი და ოულუს გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი. ოულუს უნივერსიტეტი მოქმედებს 1958 წლიდან. ამჟამად ოულუს უნივერსიტეტს ჰყავს 16 000-მდე სტუდენტი, და 3 000-მდე თანამშრომელი. უნივერსიტეტი მოიცავს ბიზენსის, ინჟინერიის, ინფორმაციული ტექნოლოგიის, ბიოქიმიის, მედიცინის, არქიტექტურის და ჰუმანიტარული მეცნიერებების ფაკულტეტებს.

ოულუს გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი ფუნქციონირებს 1996 წლიდან. ოულუს გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი ფინეთის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტს ამჟამად ესწრება 8 800 სტუდენტი. უნივერსიტეტი სტუდენტებს სთავაზობს საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამებს ბიზნესის ადმინისტრირების, ინფორმაციული ტექნოლოგიების, ჯანდაცვის და კულტურის განხრით.

## კულტურა

ოულუ ცნობილია რამდენიმე კულტურული პროდუქტით, მათ შორისა: საჰაერო გიტარის მსოფლიო ჩემპტიონატი, Mieskuoro Huutajat (მყვირალა კაცთა გუნდი) და აწ უკვე დაშლილი მეტალ-ჯგუფი Sentenced. ქალაქში ყოველწლიურად იმართება კლასიკური მუსიკის, როკის და ჯაზის ფესტივალები. ოულუში მოქმედებს რამდენიმე მუზეუმი, მათ შორის: ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის მუზეუმი, ოულუს ხელოვნების მუზეუმი, ოულუს საავტომობილო მუზეუმი, ტიეტომაას სამეცნიერო ცენტრი და ტურკანსაარის ღია მუზეუმი.

## ტრანსპორტი

ოულუში განლაგებულია ოულუს აეროპორტი, რომელიც ფინეთში, ჰელსინკის აეროპორტის შემდეგ, მეორეა გადაყვანილი მგზავრების რაოდენობით. აეროპორტი მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან 15 კილომეტრში. ქალაქში ასევე მოქმედებს სატვირთო პორტი, და რკინისგის სადგული რომელიც ჰელსინკისთან, ტამპერესთან და როვანიემთან არის დაკავშირებული.

## გამოჩენილი ადამიანები

* საარა აალტო, მომღერალი
* მარტი აჰტისაარი, ფინეთის ყოფილი პრეზიდენტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი
* პეტერ ფონ ბაჰი, რეჟისორი
* ვლადისლავ დელეი, მუსიკოსი
* ლარს გელენიუსი, XVII საუკუნის მხატვარი
* კიუსტი კალიო, ფინეთის ყოფილი პრეზიდენტი
* ლეენა პელტონენ-პალოტიე, გენეტიკოსი
* კეკე როსბერგი, 1982 წლის ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონი
* კარლო იუჰო სტოლბერგი, ფინეთის ყოფილი პრეზიდენტი

## დაძმობილებული ქალაქები

ოულუს დაძმობილებული ქალაქები:

|  |  |
| --- | --- |
| * ალტა, ნორვეგია
* არხანგელსკი, რუსეთი
* ნურ-სულთანი, ყაზახეთი
* ბოდენი, შვედეთი
* ბურსა, თურქეთი
* კრონშტადტი, რუსეთი
* ლევერკუზენი, გერმანია
 | * მატერა, იტალია
* ოდესა, უკრაინა
* სიგეტსენტმიკლოში, უნგრეთი
* სიოფოკი, უნგრეთი
* ჰალე, გერმანია
* ჰანგჟოუ, ჩინეთი
 |

## რესურსები ინტერნეტში

* ოულუს ოფიციალური ვებგვერდი
* ოულუს სატრანსპორტო განრიგი
* ოულუს ტურიზმის ვებგვერდი დაარქივებული 2017-05-02 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო