Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ალასკა

| **ალასკა** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ალასკის დროშა | ალასკის გერბი |

 |
| მეტსახელი: | The Last Frontier |
| დევიზი: | North to the Future |
|  |
| დედაქალაქი | ჯუნო |
| ოფიციალური ენა | ინგლისური ენა, Tlingit , ik , Yupik , ალუტიიკური ენა , ალეუტური ენა , Dena'ina , Deg Xinag , Holikachuk , Koyukon , Upper Kuskokwim , Gwich’in , Tanana , Tanacross , Hän , Ahtna , Eyak , Haida , Tsimshian  და Tsetsaut |
| გუბერნატორი | მაიკ ჯ. დანლივი |
| საკანონმდებლო ორგანო | ალასკის საკანონმდებლო ორგანო |
| ფართობი | 1 717 856 კმ² |
| მოსახლეობა | 733 391  კაცი |
| უმაღლესი წერტილი | დენალი |
| უდაბლესი წერტილი | ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე და წყნარი ოკეანე |
| შტატი გახდა | 3 იანვარი, 1959 |
| სასაათო სარტყელი | UTC−9, UTC+14 , ჰავაი-ალეუტის დროის სარტყელი და ამერიკა/ანკორიჯი |
| საფოსტო აბრევიატურა | AK  |
| მოსაზღვრე რეგიონები | იუკონი, ბრიტანეთის კოლუმბია და ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი |
| ადმინისტრაციული დაყოფა |

სია
* :::აღმოსავლეთ ალეუტების ბორო, ანკორიჯი, ბრისტოლ-ბეის ბორო, დენალის ბორო, ფერბანკს-ნორთ-სტარის ბორო, ჰეინსის ბორო, ჯუნო, კენაის ნახევარკუნძულის ბორო, კეტჩიკან-გეიტუეის ბორო, კოდიაკ-აილენდის ბორო, ლეიკ-ენდ-პენინსულის ბორო, მატანუსკა-სუსიტნის ბორო, ნორთ-სლოუპის ბორო, ნორთუესტ-არქტიკის ბორო, Petersburg Borough, სიტკა, სკაგუეი, ვრანგელი, იაკუტატის ბორო და არაორგანიზებული ბორო
 |
| საიტი | alaska.gov |
| **ალასკა** ვიკისაწყობში |

**ალასკა** (ინგლ. Alaska) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს წყნარი ოკეანის რეგიონში. სახელი ინუიტების ენაზე „კონტინენტს“ ნიშნავს. 1741- აღმოაჩინა კაპიტანმა ვიტუს ბერინგმა. 1744 – რუსეთის კოლონია გახდა. 1845 – 1838 ათასი მოსახლე იყო, მათ შორის 640 რუსი. 1867 – იყიდა აშშ-მ 7,2 მლნ დოლარად. 1884 – ოლქი. 1912 – ტერიტორია. 1959 – აშშ-ს შტატი.

* **ფართობი** - 1,717,856 კმ.კვ. აქ მდებარეობს ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი დენალი (ძველი სახელი მაკ-კინლი) (6190 მ).
* **მოსახლეობა** – 710 ათასი (თეთრი 66.7 %, აფროამერიკელი 3,3 %, ლათინურამერიკელი 5,5 %, ინდიელი, ალეუტი და ინუიტი 14,8 %, აზიელი 5,4 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 64,5 %.
* **ქალაქები** – ჯუნო (დედაქალაქი) 32 ათასი, ანკორიჯი, 292 ათასი, ფერბენქსი, 31 ათასი.

## სქოლიო

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| წინამორბედი: არიზონა | **აშშ-ის შტატად გახდომის თარიღი** 3 იანვარი, 1959 (49-ე) | შემდეგი: ჰავაი |
# ბალტიის ზღვა

ფიტოპლანქტონის ყვავილობა ბალტის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, 3 ივლისი, 2001 (თანამგზავრული ფოტო).
**ბალტიის ზღვა** — მდებარეობს ჩრდილოეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ გრძედის 53–66 გრადუსებსა და აღმოსავლეთის განედის 20–26 გრადუსებს შორის. მას ესაზღვრება სკანდინავიის ნახევარკუნძული, ჩრდილოეთ ევროპის კონტინენტური ნაწილი, აღმოსავლეთი ევროპა, ცენტრალური ევროპა და დანიის კუნძულები. ბალტიის ზღვა, ერესუნის, დიდი და მცირე ბელტების გავლით უერთდება კატეგატის არეალს.

კატეგატი თავის მხრივ გრძელდება სკაგერაკით ჩრდილოეთის ზღვაში და შემდეგ ატლანტის ოკეანეში. ბალტიის ზღვა უკავშირდება თეთრ ზღვას თეთრი ზღვის არხით, ხოლო ჩრდილოეთის ზღვას კიელის არხით.

## რესურსები ინტერნეტში

* ბალტიის ზღვის რუკები დაარქივებული 2007-10-23 საიტზე Wayback Machine.
* ბალტიის ზღვის პორტალი დაარქივებული 2007-06-30 საიტზე Wayback Machine.
* ბალტიის ზღვის არეალის გეოგრაფია
# ტარიმის ღრმული

| ტარიმის ღრმული
  |
| --- |
|  ხედი კოსმოსიდან |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  ჩინეთი
 |
| **ტერიტორიული ერთეული** | სინძიანი
 |
| **სიმაღლე** | 780–1500 მ
 |
| **ფართობი** | 530 კმ²
 |
| **სიგრძე** | 1200 კმ
 |
| **სიგანე** | 500 კმ
 |
| **ჰიდროგრაფია** | ტარიმი, ხოთანი, კაშგარი, აქსუ, კონჩედარია
 |
| **კლიმატი** | ზომიერი
  |
| **აგებულება** | ალუვიონი
 |
| **ლანდშაფტი** | უდაბნო, ოაზისები, ხეობები, დელუვიონი |
|  |
|  სურათები ვიკისაწყობში |

**ტარიმის ღრმული**, *ტარიმის ვაკე*, *კაშგარის ვაკე* — მოვაკებული დადაბლება დასავლეთ ჩინეთში. გარშემორტყმულია ტიან-შანის, პამირის, კუნლუნისა და ბეიშანის მთებით. სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 1200 კმ-ია, სიგანე 500 კმ, სიმაღლე 1500 მეტრიდან (დასავლეთით) 780 მეტრამდე (აღმოსავლეთით, ტბა ლობნორთან), ფართობი 530 კმ² (ცენტრალურ აზიაში უდიდესია). ძირითადად აგებულია ალუვიური ნალექებით (მდინარე ტარიმისა და მისი შენაკადების მიერ). ტარიმის ღრმულის უდიდეს ნაწილს იკავებს ტაკლა-მაკანის უდაბნო. მთისძირებში გვხვდება დამრეცი დელუვიური შლეიფები, რომლებიც აგებულია კენჭნარითა და ქვიშა-თიხოვანი ნალექებით. რელიეფის დადაბლებებში მლაშობებია. დასავლეთ ნაწილში დანალექი ქანებისგან აგებული სერებია. ჰავა ზომიერი (თბილი, მკაცრი კონტინენტური, უდაბნოსი); ზაფხული ცხელი (ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 25, 26°С), ზამთარი მოკლე, −20°С-იანი ყინვებით, უთოვლო. ნალექები — 100 მმ-ზე ნაკლები წელიწადში, მაქსიმუმი მოდის ზაფხულში. მთის მდინარეები, რომლებიც ტარიმის ვაკეზე გადიან, ხშირად შრებიან ან საირიგაციო მიზნებისთვის იშლებიან. უდიდესი მდინარეებია: ტარიმი, ხოთანი, კაშგარი, აქსუ, კონჩედარია. ტარიმი და კონჩედარია ქვემო დინებაში ხშირად იცვლიან კალაპოტს, რითაც იწვევენ ლობნორის ტბის გადაადგილებას. ტარიმის ღრმულის დიდი ნაწილის რუხმიწა ნიადაგები დაფარულია უდაბნოს მცენარეულობით. ხეობები დაფარულია მდინარისპირა ტყეებით, ოაზისებსა და მთისძირა ვაკეებზე განვითარებულია მიწათმოქმედება, მებაღეობა. დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ოაზისებია (კაშღარის, აქსუს, იარქენდის, ხოთანის). ვიწრო გაგებით, კაშგარის ვაკე ეწოდება მდინარე იარქენდის მარცხენა შენაკადების დელტის მონაკვეთს.

## სქოლიო
# ახალი ორლეანი

| ქალაქი |
| --- |
| ახალი ორლეანი New Orleans La Nouvelle-Orléans |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  აშშ |
| შტატი |
ლუიზიანალუიზიანა |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი |
რეი ნაგინი |
| დაარსდა |
1718 |
| ფართობი |
907 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
–2-დან 6-მდე მ |
| მოსახლეობა | 239,124 კაცი (2007) |
| სიმჭიდროვე |
973 კაცი/კმ² |
| აგლომერაცია |
1,030,363 |
| სასაათო სარტყელი |
UTC-6, ზაფხულში UTC-5 |
| სატელეფონო კოდი | 985 და 504 |
| საფოსტო ინდექსი | 70112, 70113, 70114, 70115, 70116, 70117, 70118, 70119, 70121, 70122, 70123, 70124, 70125, 70126, 70127, 70128, 70129, 70130, 70131, 70139, 70141, 70142, 70143, 70145, 70146, 70148, 70150, 70151, 70152, 70153, 70154, 70156, 70157, 70158, 70159, 70160, 70161, 70162, 70163, 70164, 70165, 70166, 70167, 70170, 70172, 70174, 70175, 70176, 70177, 70178, 70179, 70181, 70182, 70183, 70184, 70185, 70186, 70187, 70189, 70190 და 70195 |
| ოფიციალური საიტი | cityofno.com |
|
აშშ

ლუიზიანა |
| **ახალი ორლეანი** ვიკისაწყობში |

**ახალი ორლეანი** (ინგლ. New Orleans, ფრანგ. La Nouvelle-Orléans) — ამერიკის შეერთებული შტატების უდიდესი ნავსადგური, რომელიც მდებარეობს ლუიზიანას შტატში. ახალი ორლეანის მეტროპოლიტის (ინგლ. New Orleans–Metairie–Kenner) აგლომერაციის მოსახლეობა შეადგენს მილიონზე მეტ ადამიანს, რითიც ის აშშ-ში სიდიდით 54-ეა.

## რესურსები ინტერნეტში

* ქალაქ ახალი ორლეანის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2005-11-08 საიტზე Wayback Machine.
* ახალი ორლეანის ოფიციალური ტურისტული საიტი
* ახალი ორლეანის ტურისტული მეგზური
* ახალი ორლეანის ისტორია
* ახალი ორლეანის ჯაზის და ისტორიული მემკვიდრეობის ფესტივალი
# სუეცის არხი

სუეცის არხის ხედი დედამიწის ორბიტიდან, გადაღებული ნასას მიერ.
**სუეცის არხი** (არაბ.: قناة السويس‎, Qanā as-Suways, ფრანგ.: Le Canal de Suez) — სანაოსნო არხი ეგვიპტეში, სინაის ნახევარკუნძულის დასავლეთით. სიგრძე 163 კმ, სიგანე ყველაზე ვიწრო ყელთან 300 მ. მის ერთ ბოლოში ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროსთან მდებარეობს პორტ-საიდი, ხოლო მეორე ბოლოს წითელ ზღვაზე – სუეცი (ალ-სუვაისი).

არხი ორმხრივ, ჩრდილო და სამხრეთ საწყლოსნო ტრანსპორტირების საშუალებას იძლევა ევროპასა და აზიას შორის აფრიკის შემოვლის გვერდის ავლით. არხის 1869 წელს გახსნამდე, საქონელი ხშირად გემებიდან სახმელეთო ტრანსპორტზე გადაჰქონდათ ხმელთაშუა და წითელ ზღვებს შორის.

არხი ორი ნაწილისგან შედგება — დიდი ბიტერის ტბის ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილები, რომლებიც ამ ტბას ხმელთაშუა ზღვასა და სუეცის ყურესთან აერთებს წითელ ზღვაზე.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სუეცის არხი სუეცის არხის ოფიციალური საიტი
* სუეცის არხის კონსტანტინოპოლის კონვენცია, 1888 წ დაარქივებული 2010-09-15 საიტზე Wayback Machine.
# ჩრდილოეთი ტროპიკი

ჩრდილოეთი ტროპიკის აღმნიშვნელი საგზაო ნიშანი. დასავლეთ საჰარა
**ჩრდილოეთი ტროპიკი**, ან **კირჩხიბის ტროპიკი** — ერთ–ერთი ხუთ ძირითად პარალელს შორის, რომლებიც აღინიშნებიან დედამიწის რუკაზე. ამჟამად მდებარეობს ﻿ / ﻿ ეკვატორის ჩრდილოეთით და განსაზღვრავს ყველაზე ჩრდილოეთ განედს, სადაც მზე შუადღისას შეიძლება იყოს ზენიტში.

## გეოგრაფია

გრინვინჩის მერიდიანიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით მოძრაობისას ჩრდილოეთი ტროპიკი კვეთს:

| ქვეყანა, ტერიტორია ან ზღვა | კომენტარი |
| --- | --- |
|  ალჟირი |  |
|  ნიგერი |  |
|  ლიბია | ტროპიკი ეხება ჩადის უკიდურეს ჩრდილოეთს თარგი:CHA |
|  ეგვიპტე |  |
| წითელი ზღვა |  |
|  საუდის არაბეთი |  |
|  არაბთა გაერთიანებული საამიროები | მხოლოდ აბუ–დაბის ემირატს |
|  ომანი |  |
| ინდოეთის ოკეანე | არაბეთის ზღვა |
|  ინდოეთი |  |
|  ბანგლადეში |  |
|  ინდოეთი |  |
|  ბანგლადეში |  |
|  ინდოეთი |  |
|  მიანმარი |  |
|  ჩინეთი |  |
| ტაივანის სრუტე |  |
| ტაივანი,  ჩინეთი |
| წყნარი ოკეანე |  |
|  აშშ | ჰავაი — , გადის კუნძულ ნიჰოასა და ნეკერს შორის |
|  მექსიკა | ქვემო კალიფორნია |
| კალიფორნიის ყურე |  |
|  მექსიკა |  |
| მექსიკის ყურე |  |
| ფლორიდის სრუტე |  |
| ბაჰამის კუნძულები | კუნძული ეკზუმა და ლონგ–აილენდი |
| ატლანტის ოკეანე |  |
| დასავლეთი საჰარა |
|  მავრიტანია |  |
|  მალი |  |
|  ალჟირი |  |
# არაბეთის ნახევარკუნძული

| არაბეთის ნახევარკუნძული
  |
| --- |
|  არაბეთის ნახევარკუნძული კოსმოსიდან |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  საუდის არაბეთი  იემენი  ომანი  ბაჰრეინი  არაბთა გაერთიანებული საამიროები  კატარი  ქუვეითი
 |
| **უმაღლესი წერტილი** | ენ-ნაბი-შუაიბი
  |
| **სიმაღლე** | 3660 მ
 |
| **ფართობი** | 3,237,500 კმ²
 |
| **სიგრძე** | 1950 კმ
 |
| **სიგანე** | 2550 კმ
 |
| **აკვატორია** | წითელი ზღვა არაბეთის ზღვა სპარსეთის ყურე ადენის ყურე
 |
| **მოსახლეობა** | 86,221,765
  |
|  |

**არაბეთის ნახევარკუნძული** — ყველაზე დიდი ნახევარკუნძული მსოფლიოში. მდებარეობს აზიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი 3 მლნ. კმ²-ს აღწევს. ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, ახლო აღმოსავლეთი, ასრულებს უმნიშვნელოვანეს გეოპოლიტიკურ როლს ნავთობისა და ბუნებრივი აირის უზარმაზარი მარაგის გამო.

## გეოგრაფია

არაბეთის ნახევარკუნძულს გარს ერტყმის შემდეგი ზღვები: დასავლეთით - წითელი ზღვა და აკაბის ყურე, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - სპარსეთის ყურე, ჰორმუზის სრუტე და ომანის ყურე. სამხრეთით - არაბეთის ზღვა (*ინდოეთის ოკეანის ნაწილი*), ადენის ყურე და ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მდებარე ბაბ-ელ-მანდების სრუტე, რომელიც ერთმანეთთან წითელ ზღვასა და ადენის ყურეს აკავშირებს.

ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდებარეობს სირიის უდაბნო (200,000 კვადრატული მილი). ნახევარკუნძულის ყველაზე რეალური სახე უდაბნოა, მაგრამ მის სამხრეთ ნაწილში განლაგებულია მთათა სისტემა, სადაც ხშირია წვიმები.

## პოლიტიკური საზღვრები

პოლიტიკური საზღვრები ნახევარკუნძულზე
არაბეთის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს სახელმწიფოები: აღმოსავლეთით - ბაჰრეინი, კატარი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, სამხრეთ-აღმოსავლეთით - ომანი, სამხრეთით - იემენი, ცენტრალურ ნაწილში - საუდის არაბეთი, ჩრდილოეთით, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე ისრაელი და პალესტინის ტერიტორიები. ჩრდილოეთით მდებარე სირიის უდაბნო ასევე მოიცავს ჩრდილო-აღმოსავლეთ იორდანიას, სამხრეთ-აღმოსავლეთ სირიას, სამხრეთ ქუვეითს და დასავლეთ ერაყს.

ყველა ეს ქვეყანა, იემენის გამოკლებით, შედის სპარსეთის ყურის თანამშრომლობის საჭოში და ცნობილნი არიან როგორც სპარსეთის ყურის არაბული ქვეყნები. ნახევარკუნძულის უდიდეს ნაწილს იკავებს საუდის არაბეთის სამეფო. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი თავმოყრილია საუდის არაბეთსა და იემენში. არაბეთის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს მსოფლიოს უდიდესი ნავთობის საბადოები. რეგიონის ეკონომიკურად ყველაზე განვითარებული ქვეყნები არიან საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები. ნახევარკუნძულის მცირე, სპარსეთის ყურეში მდებარე კატარის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს კატარი, რომელიც მთელ მსოფლიოში ცნობილია არაბულ და ინგლისურენოვანი ტელეკომპანია ალ-ჯაზირათი.

## მოსახლეობა

2008 წლის მონაცემებით, არაბეთის ნახევარკუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 77,983,936 ადამიანს. სპარსეთის ყურის ქვეყნებში, განსაკუთრებით დიდია ემიგრანტების რიცხვი. მაგალითად, საუდის არაბეთში ისინი მოსახლეობის 20%-ს შეადგენენ.

## რესურსები ინტერნეტში

* არაბეთის ნახევარკუნძულის ძველი, მაღალი გარჩევადობის რუკა დაარქივებული 2014-07-14 საიტზე Wayback Machine.
* ნახევარკუნძულის რუკა დაარქივებული 2008-12-17 საიტზე Wayback Machine.
# წითელი ზღვა

წითელი ზღვა
**წითელი ზღვა** (ვარაუდობენ, რომ სახელი ეწოდა ზღვაში მნიშვნელოვანი რაოდენობით წყალმცენარეების Frishodesmium erythraeum-ის არსებობის გამო, რომლებიც ზოგჯერ მოწითალო ფერს იღებენ), მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეს, ხმელთაშუა ზღვას, არაბეთის ნახევარკუნძულსა და აფრიკას შორის. სუეცის არხით უკავშირდება ხმელთაშუა ზღვას, ბაბ-ელ–მანდების სრუტით - ადენის ყურესა და არაბეთის ზღვას. ფართობი შეადგენს 438,000 კმ²-ს. სიგრძეში დაახლოებით 2250 კმ-ია, ხოლო სიგანეში 355 კმ. მისი მაქსიმალუირი სიღრმეა 2211 მეტრი, ხოლო საშუალო - 490 მეტრი.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 317-318.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
წითელი ზღვა Red Sea, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე