Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ნახშირორჟანგი

|  |
| --- |
| **ნახშირორჟანგი** |
|  |
|  |
|  |
|  ზოგადი |
| ქიმიური ფორმულა |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| მოლური მასა | 44.01 გ/მოლი |
| თერმული თვისებები |
| დნობის ტემპერატურა | −56.6 °C °C |
| კლასიფიკაცია |
| CAS |  124-38-9  |

**ნახშირორჟანგი** — ნახშირბადის დიოქსიდი, WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , ოქსიდი WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , ნახშირბადის უმაღლესი ჟანგეული. აღმოაჩინა შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა ჯოზეფ ბლეკმა მაგნიუმკარბონატის დაშლისას.

ნახშირორჟანგი შედის ჰაერის შედგენილობაში 0,03%-ით. ნახშირორჟანგი უფერული, ოდნავ მომჟავო სუნისა და გემოს მქონე აირია; სიმკვრივე 1,9 კგ/კუბ.მ.; კრიზისული ტემპერატურა 31 ცელსიუსი, კრიზისული წნევა 7,62 მეგნ/კვ.მ.
ნახშირორჟანგი ატმოსფერულ წნევასა და 78 გრადუსზე თხევად მდგომარეობაში გადასვლის გარეშე მყარდება და წარმოქმნის თეთრ თოვლისებრ მასას („მშრალი ყინული“). თხევადი ნახშირორჟანგი არსებობს ოთახის ტემპერატურაზე მხოლოდ 5,85 მეგნ/კვ.მ.-ზე მეტი წნევის დროს.

თხევადი ნახშირორჟანგის სიმკვრივეა 771 კგ/კუბ.მ., მყარის - 1512 კგ/კუბ.მ. იხსნება წყალსა და ორგანულ გამხსნელებში. ენერგიულად უერთდება ფუძეებს და წარმოქმნის კარბონატებს. WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 არ იწვის, არც ხელს უწყობს წვას.

## მიღება და გამოყენება

ნახშირორჟანგი ურთიერთქმედებს გავარვარებულ ნახშირთან, ამიაკთან და სხვა. მრეწველობაში ნახშირბადს იღებენ კირქვის გამოწვით, ლაბორატორიაში მარილმჟავას ურთიერთქმედებით მარმარილოსთან.

ნახშირორჟანგს იყენებენ გაზიანი წყლების, ლუდისა და შაქრის წარმოებაში. იყენებენ აგრეთვე ქიმიურ მრეწველობაში სოდის, შარდოვანას, ოქსიკარბომჟავების მისაღებად, აგრეთვე თბოგადამტან რეაქტორებში, ხანძრების ჩასაქრობად და სხვა მიზნით.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 356.
* Seppanen, Fisk and Mendell, Association of Ventilation Rates and CO2 Concentrations with Health and Other Responses in Commercial and Institutional Buildings, Indoor Air 1999. (ინგლისური)
* Shendell, Prill, Fisk, Apte1, Blake & Faulkner, Associations between classroom CO2 concentrations and student attendance in Washington and Idaho, Indoor Air 2004. (ინგლისური)
* Soentgen, Jens, Hot air: The science and politics of CO2. In: Global Environment, Vol 7, March 2014, pp. 134–171. (ინგლისური)

## რესურსები ინტერნეტში

* ქიმიური უსაფრთხოების საერთაშორისო ბარათი 0021
* Carbon dioxide MSDS დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.  by Amerigas in the SDSdata.org database.
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Carbon Dioxide
* CO2 Carbon Dioxide Properties, Uses, Applications
* Dry Ice information დაარქივებული 2004-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* Trends in Atmospheric Carbon Dioxide *(NOAA)*
* "A War Gas That Saves Lives." *Popular Science*, June 1942, pp. 53–57.
* NASA's Orbiting Carbon Observatory დაარქივებული 2018-09-09 საიტზე Wayback Machine.
* The on-line catalogue of CO2 natural emissions in Italy დაარქივებული 2021-02-13 საიტზე Wayback Machine.
* Reactions, Thermochemistry, Uses, and Function of Carbon Dioxide დაარქივებული 2021-02-13 საიტზე Wayback Machine.
* Carbon Dioxide – Part One and Carbon Dioxide – Part Two at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
* CO2 emissions from fuel combustion დაარქივებული 2015-05-18 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ოპერაციული სისტემა

**ოპერაციული სისტემა** ან **საოპერაციო სისტემა** — სპეციალური კომპიუტერული პროგრამა, რომელიც მართავს ურთიერთობას სხვადასხვა სამომხმარებლო პროგრამულ პაკეტებს (software), ასევე კომპიუტერის სისტემის შემადგენელ მოწყობილობასა (hardware) და ამ სისტემის მომხმარებელს შორის.

ნებისმიერ ოპერაციული სისტემის ფუძეა ბირთვი (Kernel), software-ის პირველი შრე, რომელიც კომპიუტერის მეხსიერებაში იტვირთება სისტემის ჩართვის მომენტში. ბირთვი შემდეგ აძლევს გასაღებს სხვადასხვა ძირეულ სერვისებს ყველა დანარჩენ სისტემებსა და სამომხმარებლო პროგრამულ პაკეტებთან.
ოპერაციული სისტემა ჩაიტვირთება კომპიუტერის ჩართვის დროს და ის მომხმარებელს აძლევს მოხერხებულ ინტერფეისს. ინტერფეისი შეიძლება იყოს პროგრამული და სამომხმარებლო. პროგრამული ინტერფეისი — ეს გამომთვლელი სისტემის ფარგლებში მოწყობილობებისა და პროგრამების ურთიერთქმედების უზრუნველყოფის საშუალებათა ერთობლიობაა.

სამომხმარებლო ინტერფეისი — ეს კომპიუტერთან ან პროგრამას თან მომხმარებლის ურთიერთქმედების პროგრამული და აპარატული საშუალებებია.

თავის მხრივ, სამომხმარებლო ინტერფეისი შეიძლება იყოს საკომანდო და ობიექტურად ორიენტირებული საკომანდო ინტერფეისი გულისხმობს მომხმარებლის მიერ კლავიატურიდან ბრძანებების შეყვანას კომპიუტერის რესურსების მართვისათვის მოქმედებების შესრულებისას.

ობიექტურად ორიენტირებული ინტერფეისი — ეს გამოთვლითი სისტემის რესურსების მართვაა ობიექტებზე ოპერაციების განხორციელების გზით, ობიექტებს კი თავის მხრივ, წარმოადგენენ ფაილები, კატალოგები (საქაღალდეები), დისკმატარები, პროგრამები, დოკუმენტები და ა.შ.

თითოეული კომპიუტერი აუცილებლად კომპლექტდება ოპერაციული სისტემით, რომელთაგან თითოეულისათვის იქმნება გამოყენებითი პროგრამების დამატებების თავისი ნაკრები. ოპერაციული სისტემების უმეტესობა მოდიფიცირდება ან სრულყოფილი ხდება ახალი შესაძლებლობების ჩართვით და შეცდომების გასწორების გზით. მემკვიდრეობითობის შენარჩუნების მიზნით ოპერაციული სისტემის ახალ მოდიფიკაციას რჩება იგივე სახელი და იღებს ვერსიის ახალ დასახელებას.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოპერაციული სისტემა დაარქივებული 2014-04-04 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
# თებერვალი

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **თებერვალი** |  >>  |
| ორშ | სამ | ოთხ | ხუთ | პარ | შაბ | კვი |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| **2026** |

**თებერვალი** (ლათ. Februarius — განწმენდა) — გრიგორიანული კალენდრის მეორე თვე. თებერვალში 28 დღეა, გარდა ნაკიანი წლისა, როდესაც მასში 29 დღეა.

სახელი ეწოდა მიწისქვეშა სამეფოს რომაული ღვთაების მიხედვით. იანვარი და თებერვალი არიან კალენდრის ბოლო დამატებული თვეები, ვინაიდან რომაელები ზამთარს თვლიდნენ პერიოდად თვეების გარეშე. თებერვალს ქართულ წარმართული კალენდარში *სურწყუნისი* ეწოდებოდა. ხალხური დასახელებაა *განცხადებისთვე*.

თებერვალი არის ზამთრის თვე ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში და ზაფხულისა სამხრეთ ნახევარსფეროში.

თებერვლის ზოდიაქოს ნიშნებია მერწყული და თევზები. თებერვალი იწყება კვირის იმავე დღეს, როგორც მარტი და ნოემბერი, გარდა ნაკიანი წლისა, როდესაც მისი საწყისი დღე ემთხვევა აგვისტოსას.

## სარწყუნისი

კორნელი კეკელიძე სურწყნისს 3 იანვარი — 1 თებერვლით საზღვრავდა.

კ. კეკელიძის აზრით სურწყნისაჲ (თთუე) არის ნათესაობითი ბრუნვა, სახელობითი უნდა იყოს „სურწყანი“. ეს სახელი ორი ნაწილისაგან შედგება: „სურ“ და „წყანი“, უკანასკნელი უნდა იყოს ახლანდელი „წყალი“, ხოლო პირველი იგივე „წყალი“ ავესტური ფორმით. ზენდ ავესტაში, ოცდარვა იაზატებს შორის, ცნობილი იყო „არდავირ-სურ“, რაც ნიშნავს „წყარო ზეციური წყლისა“.

|  |  |
| --- | --- |
|  | „და აღესრულა წმიდაჲ სტეფანი თთუესა სურწყნისასა ექუსსა, დღესა პარასკევსა, ჟამსა მეშვიდესა.“ |

## თებერვლის მნიშვნელოვანი მოვლენები

* ძვ. წ. 660 : იაპონიის იმპერატორ ჯიმუს მიერ დაფუძნების ტრადიციული თარიღი.
* 362 : იულიანე განდგომილის ედიქტით რომის იმპერიაში ყველა რელიგიას თანასწორი უფლებები ენიჭება.
* 962 : ოტო I ხდება საღვთო რომის იმპერიის პირველი იმპერატორი
* 1455 : გუტენბერგის ბიბლია დაიბეჭდა — პირველი წიგნი დასავლეთში მოძრავი „ტიპო“-თი დაბეჭდილი.
* 1613 : მიხეილ I რომანოვი რუსეთის მეფედ არჩევის შედეგად დასაბამი მიეცა რომანოვების დინასტიას.
* 1653 : ახალი ამსტერდამი (მოგვიანებით გადაერქვა ნიუ-იორკი) დაფუძნდა.
* 1904 : რუსეთ-იაპონიის ომის დასაწყისი.
* 1917 : დაიწყო რუსეთის რევოლუცია.
* 1946 : კორეაში შეიქმნა დროებითი მთავრობა. 38-ე პარალელით ქვეყანა გაიყო ორ ზონად: ჩრდილოეთი — საბჭოთა, სამხრეთი — ამერიკული.
* 1959 : ფიდელ კასტრო კუბის დიქტატორი ხდება.
* 1979 : აიათოლა რუჰოლა ხომეინი ირანში ხელისუფლებას ხელში იგდებს.
* 1986 : ორბიტაზე გაყვანილ იქნა საბჭოთა კოსმოსური სადგური „მირი“.
* 1989 : საბჭოთა ომი ავღანეთში — სამჭოთა კავშირის ბოლო სამხედრო კოლონა ტოვებს ქაბულს, ასრულებს რა ცხრა წლიან სამხედრო ოკუპაციას.

## სქოლიო

|  |
| --- |
| * იანვარი
* თებერვალი
* მარტი
* აპრილი
* მაისი
* ივნისი
* ივლისი
* აგვისტო
* სექტემბერი
* ოქტომბერი
* ნოემბერი
* დეკემბერი
 |
# ბანდა

საკუთარი სახელი **ბანდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა — მალავის რესპუბლიკის სახელმწიფო მოღვაწე;
* ბანდა — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და კამერუნში მცხოვრები ხალხი;
* ბანდა — კუნძულთშორისი ზღვა წყნარ ოკეანეში;
* ბანდა — დანაშაულის ჩასადენად გაერთიანებული შეიარაღებულ ადამიანთა ორგანიზებული ჯგუფი.
# პრინც გუსტავ-ადოლფის ზღვა

**პრინც გუსტავ ადოლფის ზღვა** (ინგლ. Prince Gustav Adolf Sea) — ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის კუნძულთშორისი ზღვა კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. დასავლეთიდან შემოზღუდულია კუნძულებით ბორდენით და მაკენზი-კინგით, აღმოსავლეთიდან — ელეფ-რინგნესით, სამხრეთიდან — ლაფიდის კუნძულით. სახელი უწოდა ოტო სვერდრუპმა თავისი ექსპედიციის დროს, შვედეთის პრინცის — გუსტავ-ადოლფის (სამომავლოდ როგორც მეფე გუსტავ VI) პატივსაცემად, 1902 წელს.

## სქოლიო
# მოზამბიკის სრუტე

მოზამბიკის სრუტის მდებარეობა
**მოზამბიკის სრუტე** – ინდოეთის ოკეანის ნაწილი, რომელიც მდებარეობს კუნძულ მადაგასკარსა და აფრიკის კონტინენტის სამხრეთ აღმოსავლეთ ნაწილს, უფრო კონკრეტულად, მოზამბიკს შორის. მეორე მსოფლიო ომის დროს, ეს სრუტე იყო მადაგასკარის ბრძოლის მთავარი არენა. სრუტის მაქსიმალური სიგანეა 460 კმ. მაქსიმალური სიღრმე 3292 მეტრია. სრუტის სამხრეთ ნაწილში, გაედინება თბილი დინება, რომელიც შემდეგ უერთდება აგულჰასის დინებას, რომლის სიგრძეც 1600 კმ–ია და სამხრეთ აფრიკის სანაპიროს გასწვრივ მიედინება.

## რესურსები ინტერნეტში

* იაპონური წყალქვეშა ნავები და მოზამბიკის სრუტე დაარქივებული 2017-01-05 საიტზე Wayback Machine.
# არიზონა

| **არიზონა** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| არიზონის დროშა | არიზონის გერბი |

 |
| მეტსახელი: | The Grand Canyon State და Talaith y Grand Canyon |
| დევიზი: | Ditat Deus |
|  |
| დედაქალაქი | ფინიქსი  |
| ოფიციალური ენა | ინგლისური ენა |
| გუბერნატორი | Katie Hobbs |
| საკანონმდებლო ორგანო | არიზონის შტატის საკანონმდებლო ორგანო |
| ფართობი | 295 234 კმ² |
| მოსახლეობა | 7 151 502  კაცი |
| უმაღლესი წერტილი | ჰამფრის პიკი |
| უდაბლესი წერტილი | კოლორადო |
| შტატი გახდა | 14 თებერვალი, 1912 |
| სასაათო სარტყელი | UTC−7 და სამთო სასაათო სარტყელი |
| საფოსტო აბრევიატურა | AZ  და Ariz. |
| მოსაზღვრე რეგიონები | კალიფორნია, ნევადა, იუტა, ნიუ-მექსიკო, ქვემო კალიფორნია, სონორა და კოლორადო |
| ადმინისტრაციული დაყოფა |

სია
* :::აპაჩის ოლქი, კოჩისის ოლქი, კოკონინოს ოლქი, ხილის ოლქი, გრემის ოლქი, გრინლის ოლქი, ლა-პასის ოლქი, მარიკოპის ოლქი, მოჰავეს ოლქი, ნავახოს ოლქი, პიმის ოლქი, პინალის ოლქი, სანტა-კრუსის ოლქი, იავაპაის ოლქი და იუმის ოლქი
 |
| საიტი | az.gov |
| **არიზონა** ვიკისაწყობში |

**არიზონა** (ინგლ. Arizona) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს მთიან რეგიონში. სახელი --ინდიელთა ენაზე „პატარა წყაროს“ ნიშნავს. 1715 წლამდე ახალი ესპანეთის ნაწილი იყო, 1752-1824 – მექსიკის ნაწილი. 1848 – გადაეცა აშშ-ს. 1912-დან შტატი.

* **ფართობი** – 294 ათასი.
* **მოსახლეობა** - 5,666 ათასი (თეთრი 76,8 %, აფროამერიკელი 3 %, ლათინურამერიკელი 15,6 %, ინდიელი 5,1 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 83,8 %.
* **ქალაქები** – ფინიქსი (დედაქალაქი), 1.159 ათასი, ტუსონი, 450 ათასი, მესა, 345 ათასი, გლენდეილი, 182 ათასი.
* **თავისებურებები** - მდინარე კოლორადო, დიდი კანიონი, მთიანი და უდაბნო ზონები.

## სქოლიო

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| წინამორბედი: ნიუ-მექსიკო | **აშშ-ის შტატად გახდომის თარიღი** 14 თებერვალი, 1912 (48-ე) | შემდეგი: ალასკა |
# OCLC

**OCLC** (**Online Computer Library Center, Inc.**) — „არაკომერციული წევრობის კომპიუტერული ბიბლიოთეკური სერვისი და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაცია, რომლის საზოგადოებრივი მიზანია მსოფლიო ინფორმაციასთან წვდომის გაფართოება და ინფორმაციაზე ხარჯების შემცირება“. დაარსდა 1967 წლის 6 ივლისს, როგორც არაკომერციული **ოჰაიოს კოლეჯის ბიბლიოთეკური ცენტრი**. მსოფლიოს 170 ქვეყანაში და ტერიტორიაზე საბიბლიოთეკო მასალების მოსაპოვებლად, შესაძენად, კატალოგიზაციისთვის, იჯარით ასაღებად და შესანახად 72 ათას ბიბლიოთეკაზე მეტი იყენებს OCLC-ის მომსახურებას. ორგანიზაცია დაარსებულია ფრედ კილგურის (ინგლ. Fred Kilgour) მიერ, სათაო ოფისი მდებარეობს აშშ-ის ოჰაიოს შტატის ქალაქ დუბლინში.

## მომსახურება

OCLC ახორციელებს ბიბლიოგრაფიულ, ანოტაციურ და მთლიან ტექსტურ ინფორმაციასთან დაშვებას.

OCLC და მისი წევრი ბიბლიოთეკები ერთობლივად ქმნიან და მხარს უჭერენ WorldCat — OCLC Online Union Catalog-ს, მსოფლიოში უდიდეს ბიბლიოგრაფიულ კატალოგს (online public access catalog, OPAC). WorldCat ინახავს ჩანაწერებს მთელი მსოფლიოს სახელმწიფო და კერძო ბიბლიოთეკებიდან. Open WorldCat-ის პროგრამა ბიბლიოთეკების კუთვნილ მასალებს იწერს WorldCat OCLC-ის მონაცემთა ბაზაში, რომელიც ინტერნეტით, ბიბლიოგრაფიული და წიგნებით სავაჭრო საიტებითაა მისაწვდომი. 2005 წლის ოქტომბერში OCLC-ის ტექნიკურმა პერსონალმა დაიწყო Wiki-პროექტი, რამაც მკითხველებს საშუალება მისცა დაემატებინათ კომენტარები და ინფორმაციის სტრუქტურირებული მინდვრები, რომლებიც დაკავშირებულები არიან WorldCat-ის ნებისმიერ ჩანაწერებთან.

OCLC ფლობდა მიკროფილმების და გაშიფრვის, რომელსაც ერქვა OCLC Preservation Service Center, შენახვის ცენტრს, ხოლო მისი სათაო ოფისი მდებარეობდა აშშ-ის პენსილვანიის შტატის ქალაქ ბეთლემში. ცენტრი 2009 წელს მიეყიდა Backstage Library Works-ს.

## ონლაინ მონაცემთა ბაზები

OCLC-ს კატალოგიზაციისთვის და ძიებისათვის აქვს მონაცემთა ბაზა, რომელსაც ბიბლიოთეკარები და საზოგადოება იყენებს. მიმდინარე კომპიუტერული პროგრამა — Connexion, ექსპლოატაციაში შევიდა 2001 წელს, ხოლო მისი შემქმნელი, კომპანია OCLC Passport, შეჩერდა 2005 წლის მაისში.

ბაზა შეიცავს მანქანაწამკითხველი კატალოგიზაციის (MARC, **MA**chine **R**eadable **C**ataloging) ფორმატში ჩანაწერებს, რომლებსაც მთელ მსოფლიოში ბიბლიოთეკური კატალიზატორები იყენებენ, როგორც კატალოგიზაციის ინსტრუმენტს. MARC-ის ფორმატში შექმნილი ჩანაწერები შემდგომში იტვირთება ადგილობრივ ბიბლიოთეკურ კატალოგთა სისტემებში. ეს ბიბლიოთეკებს საშუალებას აძლევს მოძებნოს და ჩატვირთოს მონაცემები მასალებზე და თითოეული მონაცემი ცალ-ცალკე, კატალოგიზაციის ხანგრძლივი პროცესის გარეშე, დაამატოს ადგილობრივ კატალოგში.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
OCLC website ოფიციალური საიტი
* OCLC ბიბლიოთეკის WorldCat კატალოგში
* OCLC Online Computer Library Centerდაარქივებული 2012-08-26 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* WorldCat
* Open WorldCat Program

## სქოლიო
# 824

|  |  |
| --- | --- |
| **ათასწლეული:**  | ძვ. წ. I · **I** · II |
| **საუკუნე:**  | VIII · **IX** · X |
| **წლები:** | 821 · 822 · 823  **824** 825 · 826 · 827 |

**824 წელი სხვა კალენდრებში**| გრიგორიანული კალენდარი | 824 *DCCCXXIV* |
| იულიანური კალენდარი | 823—824 (5 იანვარიდან) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერასთან | 6332—6333 (5 სექტემბერიდან) |
| ებრაული კალენდარი  | 4584—4585  |
| ისლამური კალენდარი | 208—209 |
| ძველქართული კალენდარი | (21 მარტიდან) |
| - *სამყაროს შექმნიდან* | 6427—6428 |
| - *ქრისტეს შობიდან* | 824 (*ყკდ*) |
| - *ქორონიკონით* | *XII* მოქცევა და 44 (*მდ*) წელი |
| ძველსომხური კალენდარი | 3316—3317 (11 აგვისტოდან) |
| სომხური საეკლესიო კალენდარი | 273 *ԹՎ* *ՄՀԳ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 816—817 |
| რომის დაარსებიდან | 1576—1577 (25 აპრილიდან) |
| ძველინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 880—881 |
| - *შაკა სამვატი* | 746—747 |
| - *კალი-იუგა* | 3925—3926 |
| ირანული კალენდარი | 202—203 |
| ბუდისტური კალენდარი | 1367 |
| იაპონური წელთაღრიცხვა |  |
| ჩინური კალენდარი | 3520—3521 癸卯 — 甲辰 შავი კურდღელი — მწვანე დრაკონი |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
824824 (რვაას ოცდაოთხი) წელი** — იულიუსის კალენდრის ნაკიანი წელიწადი, რომლის პირველი დღეა პარასკევი. ეს წელი არის IX საუკუნის მე-3 დეკადის მე-4 წელი.

## მოვლენები

## დაიბადნენ

### იანვარი

### თებერვალი

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

## გარდაიცვალნენ

### იანვარი

### თებერვალი

* 11 თებერვალი : პასხალის I — რომის პაპი (დ. უცნობია)

### მარტი

### აპრილი

### მაისი

### ივნისი

### ივლისი

### აგვისტო

### სექტემბერი

### ოქტომბერი

### ნოემბერი

### დეკემბერი

### თარიღი უცნობია

* ხან იუი — ჩინელი ფილოსოფოსი და ლიტერატორი (დ. 768)
# ლიაონინი

| პროვინცია |
| --- |
| ლიაონინი 辽宁省 |
|  |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
| ადმ. ცენტრი | შენიანი |
| შიდა დაყოფა | შენიანი, დალიანი, Anshan, ფუშუნი, Benxi, დანდუნი, ძინჯოუ, ინგქოუ, Fuxin, Liaoyang, Panjin, Tieling, 朝阳 და Huludao |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Li Lecheng |
| დაარსდა | 1907 |
| ფართობი |
145,900 კმ² |
| მოსახლეობა | 43,746,323 კაცი (2010) |
| სიმჭიდროვე |
289 კაცი/კმ² |
| ეროვნული შემადგენლობა |
ჩინელები 84% |
| სასაათო სარტყელი | UTC+8 |
| ოფიციალური საიტი | ln.gov.cn |
|  |
| **ლიაონინი** ვიკისაწყობში |

ბიზნეს ცენტრი ლიაონინში
**ლიაონინი** (ჩინ.: 辽宁; ფინინი Liáoníng) — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — შენიანი. მოსახლეობა — 43,746,323 ადამიანი (მე-14 ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.)

## გეოგრაფია

ლიაონინის პროვინციის ფართობი შეადგენს 145 900 კმ².

## ადმინისტრაციული დაყოფა

ლიაონინის პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 14 მუნიციპალიტეტად და 2 ქალაქად:

| რუკა | № | სახელი | ჩინურად | ფინინი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | შენიანი | 沈阳市 | Shěnyáng Shì |
| 2 | დალიანი | 大连市 | Dàlián Shì |
| 3 | ანშანი | 鞍山市 | Ānshān Shì |
| 4 | ბენსი | 本溪市 | Běnxī Shì |
| 5 | ჩაოიანი | 朝阳市 | Cháoyáng Shì |
| 6 | დანდუნი | 丹东市 | Dāndōng Shì |
| 7 | ფუშუნი | 抚顺市 | Fǔshùn Shì |
| 8 | ფუსინი | 阜新市 | Fùxīn Shì |
| 10 | ხულუდაო | 葫芦岛市 | Húludǎo Shì |
| 12 | ძინჯოუ | 锦州市 | Jǐnzhōu Shì |
| 13 | ლიაოიანი | 辽阳市 | Liáoyáng Shì |
| 14 | პანძინი | 盘锦市 | Pánjǐn Shì |
| 15 | ტელინი | 铁岭市 | Tiělǐng Shì |
| 16 | ინკოუ | 营口市 | Yíngkǒu shì |

## იხილეთ აგრეთვე

* ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ლიაონინი ოფიციალური საიტი
# ხუანგშანი

| ხუანგშანი |
| --- |
|
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი |
|  |
| სტატუსი | მსოფლიო მემკვიდრეობა |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
| მსოფლიო მემკვიდრეობა |
| ტიპი |
ბუნებრივი |
| კრიტერიუმები |
ii, vii, x |
| რეგიონი |
აზია-ოკეანეთი |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
1990  (მე-14 სესია) |
| ნომერი |
547 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 547 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**ხუანგშანი** (ჩინ.: 黃山, *ყვითელი მთა*) — მთათა სისტემა აღმოსავლეთ ჩინეთში, ანხუეის პროვინციის სამხრეთ ნაწილში. გამოირჩევა თავის პეიზაჟებით, განსაკუთრებულად გამოკვეთილი გრანიტის მწვერვალებით, ხუანშანის ფიჭვის ხეებით. ხშირად ხუანშანი ტრადიციული ჩინური მხატვრობისა და ლიტერატურის შთაგონების წყაროა, ისევე როგორც თანამედროვე ფოტოგრაფიის. დღეს ის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლსა და ჩინეთის ერთ-ერთ უმთავრეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

მთათა სისტემა მრავალ მწვერვალს მოიცავს, ზოგიერთი მათგანის სიმაღლე 1000 მეტრია ზღვის დონიდან. მსოფლიო მემკვიდრეობის ზონაში მოქცეულია 154 კმ² ტერიტორია, 142 კმ² კი ბუფერულ ზონას წარმოადგენს. ეს მთები მეზოზოურ ერაში, 100 მილიონი წლის წინ ჩამოყალიბდა.

ცინის დინასტიის ზეობისას, მთების სახელი იშანი იყო, თანამედროვე სახელი მას 747 წელს პოეტმა ლი ბომ უწოდა.

რეგიონის მცენარეულობა დამოკიდებულია სიმაღლეზე. 1100 მეტრის დაბლა გავრცელებულია ზომიერი ტყეები, 1800 მეტრამდე - ფოთოლმცვივანი ტყეები, მის მაღლა კი ალპური ვეგეტაცია, რომელიც ძირითადად ფიჭვისა და დაბალი მცენარეულობისგან შედგება.

ხუანგშანი მწვერვალები ხშირად ღრუბლების მაღლა ექცევიან და და წარმოქმნიან სანახაობრივ ფენომენს, ე.წ *ღრუბლების ზღვას*, რომელიც უზომოდ შთამბეჭდავია და უამრავ ტურისტს იზიდავს.

## გალერეა

|  |
| --- |
| *
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
 |

## იხილეთ აგრეთვე

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
Huangshan Mountains ხუანშანის მიმოხილვა
* ხუანშანის მთების ტურისტული გზამკვლევი დაარქივებული 2008-12-31 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ცინხაი

| პროვინცია |
| --- |
| ცინხაი 青海省 |
|  |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
| ადმ. ცენტრი | სინინი |
| შიდა დაყოფა | სინინი, Haidong, Haibei Tibetan Autonomous Prefecture, Huangnan Tibetan Autonomous Prefecture, Hainan Tibetan Autonomous Prefecture, Golog Tibetan Autonomous Prefecture, Yushu Tibetan Autonomous Prefecture და Haixi Mongol and Tibetan Autonomous Prefecture |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Liu Ning და Wu Xiaojun |
| დაარსდა | 1928 |
| ფართობი |
721,000 კმ² |
| მოსახლეობა | 5,626,722 კაცი (2010) |
| სიმჭიდროვე |
7.48 კაცი/კმ² |
| ეროვნული შემადგენლობა |
ჩინელები 54% |
| სასაათო სარტყელი | UTC+8 |
| ოფიციალური საიტი | qh.gov.cn |
|  |
| **ცინხაი** ვიკისაწყობში |

ცინხაის ტბის სატელიტური ფოტოსურათი
**ცინხაი** (ჩინ.: 青海; ფინინი Qīnghǎi) — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — სინინი. მოსახლეობა — 5,626,722 ადამიანი (30-ე ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.)

## გეოგრაფია

ცინხაის პროვინციის ფართობი შეადგენს 721,000 კმ².

## ადმინისტრაციული დაყოფა

ცინხაის პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 8 მუნიციპალიტეტად:

| რუკა | № | სახელი | ჩინურად | ფინინი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | ხაისი-მონღოლეთი-ტიბეტის აო | 海西蒙古族藏族自治州 | Hǎixī Měnggǔzú Zàngzú Zìzhìzhōu |
| 2 | ხაიბეი-ტიბეტის აო | 海北藏族自治州 | Hǎiběi Zàngzú Zìzhìzhōu |
| 3 | სინინი | 西宁市 | Xīníng Shì |
| 4 | ხაიდუნის ოლქი | 海东地区 | Hǎidōng Dìqū |
| 5 | ხაინანი-ტიბეტის აო | 海南藏族自治州 | Hǎinán Zàngzú Zìzhìzhōu |
| 6 | ხუანანი-ტიბეტის აო | 黄南藏族自治州 | Huángnán Zàngzú Zìzhìzhōu |
| 7 | იუიშუ-ტიბეტის აო | 玉树藏族自治州 | Yùshù Zàngzú Zìzhìzhōu |
| 8 | გოლოგი-ტიბეტის აო | 果洛藏族自治州 | Guǒluò Zàngzú Zìzhìzhōu |

## იხილეთ აგრეთვე

* ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ცინხაი ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-10-01 საიტზე Wayback Machine.
# არხი (ჰიდროგრაფია)

„სამეფო არხი“ ირლანდიაში
შუა გერმანიის არხი
არხი ჩეხეთში
**არხი** — გრუნტში გაყვანილი (თხრილში ან ყრილში) გაყვანილი კალაპოტი (წყალსატარი), რომელშიც წყალი დაწნევის გარეშე მიედინება. დანიშნულების მიხედვით არხი შეიძლება იყოს ენერგეტიკული (სადერივაციო), სარწყავი (საირიგაციო), სანაოსნო (სანავიგაციო), სადრენაჟო (ჭაობების ამოსაშრობი), წყალმომარაგების, ხე-ტყის დასაცურებელი, თევზსატარი, კომპლექსური და სხვ.

არხის განივი კვეთის ფორმას განაპირობებს მისი დანიშნულება, გრუნტის სამშენებლო თვისებები, მიწის სამუშაოთა შესრულების პირობები და სხვ.
რბილ გრუნტში გაყვანილი არხის კვეთი უმთავრესად ტრაპეციული და პოლიგონალური ფორმისაა.

## არხების სახეობები

ვეებერთელა სახომალდო არხებმა, რომლებიც ზღვებსა და ოკეანეებს აერთებენ, საოცრად შეამცირა დრო, რომლებიც გემებს მსოფლიოს გარშემო შემოსასვლელად სჭირდებოდა. სუეცის არხი ხმელეთშუა და წითელ ზღვებს აერთებს, რითაც ევროპიდან მიმავალ გემებს საშუალებას აძლევს, ისე ჩავიდნენ ინდოეთსა და ჩინეთში, რომ აფრიკას არ შემოუარონ. სხვა არხები მდინარეებსა და ტბებს აკავშირებს. წმინდა ლავრენტის არხი, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკაში ერისა და ონტარიოს ტბებს შორის გაჭრეს, ზემო ტბის უკიდურეს დასავლეთს ატლანტის ოკეანესთან აკავშირებს საზღვაო გზით, რომლის სიგრძე 3830 კბი-ია. ევროპაში ფართო ქსელი აერთიანებს რაინს, რონასა და სხვა მთავარ მდინარეებს. ეს ნიშნავს, რომ შესაძლებელი გახდა დიდი ტვირთის გადაზიდვა შორს მანძილზე, ქვეყნიდან ქვეყანაში, კონტინენტის მთელ ტერიტორიაზე.

## რაბი

წყალს არ შეუძლია აღმართზე ასვლა, ამიტომ თუ არხი მთაგორიან ადგილზე გაჰყავთ, გზადაგზა რაბებს აყენებენ. რაბი არხის ნაწილია, რომელსაც თავსა და ბოლოში წყალგაუმტარი ტიხარი აქვს. ტიხრების წყლის დონე აქეთ-იქით განსხვავებულია. რაბში წყლის დონის ცვალებადობით გემს და ნავს შეუძლია წყლის ერთი დონიდან მეორეზე გადავიდეს. რაბში, რომელსაც ბიეფი ჰქვია, ნავი შეიძლება 9 მეტრამდე აწიოს ან დაწიოს.

## არხების ისტორია

სარწყავი არხების გათხრა სულ ცოტა ძვ.წ. 3000 წლიდან დაიწყეს. რომაელებს ჩრდილოეთ ევროპაში არხთა მთელი სისტემები გადაჰყავდათ სამხედრო გადაზიდვისათვის. XIII და XIV საუკუნეებში ნიდერლანდებში საშრობ (სადრენაჟო) არხებს იყენებდნენ ნავებით ტვირთის გადასატანად. XVII საუკუნეში რამდენიმე მნიშვნელოვანი არხი გაიყვანეს საფრანგეთში. დიდ ბრიტანეთში არხების გაყვანა დაახლოებით 1750 წელს, ლანკაშირში ბრინდლის მიერ გაყვანილი ბრიჯოუტერის არხით დაიწყო. ასევე სარწყავი არხები გაჰყავდათ უძველეს დროში ეგვიპტეში, ჩინეთში და ინდოეთის გვალვიან რაიონებში.

## ლიტერატურა

* *შენგელია პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 617-618.