Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# კაპიტალი (ეკონომიკა)

**კაპიტალი** — მეწარმესთან (კომპანია, კორპორაცია) მიმართებაში – მისი ძირითადი და საბრუნავი საშუალებების საერთო ღირებულება. განასხვავებენ ძირითად, გამოშვებულ, განაღდებულ, სარეზერვო, ნომინალურ კაპიტალებს. კაპიტალის წარმოშობის წესი და სტრუქტურა დაწვრილებით რეგლამენტირდება კანონით. მაგალითად, ყოველ სააქციო საზოგადოებას უნდა ჰქონდეს ძირითადი (სააქციონერო) კაპიტალი. სააქციონერო კაპიტალის ოდენობა დგინდება დამფუძნებლების მიერ და მიეთითება საზოგადოების წესდებაში, ამიტომ მას აგრეთვე ეწოდება საწესდებო და უნდა იყოს აქციათა ნომინალური ფასის ტოლი. უმეტეს ქვეყნებში კანონმდებლობით გათვალისწინებულია საზოგადოების ძირითადი (აქციონერული) კაპიტალის მინიმალური თანხა, ხოლო მისი მაქსიმალური ოდენობა საერთოდ არ წესდება არცერთ ქვეყანაში. სააქციონერო კაპიტალი წარმიშობა: 1. – დამფუძნებლებს შორის აქციების განაწილების (ანუ ხალხში მიმოქცევის გარეშე) გზით. 2 – აქციებზე სახალხო ხელმოწერის გამოცხადების გზით. თითქმის ქველა ქვეყნის სამართალი მოითხოვს აქციათა (პაიების) მთლიან (სრულ) განთავსებას, როდესაც არის შექმნილი საზოგადოების აღიარების აუცილებელი პირობა, ანუ სააქციონერო კაპიტალი მთლიანად უნდა იყოს დაფარული ხელმოწერილი აქციებით (პაით).
# ლაჰორი

|  |
| --- |
| ლაჰორი لاہور |
|  |
|

|  |
| --- |
| დროშა |
|  |

 |
| ქვეყანა |  პაკისტანი |
| დაქვემდებარება |
დედაქალაქი |
| პროვინცია |
პენჯაბიპენჯაბი (პაკისტანი)|პენჯაბი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა |
X საუკუნე |
| პირველი ხსენება |
მე-10 საუკუნე |
| ფართობი |
1172 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
217 მ |
| ოფიციალური ენა | ინგლისური ენა და ურდუ ენა |
| მოსახლეობა | 10 000 000 კაცი (2009) |
| ეროვნული შემადგენლობა |
პენჯაბელები |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+5:30 |
| სატელეფონო კოდი |
042 |
| საფოსტო ინდექსი | 54000 |
| ოფიციალური საიტი | lahore.gov.pk |
|  |
| **ლაჰორი** ვიკისაწყობში |

**ლაჰორი** (პენჯ:لہور; ურდუ لاہور) — პენჯაბის პროვინციის დედაქალაქი და პაკისტანის სიდიდით მეორე ქალაქი.

## დამეგობრებული ქალაქები

ლაჰორი დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:

* სტამბოლი, თურქეთი, 1975-დან
* ჩიტაგონგი, ბანგლადეში
* სიანი, ჩინეთი, 1992-დან
* ბელგრადი, სერბეთი, 2007-დან
* ბოგოტა, კოლუმბია
* ბუხარა, უზბეკეთი
* ჩიკაგო, აშშ, 2007-დან
* კოიმბრა, პორტუგალია
* კორდობა, ესპანეთი, 1994-დან
* დუშანბე, ტაჯიკეთი
* ფესი, კარიკო, 1994-დან
* ფრესნო, აშშ
* გლაზგო, შოტლანდია, 2006-დან
* ჰუნსლოუ, ინგლისი
* ისპაჰანი, ირანი, 2004-დან
* კორტრეიკი, ბელგია, 1993-დან
* კრაკოვი, პოლონეთი
* მეშჰედი, ირანი, 2006-დან
* სარივონი, ჩრდილოეთ კორეა, 1988-დან
* სამარყანდი, უზბეკეთი, 1995-დან
* ამოლი, ირანი, 2010-დან

## სქოლიო
# შანხაის აჯანყება

**შანხაის აჯანყება** — ჩინეთის კომუნისტური პარტიის მიერ ორგანიზებული აჯანყებების სერია შანხაიში 1926 და 1927 წლებში. შეიარაღებული გამოსვლები მოეწყო 1926 წლის 24 ოქტომბერს, 1927 წლის 22–23 თებერვალს და 1927 წლის 21–22 მარტს. 1927 წლის 12 აპრილს აჯანყება სისხლში იქნა ჩახშობილი ჩან კაიშის მიერ.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 684.
# სიანგცი

**სიანგცი** — ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სამაგიდო თამაში ჩინეთში, და იგი იგივე ოჯახში შედის, როგორც დასავლური (ან საერთაშორისო) ჭადრაკი, ჩათურანგა, შოგი, ინდური ჭადრაკი და ჯანგიგი.

## ისტორია

თამაში წარმოადგენს ორ არმიას შორის ბრძოლას, მოწინააღმდეგის გენერლის (მეფის) დატყვევებისთვის. ჩინური ჭადრაკი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სამაგიდო თამაშია ჩინეთში. აღსანიშნავია, რომ ჩინეთის ნებისმიერ ქალაქში შეხვდებით სკვერებში შეკრებილ ხალხს სიანგცის სათამაშოდ. გარდა ჩინეთისა, ჩინური ჭადრაკი ასევე პოპულარობით სარგებლობს სხვა აზიურ ქვეყნებში, მათ შორის ვიეტნამშიც.

ამ თამაშის შესახებ ყველაზე ადრეული ჩანაწერები ჩინურ წყაროებში ჯერ კიდევ მეომარ სამეფოთა ეპოქაში (ძვ.წ. 475-221) ჩნდება, მაგრამ მსგავსი წყაროების სიმცირის გამო არ ვიცით მაშინდელი სიანგცი ენათესავებოდა თუ არა თანამედროვე სტანდარტული ჭადრაკის ვერსიას. მხოლოდ თანგის დინასტიიდან (618-907) შემორჩა სიანგცის სახელმძღვანელოები და წესების კრებულები, რაც საშუალებას გვაძლევს დაზუსტებით ვთქვათ, რომ ჩინურ ჭადრაკს თანგის დინასტიის დროს უკვე თამაშობდნენ, მაგრამ სიანგცის ნამდვილი აღმავლობა ცინგის დინასტიის (1644-1911) დროს დაიწყო, როცა ხელისუფლებამ მნიშვნელოვანი სახსრები და რესურსი გამოყო მისი განვითარებისათვის. სწორედ ამ დინასტიის დროს ეკონომიკური და კულტურული განვითარებით, სიანგცი გადავიდა ახალ ეტაპზე. შეიქმნა არაერთი ცნობილი სკოლა, სადაც ასწავლიდნენ სპეციალურად სიანგცის. ამ დინასტიის დროს გამოიცა არაერთი წიგნი და სახელმძღვანელო აღნიშნული თამაშის ტექნიკის შესახებ. მათ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს თამაშის პოპულარიზაციაში და თანამედროვე დროში თამაშის ტექნიკის გაუმჯობესებაში. 2004 წელს დაიწერა დასავლური სტილის ენციკლოპედია ჩინური ჭადრაკის შესახებ.

## წესები

სიანგცის თამაშობს ორი მოწინააღმდეგე თეთრი და შავი (იშვიათად წითელი და შავი) ქვებით, დაფაზე 9 ვერტიკალური და 10 ჰორიზონტალური ხაზით. დაფის შუაში არის ე.წ. „ჩუს მდინარე“, მას ასევე უწოდებენ „ხანის საზღვარს“, რომელიც არის საზღვარი მოწინააღმდეგეების ტერიტორიებს შორის. დაფის ცენტრში 1-3 და 8-10-ე ჰორიზონტალურ ხაზებზე განლაგებულია ციხესიმაგრე, რომელშიც სარდალი თავის ორ მრჩეველთან ერთად დგას. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული თამაშის ქვები იდება ვერტიკალებისა და ჰორიზონტალების გადაკვეთაზე და არა უჯრაში.

აღნიშნულ თამაშს, თითოეული მოთამაშე 16 ქვით იწყებს. აღსანიშნავია ის, რომ საწყისი პოზიცია თამაშის წესებით მკაცრადაა განსაზღვრული.

თამაში სრულდება მაშინ, როცა მეტოქის სარდალს ჩიხში მოაქცევ, ანუ როცა მას უსაფრთხო სვლა აღარ დარჩება. სარდალს მხოლოდ ერთ შემთხვევაში აქვს უფლება სიმაგრე დატოვოს, თუკი მასა და მოწინააღმდეგის სარდალს შორის სხვა ქვა არ დევს. ამ შემთხვევაში მას შეუძლია მთელ დაფაზე გადახტომა და მოწინააღმდეგის სარდალის მოკვლაც კი.

## რესურსები ინტერნეტში

* ჩინური ჭადრაკის წესები
* ჩინური ჭადრაკის შესახებ
# მეი ლანფანი

| მეი ლანფანი |
| --- |
|  მეი ლანფანი 1920-იან წლებში |
| დაბადების თარიღი | 22 ოქტომბერი, 1894(1894-10-22)  პეკინი |
| გარდაცვალების თარიღი | 8 აგვისტო, 1961(1961-08-08) (66 წლის) პეკინი |
| მოქალაქეობა |  ჩინეთი   ჩინეთის რესპუბლიკა ცინის დინასტია |
| საქმიანობა |
მსახიობი, მომღერალი |
| შვილ(ებ)ი | Mei Baochen, Mei Shaowu, Mei Baoyue და Mei Baojiu  |

**მეი ლანფანი** (ნამდვილი სახელი: მეი ლანი; ჩინ.: 梅蘭芳; დ. 22 ოქტომბერი, 1894 — გ. 8 აგვისტო, 1961) — თანამედროვე ჩინური თეატრისა და პეკინის ოპერის ლეგენდარული მსახიობი. მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „პეკინის ოპერის დედოფალს“. მეი ექსკლუზიურად ასრულებდა ქალის მთავარ როლებს (დან), განსაკუთრებით კი „ცინგ-ის“ (qingyi) ტიპაჟებს — დახვეწილ, კეთილშობილ ახალგაზრდა ან შუახნის ქალებს.

## ადრეული წლები და განათლება

დაიბადა პეკინში, თეატრალურ ოჯახში. 8 წლის ასაკში დაიწყო ინტენსიური წვრთნა სამსახიობო ოსტატობაში, სიმღერასა და აკრობატიკაში. მისი დებიუტი 1904 წელს, 11 წლის ასაკში შედგა გუანგხეს თეატრში.

## შემოქმედებითი კარიერა

50-წლიანი კარიერის განმავლობაში მან ჩამოაყალიბა ე.წ. „მეის სკოლა“, რომელიც ხასიათდება დახვეწილი, პოეტური და ჰარმონიული შესრულებით. პეკინის ოპერის გარდა, მან დიდი წვლილი შეიტანა უძველესი ჟანრის — კუნცუს (Kunqu) შენარჩუნებაში.

1930-იან წლებში მეი ლანფანმა მოაწყო მსოფლიო ტურნე. ევროპაში მისმა გამოსვლამ წარუშლელი შთაბეჭდილება მოახდინა ბერტოლტ ბრეხტზე, რამაც გავლენა იქონია ბრეხტის „გაუცხოების ეფექტის“ თეორიაზე. აშშ-ში ყოფნისას მას მასპინძლობდნენ ჰოლივუდის ვარსკვლავები: ჩარლი ჩაპლინი, დუგლას ფერბენქსი და მერი პიკფორდი.

## ომი და პოლიტიკა

1937 წელს, იაპონიის მიერ პეკინის ოკუპაციის შემდეგ, მეთაურობამ მეის მათთვის გამოსვლა უბრძანა, თუმცა მან კატეგორიული უარი განაცხადა და 1945 წლამდე სცენაზე არ ასულა. ამ პერიოდში იგი სიღარიბეში ცხოვრობდა. ომის შემდეგ მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო ჩინეთის კულტურულ ცხოვრებაში, გახდა ჩინეთის პეკინის ოპერის თეატრის დირექტორი და 1959 წელს ჩინეთის კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა.

## ქველმოქმედება

1924 წელს, იაპონიაში მომხდარი კანტოს დიდი მიწისძვრის შემდეგ, მეი იაპონიაში გაემგზავრა. მან გამართა საქველმოქმედო წარმოდგენები და შეაგროვა თანხები დაზარალებულთა დასახმარებლად.

## პირადი ცხოვრება

მეი ლანფანი ორჯერ იყო დაქორწინებული. მისი პირველი ორი შვილი ვანგ მინხუასგან ადრეულ ასაკში გარდაიცვალა. მეორე მეუღლესთან, ფუ ჭიფანგთან, მას 9 შვილი შეეძინა (მხოლოდ ოთხმა მიაღწია ზრდასრულობას). მისი ქალიშვილი მეი ბაოიუე და უმცროსი ვაჟი მეი ბაოძიუ მამის გზას გაჰყვნენ და თავადაც პეკინის ოპერის მსახიობები გახდნენ.

## ლიტერატურა

* Mei Lanfang. Forty Years of Life on the Stage. Beijing, 1959.

* Min Tian. Mei Lanfang and the Twentieth-Century International Stage. Palgrave Macmillan, 2012.
# იცხაკ პერლმანი

**იცხაკ პერლმანი** (დ. 31 აგვისტო, 1945) — ებრაელ-ამერიკელი ვირტუოზი მევიოლინე, დირიჟორი და მუსიკალური პედაგოგი.

## ბიოგრაფია

პერლმანი დაიბადა თელ-ავივში. ვიოლინოთი პირველად დაინტერესდა მაშინ, როდესაც რადიოში უსმენდა კლასიკურ სავიოლინო ნაწარმოებს. დაიწყო სწავლა თელ-ავივის მუსიკალურ სკოლაში. მოგვიანებით გადავიდა აშშ-ში. სწავლობდა ჯულიარდის სკოლაში ივან გალამიანთან და დოროტი დელაისთან. მან თავისი დებიუტი შეასრულა Carnegie Hall-ში 1963 წელს და გაიმარჯვა პრესტიჟულ "ლევენთრით"-ის შეჯიბრებაში 1964 წელს. შემდგომ მალევე მან დაიწყო ფართო ტურები. შემდეგ ის შემთხვევით გამოჩნდა ამერიკულ ტელევიზიაში, 1970 წელს იღებდა ისეთ გადაცემებში მონაწილეობას როგორებიცაა The Tonight Show და Sesame Street
პერლმანს 4 წლიდან პოლიომიელიტი დაეწყო.
# კინოპროდიუსერთა ასოციაციის საერთაშორისო ფედერაცია

| კინოპროდიუსერთა ასოციაციის საერთაშორისო ფედერაცია |
| --- |
|  |
| აბრევიატურა |
FIAPF |
| შეიქმნა |
1933 (1933) |
| სტატუსი |
აქტიური |
| ტიპი |
კინოორგანიზაცია |
| მდებარეობა |
ბრიუსელი, ბელგია |
| ენა |
ინგლისური, ფრანგული |
| ოფიციალური |

**კინოპროდიუსერთა ასოციაციის საერთაშორისო ფედერაცია** (ფრანგ. Fedération Internationale des Associations de Producteurs de Films; ინგლ. International Federation of Film Producers Associations, აბრევიატურა **FIAPF**) — კინოორგანიზაცია, დაარსებული პარიზში 1933 წელს. 2008 წლის მონაცემებით მასში შედის პროდიუსერთა 25 ასოციაცია 23 ქვეყნიდან. ორგანიზაცია მდებარეობს ბრიუსელში, ბელგიაში.

FIAPF დაკავებულია საერთაშორისო კინოფესტივალების აკრედიტაციით. 2014 წლის მონაცემებით FIAPF-ის აკრედიტაცია გააჩნდა 51 კინოფესტივალს მსოფლიოში..

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
# საკე

გაუფილტრავი საკე
საკეს სასმისები
**საკე** (იაპონ. 酒) — იაპონური სიტყვა, ნიშნავს „ალკოჰოლურ სასმელს“. იაპონიის ფარგლებს გარეთ ბრინჯისგან გამოხდილი სპეციფიკური ალკოჰოლური სასმელის მნიშვნელობა მიიღო. იაპონურად ამ სასმელს ჰქვია **ნიჰონსიუ** (日本酒 „იაპონური ალკოჰოლური სასმელი“).

საკეს დანარჩენ მსოფლიოში ბრინჯის ღვინოს უწოდებენ. თუმცა ეს განსაზღვრება სწორი არ არის. ალკოჰოლური სასმელის წარმოება მარცვლის მრავალჯერადი ფერმენტაციით უფრო ლუდს ჰგავს, ვიდრე ღვინოს. ასევე, არსებობს სხვა სასმელებიც, ცნობილი როგორც „ბრინჯის ღვინო“, რომლების მნიშვნელოვნად განსხვავდება ნიჰონსიუსგან.

სიტყვა „საკე“ შესაძლოა ასევე მიუთითებდეს სხვა სასმელებზეც იაპონიის სხვადასხვა რეგიონში. სამხრეთ კიუსიუში საკე ზოგადად გამოხდილ სასმელს ჰქვია — შოჩუ (焼酎). ოკინავაში საკე ნიშნავს ან შაქრის ლერწმისგან გამოხდილ შოჩუს ან ავამორის (泡盛, სიტყვასიტყვით „აქაფული თავი“). საკეს ეს უკანასკნელი ფორმები გამოხდილია გრძელმარცვლიანი ბრინჯისგან და შავი კოძისგან (კუროკოძი 黒麹).

## რესურსები ინტერნეტში

* საკე — იაპონელთა სახე (სტატია vinoge.com-ზე) დაარქივებული 2016-08-09 საიტზე Wayback Machine.
# ქაფურის ხე

| ქაფურის ხე |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| ოჯახი:  |
დაფნისებრნი |
| სახეობა:  | **ქაფურის ხე** |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Cinnamomum camphora |
| დაცვის სტატუსი |
| ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ IUCN 3.1 *Least Concern* : 15441072 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 18175 |
| NCBI   | 13429 |
| EOL   | 596902 |
| IPNI  |  463336-1 |
| TPL  |  kew-2721183 |

 |

 |

**ქაფურის ხე** (ლათ. Cinnamomum camphora) — მარადმწვანე ხე დაფნისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 20 — 50 მეტრს აღწევს. ტყავისებრი ფოთლები და პატარ-პატარა მოთეთრო ყვავილები აქვს. მწიფე ნაყოფი მუქი ლურჯია. ყვავის მაის-ივნისში, ნაყოფი მწიფდება ოქტომბერ-ნოემბერში.

ბუნებრივად იზრდება ჩინეთსა და იაპონიაში წმინდა ან შერეული კორომების სახით, მთებში ზღვის დონიდან 2000 მეტრამდე ადის. ტენისა და სითბოს მოყვარულია. ყველა ნაწილი შეიცავს ქაფურის ზეთს, რომლისგანაც იღებენ ქაფურს. საქართველოში XIX საუკუნის 70-იან წლებში შემოიტანეს შავი ზღვის სანაპიროზე.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 493.
# თეთრი წერო

| თეთრი წერო |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| ქვეტიპი:  |
ხერხემლიანები |
| კლასი:  |
ფრინველები |
| რიგი:  |
წეროსნაირნი |
| ოჯახი:  |
წეროსებრნი |
| გვარი:  |
წეროები |
| სახეობა:  |
თეთრი წერო |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Grus leucogeranus |
| დაცვის სტატუსი |
| კრიტიკულ საფრთხეში მყოფი IUCN 3.1 *Critically Endangered* : 22692053 |
| გავრცელება |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| EOL   | 52571472 |
| FW   | 373081 |

 |

 |

**თეთრი წერო**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **ციმბირული წერო** ან **თოვლის წერო** (ლათ. Grus leucogeranus) — ფრინველი წეროსნაირთა რიგისა. დაფარულია მთლიანად თეთრი ბუმბულით. ბინადრობს რუსეთის არქტიკულ ტუნდრაში, განსახლებულია დასავლეთ და აღმოსავლეთ რეგიონებში. აღმოსავლეთ პოპულაცია ზამთრობით მიგრირებს ჩინეთში, ხოლო დასავლეთი — ირანში, უწინ ინდოეთსა და ნეპალშიც. წეროებს შორის მათ ახასიათებს ყველაზე გრძელი მიგრაციის მარშრუტი. მათი პოპულაცია, განსაკუთრებით კი დასავლეთ სპექტრი ძალიან შემცირდა XX საუკუნეში, ნადირობის და ჰაბიტატის დეგრადაციის გამო. მისი მთელი პოპულაცია შეადგენს 3 200 ფრინველს. აღმოსავლეთ პოპულაციის გამოსაზამთრებელი ჰაბიტატის — პოიანხუს ტბის აუზის ალტერნატივას წარმოადგენს სამი ხეობის წყალსაცავი.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
Siberian crane Grus leucogeranus — თეთრი წერო
* Grus leucogeranus — თეთრი წერო
# კადისიის ბრძოლა

| კადისიის ბრძოლა |
| --- |
|
არაბების მიერ ირანის დაპყრობის ნაწილი |
|  ტაქტიკური განლაგება ბრძოლის დაწყების დროს |
| თარიღი |
16-19 ნოემბერი, 636 |
| მდებარეობა | კადისია (თანამედროვე ერაყი) |
| შედეგი |
არაბების გამარჯვება |
| მხარეები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| მართლმორწმუნეთა სახალიფო | სასანიანთა იმპერია |

 |
| მეთაურები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| საად იბნ აბუ ვაკასი | რუსტამ ფაროხზადი |

 |
| ძალები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 30,000-40,000 | 200,000 და 33 საბრძოლო სპილო |

 |
| დანაკარგები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამი არმია | ჯარის ნახევარი |

 |
|  **კადისიის ბრძოლა ვიკისაწყობში** |

**კადისიის ბრძოლა** — ერთ-ერთი გადამწყვეტი ბრძოლა არაბ-მუსულმანებსა და სასანიანების იმპერიას შორის. მიმდინარეობდა 636 წლის 16 ნოემბრიდან 19 ნოემბრის ჩათვლით, არაბების მიერ ირანის დაპყრობის პერიოდში.

სასანიანების ჯარში შეფასებების მიხედვით იყო 40 ათასამდე მეომარი და 30 ან 33 საბრძოლო სპილო. ჯარს ხელმძღვანელობდა ხორასანის მმართველი რუსტამი. არაბებმა მათ წინააღმდეგ გამოიყვანეს დაახლოებით 25-30 ათასი ჯარისკაცი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა საად იბნ აბუ ვაკასი.

ომი საკმაოდ მწვავე გამოდგა და ოთხი დღე გაგრძელდა. მძიმე დანაკარგის მიუხედავად არაბებმა გაიმარჯვეს. ბრძოლის შედეგად სასანიანების არმია ფაქტობრივად განადგურდა, რამაც დააჩქარა სასანიანების იმპერიის დაცემა.

## რესურსები ინტერნეტში

* The Battle of al-Qadisiyyah — 637 AD The beginning of the End for the House of Sassan დაარქივებული 2015-02-12 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ხუზისტანის ოსტანი

| ადმინისტრაციული ერთეული |
| --- |
| ხუზისტანის ოსტანი სპარს. استان خوزستان‎‎ |
|  |
| ქვეყანა |  ირანი |
| ადმ. ცენტრი | აჰვაზი |
| შიდა დაყოფა | Abadan County , Andimeshk County , Ahvaz County , Izeh County , Mahshahr County , Behbahan County , Khorramshahr County , Dezful County , Dasht-e Azadegan County , Ramhormoz County , Shadegan County , Shushtar County , Masjed Soleyman County , Shush County , Bagh-e Malek County , Omidiyeh County , Lali County , Hendijan County , Ramshir County , Gotvand County , Andika County , Haftkel County , Hoveyzeh County , Bavi County , Hamidiyeh County , Aghajari County , Karun County  და Karkheh County |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
64055 კმ² |
| მოსახლეობა | 4 710 509 (2016) , 4 531 720 (2011) , 4 274 979 (2006)  |
| სასაათო სარტყელი | UTC+03:30 და მსოფლიო კოორდინირებული დრო |
| სატელეფონო კოდი | 0632422 |
| ოფიციალური საიტი |  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| **ხუზისტანის ოსტანი** ვიკისაწყობში |

**ხუზისტანის ოსტანი** (სპარს. استان خوزستان) — ირანის 31 ოსტანიდან ერთ-ერთი. ესაზღვრება ირანის 6 ოსტანი: ილამი, ლურისტანი, ისპაჰანი, ჩახარ-მახალი და ბახთიარია, ქოხგილუე და ბოიერაჰმედი. ოსტანის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი აჰვაზი. პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 4,274,979 ადამიანს.

ხუზისტანის ოსტანში საკმაოდ ბევრი ენაა გავრცელებული. მოსახლეობის უმრავლესობა საუბრობს: სპარსულ ენაზე და ლურიზე, მოსახლეობის ნაწილი საუბრობს ასევე ხუზესტანულ აბვარულზე.

## ისტორია

ძვ. წ. III-II ათასწლეულებში ხუზისტანის ტერიტორიაზე არსებობდა ელამის სახელმწიფო. ხუზისტანი იყო აქემენიდებისა და სასანიანთა იმპერიების ძირითადი ოლქი. 640 წელს დაიპყრეს არაბებმა, შემდეგ შედიოდნენ ბუიდების (X-XI სს.), სელჩუკების (XI-XII სს.), ჰულაგუიანების (XIII-XIV სს.) სახელმწიფოთა შემადგენლობაში. XVI საუკუნის დასაწყისში სეფიანებმა დაიპყრეს.

## მოსახლეობა

### ქალაქები

## ადმინისტრაციული დაყოფა

ხუზისტანის ოსტანი იყოფა 23 შაჰრესტნად .

* აბადანი
* ახვანი
* ანდიკა
* ანდიმეშკი
* ბაგჰმალეკი
* ბეჰბენჰანა
* დაშთ-ე-აზადაგენი
* დეზფული
* გუოთვანდი
* ჰეფგოლი
* ჰენდიჯანი
* ჰოვიეზეჰი
* იზეჰი
* ჰორემეშეჰრი
* ლელი
* მაშჰაჰრი
* მესჯედ სულეიმანი
* ომიდიეჰი
* რამჰორმოზი
* რამშირი
* შედეგანი
* შუში
* შუშტარი

## რესურსები ინტერნეტში

* Choqa Zanbil Ziggurat Official website დაარქივებული 2005-11-30 საიტზე Wayback Machine.
* Official website of Khuzestan Governorship დაარქივებული 2007-06-23 საიტზე Wayback Machine.
* Khuzestan Business Directory დაარქივებული 2013-05-15 საიტზე Wayback Machine.
* Ayapir archeological site დაარქივებული 2007-06-11 საიტზე Wayback Machine.
* Khuzestan Travel Guide დაარქივებული 2013-05-20 საიტზე Wayback Machine.
* Khuzestan Province Department of Education დაარქივებული 2005-10-18 საიტზე Wayback Machine.  (in Persian)
* Images of Khuzestan დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* Khuzestan branch of the Iranian Students' News Agency დაარქივებული 2006-12-08 საიტზე Wayback Machine.  (ISNA)
* Khuzestan: The First Front in the War on Iran? დაარქივებული 2008-06-03 საიტზე Wayback Machine.  by Zoltan Grossman
* Khuzestan Heritage Conservation Group (Taryana) დაარქივებული 2013-05-09 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# სპარსეთის ყურე

სპარსეთის ყურე
სპარსეთის ყურის რუკა
**სპარსეთის ყურე** (სპარს. خليج فارس *Xalij-e Fârs*, არაბ. الخليج الفارسي *al-Khalīj al-fārsī*) — ყურე ირანსა და არაბეთის ნახევარკუნძულს შორის. ჰორმუზის სრუტით უერთდება ომანის ყურეს, არაბეთის ზღვას და ინდოეთის ოკეანეს.

სპარსეთის ყურის მოსაზღვრე ქვეყნებია: ომანი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, საუდის არაბეთი, კატარი, ბაჰრეინი, ქუვეითი, ერაყი და ირანი. სპარსეთის ყურეში ჩაედინება ტიგროსი და ევფრატი.

სპარსეთის ყურის რეგიონი მდიდარია ნავთობის მარაგებით.

არაბულენოვან ქვეყნებში არ იყენებენ ტერმინს „სპარსეთის ყურე“; მათთვის ეს „არაბული ყურეა“. ინგლისურენოვან ლიტერატურაში ამ პოლიტიზებული პრობლემის თავიდან ასაცილებლად უბრალოდ „ყურეს“ ახსენებდნენ, რომელსაც მთავრულით წერდნენ (The Gulf). 2006 წლის მარტ–აპრილში გამართულმა გაეროს 23ე სესიამ ლეგიტიმურად ცნო ტერმინი სპარსეთის ყურე და ის ამჟამად ოფიციალურად გამოიყენება გაეროს წევრი ქვეყნების მიერ.

## სქოლიო

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სპარსეთის ყურე
# არაბინარული გენდერი

**არაბინარული** (ინგლ. Non-binary) და **გენდერქვიარი** (ინგლ. Genderqueer) — ქოლგა-ტერმინები იმ გენდერული იდენტობებისთვის, რომლებიც მხოლოდ „კაცს“ ან „ქალს“ არ მოიცავს და გენდერული ბინარულობის საზღვრებს გარეთაა. არაბინარული გენდერული იდენტობები ერთიანდება ტრანსგენდერობის ქოლგის ქვეშ, ვინაიდან არაბინარული ხალხი, როგორც წესი, საკუთარ თავს აიდენტიფიცირებს ისეთ გენდერთან, რომელიც განსხვავდება მათთვის დაბადებისას მინიჭებული სქესისგან, თუმცა ზოგიერთი არაბინარული ადამიანი თავს ტრანსგენდერად არ მიიჩნევს.

არაბინარული ადამიანი შეიძლება იდენტიფიცირდებოდეს შუალედურ ან ცალკეულ მესამე გენდერთან, ერთზე მეტ გენდერთან, არცერთ გენდერთან (აგენდერი) ან მისი გენდერული იდენტობა არ იყოს ფიქსირებული და იყოს ცვალებადი (გენდერფლუიდი). გენდერული იდენტობა განსხვავდება სექსუალური ან რომანტიკული ორიენტაციისგან: არაბინარულ ადამიანებს ბევრი სხვადასხვა სექსუალური ორიენტაცია აქვთ. გარდა ამისა, არაბინარულობა იგივე არ არის, რაც ინტერსექსობა; ინტერსექსი ადამიანების უმეტესობა ქალად ან კაცად იდენტიფიცირდება

არაბინარული ადამიანების გენდერული ექსპრესია მრავალგვარია, ზოგმა კი შეიძლება საერთოდ უარყოფს გენდერული იდენტობა. ზოგიერთ არაბინარულ ადამიანს აწუხებს გენდერული დისფორია.

## რესურსები ინტერნეტში

* რას ნიშნავს გენდერფლუიდი?
* სქესი, გენდერი და გენდერული იდენტობა
* გენდერული დისფორია
* გენდერული იდენტობა

## სქოლიო
# ინდური სამზარეულო

ინდური სამზარეულოს კერძები კარით (სანელებლის სახეობა)
**ინდური სამზარეულო** — ინდოელ ხალხთა სამზარეულო.

## კულინარია

ინდურ სამზარეულოში მთავარი აქცენტი ეთმობა ლებნიან და ხილის საბჯის ვეგეტარიანულ საკვებს, რომლებიც მომზადებულია ტრადიციული სანელებლებით, რომელთა შორის ერთ-ერთი მოწინავე ადგილი უკავია სანელლებისგან შეკაზმულ კარის. ასევე ინდურ სამზარეულოში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ბრინჯი, რომელიც ლავაშთან და სანელებლებთან ერთად ქმნის კერძს — თალი, რომელიც თავის მხრივ კარის კერძთან ერთად მიირთმევა. ინდური სამზარეულოს პირველად კერძად წარმოდგენილია ლებნიანი კულტურისგან მომზადებული სუპი — დალი. მთავარი ინდური დესერტია ვატილაპამი.

## ისტორია და გავლენა

ინდური ბაზრის სურათი, სადაც იყიდება ეროვნული სამზარეულოს ტიპური ვეგეტარიანული პროდუქტები
ინდუიზმის რელიგიის გავლენით, ძროხის ხორცს არ მიირთმევენ, რადგან ძროხა წმინდა ცხოველად ითვლება. ბუდისტი მეფე აშოკას მართველობიდან დაწყებული, ინდური სამზარეულოსთვის ხორციანი კერძები არადამახასიათებელი გახდა. თუმცა ისლამის გავლენით ხორციანი კერძები, რომელიც წარმოდგენილია ტანდურის წიწილათი, ინდუსების რაგიონს ისევ დაუბრუნდა. გამორჩეულ კულინარიულ რეგიონს წარმოადგენს ინდოეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთი რეგიონი, რომლის სამზარეულოს *მუღლაი* ჰქვია და მომდინარეობს მუსლიმური დიდ მოგოლთა იმპერიის დროიდან.

## ასევე იხილეთ

* მაში
* ბჰანგი
* ვინდალუ
* გჰი
* დალი
* კარი (კერძი)
* კარი (სანელებელი)
* ხიჩდი
* ლასი (სასმელი)
* მოგოლური სამზარეულო
* ნაანი
* საბჯი
* ტანდურის წიწილა
* ჩაპატი
* ჩატნი
* პენჯაბური სამზარეულო
* ქაშმირული სამზარეულო
* გულაბ ჯამუნი

## რესურსები ინტერნეტში

* ინდური სამზარეულო (ინდოეთის რეგიონული სამზარეულოები)
* ინდური სამზარეულო (რეცეპტები, ფაქტები, სტატიები)
* ვებ-გვერდი ინდური სამზარეულოს რეცეპტების შესახებ
* ვედური კულინარია, სანელებლები, ჭურჭელი, ლექსიკონი, რეცეპტები

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
# ფარაონი

ძველი ეგვიპტელი ფარაონი
**ფარაონი** — ძველი ეგვიპტელი მეფეების ტიტული. ფარაონები უდიდეს როლს ასრულებდნენ ეგვიპტელთა ცხოვრებაში. ისინი ერთდროულად ქვეყნის მმართველებიც იყვნენ და უმაღლესი ქურუმებიც. ფარაონი იყო განკაცებული ღმერთი დედამიწაზე და ღმერთი სიკვდილის შემდეგ. თვით ტერმინი „ფარაონი“ ორი სიტყვის შერწყმაა: „პერ-აა“, რაც „დიდ სახლს“ ნიშნავდა. ფარაონს ქარაგმულად იხსენიებდნენ, რათა მისი სახელი ტაბუდადებული ყოფილიყო. ამ სახელის ხმამაღლა წარმოთქმა არ შეიძლებოდა.

გადმოცემის თანახმად, პირველი ფარაონი თვით ღმერთი „რა“ იყო. შემდეგ მოდიოდნენ სხვა ღმერთები. მოგვიანებით ტახტზე ოსირისისა და ისიდის ვაჟი ჰოროსი ასულა. ჰოროსი ეგვიპტის ყოველი დინასტიის ფარაონის პირველსახე და პორტრეტია. თითოეული ფარაონი რას და ხორის შთამომავლად ითვლებოდა და მისი ე.წ ტიტულატურა ხუთი სახელისგან შედგებოდა: ხორის, ოქროს ხორის, ორი ქალღმერთის (ზემო და ქვემო ეგვიპტის მეუფე+სახელი) და რას ვაჟის სახელებისგან. ფარაონი სხვადასხვა ვითარებაში სხვადასხვა სახელებით მოიხსენიებოდა. „პერ-აა“-ს თავიდან ფარაონის სახლს ეძახდნენ, დაახლოებით შუა სამეფოს დასასრულიდან კი თავად ფარაონსაც ასე მოიხსენიებდნენ.

ეგვიპტელებს სწამდათ, რომ ფარაონები დედოფლისა და რას ჰიეროგამიური კავშირის შედეგად ჩნდებოდნენ. ფარაონს მრავალი ცოლი ჰყავდა, თუმცა მთავარი ერთი იყო და ქვეყნის დედოფლის ტიტულსაც ის ატარებდა. მხოლოდ ფარაონისა და დედოფლის საკრალური კავშირის შედეგად დაბადებული ბავშვი შეიძლებოდა გამხდარიყო ეგვიპტის ფარაონი. ეგვიპტეს ფარაონი ქალებიც მართავდნენ (ნიტოკრისი — VI დინასტია; ნეფრუსებეკი — XII დინასტია, ძვ. წ. 1789-1785; ჰატშეფსუტი — XVIII დინასტია, ძვ. წ. 1490-1468). ყველა ეგვიპტურ ტაძარში ქებას უძღვნიდნენ ფარაონს, როგორც ღმერთს. თვით ფარაონიც ღმერთს უგალობდა. იგი ღმერთკაცად ითვლებოდა და სჯეროდათ, რომ ფარაონსა და ღმერთს შორის ურღვევი კავშირი არსებობდა.

## რესურსები ინტერნეტში

* ეგვიპტის მმართველები დაარქივებული 2009-03-26 საიტზე Wayback Machine.  - Archaeowiki.org
* ეგვიპტის მეფეთა გენეალოგია დაარქივებული 2009-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* ეგვიპტის ფარაონები
* Digital ეგვიპტე უნივერსიტეტებისთვის
* ფარაონების მუმიები დაარქივებული 2009-04-28 საიტზე Wayback Machine.  at James M. Deem's *Mummy Tombs* site.
* ფარაონების კორონაცია დაარქივებული 2009-03-18 საიტზე Wayback Machine.