Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# შეიარაღებული ძალები

**შეიარაღებული ძალები** — სახელმწიფოს შეიარაღებული ორგანიზაცია, რომელიც შედგება შეიარაღებული ძალების სხვადასხვა სახეობებისაგან, ჯარების გვაროვნებებისაგან, მმართველობის ორგანოებისაგან და ზურგის სამსახურებისაგან. შეიარაღებული ძალების უმთავრეს დანიშნულებას წარმოადგენს სახელმწიფო ინტერესების დაცვა სამხედრო ძალის გზით. უმეტეს ქვეყნებში შეიარაღებულ ძალებში შედის შემდეგი სახეობები: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საჰაერო ძალები და სამხედრო-საზღვაო ძალები. შეიარაღებული ძალები ითვლება კანონიერ შეიარაღებულ ფორმირებად, რომელიც ფინანსდება ქვეყნის ბიუჯეტიდან. სახელმწიფოს ტერიტორიაზე არსებული (მოქმედიც და უმოქმედოც) ნებისმიერი სახის შეიარაღებულ პირთა ორგანიზებული ერთობლიობა ცხადდება უკანონო შეიარაღებულ ფორმირებად.

## იხილეთ აგრეთვე

* სახმელეთო ჯარები

## რესურსები ინტერნეტში

* შეიარაღებული ძალები საიტზე Curlie
* Military Expenditure % of GDP
# ვალუტა

„ჯიაოზი“ — მსოფლიოს უძველესი ქაღალდის ფული.
**ვალუტა** იტალ. valuta – ფასი, ღირებულება) — ამა თუ იმ ქვეყნის ფულის ერთეული, ასევე უცხო სახელმწიფოების ფულის ნიშნები, აგრეთვე საკრედიტო და საგადასახდელო დოკუმენტები (თამასუქების, ჩეკების, ბანკნოტების სახით), რომლებიც გამოხატულია უცხოური ფულის ერთეულებით და გამოიყენება საერთაშორისო ანგარიშსწორებაში (უცხოური ვალუტა).

გამოყენების რეჟიმის მიხედვით ვალუტა შეიძლება იყოს თავისუფლად კონვერტირებადი, ნაწილობრივ კონვერტირებადი და არაკონვერტირებადი.

* თავისუფლად კონვერტირებადი — იმ ქვეყნების ვალუტა, რომელთა კანონმდებლობით ვალუტასთან დაკავშირებული ოპერაციები პრაქტიკულად შეუზღუდავია. ასეთი ვალუტა სპეციალური ნებართვის გარეშე იცვლება ნებისმიერ სხვა ვალუტაზე. მაგალითად, აშშ დოლარი, ბრიტანული გირვანქა სტერლინგი, იაპონური იენა, ევრო და სხვ.

* ნაწილობრივ კონვერტირებადი — იმ ქვეყნების ვალუტა, სადაც გარკვეული წრის სავალუტო ოპერაციებზე შეზღუდვებია შენარჩუნებული.

* არაკონვერტირებადი — იმ ქვეყნების ვალუტა, სადაც მოქმედებს სხვადასხვა სახის შეზღუდვა და აკრძალვა ეროვნულ და უცხო ქვეყნების ვალუტის შემოტანა-გატანაზე, ვალუტისა და სავალუტო ფასეულობათა ყიდვა-გაყიდვაზე, მის გაცვლაზე.

## ვალუტის ბაზარი

ვალუტის ყიდვა-გაყიდვა ხდება ვალუტის ბაზარზე, სადაც ეს პროცესი მიმდინარეობს ვალუტაზე მოთხოვნა-მიწოდების საფუძველზე. ვალუტის ბაზარი უზრუნველყოფს საერთაშორისო ანგარიშსწორებასა და სავალუტო რისკის დაზღვევას, ვალუტის რეზერვის დივერსიფიკაციას, სავალუტო ინტერვენციას. ვალუტის ბაზრის მთავარი სუბიექტები არიან ბანკები, რომლებიც ფლობენ ფილიალთა ფართო ქსელს. ამასთან, ვალუტის ბაზარზე სავალუტო ოპერაციები ხორციელდება როგორც ბანკებს, ასევე ბანკებსა და საკუთარ კლიენტებს შორის (საერთაშორისო ანგარიშსწორება საგარეო ვაჭრობის, ტურიზმის, მომსახურების, კერძო გზავნილების, კაპიტალის მოძრაობის ხაზით და სხვ.). უმსხვილესი საერთაშორისო სავალუტო ბაზრებია: ნიუ-იორკის, ლონდონის, ტოკიოს, პარიზის, მაინის ფრანკფურტის, ციურიხის, ჰონკონგის, სინგაპურის, ბაჰრეინის და ა.შ.

## ვალუტის კურსი

ვალუტის კურსი არის სხვადასხვა ქვეყნების ფულად ერთეულებს შორის თანაფარდობა. ვალუტის კურსის სიდიდეზე გავლენას ახდენს სხვადასხვა ფაქტორი, მათ შორის ვალუტის მსყიდველობითუნარიანობა, ქვეყნის საგადასახდელო ბალანსი, ინფლაციის დონე, ქვეყნის განვითარების საერთო ეკონომიკური დონე, წარმოებული პროდუქციის კონკურენტუნარიანობა მსოფლიო ბაზარზე, წარმოების ეფექტიანობა, პოლიტიკური სტაბილურობა, სუბიექტური ფაქტორები, როგორიცაა ნდობა, რწმენა, ინფლაციური მოლოდინი მოცემული ვალუტისადმი და მოცემული ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების პერსპექტიულობა.

## ლიტერატურა

* ვალუტა // ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.

## იხილეთ აგრეთვე

* მსოფლიოს ვალუტები

## რესურსები ინტერნეტში

* Foreign Currency Trading დაარქივებული 2005-12-10 საიტზე Wayback Machine.
# კუნძული

კუნძული ფერნანდუ-დი-ნორონია
**კუნძული** — ხმელეთის მონაკვეთი, რომელიც ყოველი მხრიდან გარემოცულია ოკეანის, ზღვის, ტბის ან მდინარის წყლით. კონტინენტთან შედარებით მცირე ზომისაა. გვხვდება როგორც ცალკეული კუნძულები, ისე კუნძულთა ჯგუფები — არქიპელაგები.

ოკეანეებსა და ზღვებში განარჩევენ კონტინენტურ, გარდამავალი ზონისა და ოკეანურ კუნძულებს.

კონტინენტური კუნძულებია მაგალითად, გრენლანდია, კალიმანტანი, მადაგასკარი, რომლებიც კონტინენტის წყალქვეშა კიდის ფარგლებში ოკეანის ზედაპირზე ამოდიან და მკვიდრი ქანებით არიან ნაგები. ზოგი პატარა კუნძული ზვირთცემის აკუმულაციური მოქმედების შედეგადაც წარმოიქმნება.

გარდამავალი ზონის კუნძულები ძირითადად ვულკანური წარმოშობისაა, ზოგან მარჯნის კუნძულებია.

ოკეანური კუნძულები გავრცელებულია ოკეანის ფსკერის ფარგლებში და შუაოკეანურ ქედებზე. მდინარესა და ტბაში განასხვავებენ ნარიყითა და ეროზიის შედეგად წარმოქმნილ კუნძულებს.

## იხილეთ აგრეთვე

* კუნძულების სია ფართობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 76.
# სირდარია

| სირდარია |
| --- |
|  სირდარიის აუზი არალის ზღვის 1960 წლის მდგომარეობით |
|  |
| ქვეყანა |  ყაზახეთი,  ყირგიზეთი,  უზბეკეთი, |
|  |
| სიგრძე |
2,212 კმ |
| აუზის ფართობი |
219,000 კმ² |
|  სირდარია ვიკისაწყობში |

**სირდარია** — მდინარე ცენტრალურ აზიაში. წარმოიქმნება ორი მდინარის — ნარინისა და ყარა-დარიას შერწყმის შედეგად. თავის მხრივ, ნარინი სათავეს იღებს ყირგიზეთში, ტიან-შანის მთებში და ყარა-დარია აღმოსავლეთ უზბეკეთში. შემდეგ გაედინება ყაზახეთის ტერიტორიაზე და ერთვის არალის ზღვის ნარჩენებს.

სირდარიას მნიშვნელობა ცენტრალური აზიის რეგიონისთვის მართლაც დიდია — ის რწყავს ბამბის ნათესებს. მდინარიდან საირიგაციო არხების გაყვანა ჯერ კიდევ XVIII საუკუნიდან დაიწყო და მასიური ხასიათი მიიღო საბჭოთა პერიოდში, რამაც საბოლოოდ ეკოლოგიური კატასტროფა გამოიწვია — არალის ზღვის თითქმის გაქრობა. ვინაიდან ბამბის ნათესებზე მილიონობით ადამიანის არსებობაა დამოკიდებული, საეჭვოა ეს სიტუაცია გამოსწორდეს.

მდინარის სიგრძეა 2 212 კმ, აუზის ფართობი 219 000 კმ².

## რესურსები ინტერნეტში

* სირდარია - ბრიტანიკა
* BBC სირდარიის სურათები
# ხუანხე

| ხუანხე |
| --- |
|  |
|  |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
|  |
| სიგრძე |
5,464კმ. კმ |
| აუზის ფართობი |
742,443 კმ² კმ² |
|  ხუანხე ვიკისაწყობში |

ხუანხე ქალაქ ლანცუსთან
**ხუანხე**, *იგივე* **ყვითელი მდინარე** (ჩინ.: 黃河) — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე. სიგრძით მეორეა ჩინეთში და მეშვიდე მსოფლიოში. სიგრძე შეადგენს 5,464 კმ-ს. სათავეს იღებს დასავლეთ ჩინეთში, ცინხაის პროვინციაში, ბაიან-ჰარის მთებში. ამის შემდეგ, გადაკვეთს ჩინეთის 9 პროვინციას და ჩაედინება ბოჰაის ზღვაში. ხუანხეს აუზი აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 1900 კმ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 1100 კმ-ზე, ხოლო ფართობი შეადგენს 742,443 კმ²-ს.

ხუანხეს ჩინური ცივილიზაციის აკვანს უწოდებენ, რადგან სწორედ მის აუზში ჩაისახა ადრეული ჩინეთის ისტორიაში ყველაზე აყვავებული - ჩრდილოეთ ჩინური ცივილიზაცია.

## რესურსები ინტერნეტში

* ხუანხეს შენარჩუნების კომისია დაარქივებული 2011-07-07 საიტზე Wayback Machine.
* ყვითელი მდინარე დაარქივებული 2005-12-01 საიტზე Wayback Machine.
* ხუანხეს დელტა
* მოხსენება საერთაშორისო მდინარეებზე
# მერილენდი

| **მერილენდი** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| მერილენდის დროშა | მერილენდის გერბი |

 |
| მეტსახელი: | Old Line State  |
| დევიზი: | Fatti maschii, parole femine  |
|  |
| დედაქალაქი | ანაპოლისი  |
| ოფიციალური ენა |  |
| გუბერნატორი |
ვეს მური |
| საკანონმდებლო ორგანო | მერილენდის გენერალური ასამბლეა |
| ფართობი | 32 131  კმ² |
| მოსახლეობა | 6 177 224  კაცი |
| უმაღლესი წერტილი | ჰოი-კრესტი  |
| უდაბლესი წერტილი | ატლანტის ოკეანე  |
| შტატი გახდა | 28 აპრილი, 1788  |
| სასაათო სარტყელი | ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთი დრო, ამერიკა/ნიუ-იორკი, UTC-5 და UTC-4 |
| საფოსტო აბრევიატურა | MD  და Md. |
| მოსაზღვრე რეგიონები | დელავერი , კოლუმბიის ოლქი , ვირჯინია , დასავლეთი ვირჯინია  და პენსილვანია  |
| ადმინისტრაციული დაყოფა | გაშლა
სია
* :::ალეგეინის ოლქი , ენ-არანდელის ოლქი , ბალტიმორი , ბალტიმორის ოლქი , კალვერტის ოლქი , კაროლინის ოლქი , კეროლის ოლქი , სესილის ოლქი , ჩარლზის ოლქი , დორჩესტერის ოლქი , ფრედერიკის ოლქი , გარეტის ოლქი , ჰარფორდის ოლქი , ჰოვარდის ოლქი , კენტის ოლქი , მონტგომერის ოლქი , პრინს-ჯორჯის ოლქი , კუინ-ენის ოლქი , სომერსეტის ოლქი , ტელბოტის ოლქი , ვაშინგტონის ოლქი , უაიკომიკოს ოლქი , ვუსტერის ოლქი  და სენტ-მერის ოლქი
 |
| საიტი | maryland.gov |
| **მერილენდი** ვიკისაწყობში |

**მერილენდი** (ინგლ. Maryland) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს სამხრეთ ატლანტიკურ რეგიონში. სახელი ეწოდა ჩარლზ I-ის მეუღლის, დედოფალ ანრიეტა-მარის პატივსაცემად. 1634 წელს შეიქმნა კოლონია, 1788-დან აშშ-ს შტატია.

* **ფართობი** – 32 160 კმ², წყლის პროცენტული რაოდენობა–21%.
* **მოსახლეობა** - 5,535 ათასი (თეთრი 70,5 %, აფროამერიკელი 24,6 %, აზიელი 2,5 %, ლათინურამერიკელი 2,3 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 80,3 %.
* **ქალაქები** – ანაპოლისი (დედაქალაქი), 33 234, ბალტიმორი, 675 ათასი, დანდალკი, 66 ათასი.
* **თავისებურებები** - ბალტიმორის ყურე, აშშ-ს საზღვაო აკადემია ანაპოლისში, ისტორიული ფორტი მაკ-ჰენრი.
* **ცნობილი ადამიანები** – ედგარ ალან პო, ჰარიეტ ტაბმენი, აპტონ სინკლერი, ბილი ჰოლიდეი.

## სქოლიო
# მალიორკა

მალიორკა| მშობ. სახელი: Mallorca |
| --- |
| გეოგრაფია |
|  |
| მდებარეობა |
ბალეარის კუნძულები |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
3640,16 კმ² |
| **ესპანეთი** |
| დემოგრაფია |
| მოსახლეობა |
3640,16 (2005) |
| სიმჭიდროვე |
213,678 /კმ² |

**მალიორკა** ან *მაიორკა* — კუნძული ხმელთაშუა ზღვაში, უდიდესია ბალეარის კუნძულთა ჯგუფში. ეკუთვნის ესპანეთს. ფართობი 3640,16 კმ². რელიეფი უმთავრესად ტალღოვანი ვაკეა. ჩრდილო-დასავლეთით არის 1445 მეტრამდე სიმაღლის მთები, ჩრდილო-აღმოსავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირები დანაწევრებულია დიდი უბეებით. ლანდშაფტი ხმელთაშუა ზღვის ტიპისაა. მისდევენ მეხილეობას, თევზჭერას. კუნძულზე არის საკურორტო ზონები. განვითარებულია ტურიზმი.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 389.
# აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები

| აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები United States Air Force |
| --- |
|  |
| აქტიური | 18 სექტემბერი, 1947 - დღემდე |
| ქვეყანა | ამერიკის შეერთებული შტატები |
| დევიზი | "Above All"- "უპირველეს ყოვლისა" |
| ფერები | ულტრამარინი ლურჯი და ოქროსფერი ყვითელი          |
| ბრძოლები | პირველი მსოფლიო ომი მეორე მსოფლიო ომი კორეის ომი ვიეტნამის ომი სპარსეთის ყურის ომი კოსოვო ოპერაცია დაუმარცხებელი თავისუფლება ერაყის ომი |
| მეთაურები |
| შტაბის მეთაური | გენერალი ნორტონ ა. შვარცი |
| შტაბის ვიცე-მეთაური | გენერალი დანკან მაკნეიბი |
| მთავარი მასტერ-სერჟანტი | როდნი ჯ. მაკკინლი |
| განმასხვავებელი ნიშნები |
| აშშ-ის საჰაერო ძალების სიმბოლო |  |
| ემბლემა |  |
| საფრენი აპარატები |
| მოიერიშე | F-15E, A-10, AC-130 |
| ბომბდამშენი | B-52H, B-1B, B-2 |
| ელექტრონული | E-3, E-8, EC-130, EC-135 |
| გამანადგურებელი | F-22, F-15C, F-16 |
| ვერტმფრენი | UH-1N, HH-60 |
| მზვერავი | U-2, RC-135, Q-4, Q-1 |
| სავარჯიშო | T-6, T-37, T-38, T-43, T-1, TG-10 |
| სატრანსპორტო | C-17, C-5, C-130, C-135, VC-25, C-32, C-9, CV-22, C-37, C-21, C-12, C-40, KC-10, KC-135 |

**აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები** (ინგლ. United States Air Force) — აშშ-ის შეიარაღებული ძალების საჰაერო და კოსმოსური დანაყოფი. პირადი შემადგენლობისა და შეიარაღების რაოდენობით ყველაზე დიდი საჰაერო ძალებია მსოფლიოში. მის დაქვემდებარებაშია: სტრატეგიული სარაკეტო დანაყოფი, სამხედრო-კოსმოსური ძალები, ჰაერსაწინააღმდეგო და რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვითი ძალები, სპეცდანიშნულების დანაყოფები და სხვა.

## ინტერნეტ-რესურსები

* აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების ოფიციალური საიტი
* Official USAF Recruiting site
# ალექსანდრია

| ქალაქი |
| --- |
| ალექსანდრია الإسكندرية |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  ეგვიპტე |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა | ძვ. წ. 331 |
| პირველი ხსენება |
331 BCE |
| ფართობი |
2,679 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
−1 მეტრი |
| ოფიციალური ენა | არაბული ენა |
| მოსახლეობა | 4,110,015 კაცი (2006) |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+2, ზაფხულში UTC+3 |
| სატელეფონო კოდი | 03 |
| საფოსტო ინდექსი | 21500 |
| ოფიციალური საიტი | alexandria.gov.eg |
|  |
| **ალექსანდრია** ვიკისაწყობში |

ანტიკურობა და თანამედროვეობა გვერდიგვერდ დგას ეგვიპტის ამ მთავარ ხმელთაშუაზღვისპირა პორტზე
**ალექსანდრია** (არაბ. الإسكندرية [al-’Iskandariya], ძვ. ბერძნ. Ἀλεξάνδρεια, კოპტ. ⲁⲗⲉⲝⲁⲛⲇⲣⲓⲁ ან ⲣⲁⲕⲟϯ [Rakotə]) — ქალაქი ეგვიპტეში. სახელი მისი დამფუძნებლის, ალექსანდრე დიდის პატივსაცემად დაერქვა და როგორც ეგვიპტის პტოლემეური მმართველების სატახტო ქალაქი, მყისვე გახდა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქი ელინისტურ სამყაროში - ჩამორჩებოდა რა მხოლოდ რომს მისი სიდიდითა და სიმდიდრით ანტიკურობის ხანის განმავლობაში. თუმცა ეგვიპტის შუა საუკუნეების მაჰმადიანი მმართველების მიერ კაიროს დაფუძნების შემდეგ ალექსანდრიის სტატუსი, როგორც ქვეყნის დედაქალაქისა, მალევე დასრულდა. ამან დასაბამი მისცა მის დაღმასვლას და ოსმალეთის იმპერიის პერიოდში ის უკვე იმდენად დაკნინდა, რომ მხოლოდ მცირე მეთევზეთა სოფლადღა მოიხსენიებოდა.
ანტიკურ ხანაში ალექსანდრია ცნობილია იყო მისი შუქურით (მსოფლიოს შვიდ საოცრებათა შორის ერთ-ერთი) და ბიბლიოთეკით (მსოფლიოში უდიდესი). ალექსანდრიის მიდამოების არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო 1994 წელს, რამაც ალექსანდრიის პტოლემეოსის დინასტიის პერიოდის მრავალი დეტალი გამოავლინა.

## დაძმობილებული ქალაქები

* ბრატისლავა, სლოვაკეთი
* ოდესა, უკრაინა
* კლივლენდი, აშშ
* კონსტანცა, რუმინეთი
* კაზანლიკი, ბულგარეთი
* დურბანი, სამხრეთ აფრიკა
* სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი
* შანჰაი, ჩინეთი
* ბალტიმორი, აშშ

## კლიმატი

| **წლიური ამინდი — Alexandria** |
| --- |
| თვე | იან | თებ | მარ | აპრ | მაი | ივნ | ივლ | აგვ | სექ | ოქტ | ნოე | დეკ | წელი

  |
| საშუალო მაღალი °C (°F) | 18.1 (65) | 19.3 (67) | 20.9 (70) | 23.0 (73) | 25.5 (78) | 28.6 (83) | 29.7 (85) | 30.4 (87) | 29.6 (85) | 27.6 (82) | 23.7 (75) | 19.8 (68) | 24,93 (77)
  |
| საშუალო დღიური °C (°F) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| საშუალო დაბალი °C (°F) | 9.1 (48) | 9.3 (49) | 10.8 (51) | 13.4 (56) | 16.6 (62) | 20.3 (69) | 22.8 (73) | 23.1 (74) | 21.3 (70) | 17.8 (64) | 14.3 (58) | 10.6 (51) | 15,78 (60)

  |
| ნალექი მმ (დუიმი) | 55.2 (2.2) | 29.2 (1.1) | 14.3 (0.6) | 3.6 (0.1) | 1.3 (0.1) | 0.01 (0) | 0.03 (0) | 0.1 (0) | 0.8 (0) | 9.4 (0.4) | 31.7 (1.2) | 52.7 (2.1) | 195,94 (7,7)
  |
| *წყარო: World Meteorological Organization (UN) 27-09-2009* |

## იხილეთ აგრეთვე

* ეგვიპტის ქალაქები

## რესურსები ინტერნეტში

* Official website
* Expatriates in Alexandria დაარქივებული 2008-11-20 საიტზე Wayback Machine.
* British Council's Lawrence Durrell Celebration in Alexandria
* Richard Stillwell, ed. *Princeton Encyclopedia of Classical Sites*, 1976: დაარქივებული 2007-10-11 საიტზე Wayback Machine.  “Alexandria, Egypt”
* Hidden Egyptian City Found Beneath Alexandria დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* Alexandria in the First Century

## სქოლიო