Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ვილა

**ვილა** (ლათ. villa — კარ-მიდამო, მამული) — ქალაქგარეთ აშენებული ბაღ-პარკიანი სახლის ტიპი. პირველი ვილა ძველ რომში ჯერ კიდევ ძვ. წ. III საუკუნეში გაჩნდა. ძვ. წ. II—ძვ. წ. I საუკუნეებში იგი გავრცელდა მთლ ხმელთაშუაზღვისპირეთში. იმხანად ყველაზე ხშირი იყო ე. წ. Villa rustica — საცხოვრებელ და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათა კომპლექსი მამულის ცენტრი. ჩვეულებრივ შდგებოდა სახლის პატრონისა და მისი ოჯახისათვის განკუთვნილი საცხოვრებლისა და სამეურნეო ნაწილისაგან (მონათა საცხოვრებელი, ბოსელი, ბეღელი და სხვა). ყველა ნაგებობა თავმოყრილი იყო თავდაპირველად ღია, ხოლო შემდეგ ჩაკეტილი ეზოს ირგვლივ. ქალაქგარეთა ვილის ტიპი — villa urbana განკუთვნილი იყო გართობისა და დასვენებისთვის. ძვ. წ. II—ძვ. წ. I საუკუნეებში სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათაგან გამოყოფილ სახლის პატრონის სამყოფს ხშირად მოხატულობითა და მოზაიკით ამკობდნენ.

დიდ ვილებს (განსაკუთრებით იმპერიის ეპოქაში) გარს ერტყმოდა პავილიონებით, შადრევნებითა და ქანდაკებებით დამშვენებული ტერასული პარკები, დიდებულთა ქალაქგარეთა მამულ-რეზიდენციის ტიპის ვილა ფართოდ იყო გავრცელებული XV — XVI საუკუნეებში იტალიაში. აღორძინების ეპოქაში ვილის ანსამბლი ღერძული კომპოზიციიაა იყო, ცენტრალური ადგილი კსზინოდ მთავარ შენობას ეჭირა. ტერასების, საბჯენი კედლებისა და მათი შემაერთებელი კიბეების არქიტექტურის დამუშავების შედეგად შეიქმნა გარემოსთან შერწყმული შენობისა და პარკის ერთიანი ხედი (პაპი იულიუს III-ის ვილა რომში 1550–1555, არქიტექტორები ჯაკომო და ვინიოლა, ბ. ამანატი, ჯორჯო ვაზარი; როტონდა ვიჩენცის მახლობლად, 1551–1567, არქიტექტორი ანდრეა პალადიო, დასრულდა 1580–1591, არქიტექტორი ვინჩენცო სკამოცი)

* ბარბაროს ვილა , XVI საუკუნე
* მონდრაგონეს ვილა, XVI საუკუნე
* მედიჩის ვილა, XVI საუკუნე

ბაროკოს ხანაში ვილა კომპოზიციურად რთული და ეფექტური იყო. პავილიონებით, ქანდაკებებითა და კასკადებით დამშვენებული პარკი პერსპექტივაში კაზინოთი დასრულებულ, მრავალპლანიან ხელოვნურ პეიზაჟს ქმნიდა (ალდობრანდის ვილა ფრასკატიმში, 1598–1603, არქიტექტორი ჯ. დელა პორტა და ჯ. მადერნა, დაასრულა კ. ფონტანამ). XIX საუკუნეში ვილას უწოდებენ ქალაქის პრივილეგიურ რაიონებში ან გარეუბნებში, აგრეთვე სააგარაკო ადგილებში, აგებულ ბაღ-პარკიან კომფორტულ კერძო სახლს, ხოლო XX საუკუნეში ერთი ოჯახისათვის განკუთვნილ განცალკევებულ ნებისმიერ ქალაქგარეთა სახლს. საზღვარგარეთის თანამედროვე არქიტექტურაში ვილის მშენებლობა ხშირად ექსპერიმენტული ხასიათისაა, ჩანს მაქსიმალური კომფორტულობისა და ბუნებასთან შერწყმული ნაგებობების შექმნისაკენ.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 408.
# პატრიარქატი

**პატრიარქატი** (ძვ. ბერძნ. πατήρ [patḗr] — „მამა“, ნათ. ბრ. πατρί [patrí] — „მამის“ და ἀρχή [archē] — „ვმართავ“, „ვმბრძანებლობ“; სიტყვასიტყვით — მამის ძალაუფლება) — პირველყოფილი თემური წყობილების დაშლის პერიოდში გავრცელებული ურთიერთობის ფორმა, რომელიც ხასიათდებოდა მამაკაცის უპირატესი როლით მეურნეობაში, საზოგადოებასა და ოჯახში. პატრიარქატზე გადასვლა განსაზღვრა კერძო საკუთრების წარმოშობამ. პატრიარქატისთვის დამახასიათებელი იყო აგრეთვე მამის ხაზით ნათესაობის აღრიცხვა, წყვილადი ქორწინებიდან მონოგამიაზე გადასვლა, დიდი პატრიარქალური ოჯახების შექმნა და სხვა. პატრიარქალური ურთიერთობების შემდგომი განმტკიცება განაპირობა ქონებრივი დიფერენციაციის ზრდამ და საზოგადოების კლასებად დაყოფამ. ანტიკურ ეპოქაში შეიქმნა საზოგადოების თანდაყოლილი პატრიარქალურობის თვალსაზრისი (პლატონი, არისტოტელე), რომელიც გაბატონებული იყო შუა საუკუნეებში, ახალ დროში მას იცავდა გ. მენი. 1860-1870 წლებში ი. ბახოფენმა და ლ. ჰ. მორგანმა იგი უარყვეს. მორგანის შეხედულებები ძირითადად გაიზიარა და შემდგომ განავითარა ფ. ენგელსმა.

## იხილეთ აგრეთვე

* მატრიარქატი

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 712.
# პროლეტარიატის დიქტატურა

|  |
| --- |
| იხ. • განხ. • რედ.  **კომუნიზმი**  |
| **ძირითადი ცნებები** |
| კოლექტივიზი •
ანტიკაპიტალიზმი •
ანტიიმპერიალიზმი •
მუშათა თვითმმართველობა •
პირდაპირი დემოკრატია •
კლასობრივი ბრძოლა •
მსოფლიო რევოლუცია •
პროლეტარიატის დიქტატურა •
გეგმიური ეკონომიკა •
პროლეტარული ინტერნაციონალიზმი  |
| **ცნობილი მოღვაწეები** |
| ტომას მორი •
ტომაზო კამპანელა •
გრაკხ ბაბეფი•
რობერტ ოუენი•
ვილჰელმ ვაიტლინგი•
კარლ მარქსი•
ფრიდრიხ ენგელსი•
ელიზე რეკლიუ•
პეტრე კროპოტკინი•
ერიკო მალატესტა•
როზა ლუქსემბურგი•
კლარა ცეტკინი•
ვლადიმერ ლენინი•
ალექსანდრ ბერკმანი•
ემა გოლდმანი•
ბარტოლომეო ვანცეტი•
ლევ ტროცკი•
ნესტორ მახნო•
ალექსანდრა კოლონტაი•
ანტონიო გრამში•
იოსებ სტალინი•
ბუენავენტურა დურუტი•
ანტონ პანეკუკი•
ხო ში მინი•
მაო ძედუნი•
იოსიპ ბროზ ტიტო•
ალბერ კამიუ•
ჰერბერტ მარკუზე•
ჟან-პოლ სარტრი•
ენვერ ხოჯა•
სიმონ დე ბოვუარი•
ჩე გევარა•
პიერ პაოლო პაზოლინი•
კიმ ირ სენი•
კორნელიუს კასტორიადისი•
გი დებორი•
მიურეი ბუკჩინი•
ფიდელ კასტრო•
სუბკომანდანტე მარკოსი• |
| **მოქმედი კომუნისტური პარტიები და მოძრაობები** |
| კომუნისტური პარტიები |
| **მიმდინარეობები** |
| უტოპიური სოციალიზმი •
მარქსიზმი •
ევროკომუნიზმი •
ანარქო-კომუნიზმი •
ქრისტიანული •
სამხედრო •
პირველყოფილი • |
|  |

**პროლეტარიატის დიქტატურა** — მარქისიტული ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს გარდამავალ ფაზას კაპიტალიზმის კოლაფსსა და კომუნიზმის დამყარებას შორის, რომლის დროსაც პოლიტიკურ ძალაუფლებას ხელში იგდებს პროლეტარიატი. კარლ მარქსი თვლიდა, რომ კლასობრივი ბრძოლის შედეგი იქნებოდა პროლეტარული რევოლუცია კაპიტალიზმის წინააღმდეგ და უკლასო საზოგადოების დამყარება. შუალედურ პერიოდში ძალაუფლებას ხელში ჩაიგდებს პროლეტარიატი, ხოლო მმართველობის ფორმა იქნება დიქტატურა. მარქსის თქმით, პროლეტარიატის დიქტატურა არის ჭეშმარიტი დემოკრატიის ერთადერთი სახე, რადგან ამ დროს ძალაუფლება გადადის მოსახლეობის უმრავლესობის ხელში, როდესაც კაპიტალისტური წყობისას ძალაუფლება უმცირესობის — ბურჟუაზიის ხელშია (რასაც მარქსი *ბურჟუაზიის დიქტატურას* უწოდებდა). მან ასევე ივარაუდა, რომ ეს პროცესები წარიმართება მხოლოდ მაშინ, როდესაც პროლეტარიატი მოსახლეობის უმრავლესობაში მოექცევა.

პრაქტიკაში პროლეტარიატის დიქტატურა პირველად დამყარდა რუსეთში 1917 წლის რევოლუციათა სერიის შემდეგ ხელისუფლებაში კომუნისტური პარტიის მოსვლის გზით. ეს პერიოდი რუსეთის ისტორიაში ცნობილია წითელი ტერორის სახელით.

## სქოლიო
# სადამ ჰუსეინი

|  |
| --- |
| **სადამ ჰუსეინი** |
|  სადამ ჰუსეინი 1998 წელს |
| ერაყის მეხუთე პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 16 ივლისი, 1979 – 9 აპრილი , 2003 |
| პრემიერ-მინისტრი   | სა'დუნ ჰამადი მოჰამედ ჰამზა ზუბეიდი აჰმად ჰუსეინ ხუდაირ ას-სამარაი |
| წინამორბედი | აჰმედ ჰასან ალ-ბაქრი |
| მემკვიდრე | კოალიციური დროებითი მთავრობა |
|

---

ერაყის პრემიერ-მინისტრი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 29 მაისი 1994 – 9 აპრილი 2003 |
| წინამორბედი | აჰმად ჰუსეინ ხუდაირ ას-სამარაი |
| მემკვიდრე | მოჰამად ბაჰრ ალ-ულომი |
|

---

 |
| დაბადებული | 28 აპრილი,1937 ელ-აუჯა, სალაჰ-ედ-დინის მუჰაფაზა, ერაყი |
| გარდაცვლილი | 30 დეკემბერი, 2006 ბაღდადი, ერაყი |
| ეროვნება | ერაყელი |
| პოლიტიკური პარტია | ბა'ასისტური პარტია |
| მეუღლე | საჯიდა თალფა სამირა შაჰბანდარი |
| რელიგია | სუნიზმი, ისლამი |
| ხელმოწერა |  |

**სადამ ჰუსეინ აბდ ალ-მეჯიდ ალ-თიქრითი** (არაბ. صدام حسين عبد المجيد التكريتي; დ. 28 აპრილი, 1937, ელ-აუჯა, ერაყი — გ. 30 დეკემბერი, 2006, ბაღდადი, ერაყი) — ერაყის პრეზიდენტი 1979–2003 წლებში.

## ბიოგრაფია

სადამ ჰუსეინი დაიბადა მეცხვარის ოჯახში, პატარა სოფელ ელ-აუჯაში, რომელიც მდებარეობს თიქრითიდან სამხრეთით 13 კილომეტრში. მამამისი მის დაბადებამდე ექვსი თვით ადრე დაიკარგა. მალევე კიბოსგან მისი 13 წლის ძმაც დაიღუპა. ამის შემდეგ სადამი იზრდებოდა დედის ძმასთან.

დედა ხელმეორედ დაქორწინდა, საიდანაც სადამს სამი ნახევარძმა შეეძინა. მამინაცვალი - იბრაჰიმ ალ-ჰასსანი ცუდად ექცეოდა. 10 წლის ასაკში სადამმა დატოვა ოჯახი და დაბრუნდა ბაღდადში ბიძასთან. მისი მომავალი მეუღლის მამა იყო მორწმუნე სუნიტი მუსლიმანი, ასევე 1941 წლის ინგლის-ერაყის ომის ვეტერანი. მოგვიანებით მისი ნათესავები თიქრითიდან მისი უახლოესი მრჩევლები გახდნენ. ბიძამისის დახმარებით დაამთავრა სკოლა ბაღდადში. სკოლის შემდეგ სამი წელი სწავლობდა ერაყის იურიდიულ სასწავლებელში, რომელიც მიატოვა 1957 წელს, 20 წლის ასაკში, რათა შეერთებოდა რევოლუციურ მოძრაობას. ამ პერიოდში ის მუშაობდა სკოლაში მასწავლებლად.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 697.
* ბატატუ, ჰანა (1979). *The Old Social Classes & The Revolutionary Movement In Iraq*.  Princeton University Press. ISBN 0-691-05241-7.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სადამ ჰუსეინი ბიბისის პროფილი სადამ ჰუსეინზე
* წყაროები სადამ ჰუსეინის შესახებ დაარქივებული 2008-05-13 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ანტიკონსუმერიზმი

**ანტიკონსუმერიზმი** — სოციოპოლიტიკური იდეოლოგია, რომელიც უპირისპირდება კონსუმერიზმს, მატერიალური ქონების უწყვეტ შეძენასა და მოხმარებას. ანტიკონსუმერიზმი დაინტერესებულია ბიზნეს კორპორაციების კერძო ქმედებებით, რომლებიც მიმართულია ფინანსური და ეკონომიკური მიზნების მისაღწევად საჯარო კეთილდღეობის ხარჯზე, განსაკუთრებით გარემოსდაცვით, სოციალური სტრატიფიკაციისა და საგოგადოების მართვის ეთიკის საკითხებში. პოლიტიკაში ანტიკონსუმერიზმი გარემოსდაცვით, ანტიგლობალიზმისა და ცხოველთა უფლებების აქტივიზმთან იკვეთება.

ანტიკონსუმერიზმი წარმოიშვა, როგორც რეაქცია, იმ პრობლემების საპასუხოდ, რაც მომხმარებლებისადმი არასათანადო მოპყრობამ და წარმოებაში ცხოველების მოხმარებამ წარმოქმნა. ანტიკონსუმერიზმის მაგალითებია ნაომი კლეინის წიგნი *„ლოგოს გარეშე“* და დოკუმენტური ფილმი *კორპორაცია* (2003).

ეკონომიკური მატერიალიზმის, როგორც დედამიწის დესტრუქციის გამომწვევი დეჰუმანიზებული ქმედების, კრიტიკა რელიგიიდან და სოციალური აქტივიზმიდან მომდინარეობს. რელიგიური კრიტიკის მტკიცებით, მატერიალისტური კონსუმერიზი ხელს უშლის ადამიანსა და ღმერთს შორის კავშირს და ცხოვრების ამორალურ წესს ქადაგებს. კათოლიკური პერსპექტივიდან, თომა აკვინელის მიხედვით, „სიხარბე, ყველა სხვა მომაკვდინებელი ცოდვის მსგავსად, ღვთის წინაშე ჩადენილი ცოდვაა, რადგან ადამიანს დროებითი საგნების გამო მარადიული ღირებულებების დაგმობას აიძულებს.“ ასეთივე აზრზე იდგნენ ფრანცისკე ასიზელი და მაჰათმა განდი, რომლებიც ამბობდნენ, რომ სულიერი შთაგონება მათ მარტივი ცხოვრებისკენ მოუწოდებდა.

სეკულარული პერსპექტივიდან, კონსუმერისტული მატერიალიზმი კრიმინალის (რაც სიღარიბიდან და ეკონომიკური უთანასწორობიდან მომდინარეობს), ინდუსტრიული დაბინძურებისა და შესაბამისად, გარემოს დეგრადაციის მიზეზია.

## რესურსები ინტერნეტში

* Consumerism and Kids
* Fifty Possible Ways to Challenge Over-Commercialism
* The Rebel Sell
* 25 Years of Monitoring the Multinationals
* The story of stuff by Annie Leonard
* Website of Postconsumers
* Chinese Consumers: The Romantic Reappraisal
* Renegade Consumer
* The Good Life: An International Perspective
# გოგირდწყალბადი

|  |
| --- |
| **გოგირდწყალბადი** |
|  |
|  |
|  ზოგადი |
| სისტემური სახელწოდება | წყალბადის სულფიდი |
| ქიმიური ფორმულა | H2S |
| მოლური მასა | 34.082 გ/მოლი |
| თერმული თვისებები |
| დნობის ტემპერატურა | −82.30 °C |
| დუღილის ტემპერატურა | −60.28 °C  |
| უსაფრთხოება |
| NFPA 704 |

 |
| კლასიფიკაცია |
| CAS |  7783-06-4  |

**გოგირდწყალბადი** — H2S გოგირდის ნაერთი წყალბადთან. უფერო აირი, აქვს ლაყე კვერცხის სუნი. წყალში კარგად იხსნება. მისი წყალხსნარი სუსტი მჟავაა. გოგირდწყალბადი ძლიერი აღმდგენელია. ძლიერი დამჟანგველები გოგირდწყალბადს გოგირდმჟავად ჟანგავენ. ჰაერზე ნელა იჟანგება, გაცხელებისას იწვის და იძლევა გოგირდოვან აირს და წყალს. ბუნებაში მოიპოვება ვულკანურ აირებში, გოგირდოვან მინერალურ წყლებში (მაგალითად თბილისში). წარმოიქმნება ცილოვან ნივთიერებათა დაშლის დროს. მიიღება 200-400°C-ზე გოგირდისა და წყალბადის ურთიერთქმედებისას, სულფიდებზე განზავებული მჟავას მოქმედებით და სხვა. გოგირდწყალბადი ნერვულ სისტემაზე მოქმედი საწამლავია. წარმოებაში მისი ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია ჰაერში არის 0,01 მგ/ლ.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 198.
# ჰაიმორიტი

| ჰაიმორიტი |
| --- |
|  |
|
ჰაიმორის ღრუს ანთებითი პროცესი რენტგენზე |
| დარგი |
ოტორინოლარინგოლოგია  |
| კლასიფიცირება და გარე წყაროები |
| DiseasesDB |
12136 |
| ICD-10 |
J01, J32 |
| ICD-9 |
461, 473 |
| eMedicine |
emerg/536 |
| Patient UK |
ჰაიმორიტი |
| MeSH |
D012852 |

**ჰაიმორიტი** — სინუსიტის ერთ-ერთი ფორმა, რომელიც წარმოადგენს, ცხვირის დანამატის ღრუს — ჰაიმორის ღრუს ანუ ზედა ყბის ღრუს (წიაღის) ლორწოვანი გარსის (ზოგჯერ ძვლოვანი კედლის) ანთებას.

## იხილეთ აგრეთვე

ლოკალიზაციის ადგილის მიხედვით განასხვავებენ სინუსიტის შემდეგ ფორმებს:

1. ჰაიმორიტი
2. ფრონტიტი
3. ეთმოიდიტი
4. სფენოიდიტი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჰაიმორიტი

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 591.