Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# არიავარტა

არიავარტა ვედურ პერიოდში
**არიავარტა** (Āryāvarta, आर्यावर्त, „არიელთა სამყოფელი“) — ჩრდილოეთ ინდოეთის სახელწოდება კლასიკურ სანსკრიტულ ლიტერატურაში. „მანი–სმრიტი“ გვაზლევს დაზუსტებულ ადგილა ამ სახელწოდების ქვეშ — „მიწა ჰიმალაებსა და ვინდჰიას, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ზღვებს შორის“ (2.22). „ვასიშტჰა–დჰარამასუტრას“ თანახმად (I.8-9 и 12-13), არიავარტა მდებარეობს აღმოსავლეთით იმ ადგილიდან, სადაც მდინარე სარასვატი იკარგება უდაბნოში, კალაკავანიდან დასავლეთით, პატიატრას მთიდან და ვინდჰიადან ჩრდილოეთით და ჰიმალაებიდან სამხრეთით.

ზოგიერთი ლიტერატურა კიდევ უფრო აზუსტებს გეოგრაფიულ ადგილს, კერძოდ, მინიშნებულია, რომ არიაბარტა მდებარეობს მდინარეების განგისა და ჯამუნას შუამდინარეთში. ზოგიერთ დჰარმასუტრაში აღწერილია გამოსყიდვის რიტუალი, რომელიც უნდა შეესრულებინათ არიელებს არიავარტას საზღვრების გადაკვეთისას.

## ლიტერატურა

* კანე, პანდურანგ ვამან: *დჰარმასუტრას ისტორია: (ძველი და შუა საუკუნეების რელიგიური და სამოქალაქო სამართალი)* ბანდარკარის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი, როონა (1962—1975)
* შტეინი, ბ; 2010: ინდოეთის ისტორია (2 წიგნად), ISBN 978-1-4051-9509-6.

## რესურსები ინტერნეტში

* საგანმანათლებლო, სოციალური და რელიგიური ორგანიაზაცია
# ნამცო

| ნამცო
  |
| --- |
|  ნამცო |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **მდებარეობა** |  ჩინეთი
 |
| **სიმაღლე ზღვის დონიდან** | 4718 მ
 |
| **სიგრძე** | 70 კმ
 |
| **სიგანე** | 30 კმ
 |
| **ფართობი** | 1920 კმ²
  |
| **საშუალო სიღრმე** | 33 მ
 |
| **მაქსიმალური სიღრმე** | 125 მ
 |
|  |

**ნამცო** (მონღოლურად **თენგრი-ნური** — ზეციური ტბა) — გაუდინარი მლაშე ტბა ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩინეთში. მდებარეობს ნიენჩენ-ტანგლის ქედის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 4718 მ სიმაღლეზე. ფართობი 1920 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 125 მ. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 70 კმ-ზე. ტბაში არის ხუთი უკაცრიელი კუნძული. ხანგრძლივი დროის განმავლობაში დაფარულია ყინულით. მეტწილად საზრდოობს მდნარი და მიწისქვეშა წყლით. მდიდარია თევზით. ნაპირთან გაშენებულია მონასტერი.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ნამცო“** ვიკისაწყობში.
* ნამცო — გეოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)
# ნასხლეტი

**ნასხლეტი** — დედამიწის ქერქის ამგები ქანების წყვეტითი დისლოკაცია, რომლის დროსაც ქანების შეფარდებითი გადაადგილება ხდება ნაპრალის შვეული ან დახრილი ზედაპირის გასწვრივ ისე, რომ ქანების ზედა, კიდული ბაგე ქვევით მოძრაობს, ქვედა ბადე კი — ზევით. ორი ან რამდენიმე ნასხლეტის კომბინაციით შეიძლება განვითარდეს გრაბენი, ჰორსტი ან ნასხლეტის საფეხურებრივი სისტემა. ნასხლეტი ვითარდება დედამიწის ქერქის გაჭიმვის პირობებში. დიდი ნასხლეტების ამპლიტუდა რამდენიმე კმ აღწევს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 327.
# არქათაღი

| არქათაღი
  |
| --- |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  ჩინეთი
 |
| **სიმაღლე** | 7723 მ
 |
| **სიგრძე** | 650 კმ |
| **ამგებელი ქანები** | გრანიტი, გნაისი, ქვიშაქვა
 |
|  |

**არქათაღი** (უიღ. Arka taĝ), *პრჟევალსკის ქედი* — ქედი ჩინეთში, კუნლუნის ცენტრალურ ნაწილში. სიგრძე დაახლოებით 650 კმ. სიმაღლე 7723 მეტრამდე (მ. ულუგმუზთაღი, კუნლუნში ყველაზე მაღალი). აგებულია ძირითადად გრანიტებით, გნაისებით, ქვიშაქვებით. ჭარბობს კალთებისა და მწვერვალების მწყობრი მოხაზულობები. ფართოდაა გავრცელებული ჩამონაშალები. ქვა-ღორღიანი უდაბნოები ენაცვლება ბალახოვანი მცენარეულობით დაფარულ ტბების ღრმულებსა და მდინარეთა ხეობებს. თხემის ზონაში მარადიული თოვლი და მყინვარებია. ჩრდილოეთ კალთაზე — ოქროს საბადოები. ქედი 1884 წელს აღმოაჩინა რუსმა მოგზაურმა ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ.

## სქოლიო
# უდანშანი

| უდანშანის მთების ძველ შენობათა ანსამბლი |
| --- |
|  |
| ქვეყანა |
{{ქვეყნის მონაცემები  ჩინეთი
| ქვეყნის დროშა2
| name =  ჩინეთი
| variant =
| size =
}} |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
i, ii, vi |
| რეგიონი |
აზია-ოკეანეთი |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
1994  (მე-18 სესია) |
| ნომერი |
705 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 705 705 ინგლ. • 705 რუს. • 705 ფრ. |

**უდანშანი** (ჩინ. 武當山) — მთათა სისტემა ჩინეთში, ხუბეის პროვინციის ქალაქ შიიანის სამხრეთით.

ეს ტერიტორია მიიჩნევა დაოსისტური სამხედრო ხელოვნების ერთ-ერთ აკვნად, რომელიც აქ XVIII საუკუნის დასაწყისში განვითარდა. მთებში მრავალი დაოსისტური მონასტერი მდებარეობს, რომლებსაც უამრავი მნახველი სტუმრობს. ეს წარმოადგენს მედიტაციის შესწავლისა და შესრულების ცენტრებს, ასევე ტრადიციული ჩინური მედიცინისა და დაოსისტური ხელოვნების განვითარების უმნიშვნელოვანეს ცენტრს.

მონასტრების უმრავლესობა იუანისა და ცინის დინასტიების ეპოქაში აშენდა. 1956 წელს აქ აღმოჩენილ იქნა ბრინჯაოს მრავალი ქანდაკება. 1964 - 1978 წლებში ჩინეთში მიმდინარე კულტურული რევოლუციის დროს, მონასტრები დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, მაგრამ ბოლო წლებში კვლავ საკმაოდ პოპულარული გახდა ჩინელ და უცხოელ ტურისტებში, რომლებსაც აქ ისტორიული ღირებულებები და შესანიშნავი ლანდშაფტი იზიდავს.

კულტურული რევოლუციისას დაოსიზმის ბევრმა ლიდერმა ტაივანს შეაფარა თავი, რომლებმაც აქ დაბრუნება მხოლოდ 2005 წელს შეძლეს.

1994 წელს, იუნესკომ მონასტრები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა სახლით „უდანშანის მთების ძველ შენობათა ანსამბლი".

## იხილეთ აგრეთვე

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
უდანშანი UNESCO World Heritage Sites descriptions
* International Wudang Federation (including training in Wudangshan) დაარქივებული 2016-07-18 საიტზე Wayback Machine.
* Wudang Global Federation დაარქივებული 2011-05-04 საიტზე Wayback Machine.
# შანდუნის ნახევარკუნძული

**შანდუნის ნახევარკუნძული** ― ნახევარკუნძული ჩინეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. შეჭრილია ყვითელ ზღვაში 350 კმ-ზე. ნაპირები ძალზე დანაწევრებულია. ბევრია ყურე და უბე. მთები შემოსილია ბუჩქნარით. მთათაშორისი ვაკეები და სანაპირო დაბლობი მჭიდროდ დასახლებულია. საზღვაო ნავსადგურებია ცინდაო, იანტაი, ვეიხაი.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 682.
* შანდუნის ნახევარკუნძული — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
# პრამბანანი

| პრამბანანი |
| --- |
|
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი |
|  |
| სტატუსი | მსოფლიო მემკვიდრეობა |
| ქვეყანა |
{{ქვეყნის მონაცემები  ინდონეზია
| ქვეყნის დროშა2
| name =  ინდონეზია
| variant =
| size =
}} |
| მსოფლიო მემკვიდრეობა |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
i, iv |
| რეგიონი |
აზია-ოკეანეთი |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
1991  (მე-15 სესია) |
| ნომერი |
642 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 642 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**პრამბანანი** — IX საუკუნის ინდუიზმის სატაძრო კომპლექსი კუნძულ იავის ცენტრალურ ნაწილში, ინდონეზიაში. ეძღვნება ტრიმურტის, ინდუიზმის სამებას (ბრაჰმა, ვიშნუ, შივა). კომპლექსი ქალაქი ჯოკიაკარტიდან 18 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარეობს.

ტაძარი უდიდესია ინდონეზიის და ზოგადად, სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის ინდუიზმის ტაძრებს შორის. ხასიათდება მაღალი და წერტილოვანი არქიტექტურით, რაც ტიპიურია ინდუიზმის ტაძრებისათვის. კომპლექსის შუაში მდგომი ყველაზე დიდი ტაძრის სიმაღლე 47 მეტრია. 1991 წელს, იუნესკომ კომპლექსი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.

ტაძარი პირველად ჩვ.წ. 850 წელს აშენდა. მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა XVI საუკუნეში, მიწისძვრის შედეგად.

## იხილეთ აგრეთვე

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## გალერეა

*
*
*
*
* 1895 წ.
* მთავარი ტაძარი
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
პრამბანანი Official site დაარქივებული 2010-08-25 საიტზე Wayback Machine.
* Prambanan map on wikimapia
* Entry on unesco.org
* Exploring Prambanan დაარქივებული 2007-02-03 საიტზე Wayback Machine.
* 360° view on the World Heritage Tour site დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* Accommodation informations about Prambanan Temple დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine.
# AllMusic

| AllMusic |
| --- |
|  |
| საიტი |
allmusic.com |
| საიტის ტიპი |
კომერციული |
| რეგისტრაცია |
არ არის საჭირო |
| ხელმისაწვდომი ენა |
ინგლისური |
| მფლობელი |
All Media Guide (Rovi) |
| შემქნელი |
სტივენ თომას ერლეუაინი |
| გაეშვა |
1991 (1991) |
| Alexa-ს რეიტინგი |  2,937 (2017) |

**AllMusic** (ადრინდელი **All Music Guide**, **AMG**) — ერთგვარი *მუსიკალური სახელმძღვანელო*, რომელსაც All Media Guide ფლობს. AllMusic დაარსდა 1991 წელს პოპულარული კულტურის თაყვანისმცემლის - მაიკლ ერლეუაინის მიერ, როგორც სახელმძღვანელო მომხმარებელთათვის. მომდევნო წელს გამოსცა პირველი ცნობარის სახის წიგნი. AMG ინტერნეტში იპყრობს World Wide Web-ს და თავდაპირველად წვდომადი იყო როგორც Gopher პროტოკოლის საიტი.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
# კენია (1963-1964)

|  |
| --- |
| **კენიაKenya**  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  |  |  → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | დროშა | გერბი |  |

 |
| **დევიზი** „Harambee“ (სუაჰილი) „მოდით ყველამ ერთად ვიმოქმედოთ“ |
| **ჰიმნიEe Mungu Nguvu Yetu* „ოჰ ყოვლის შემოქმედო ღმერთო“  |
|  |
| **დედაქალაქი** | ნაირობი |
| **ენა** | ინგლისური სუაჰილი |
| **ფულის ერთეული** | აღმოსავლეთაფრიკული შილინგი |
| **მმართველობის ფორმა** | ფედერალური საპარლამენტო კონსტიტუციური მონარქია |
| **დედოფალი** |
|  - 1963–1964 | ელისაბედ II |
| **გენერალ-გუბერნატორი** |
|  - 1963–1964 | მალკოლმ მაკდონალდი |
| **პრემიერ-მინისტრი** |
|  - 1963–1964 | ჯომო კენიატა |
| **ისტორია** |
|  - დამოუკიდებლობა | 12 დეკემბერი 1963 |
|  - რესპუბლიკა | 12 დეკემბერი 1964 |
|  |

თანამეგობრობის სამეფო **კენია** (ინგლ. The Commonwealth realm of Kenya) — ხანმოკლე პერიოდის განმავლობაში არსებული სუვერენული სახელმწიფო აფრიკაში. ქვეყანა არსებობდა 1963 წლის 12 დეკემბრიდან 1964 წლის 12 დეკემბრამდე და მისი მმართველი იყო დედოფალი ელისაბედ II. ის იყო კენიის რესპუბლიკის წინამორბედი.

1963 წლის 12 დეკემბერს, ბრიტანეთის კენიის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, სახელმწიფოს მეთაური დედოფალი ელისაბედ II გახდა, როგორც კენიის დედოფალი (გაერთიანებული სამეფოს და კიდევ მრავალი კოლონიის). მონარქის საკონსტიტუციო ოფლებამოსილება ძირითადად კენიის გენერალ-გუბერნატორ მალკოლმ ჯონ მაკდონალდს გადაეცა.

ჯომო კენიატა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი (და მთავრობის მეთაური) გახდა. ელისაბედ II კენიას თავდაპირველად 1952 წლის 6 თებერვალს, დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე ეწვია, ხოლო შემდეგ რამდენჯერმე იმყოფებოდა კენიის რესპუბლიკაში.

კენიის რესპუბლიკა 1964 წლის 12 დეკემბერს დაარსდა და სხვა სახელმწიფოების საერთო თანხმობით გახდა ერთა თანამეგობრობის წევრი. მონარქიის გაუქმების შემდეგ, ჯომო კენიატა კენიის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი გახდა.

## სქოლიო
# ნგელას კუნძულები

ნგელას კუნძულები| მშობ. სახელი: ინგლ. Nggela Islands |
| --- |
|  ნგელას კუნძულების რუკა |
| გეოგრაფია |
| ﻿ / ﻿ |
| მდებარეობა |
წყნარი ოკეანე |
| კოორდინატები | **კოორდინატები: განედი არ არის მითითებული** |
| მთავარი კუნძული |
ნგელა სულე |
| ფართობი |
386 კმ² |
| **სოლომონის კუნძულები** |
| პროვინცია |
ცენტრალური პროვინცია |

**ნგელას კუნძულები** (ინგლ. Nggela Islands), ან **ფლორიდას კუნძულები** — კუნძულების მცირე ჯგუფი, რომელიც შედის სოლომონის არქიპელაგში. ეკუთვნის სოლომონის კუნძულების ცენტრალურ პროვინციას.

## გეოგრაფია

ძირითადი კუნძულია — **ნგელა სულე** (ფლორიდას კუნძული) (ინგლ. Nggela Sule (Florida Island)), ასევე ცნობილია რამდენიმე უფრო პატარა კუნძულები: ტულაგი, გავუტუ და ტანამონგო. საერთო ფართობია — 386 კმ².

### ფაუნა

კუნძულებზე ცხოვრობს შესაძლო გადაშენებული ენდემი Solomys salamonis. ასევე კუნძულებზე არსებობენ ცხოველთა შემდეგი სახეობები Dobsonia inermis, Macroglossus minimus, Melonycteris woodfordi, Nyctimene major, Pteropus woodfordi, Rousettus amplexicaudatus, Mosia nigrescens, Hipposideros diadema, Miniopterus tristis და შავი ვირთხა.

## ისტორია

ნგელას კუნძულები მდებარეობს კუნძულ გუადალკანალიდან ჩრდილოეთით, მეორე მსოფლიო ომის დროს, კუნძულები გუადალკანალისთვის ბრძოლის მოქმედების ადგილი იყო. 1942 წლის აპრილში ფლორიდას კუნძულზე აშენდა იაპონიის იმპერიის გარნიზონი. 1942 წლის 7 აგვისტოს აშშ-მა დაიკავა კუნძული, მეზობელი კუნძულის ტულაგის ალყის დასახმარებლად. ფლორიდას კუნძული, ისე საჭირო არ იყო როგორც გუადალკანალის კუნძული, მაგრამ ის ეხმარებოდა აშშ-ს და ავსტრალიას, როგორც პატარა ბაზა. იაპონიისგან განთავისუფლების შემდეგ, კუნძული გამოიყენებოდა, როგორც ბაზა ჰიდროთვითმფრინავებისათვის. შემდგომში კუნძულს იყენებდა აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალები, კუნძულის მიწისქვეშა წყაროებიდან წყლის ამოსაქაჩად.

## სქოლიო
# ცენტრალური პროვინცია (სოლომონის კუნძულები)

| პროვინცია |
| --- |
| ცენტრალური პროვინცია ინგლ. Central Province |
|

|  |
| --- |
| დროშა |
|  |

 |
| ქვეყანა |  სოლომონის კუნძულები |
| ადმ. ცენტრი | Tulagi |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა | 1981 |
| ფართობი |
615 კმ² |
| მოსახლეობა | 26 051 კაცი (2009) |
| სიმჭიდროვე |
42,36 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
[[UTCUTC+11]] |
|  |
| **ცენტრალური პროვინცია** ვიკისაწყობში |

**ცენტრალური პროვინცია** (ინგლ. Central Province) — სოლომონის კუნძულების ერთ-ერთი პროვინცია. მოიცავს რასელის და ნგელას (ფლორიდის) კუნძულებს. პროვინციის ფართობია — 615 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერით შეადგენს 26 051 ადამიანს. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ტულაგი, რომელიც ადრე იყო მთელი სოლომონის კუნძულების დედაქალაქი.

## კუნძულები

* ეაუნი (Aeaun)
* მბანიკა (Mbanika)
* ნგელას კუნძულები (Nggela Islands)
* რასელის კუნძულები (Russell Islands)
* სავო (Savo)
* ტულაგი (Tulagi)

## სქოლიო
# დასავლეთის ოლქი (ფიჯი)

| ოლქი |
| --- |
| დასავლეთის ოლქი ინგლ. Western Division |
| ქვეყანა |  ფიჯი |
| ადმ. ცენტრი | Lautoka |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
6360 კმ² |
| მოსახლეობა | 337 041 კაცი (2017) |
| სიმჭიდროვე |
52,99 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
[[UTCUTC+12:00]] |
|  |

**დასავლეთის ოლქი** (ინგლ. Western Division) — ერთ-ერთი ფიჯის 4 ოლქიდან. შედგება სამი პროვინციისგან: მბის პროვინცია, ნადროგა-ნავოსის პროვინცია და რის პროვინცია. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ლაუტოკა. 2017 წლის აღწერის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 337 041 ადამიანს. ფართობი — 6360 კმ². ოლქი მოიცავს კუნძულ ვიტი-ლევუს დასავლეთ ნაწილს, ასევე დაშორებულ კუნძულებს: იასავის კუნძულები, მამანუტის კუნძულები და კუნძული ვივა. კუნძულ ვიტი-ლევუზე აქვს სახმელეთო საზღვარი ცენტრალურ ოლქთან და საზღვაო საზღვრები ჩრდილოეთის ოლქთან და აღმოსავლეთის ოლქთან.

რიფი კონუეი, რომელიც მდებარეობს 450 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით ვიტი-ლევუდან, დასავლეთის ოლქის ნაწილია.

## ადმინისტრაციული მოწყობა

| № | პროვინცია | ფართობი, კმ² | ფიჯელი მოსახლეობა, ად. (2017) | ინდოელი მოსახლეობა, ად. (2017) | სხვა მოსახლეობა, ად. (2017) | მთლიანი მოსახლეობა, ად. (2017) | სიმჭიდროვე, ად./კმ² | ადმინ. ცენტრი
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **დასავლეთის ოლქი** |
| 1 | მბის პროვინცია | 2634 | 122 825 | 116 602 | 8258 | 247 685 | 94,03 | მბა
 |
| 2 | ნადროგა-ნავოსის პროვინცია | 2385 | 39 359 | 18 786 | 795 | 58 940 | 24,71 | სინგატოკა
 |
| 3 | რის პროვინცია | 1341 | 22 848 | 7324 | 244 | 30 416 | 22,68 | ვაილეკა
 |
|  | სულ | 6360 | 185 032 | 142 712 | 9297 | 337 041 | 52,99 | ლაუტოკა |

## სქოლიო
# ტარო (მცენარე)

| ტარო |
| --- |
|  Colocasia esculenta |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| განყოფილება:  |
ყვავილოვნები |
| კლასი:  |
ერთლებნიანები |
| ოჯახი:  |
ნიუკასებრნი |
| სახეობა:  | **ტარო** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Colocasia esculenta |
| დაცვის სტატუსი |
| ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ IUCN 3.1 *Least Concern* : 169058 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 42549 |
| NCBI   | 4460 |
| EOL   | 1091931 |
| IPNI  |  1170772-2 |
| TPL  |  kew-46275 |

 |

 |

**ტარო** (ლათ. Colocasia esculenta) — ტროპიკული მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ნიუკასებრთა ოჯახისა. ერთ-ერთი უძველესი კულტურული მცენარეა. მისი მსხვილი გორგლი, რომლის მასა 4 კგ აღწევს, იჭმება.

მოჰყავთ უმთავრესად აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებისა და სუბტროპიკების ტენიან რაიონებში, შესაძლებელია მისი კულტივირება კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროზე. ველურად გვხვდება ჰიმალაის, მიანმარის, ახალი გვინეის, ფილიპინის კუნძულების ტროპიკულ ტყეებში.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია ტ. 9, გვ. 661, თბ. 1985
# .to

| .to |
| --- |
| დომენის ტიპი |
ზედა დონის ეროვნული დომენი |
| სტატუსი |
მოქმედი |
| დანიშნულება |
ტონგასთან დაკავშირებული სხვადასხვა ობიექტი. |
| საიტი |
www.tonic.to |

**.to** — ზედა დონის ეროვნული დომენი (ccTLD) ტონგასთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
# Boeing

The Boeing Company|  |
| ტიპი |
კორპორაცია |
| დარგი |
ავიაინდუსტრია |
| დაფუძნდა |
15 ივლისი 1916 (როგორც *Pacific Aero Products Company*) |
| სათავო ოფისი |
ჩიკაგო, ილინოისი, აშშ |
| მმართველი |
ჯეიმზ მაკნერნი, CEO |
| პროდუქცია |
სამოქალაქო და სამხედრო თვითმფრინავები |
| შემოსავალი |
60,9 მლრდ. დოლარი(2007) |
| თანამშრომელი |
160 000 (2008) |

**ბოინგი** (The Boeing Company; NYSE: BA, TYO: 7661 ) — ერთ-ერთი უმსხვილესი საავიაციო და თავდაცვის ტექნიკის მწარმოებელი კორპორაცია; დააფუძნა უილიამ ედვარდ ბოინგმა, როგორც პასიფიკ აერო პროდაქტს ქომფანი (The Pacific Aero Products Company). საერთაშორისო შტაბ-ბინა განლაგებულია ჩიკაგოში, ილინოისი. ბოინგი უმსხვილესი გლობალური თვითმფრინავების მწარმოებელია შემოსავლების მიხედვით, სიდიდით მეორე წარმოეული ტექნიკის რაოდენობით და ასევე მეორე უმსხვილესი საჰაეროს და თავდაცვის პროექტების კონტრაქტორი მსოფლიოში.

ბოინგი დიდი ხნის განმავლობაში მსოფლიოს უმსხვილესი სამოქალაქო ავიამფრენების მწარმებელი კომპანია იყო. 2006 წელს მის წილზე მოვიდა გლობალური კომერციული თვითმფრინავების შეკვეთების 55%, პირველად 2000 წლის შემდეგ. უმსხვილეს ექსპორტიორს აშშ-ში, ბოინგის აქციები დოუ-ჯონსის ინდუსტრიული საშუალოს კომპონენტია.

## თვითმფრინავების დაკვეთები და მიწოდებები

ბოინგის 4 მოდელის შედარებითი სქემა
### დაკვეთები

**2009 147 Boeing 737
* -1 Boeing 747
* -3 Boeing 767
* 18 Boeing 777
* -70 Boeing 787

**2008 484 Boeing 737
* 4 Boeing 747
* 28 Boeing 767
* 54 Boeing 777
* 93 Boeing 787

**2007 846 Boeing 737
* 21 Boeing 747
* 36 Boeing 767
* 141 Boeing 777
* 369 Boeing 787

### მიწოდებები

**2009 309 Boeing 737
* 6 Boeing 747
* 11 Boeing 767
* 68 Boeing 777

**2008 290 Boeing 737
* 14 Boeing 747
* 10 Boeing 767
* 61 Boeing 777

**2007 330 Boeing 737
* 16 Boeing 747
* 12 Boeing 767
* 83 Boeing 777

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური გერმანული საიტი დაარქივებული 2012-10-25 საიტზე Wayback Machine.
* Boeing Media
* Boeing Satellite Systems
# დიაქრონია და სინქრონია

**დიაქრონია და სინქრონია** — ენათმეცნიერების ორი საპირისპირო სფერო. ცნებები შემოიტანა ფერდინანდ დე სოსიურმა, მანამდე გავრცელებული „ისტორიული ენათმეცნიერების“ ნაცვლად.

**დიაქრონია**, *დიაქრონიული ენათმეცნიერება* (ბერძ. δια — „შემდეგ“ და ბერძ. χρονος — „დრო“) — შეისწავლის ენას, როგორც ცვალებად მოვლენას, მისი განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე. უპირისპირდება სინქრონიას ანუ სინქრონიულ ენათმეცნიერებას რომელიც სწავლობს ენას ერთ რომელიმე ეპოქაში.

**სინქრონია**, *სინქრონული ენათმეცნიერება* (ბერძ. δια — „შემდეგ“ და ბერძ. χρονος — „დრო“) — შეისწავლის ენას ერთ რომელიმე ეპოქაში, აგრეთვე ურთიერთმიმართებებს ენობრივი სისტემის შემადგენელ ელემენტებს შორის, რომლებიც ერთდროულად არსებობენ.

## სქოლიო
# ჩუვაშური ენა

|  |
| --- |
| **ჩუვაშური** чăваш чĕлхи |
| გავრცელებულია | რუსეთი |
| მოლაპარაკეთა რაოდენობა | მშობლიური ენა: 1,3 მლნ. |
| ოფიციალური სტატუსი | ოფიციალური ენა: ჩუვაშეთი |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ევრაზიული ენები:
ალთაური ოჯახი
თურქული შტო
ბულგარული ჯგუფი
**ჩუვაშური ენა** |
| დამწერლობის სისტემა | სლავური |
| ენის კოდები | ГОСТ 7.75–97 = чув 795 ISO 639-1 = cv ISO 639-2 = chv ISO 639-3 = chv |

**ჩუვაშური ენა** — განეკუთვნება ალთაურ ენათა ოჯახის თურქულ ენებს, ჩუვაშურ ენაზე ლაპარაკობს 1,3 მილიონი ადამიანი. აქვს ორი დიალექტი: ზემო - *ვირიალი* და ქვემო - *ანატრი*, რომლებიც, თავის მხრივ, იყოფიან კილოკავებად. თანამედროვე ჩუვაშური ორთოგრაფიის საფუძველია ფონემური პრინციპი. დამწერლობა ეფუძნება რუსულ გრაფიკას (კირილიცა). ანბანში 37 ასოა (33 რუსული ანბანისა, 4 დიაკრიტიკული ნიშანი), პირველი ბეჭდური წიგნები შეიქმნა XVIII საუკუნეში.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 168.

## რესურსები ინტერნეტში

* Изучаем чувашский язык
* Чувашско-русский словарь
* Чувашский форум, на котором можно задать любые вопросы по чувашскому языку დაარქივებული 2009-05-03 საიტზე Wayback Machine.
* Языки народов России в Интернете — Чувашский язык
* Чувашский язык на Кругосвете დაარქივებული 2008-06-22 საიტზე Wayback Machine.
* Чувашская энциклопедия დაარქივებული 2021-02-01 საიტზე Wayback Machine.
* Чувашский язык в Викисловаре
# გრავიტაციული ველი

**გრავიტაციული ველი**- არის სივრცე, რომელშიც მოქმედებს გრავიტაციური ძალა. ეს ძალა მიზნად ისახავს მასის მქონე ობიექტების ერთმანეთთან მიზიდვას. ველი იქმნება მასების მიერ, მაგალითად დედამიწა ან მზე, და გავლენას ახდენს ყველა ობიექტზე, რომელიც მათ ახლოსაა. მაგალითია დედამიწის გარშემო არსებული სივრცე, სადაც დედამიწა იზიდავს ობიექტებს, რომლებიც მის შიგნით ან გარშემო მოძრაობენ.

კლასიკურ მექანიკაში გრავიტაციული ველი არის ფიზიკური სიდიდე, რომელიც აღწერს გრავიტაციულ ძალას, რომელსაც განიცდის მასა სივრცის ყველა წერტილში. ის შეიძლება განისაზღვროს ნიუტონის უნივერსალური მიზიდულობის კანონის გამოყენებით. მასის მქონე ერთი ნაწილაკისთვის

**M**- გრავიტაციული ველი

**g**-არის ვექტორული ველი, რომელიც მიმართულია პირდაპირ ნაწილაკზე. მისი სიდიდე ნებისმიერ წერტილში მოცემულია გრავიტაციული ძალით ერთეულ მასაზე ამ წერტილში.

გრავიტაციული ველის განტოლება არის:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
სადაც:

* **F** არის გრავიტაციული ძალა,
* **m** არის ნაწილაკების მასა,
* **R** არის ნაწილაკების რადიალური ვექტორი მასასთან მიმართებაში.
* **G** არის გრავიტაციული მუდმივი
* **∇** არის del ოპერატორი (მიუთითებს გრადიენტს)
* **Φ** არის გრავიტაციული პოტენციალი (სკალარული სიდიდე, რომელიც წარმოადგენს პოტენციურ ენერგიას მასის ერთეულზე თითოეულ წერტილში).

გრავიტაციული ველი

* **g** არის კონსერვატიული ძალის ველი, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი აღწერა შესაძლებელია სკალარული პოტენციალით
* **Φ** ველი მიუთითებს წყაროს მასისკენ და მისი სიდიდე დამოკიდებულია მასიდან დაშორებაზე.

## რესურსები ინტერნეტში

* გრავიტაციის თეორია
* ფიზიკის ენციკლოპედია
* ელექტრომაგნიტიზმი
# დამმუშავებელი მრეწველობა

**დამმუშავებელი მრეწველობა** — მრეწველობის დარგები, რომლებიც ამუშავებენ და/ან გადაამუშავებენ სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულს.

დამმუშავებელი მრეწველობას განეკუთვნება საკვები პროდუქტებისა და სასმელების, ტექსტილის, ტანსაცმლის, ტყავის, ფეხსაცმლის, მერქნისა და ხის ნაწარმის, ქაღალდის, ქიმიური, ლითონის, მანქანებისა და მოწყობილობების, მეტალურგიული და სხვათა წარმოება.

## დამმუშავებელი მრეწველობა საქართველოში

დამმუშავებელი დარგების წილი მთლიანად საქართველოს მრეწველობაში შეადგენს საწარმოთა რაოდენობის 94,5%-ს, წარმოებული პროდუქციის ღირებულების 76,8%-ს, დასაქმებულთა რიცხოვნობის 73,4%-ს და ძირითადი კაპიტალის 41,0%-ს (2010 წ.).

საქართველოს დამმუშავებელი მრეწველობის შიდა დარგობრივ სტრუქტურაში წამყვანია საკვები პროდუქტებისა (მათ შორის სასმელების) და თამბაქოს წარმოება. 2010 წლის მონაცემებით, მასზე მოდის დამმუშავებელი მრეწველობის პროდუქციის 41,8%, მეტალურგიულ მრეწველობაზე — 24,1%, ქიმიურ წარმოებაზე — 8,9%, არალითონური მინერ. ნაკეთობების წარმოებაზე — 9,0%, ქაღალდის მრეწველობასა და საგამომცემლო საქმიანობაზე — 4,1% და ა. შ.

2004–2010 წლებში საქართველოს დამმუშავებელი მრეწველობის პროდუქციის წარმოება გაიზარდა 224,3%-ით, რაც მნიშვნელოვნად მეტია მთელი მრეწველობის საშუალო ანალოგიურ მაჩვენებელზე (176,5%). დამმუშავებელი მრეწველობის ცალკეული ქვედარგებიდან ზრდის შედარებით მაღალი ტემპით გამოირჩევა საკვები პროდუქტებისა და თამბაქოს, არალითონური მინერალური ნაკეთობების, ქიმიური პროდუქციის, რეზინისა და პლასტმასის და სხვათა წარმოება. შემცირდა კოქსისა და ნავთობპროდუქტების წარმოება, არადამაკმაყოფილებელია ტყავის, ტყავის ნაწარმისა და ფეხსაცმლის წარმოების მასშტაბები და სხვ.

დამმუშავებელი მრეწველობის პროდუქციის ძირითად ნაწილს აწარმოებენ თბილისში, მისი უმეტესი ნაწილი მოდის კერძო სექტორზე.

## ლიტერატურა

* *ჩომახიძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. ?.