Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ბარკა (მდინარე)

| ბარკა |
| --- |
|  ბარკას ტოკარის დელტა |
|  |
| ქვეყანა |  ერიტრეა,  სუდანი |
| ქალაქები |
ასმერა |
|  |
| სათავე |
ქალაქ ასმერას გვერდით |
|  |
| სიგრძე |
500 კმ |
| აუზის ფართობი |
66 200 კმ² |
|  ბარკა ვიკისაწყობში |

**ბარკა** (არაბ. نهر بركة *ნაჰრ-ბარაკა*) — სეზონური მდინარე ერიტრეასა და სუდანში, სათავეს იღებს ერიტრეის მთიანეთში სუდანის დაბლობის მიმართულებით. სუდანში დიდი ბრიტანეთის მმართველობის პერიოდში მდინარეს ეძახდნენ «გაზელს», ქვიშის დიუნების ძლიერი გადაადგილების მიზეზით მისი კალაპოტის მუდმივი ცვალებადობის გამო. მისი სიგრძე შეადგენს 500 კმ-ს.

## გეოგრაფია

ბარკა სათავეს იღებს ერიტრეის პლატოზე ქალაქ ასმერას შორიახლოს და მიედინება ჩრდილო-დასავლეთი მიმართულებით აგორდატის გავლით. დაახლოებით 300 კმ მდინარე ბარკა მიედინება ერიტრეის ტერიტორიაზე და დაახლოებით 200 კმ — სუდანის ტერიტორიაზე ტოკარის დელტამდე.

სუდანის ტერიტორიაზე ბარკა სეზონურად მიედინება დელტის ხეობამდე წითელ ზღვაში, ქალაქ ტოკართან. მდინარის დაბოლოების ზუსტი ადგილსამყოფელის დადგენა ვერ დგინდება, რადგანაც მდინარის დელტას აქვს დაახლოებით 45 კმ სიგრძე და 80 კმ სიგანე.

## ჰიდროლოგია

მდინარე წელიწადში მიედინება მხოლოდ რამდენიმე თვის განმავლობაში. მხოლოდ წვიმიანი სეზონების დროს ზაფხულის თვეებში ის აღწევს სუდანის საზღვრებს. მიუხედავად ამისა, ბარკა წყლის ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა აღმოსავლეთ სუდანში (არაბული ენიდან თარგმანში «ბარაკა» ნიშნავს «ბარაქას»). მდინარეში წყლის საშუალო ხარჯი შეადგენს 0,8 კმ³-ს წელიწადში. დიდი წვიმების სეზონში ტოკარის დელტაში შეიმჩნევა 15-დან 22-მდე წყალმოვარდნა, რის შედეგადაც დელტაში ილექება ლამის და ქვიშის დიდი რაოდენობა.

## სქოლიო
# აქროლადობა

**აქროლადობა** — პროცესი, რომლის მიმდინარეობას ხდება ხსნარების კონცენტრირება გამხსნელის აქროლადობის გზით.

## ტექნოლოგია

აქროლადობა ყველაზე ხშირად წარმოებს მაღალი ტემპერატურისას, ზოგჯერ დუღილისას, და/ან ვაკუუმში. გამხსნელის აქროლადობაზე იხარჯება თბო ენერგია.

## აქროლადობის აპარატები

* აქროლადობის აპარატი ორთქლის გახურებით.
* ვერტიკალური და ჰორიზონტალური ცილინდრული აქროლადობის აპარატები დაკლაკნილი მილების გაცხელებით ან გახურებადი პერანგით.
* შიდა და გარე გამაცხელებელი კამერებიანი აპარატები
* აპკური აპარატები
* იძულებითი ცირკულაციის აპარატები.

გაცხელების დამატება ხდება აპარატის კედლებიდან, დაკლაკნილი მილების მეშვეობით.

## თბომატარებელი

200 °C ტემპერატურაზე ქვემოთ შეიძლება თბომატარებლად გადახურებული წყლის ორთქლი იყოს, 200 °C მაღლა — მაღალტემპერატურიანი სითხეები (ზეთები), სათბობი აირები.

## იხილეთ აგრეთვე

* სუბლიმაცია
# ტაივანის გეოგრაფია

ტაივანი, ოფიციალურად ჩინეთის რესპუბლიკა, კუნძულოვანი ქვეყანაა აღმოსავლეთ აზიაში. **კუნძული ტაივანი**, წარსულში ცნობილი როგორც **ფორმოსა**, ჩინეთის რესპუბლიკის კონტროლქვეშ არსებული ტერიტორიების თითქმის 99%-ს შეადგენს. მთვარი კუნძულის ფართობი 35 808 კმ²-ია. მდებარეობს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროდან 180 კმ-ის დაშორებით, ტაივანის სრუტის გასწვრივ. კუნძულის ჩრდილოეთით აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვაა გაშლილი, აღმოსავლეთით ― ფილიპინის ზღვა, სამხრეთით ― ლუსონის სრუტე, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით ― სამხრეთ ჩინეთის ზღვა. ჩინეთის რესპუბლიკის დაქვემდებარებაშია რამდენიმე პატრა კუნძული, მათ შორის, პენგჰუს არქიპელაგი ტაივანის სრუტეში, კინმენისა და მატსუს კუნძულები ფუცზიანში, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის სანაპიროს მახლობლად და რამდენიმე კუნძული სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში.

## ლიტერატურა

* (2014) *The Republic of China Yearbook 2014*. Taipei:  Executive Yuan, R.O.C.. ISBN 978-986-04-2302-0.

## რესურსები ინტერნეტში

* Taiwan datums, Open Source Geospatial Foundation Wiki
* National Parks of Taiwan, Construction and Planning Agency, Ministry of the Interior, Taiwan (ROC)
* Taiwan Pass, Tourism Bureau, Ministry of Transportation and communications, Taiwan (ROC)
# ჰაბიტატი

პინგვინების ჰაბიტატს ყინულოვანი ანტარქტიკა წარმოადგენს.
**ჰაბიტატი** — ცოცხალი ორგანიზმებისათვის არსებული გეოგრაფიული არეალი, სადაც თითოეული მათგანი ცხოვრობს, შოულობს საკვებს, მრავლდება, იზრდება და ვითარდება. ეს არის ბუნებრივი გარემო რომელშიც ორგანიზმი ცხოვრობს, ან ფიზიკური გარემო, რომელიც პოპულაციის გარშემო არსებობს.

ჰაბიტატი შედგება როგორც ფიზიკური (ნიადაგი, ტენიანობა, ტემპერატურა), ასევე ბიოლოგიური (მაგ. საკვების ხელმისაწვდომობა) ფაქტორებისაგან. პარაზიტებისათვის არ არის აუცილებელი ჰაბიტატი იყოს გეოგრაფიული გარემო. ამის მაგივრობას მასპინძელი ორგანიზმი ან კონკრეტული ორგანო სწევს.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჰაბიტატი

## სქოლიო
# საქაროზა

|  |
| --- |
|  |
|  |
|  |
|  ზოგადი |
| ტრადიციული სახელწოდება | შაქარი |
| ქიმიური ფორმულა | C12H22O11 |
| მოლური მასა | 342.30 გ/მოლი |
|  ფიზიკური თვისებები  |
| სიმკვრივე | 1.587 გ/სმ³ |
| თერმული თვისებები |
| დნობის ტემპერატურა | 186 (იშლება) °C |
| სტრუქტურა |
| კრისტალური სტრუქტურა  | მონოკლინური |
| უსაფრთხოება |
| LD50 | 29700  |

**საქაროზა**, *ჭარხლის* ან *ლერწმის შაქარი* — ორგანული ნივთიერება და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დისაქარიდი ქიმიური ფორმულით C12H22O11. უფერული, წყალში კარგად ხსნადი კრისტალებია. შეიცავს ყველა მწვანე მცენარე. tდნ — 185—186°C. მჟავას ან ფერმენტ საქაროზას მოქმედებით იშლება გლუკოზად და ფრუქტოზად. საქაროზა ადვილად შესათვისებელი და უმნიშვნელოვანესი სატრანსპორტო ნახშირწყალია მცენარეებში; ფოტოსინთეზის პროცესში წარმოქმნილი ნახშირწყლები ფოთლებიდან თესლში, ფესვებში, ტუბერებსა და ძირხვენებში გადადის საქაროზას სახით, სადაც ადვილად იქცევა სახამებლად და ინულინად.

შაქრის ლერწმისაგან საქაროზას მიღების წესებს იცნობდნენ ინდოეთში, ჩინეთში, ეგვიპტეში. ამჟამად ზოგიერთ ქვეყანაში საქაროზას შაქრის ჭარხლისაგან იღებენ. მას ფართოდ იყენებენ კვებისა და მიკრობიოლოგიურ მრეწველობაში. საქაროზას დუღილის შედეგად მიიღება ეთილის სპირტი, აცეტონი, ძმარმჟავა, რძემჟავა და სხვა. საქაროზას შაქარსაც უწოდებენ.

## ლიტერატურა

* *ნუცუბიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 189.

## რესურსები ინტერნეტში

* 3D images of sucrose დაარქივებული 2008-12-17 საიტზე Wayback Machine.
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

## სქოლიო
# კულანსუ

| კულანსუ |
| --- |
|
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი |
|  |
| სტატუსი | მსოფლიო მემკვიდრეობა  |
| ქვეყანა |
{{ქვეყნის მონაცემები  ჩინეთი
| ქვეყნის დროშა2
| name =  ჩინეთი
| variant =
| size =
}} |
| მსოფლიო მემკვიდრეობა |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
ii, iv |
| რეგიონი |
აზია |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
2017  (41-ე სესია) |
| ნომერი |
1541 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 1541 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**კულანსუ** — ფეხით სავალი კუნძული ქსიამენის სანაპიროსთან, ფუძიანის პროვინციაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი, კუნძული დაახლოებით 2 კმ² ფართობისაა და მასთან მისვლა შესაძლებელია 8-წუთიანი ბორნით ქსიამენის ცენტრიდან. მიუხედავად იმისა, რომ კუნძულზე მხოლოდ დაახლოებით 20 000 ადამიანი ცხოვრობს, კულანსუ არის მნიშვნელოვანი შიდა ტურისტული დანიშნულების ადგილი, რომელიც წელიწადში 10 მილიონზე მეტ ვიზიტორს იზიდავს, რაც მას ჩინეთის ერთ-ერთ ყველაზე მონახულებად ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად აქცევს. კულანსუ კრძალავს არა მხოლოდ მანქანებს, არამედ ველოსიპედებსაც. ერთადერთი ნებადართული სატრანსპორტო საშუალებებია პატარა ელექტრო ბაგები და მთავრობის ელექტრო სამსახურებრივი მანქანებია.

კუნძული ცნობილია თავისი პლაჟებით, დაკლაკნილი ქუჩებითა და მდიდარი არქიტექტურით. კუნძული შეტანილია ჩინეთის ეროვნული ლანდშაფტური ადგილების სიაში და კლასიფიცირებულია როგორც 5A ტურისტული ღირსშესანიშნაობა ჩინეთის ეროვნული ტურიზმის ადმინისტრაციის (CNTA) მიერ. ის პროვინციის ათი ყველაზე ლამაზი ადგილის სიაში პირველ ადგილზეა.

## რესურსები ინტერნეტში

* Kulangsu government visitor's site
* Webpage about the island, with map
* *Shanghai Star* article: "Gulangyu Island - Garden on the sea"
* *Shenzhen Daily* article: "Gulangyu - A Piano Island"
* Article on newcolonist.com: "China's Carfree Town: Gulangyu"
* Xiamen-Kulangsu ferry guide
* Dr Howard M Scott "Kulanghsu"
* Gulangyu Boat Tour
* Robin's World travel guide to Kulangsu
* CNN.com "Kulangsu: Scaling China's Piano Island"

## სქოლიო
# დიდი ზონდის კუნძულები

**დიდი ზონდის კუნძულები** — კუნძულთა ფართო ჯგუფი მალაის არქიპელაგში. მცირე ზონდის კუნძულებთან ერთად წარმოქმნიან ზონდის კუნძულებს. დიდი ზონდის კუნძულთა უმრავლესობა ინდონეზიის შემადგენლობაში შედის. კუნძული კალიმანტანი კი იყოფა ბრუნეის, ინდონეზიასა და მალაიზიას შორის. ჯგუფის უდიდესი კუნძულებია: სუმატრა, კალიმანტანი, იავა, სულავესი.

## რესურსები ინტერნეტში

* დიდი ზონდის კუნძულები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
# მაუი

მდებარეობა
მაუის თანამგზავრული ფოტო.
**მაუი** (Maui) — სიდიდით მეორე კუნძული ჰავაის კუნძულებში 1885,5 კმ² ფართობით, ხოლო მე-17 აშშ-ის კუნძულებს შორის. მაუი ჰავაის შტატის ნაწილია და ასევე მაუის საგრაფოს უდიდესი კუნძულია. ამავე საგრაფოს ეკუთვნის ასევე კუნძულები ლანაი, კაჰოოლავე და მოლოკაი. ოთხ კუნძულს ერთად უწოდებენ მაუი-ნუის. 2010 წლისთვის კუნძულზე ცხოვრობდა 144 444 ადამიანი.

## რესურსები ინტერნეტში

* Official site of Maui County
* Maui at the Open Directory Project დაარქივებული 2011-11-20 საიტზე Wayback Machine.
# პაპუასები

პაპუასების განსახლების რეგიონები
პაპუასი
**პაპუასები** — პაპუა-ახალი გვინეისა და ინდონეზიის რამდენიმე რაიონის უძველესი მოსახლეობა. ანთროპოლოგიური ტიპის მიხედვით მელანეზიელებთან ახლოს არიან, მაგრამ ენით განსხვავდებიან.

ერთ-ერთი კვლევის თანახმად პაპუასები, ისევე, როგორც მელანეზიელები, წარმოადგენენ თანამედროვე ხალხის ერთადერთ ტიპს, რომელთა უძველეს წინაპართა სისხლი აღრეული იქნა დენისოვურ ადამიანებთან.

ყველა პაპუასური ენა ერთმანეთს არ ენათესავება. საერთო ეროვნულ ენად ითვლება კრეოლური ტოკ-პისინი, რომელიც ინგლისურ ენაზეა აგებული. მოსახლეობის უმეტესობა ეროვნული რწმენის მატარებელია, მაგრამ გავრცელებულია ქრისტიანობაც, ყველა სოფელში არის ეკლესია.

## სქოლიო
# ჯაია

| ჯაია
  |
| --- |
|  ჯაია |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  ინდონეზია
 |
| **სიმაღლე** | 4884 მ
 |
| **ქედი** | სუდირმანის ქედი
 |
| **პირველი ასვლა** | 1962
  |
|  |

**ჯაია** (ინდონ. Jaya; ან **პუნჩაკ-ჯაია**) — მწვერვალი ინდონეზიაში, კუნძულ ახალი გვინეის დასავლეთ ნაწილში, სუდირმანის ქედზე. ოკეანეთის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 4884 მ. აგებულია ულტრაფუძე მაგმური ქანებით. 4500 მ ზევით დაფარულია მარადი თოვლითა და მყინვარებით, რომელთა საერთო ფართობია დაახლოებით 15 კმ². გეოლოგიური თვალსაზრისით, მდებარეობს ავსტრალიის ფილაქანის ფარგლებში.

აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა ზღვაოსანმა იან კარსტენსმა გემის ბორტიდან 1623 წელს. მოგვიანებით მწვერვალს მისი სახელი ეწოდა — კარსტენს-ტოპენი ანუ კარსტენსის მთა. 1965 წელს ინდონეზიის პრეზიდენტის — აჰმედ სუკარნოს პატივსაცემად უწოდეს სუკარნო. 1969 წლიდან ეწოდება ჯაია, რაც ქართულ თარგმანში დაახლოებით „გამარჯვებას“ ნიშნავს. ზოგჯერ მწვერვალს უწოდებენ აგრეთვე „კარსტენსის პირამიდას“.

მწვერვალის სიახლოვეს მდებარეობს მაღალმთიანი კარიერი გრასბერგი, საიდანაც მოიპოივებენ ოქროს, ვერცხლსა და სპილენძს. ჯაია შედის ლორენცის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. მწვერვალზე პირველი ასვლა განხორციელდა 1962 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში

* ჯაია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ჯაია — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
# ინდონეზიური ენა

|  |
| --- |
| **ინდონეზიური** Bahasa Indonesia |
| გავრცელებულია | ინდონეზია |
| მოლაპარაკეთა რაოდენობა | მშობლიური: 17–30 მლნ.
სულ: 140 მლნ. |
| ოფიციალური სტატუსი | ოფიციალური ენა: ინდონეზია |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ავსტრონეზიული
მალაიურ-პოლინეზიური
მალაიური ენა
**ინდონეზიური** |
| დამწერლობის სისტემა | ლათინური |
| ენის კოდები | ISO 639-1: id ISO 639-2: ind SIL: INZ |

ინდონეზიური ენის გავრცელების არეალი
**ინდონეზიური ენა** — მალაიური ენის სტანდარტიზებული დიალექტი, რომელიც 1945 წლიდან ინდონეზიის ოფიციალური ენაა ბაჰასა ინდონესიას სახელით. მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ შტოს.

## ზოგადი ცნობები

ინდონეზიური ენის ფორმირება მოხდა მალაიური ენის სამწერლო-ლიტერატურული და სალაპარაკო ფორმების კონვერგენციის შედეგად ევროპული ენების მნიშვნელოვანი ზეგავლენის პირობებში.

სახელწოდება „ინდონეზიური ენა“ მიღებულ იქნა 1928 წელს ახალგაზრდობის კონგრესზე, რომელმაც ხმარებიდან თანდათანობით განდევნა სახელწოდება „მალაიური ენა“. იგი პრაქტიკულად ხელოვნურად შექმნილი ენაა, რომელზეც სხვადასხვა ხარისხით 150 მლნ ადამიანი ლაპარაკობს (მშობლიური ენაა 30 მლნ ადამიანისათვის)..

## სტატუსი

**ოფიციალური ენა: ინდონეზია

## ლექსიკა

**ფრაზები და სიტყვები გამარჯობა - Selamat
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Selamat datang
* გმადლობთ - Terima kasih
* კი / არა - Ya/Tidak
* გეთაყვა - Tolong; silakan
* ნახვამდის - Selamat jalan; Selamat tinggal

**რიცხვები 1 - satu, 2 - dua, 3 - tiga, 4 - empat, 5 - lima, 6 - enam, 7 - tujuh, 8 - delapan, 9 - sembilan, 10 - sepuluh

## იხილეთ აგრეთვე

* მალაიური ენა
* ენათა ოჯახები

## რესურსები ინტერნეტში

* Learning Indonesian დაარქივებული 2010-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* Indonesian Swadesh list of basic vocabulary words
# ავსტრონეზიელი ხალხები

| ავსტრონეზიელი ხალხები |
| --- |
|
ავსტრონეზიელების გავრცელების არეალი |
| საერთო მოსახლეობა |
| **400,000,000+** |
| რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით |
|  ინდონეზია |
237,424,363 |
|  ფილიპინები ფილიპინები |
92,226,600 |
|  მალაიზია |
12,290,000 |
|  პაპუა-ახალი გვინეა |
6,300,000 |
| ენები |
ავსტრონეზიული |
| რელიგიები |
ისლამი, ქრისტიანობა, ანიმიზმი, ინდუიზმი |

**ავსტრონეზიელი ხალხები** — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ოკეანეთში მცხოვრები ავსტრონეზიულ ენებზე მოსაუბრე ხალხები. (თუმცა ამ მოსაზრების წინააღმდეგ მიდიოდა ანთროპოლოგისტი ვილჰელმ სოლჰეიმი და თვლიდა რომ ხალხის გაერთიანება ენობრივი ჯგუფის მიხედვით არა სწორია.) ეს ჯგუფში შედის როგორც: ტაივანის აბორიგენებს, აღმოსავლეთი ტიმორის, ინდონეზიის, მალაიზიის, ფილიპინების, ბრუნეის, მადაგასკარის, მიკრონეზიის და პოლინეზიის ეთნიკური ჯგუფების უმეტესობა ასევე ახალი ზელანდიის მაორები, ჰავაის მკვიდრი მოსახლეობა და მელანეზიის პაპუასები. ავსტრონეზიელებით დასახლებულ ტერიტორიას ზოგადად უწოდებენ ავსტრონეზიას.

## ლიტერატურა

* Bellwood, Peter, *Man's conquest of the Pacific: The prehistory of Southeast Asia and Oceania*, 1979
* Bellwood, Peter, *Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago*, 1986
* Bellwood, Peter, James J. Fox, and Darrell Tryon eds., *The Austronesians : historical and comparative perspectives დაარქივებული 2011-08-21 საიტზე Wayback Machine.* , Australian National University, 1995
* Diamond, Jahed, *Guns, Germs, and Steel*, Vintage & Random House, 1998
* Benitez-Johannot, Purissima (ed.), 'Paths of Origins დაარქივებული 2011-10-16 საიტზე Wayback Machine. ', ArtPostAsia Books, 2009

## რესურსები ინტერნეტში

* Books, some online, on Austronesian subjects by the Australian National University დაარქივებული 2007-06-14 საიტზე Wayback Machine.
* Languages of the World: The Austronesian (Malayo-Polynesian) language Family დაარქივებული 2009-01-17 საიტზე Wayback Machine.
* Encyclopædia Britannica: Austronesian Languages

## სქოლიო
# გაბრიელ რამანანცუა

|  |
| --- |
| **გაბრიელ რამანანცუა** |
|   |
| მადაგასკარის პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 11 ოქტომბერი, 1972 – 5 თებერვალი, 1975 |
| წინამორბედი | ფილიბერ ცირანანა |
| მემკვიდრე | რიშარ რაციმანდრავა |
|

---

მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 18 მაისი, 1972 – 5 თებერვალი, 1975 |
| წინამორბედი | ფილიბერ ცირანანა |
| მემკვიდრე | ჟოელ რაკუტუმალალა |
|

---

 |
| დაბადებული | 13 აპრილი, 1906 ანტანანარივუ |
| გარდაცვლილი | 9 მაისი, 1978 (72 წლის) პარიზი, საფრანგეთი |
| მეუღლე | მარსელ ლარგე |
| რელიგია | კათოლიციზმი |

**გაბრიელ რამანანცუა** (მალაგ. Gabriel Ramanantsoa; დ. 13 აპრილი, 1906, ანტანანარივუ, მადაგასკარი — გ. 9 მაისი, 1978, პარიზი, საფრანგეთი) — მადაგასკარელი პოლიტიკური, სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე. 1972-1975 წლებში პრეზიდენტი ამავე დროს პრემიერ-მინისტრი. დივიზიის გენერალი.

## იხილეთ აგრეთვე

* მადაგასკარის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში

* Досье личности: Рамананцуа Габриэль. persons-info.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-17. ციტირების თარიღი: 2011-11-08.
* Robert ANDRIANTSOA. Général Gabriel Ramanantsoa. Madagascar l'Île Empreinte.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-12. ციტირების თარიღი: 2014-04-20.
# აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო

|  |
| --- |
| **ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოUnited States Agency for International Development* |
|  |
| უწყების შესახებ |
| **შეიქმნა** | 3 ნოემბერი, 1961 (1961-11-03) |
| **წინამორბედი უწყება** | საერთაშორისო თანამშრომლობის ადმინისტრაცია |
| **სათაო ოფისი** | რონალდ რეიგანის შენობა ვაშინგტონი
 |
| **ყოველწლიური ბიუჯეტი** | 27,2 მლრდ. $ (2016) |
| **უწყების ხელმძღვანელი** | სამანტა პაუერი, ადმინისტრატორი |
| **საიტი** |
| usaid.gov |
| **შენიშვნა** |
|  |

**აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო** ან შემოკლებით **იუსაიდი** (United States Agency for International Development ან USAID) — აშშ-ის მთავრობის ორგანიზაცია, რომლის მოვალეობა უმეტესწილად არასამხედრო საერთაშორისო დახმარებაა. დამოუკიდებელი ფედერალური სააგენტო საერთო საგარეო პოლიტიკის მიმართულებებს აშშ-ის სახელმწიფო მდივნისგან იღებს და მიზნად ისახავს „დახმარების ხელი გაუწიოს უცხოეთში იმ ხალხს, რომლებიც ცდილობენ თავი დააღწიონ სიღარიბეს, გაიუმჯობესონ ცხოვრების პირობები, აღადგინონ სტიქიით მიყენებული ზარალი და ცდილობენ ააშენონ თავისუფალი და დემოკრატიული ქვეყანა...“

მისი მიზნები პასუხობს აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის შემდეგ მიმართულებებს:

* ეკონომიკური ზრდა, სოფლის მეურნეობა და ვაჭრობა
* ჯანდაცვა
* დემოკრატია, კონფლიქტთა არიდება და ჰუმანიტარული დახმარება

**იუსაიდი** პროექტებს მსოფლიოს ოთხ რეგიონში ახორციელებს:

* სუბ-საჰარის აფრიკა
* აზია და ახლო აღმოსავლეთი
* ლათინური ამერიკა და კარიბები
* ევროპა და ევრაზია

**იუსაიდს** ასევე ოთხი ძირითადი კატეგორიის ამოცანები აქვს:

* გლობალური განვითარების ალიანსი
* ეკონომიკური ზრდა, სოფლის მეურნეობა და ვაჭრობა
* გლობალური ჯანდაცვა
* დემოკრატია, კონფლიქტები და ჰუმანიტარული დახმარება

## რესურსები ინტერნეტში

* USAID-ის ქართული საიტი დაარქივებული 2006-09-23 საიტზე Wayback Machine.
* USAID-ის ვაშინგტონის საიტი
* ეკონომიკური კოოპერაციისა და განვითარების ორგანიზაცია
* გლობალური საკითხები (სტატია)

## სქოლიო
# აბდელაზიზ ბუტეფლიკა

|  |
| --- |
| **აბდელაზიზ ბუტეფლიკა** |
|   |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 28 აპრილი, 1999 – 2 აპრილი, 2019 |
| წინამორბედი | ლიამინ ზერუალი |
| მემკვიდრე | აბდელქადერ ბენსალაჰი |
|

---

 |
| დაბადებული | 2 მარტი, 1937 უჯდა, მაროკო |
| გარდაცვლილი | 17 სექტემბერი, 2021 (84 წლის) ზერალდა, ალჟირი |
| რელიგია | ისლამი-სუფიზმი |

**აბდელაზიზ ბუტეფლიკა** (არაბ. عبد العزيز بوتفليقة; დ. 2 მარტი, 1937, უჯდა, მაროკო — გ. 17 სექტემბერი, 2021, ზერალდა, ალჟირი) — ალჟირის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ალჟირის პრეზიდენტი 1999-2019 წლებში. არის სუფიზმის მიმდევარი.

## იხილეთ აგრეთვე

* ალჟირის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„აბდელაზიზ ბუტეფლიკა“** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
# განის პრეზიდენტი

განის დროშა **განის პრეზიდენტი** — განის სახელმწიფოს მეთაური, რომელსაც მოსახლეობა ირჩევს 4 წლის ვადით.

## განის პრეზიდენტების სია

|  | სურათი | სახელი | უფლებამოსილების დაწყება | უფლებამოსილების დამთავრება |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. |  | კვამე ნკრუმა | 1 ივლისი 1960 | 24 თებერვალი 1966 |
| 2. |  | ჯოზეფ ანკრა | 24 თებერვალი 1966 | 2 აპრილი 1969 |
| 3. |  | აკვასი აფრიფა | 2 აპრილი 1969 | 7 აგვისტო 1970 |
| 4. |  | ნიი ამაა ოლენუ | 7 აგვისტო 1970 | 31 აგვისტო 1970 |
| 5. |  | ედუარდ აკუფო-ადო | 31 აგვისტო 1970 | 13 იანვარი 1972 |
| 6. |  | იგნატიუს აჩეამპონგი | 13 იანვარი 1972 | 5 ივლისი 1978 |
| 7. |  | ფრედერიკ აკუფო | 5 ივლისი 1978 | 5 ივნისი 1979 |
| 8. |  | ჯერი როლინგსი | 5 ივნისი 1979 | 24 სექტემბერი 1979 |
| 9. |  | ჰილა ლიმანი | 24 სექტემბერი 1979 | 31 დეკემბერი 1981 |
| 10. |  | ჯერი როლინგსი | 31 დეკემბერი 1981 | 7 იანვარი 2001 |
| 11. |  | ჯონ კუფუორი | 7 იანვარი 2001 | 7 იანვარი 2009 |
| 12. |  | ჯონ ატა მილსი | 7 იანვარი 2009 | 24 ივლისი 2012 |
| 13. |  | ჯონ დრამანი მაჰამა | 24 ივლისი 2012 | 7 იანვარი 2017 |
| 14. |  | ნანა აკუფო-ადო | 7 იანვარი 2017 | 7 იანვარი 2025 |
| 15. |  | ჯონ დრამანი მაჰამა | 7 იანვარი 2025 | დღემდე |

## რესურსები ინტერნეტში

* განის პრეზიდენტების სია
# კაკაო

| კაკაო |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| ოჯახი:  |
სტერკულიასებრნი |
| გვარი:  |
კაკაო |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Theobroma cacao |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 505487 |
| NCBI   | 3641 |
| EOL   | 484592 |
| IPNI  |  320783-2 |
| TPL  |  kew-2519807 |

 |

 |

*Theobroma cacao*
**კაკაო**, *შოკოლადის ხე* (ლათ. Theobroma cacao) — ტანდაბალი (5—8 მ) მარადმწვანე ხე სტერკულიასებრთა ოჯახისა. აქვს მუქი მწვანე, პრიალა ფოთლები და ყვითელი ან მოწითალო ყვავილები. ნაყოფი (კოლოფა) ყვითელი, ნარინჯისფერი ან წითელია, მისი სიგრძეა 30 სმ, სიგანე — 10—12 სმ, 300—600 გ იწონის და 25—60 თესლს შეიცავს. ყოფაცხოვრებაში „კაკაოს პარკს“ უწოდებენ.

ველურად იზრდება ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკის ტენიან ტროპიკულ ტყეებში. ძველთაგანვე კულტივირებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში. ამრავლებენ უმთავრესად თესლით. კარგად ხარობს ორანჟერეებში. თეობრომინისა და მთრიმლავი ნივთიერებების შემცველობის გამო თესლს მწარე, მწკლარტე გემო აქვს. საგემოვნო თვისებების გასაუმჯობესებლად რბილობმოცლილ თესლს 2—7 დღე-ღამის განმავლობაში უტარებენ ფერმენტაციას, რის შედეგადაც იგი სასიამოვნო გემოსა და არომატს იძენს.

კაკაოს თესლის შედგენილობაა (მშრალ ნივთიერებაზე გადაანგარიშებით %-ში): წყალი 4—6; ცხიმი, კაკაოს ზეთი 51—54; სახამებელი 7—19; გლუკოზა, ფრუქტოზა 1—2; ცილა 10—12; თეობრომინი, კოფეინი 1—1,5; მთრიმლავი ნივთიერებები 4—7; მჟავები 1—2; მინერალური ნივთიერებები 2-3. კაკაოს ნაყოფისაგან იღებენ ბურღულს, ბურღულის წვრილად დაქუცმაცებით — „სრესილ კაკაოს“, რომლისგანაც კაკაოს ზეთსა და შოკოლადს ამზადებენ. სრესილი კაკაოს დაწნეხით იღებენ კაკაოს ზეთს, დარჩენილი კოპტონისაგან კი — კაკაოს ფხვნილს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 324.

## რესურსები ინტერნეტში

* კაკაო – საინტერესო ცნობები
# პუერტო-რიკოს ღარი

**პუერტო-რიკოს ღარი** — ღრმა ზღვის ღარი ატლანტის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში. გადაჭიმულია დიდი და მცირე ანტილიის კუნძულების გასწვრივ 1200 კმ-ზე. მაქსიმალური სიღრმეა 8742 მ კუნძულ პუერტო-რიკოს ჩრდილოეთით.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 228.
# ლანგუსტისებრნი

| ლანგუსტისებრნი |
| --- |
|  ჩვეულებრივი ლანგუსტი (Palinurus vulgaris) |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ფეხსახსრიანები |
| კლასი:  |
კიბოსნაირნი |
| რიგი:  |
ათფეხა კიბოები |
| ოჯახი:  | **ლანგუსტისებრნი** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Palinuridae |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 97646 |
| NCBI   | 6731 |
| EOL   | 46516726 |
| FW   | 94234 |

 |

 |

**ლანგუსტისებრნი** (ლათ. Palinuridae) — უხერხემლო ცხოველების ოჯახი ათფეხა კიბოების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 60 სმ აღწევს. სხეული და ანტენები ქიცებითაა დაფარული. მარწუხები არა აქვთ. გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვის, ატლანტისა და წყნარი ოკეანის სანაპიროებზე. ლანგუსტისებრნი იჭმევა და წარმოადგენს რეწვის ობიექტს. ძირითადაი სარეწაო სახეობებია ჩვეულებრივი ლანგუსტი (Palinurus vulgaris), Palinurus argus, Palinurus interruptus, Palinurus japonicus და სხვა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 119.
# პრუსიის სამეფო

|  |
| --- |
| **პრუსიის სამეფოKönigreich Preußen**  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ← | 1701 — 1918 |  →    →    →    →    → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | დროშა | გერბი |  |

 |
| **ჰიმნი** Borussia (1820-1830) Preußenlied (1830-1840) სამეფო ჰიმნი: Heil dir im Siegerkranz (1795–1918)  |
|  პრუსიის სამეფოს მიწები გერმანიის იმპერიაში |
| **დედაქალაქი** | ბერლინი კენიგსბერგი (1806–09) |
| **ენა** | გერმანული |
| **რელიგია** | ლუთერანიზმი |
| **ფულის ერთეული** | * რაიხსთალერი (1701–1750)
* თალერი (1750–1857)
* კავშირის თალერი (1857–1873)
* ოქროს მარკა (1873–1914)
* ქაღალდის მარკა (1914–1918)
 |
| **ფართობი** | 348 779 კმ2 (1871) |
| **მოსახლეობა** | 40 169 219 (1910) |
| **მმართველობის ფორმა** | კონსტიტუციური მონარქია |
| **დინასტია** | ჰოენცოლერნები |
|  |

**პრუსიის სამეფო** (გერმ. Königreich Preußen) — გერმანული სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა 1701 წლიდან 1918 წლამდე.

1871 წლიდან პრუსიის სამეფო გერმანიის იმპერიის წამყვანი სახელმწიფო იყო და იმპერიის ტერიტორიის მთელი ფართობის თითქმის ორ მესამედს იკავებდა. საკუთარი სახელწოდება სამეფომ მიიღო პრუსიის საჰერცოგოსგან, თუმცა მისი მთავარი ქალაქი ბრანდენბურგში მდებარე ბერლინი იყო.

## რესურსები ინტერნეტში

* Reinhard Nelke. Darstellung der Geschichte des Königreichs Preußen. ციტირების თარიღი: 2009-02-07.
* Statistische und historische Informationen zum Königreich Preußen bei *HGIS* დაარქივებული 2013-11-11 საიტზე Wayback Machine.
* rbb online. Preussen; Chronik eines Deutschen Staats. ციტირების თარიღი: 2009-02-07.
* Sammlung historischer Landkarten zur preußisch/deutsch-polnischen Geschichte დაარქივებული 2015-01-15 საიტზე Wayback Machine.