# სერბეთი

| სერბეთის რესპუბლიკა *სერბ. Република Србија Republika Srbija* სერბეთი |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| დროშა | გერბი |

 |
| **დევიზი:**სერბ. Само слога Србина спасава „მხოლოდ ერთიანობა გადაარჩენს სერბებს“  |
| **ჰიმნი:სერბეთის ჰიმნი* (სერბ. Боже правде) „სამართლიანობის ღმერთი“  |
|  |
| **დედაქალაქი** და  | ბელგრადი ﻿ / ﻿ |
| ოფიციალური ენა | სერბული1 |
| **ეთნიკური ჯგუფები** (2022) | * 80,6 % სერბები
* 2,8 % უნგრელები
* 2,3 % ბოსნიელები
* 2 % ბოშები
* 5,4 სხვები
* 6.9% პასუხის გარეშე/უცნობი
 |
| რელიგია | * 81% მართლმადიდებელი
* 3,9% კათოლიკე
* 1,7%  სხვა ქრისტიანი
* 4,2 მუსლიმი
* 1,1%  არარელიგიური
* 7,9%  პასუხის გარეშე
 |
| მთავრობა | საპარლამენტო დემოკრატია |
|  -  | პრეზიდენტი | ალექსანდარ ვუჩიჩი |
|  -  | პრ.-მინისტრი | ჯურო მაცუტი |
|  -  | ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტი | ანა ბრნაბიჩი |
| ფართობი |
|  -  | სულ | * 88 361 (111-ე)
* 77 474 კმ2 (112-ე)
 |
|  -  | წყალი (%) | 0,13 |
| მოსახლეობა |
|  -  | შეფასება | 6 963 764 - კოსოვოს გარეშე, 8 963 753 - კოსოვოს ჩათვლით |
|  -  | სიმჭიდროვე | 89 კაცი/კმ2 (95-ე) |
|  **მშპ** (მუპ) | 2020 შეფასება |
|  -  | სულ | $137.126 მილიარდი კოსოვოს გარეშე (75-ე) |
|  -  | ერთ სულ მოსახლეზე | $19 767 კოსოვოს გარეშე (67-ე) |
| **აგი** | 0.811 ძალიან მაღალი |
|  ვალუტა | დინარი2 (`CSD`) |
| სასაათო სარტყელი | UTC+01:00  |
|  -  | ზაფხული (DST) | UTC+02:00 (UTC) |
| თარიღის ფორმატი | დდ/თთ/წწწწ |
| სატელეფონო კოდი | 381 |
| ISO 3166 კოდი | SRB |
| ინტერნეტ-დომენი | .yu (.cs რეზერვ.) |
| ა. | 1სერბო-ხორვატული სერბიის კონსტიტუციის მიხედვით; ვოევოდინაში შემდეგი ოფიც. ენებია: რუმინული, რუსინული, უნგრული, სლოვაკური, და ხორვატული; კოსოვო-მეტოხიაში ასევე: ალბანური. |
| ბ. | 2კოსოვო-მეტოხიაში გამოიყენება ევრო. |

**სერბეთი** (სერბ. Србија / Srbija), ოფიციალურად **სერბეთის რესპუბლიკა** (სერბ. Република Србија / Republika Srbija) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. ესაზღვრება უნგრეთი ჩრდილოეთით; რუმინეთი და ბულგარეთი — აღმოსავლეთით; ჩრდილოეთი მაკედონია და ალბანეთი — სამხრეთით; ხოლო მონტენეგროს, ხორვატიასა და ბოსნია-ჰერცეგოვინას — დასავლეთით. სერბეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს თვითაღიარებული სახელმწიფო კოსოვო, რომლის მოსახლეობის უმეტესობას ეთნიკური ალბანელები შეადგენენ. რესპუბლიკის მოსახლეობა კოსოვოს გამოკლებით დაახლოებით 7 მილიონია, ხოლო კოსოვოს ჩათვლით - დაახლოებით 8.8 მილიონი. მისი დედაქალაქი ბელგრადი, არის სამხრეთ ევროპის უდიდესი და უძველესი ქალაქი.

ქვეყნის ტერიტორია პალეოლითის ხანიდან დასახლებულია. 1217 წელს სერბეთის სამეფომ მიიღო აღიარება წმინდა საყდრისა და კონსტანტინოპოლისგან; 1346 წელს მიაღწია ტერიტორიულ მაქსიმუმს და მცირე დროით (1346-1371) იწოდებოდა სერბეთის იმპერიად. XVI საუკუნის შუა წლებში დღევანდელი სერბეთის ტერიტორია ოსმალებმა დაიქვემდებარეს. ოსმალების მმართველობა რამდენჯერმე გაწყვიტა ჰაბსბურგის იმპერიამ, რომელმაც XVII საუკუნის ბოლოს ცენტრალური სერბეთისკენ დაიწყო გაფართოება. XIX საუკუნის დასაწყისში სერბეთის რევოლუციის შედეგად ჩამოყალიბდა სამთავრო, რომელიც რეგიონის პირველ კონსტიტუციურ მონარქიას წარმოადგენდა; სამთავრომ შემდგომში ტერიტორიები გააფართოვა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, რომელმაც სერბები ძლიერ დააზიანა, ქვეყანა გახდა ხორვატების, სლოვენიელებისა და სერბების სამეფოების ცენტრი. იუგოსლავიის დაშლის დროს სერბეთმა ჩამოაყალიბა კავშირი მონტენეგროსთან, რომელიც მშვიდობიანად დაიშალა 2006 წელს და 1928 წლის შემდეგ პირველად სერბეთმა, როგორც სუვერენულმა სახელმწიფომ, დამოუკიდებლობა მოიპოვა. 2008 წელს კოსოვოს პროვინციის პარლამენტმა ცალმხრივად გამოაცხადა დამოუკიდებლობა, რასაც საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან განსხვავებული პასუხები მოჰყვა. სერბეთი არის ერთ-ერთი ევროპული ქვეყანა, სადაც ეროვნული უმცირესობების დიდი რაოდენობაა რეგისტრირებული; ხოლო ავტონომიური პროვინცია ვოევოდინა აღიარებულია თავისი მრავალ-ეთნიკური და მრავალ-კულტურული თვითმყოფადობით.

უნიტარული საპარლამენტო კონსტიტუციური რესპუბლიკა სერბეთი არის გაეროს, ევროსაბჭოს, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის, პარტნიორობა მშვიდობისთვის, შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაციის, ცენტრალური ევროპის თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ შეთანხმების წევრი; აგრეთვე უერთდება მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციას. 2025 წლისთვის ევროკავშირში შესვლის პერსპექტივით, 2014 წლიდან ქვეყანა ევროკავშირთან აქტიურად აწარმოებს მოლაპარაკებებს.

## ისტორია

სერბეთის ისტორია ათვლას იწყებს VI საუკუნეში დასავლეთ ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე სლავებით დასახლების მომენტიდან. VIII–IX საუკუნეებში შეიქმნა სერბეთის პირველი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი. XII საუკუნის დასასრულს სერბეთი გათავისუფლდა ბიზანტიისგან და XIV საუკუნეში ჩამოყალიბდა დიდ ძალად, რომელიც მოიცავდა ბალკანეთის თითქმის მთელ დასავლეთ ნაწილს. სერბეთს აყვავების ხანა დაუდგა სტეფან დუშანის მმართველობის დროს (1331–1355). მაგრამ მისი გარდაცვალების შემდეგ სახელმწიფო დანაწევრებულ იქნა. 1389 წელს სერბი მთავრები დამარცხდნენ თურქებთან ბრძოლაში კოსოვოს ველზე. საბოლოოდ 1459 წელს თურქებმა სერბეთი დაიპყრეს. შემდგომი 350 წლის განმავლობაში სერბეთს მართავს ოსმალთა იმპერია, ხოლო ჩრდილოეთ ტერიტორიები XVII საუკუნის მეორე ნახევრიდან ავსტრიის იმპერიის ნაწილი იყო.

სერბეთის სამეფო შეიქმნა ოსმალების წინააღმდეგ სერბების პირველი აჯანყების (1804–1813) შედეგად. უმაღლეს ლიდერად ამბოხებულებმა აირჩიეს გიორგი პეტროვიჩი, მეტსახელად „კარაგიორგი“, რომელიც ადრე ავსტრიის არმიაში მსახურობდა. 1811 წელს ბელგრადში კარაგიორგი გამოაცხადეს სერბეთის მემკვიდრეობით მმართველად. თუმცა 1813 წელს ამბოხება ჩახშობილ იქნა, კარაგიორგი ავსტრიაში გაიქცა. 1815 წელს დაიწყო სერბეთის მეორე ამბოხება, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პირველი აჯანყების წევრი მილოშ ობრენოვიჩი. აჯანყებამ წარმარტებით ჩაიარა, თუმცა მხოლოდ თხუთმეტი წლის შემდეგ სულთანმა ოფიციალურად აღიარა მილოშ ობრენოვიჩი სერბეთის მმართველად. 1817 წელს კარაგიორგი დაბრუნდა სერბეთში, თუმცა მილოშ ობრენოვიჩის ბრძანებით მოკლულ იქნა. 1878 წელს სერბეთმა მოიპოვა დამოუკიდებლობა, ხოლო 1882 წელს გამოაცხადა სამეფო. XX საუკუნის დასაწყისში სერბეთი კონსტიტუციურ მონარქიად გარდაიქმნა, მონარქიას სწრაფი ზრდის ტემპები ჰქონდა ეკონომიკისა და კულტურის სფეროებში. ორი გლეხური წარმოშობის დინასტია – კარაგიორგის და ობრენოვიჩის მემკვიდრეები ერთმანეთს ცვლიდნენ სერბეთის ტახტზე 1903 წლამდე. 1903 წელს მეფე ალექსანდრე ობრენოვიჩი და მისი ცოლი დრაგა მოკლეს სასახლის გადატრიალების შედეგად. 1912–1913 წლებში ბალკანეთის ომების დროს სერბეთმა შემოიერთა კოსოვო და მაკედონია. პირველ მსოფლიო ომში სერბეთი „ანტანტის“ მხარეზე იბრძოდა. ომის შედეგად სერბეთმა დაკარგა მოსახლეობის მესამედი. ომის შემდეგ სერბეთი გახდა ბირთვი სერბების, ხორვატების და სლოვენიელების სამეფოსი. 1941 წლის აპრილში მეორე მსოფლიო ომის დროს სერბეთი დაიპყრო ჰიტლერულმა გერმანიამ. ტერიტორიების ნაწილი გადაეცა გერმანიის სატელიტ ქვეყნებს – უნგრეთს, ბულგარეთს და ალბანეთს. 1944–1945 წლებში სერბეთი გათავისუფლდა საბჭოთა არმიისა და იუგოსლავიის პარტიზანული და რეგულარული სახალხო განმათავისუფლებელი ჯარების მიერ.

1945 წელს გამოცხადდა იუგოსლავიის ფედერაციული სახალხო რესპუბლიკა (1963 წლიდან – იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა), რომლის შემადგენლობაშიც სერბეთის სოციალისტური რესპუბლიკაც შევიდა. 1990 წლის დასაწყისში დაიწყო იუგოსლავიის ომები, რაც საბოლოოდ მისი დაშლით დასრულდა. სოციალისტების სერბეთის ხელისუფლების სათავეში ყოფნის ხანგრძლივი პერიოდი დასრულდა 1999 წელს ნატო-ს მიერ სერბული ქალაქების დაბომბვისა და გაეროს სამშვიდობო ძალების კოსოვოში შესვლის შემდეგ. 2006 წელს ჩატარებული რეფერენდუმის შედეგად, არსებობა შეწყვიტა სერბეთისა და ჩერნოგორიის სახელმწიფოების კავშირმა და სერბეთმა დაკარგა ზღვაზე გასასვლელი.

2008 წლის 18 თებერვალს სერბეთისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა კოსოვომ. სერბეთის კონსტიტუციის თანახმად კოსოვო არის კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური მხარის ნაწილი, რომლის პარლამენტსაც არ აქვს დამოუკიდებლობის გამოცხადების უფლება. დღეს კოსოვოს სუვერენიტეტს აღიარებს 114 ქვეყანა, თუმცა სერბეთი საერთაშორისო საზოგადოებას მოუწოდებს პატივი სცეს სერბეთის ტერიტორიულ მთლიანობას.

## გეოგრაფია

ტოპოგრაფიული რუკა
სერბეთი მდებარეობს ცენტრალური და სამხრეთ ევროპის საზღვარზე, ბალკანეთის ნახევარკუძულსა და შუა დუნაის დაბლობზე. მოქცეულია ჩრდილოეთ განედის 41° და 47° პარალელებსა და აღმოსავლეთ გრძედის 18° და 23° მერიდიანებს შორის. სერბეთის ფართობი 88 361 კვადრატული კილომეტრია; ამ მაჩვენებლით ქვეყანა მსოფლიოში 113-ე ადგილს იკავებს; კოსოვოს გამოკლებით საერთო ფართობი 77 474 კვადრატული კილომეტრია; აღნიშნული მაჩვენებლით იგი მსოფლიოს სიდიდით 117-ე ქვეყანაა. საზღვრების საერთო სიგრძე 2027 კმ-ია (ალბანეთთან 115 კმ, ბოსნია და ჰერცეგოვინასთან 302 კმ, ბულგარეთთან 318 კმ, ხორვატიასთან 241 კმ, უნგრეთთან 151 კმ, ჩრდილოეთ მაკედონიასთან 221 კმ, მონტენეგროსთან 203 კმ და რუმინეთთან 476 კმ). კოსოვოს ყველა საზღვარი ალბანეთთან (115 კმ), ჩრდილოეთ მაკედონიასა (169 კმ) და მონტენეგროსთან (79 კმ) კოსოვოს სასაზღვრო პოლიციის მიერ კონტროლდება. სერბეთი კოსოვოსა და მას შორის 352 კმ სიგრძის საზღვარს განიხილავს, როგორც „ადმინისტრაციულ ხაზს“; საზღვარი კოსოვოს სასაზღვრო პოლიციისა და სერბეთის პოლიციის ძალების საერთო კონტროლის ქვეშ იმყოფება; ვხვდებით 11 სასაზღვრო გამტარ პუნქტს. შუა დუნაის დაბლობი ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილის მესამედს ფარავს, ხოლო უკიდურესი აღმოსავლეთ ტერიტორია ქვემო დუნაის ვაკეს უკავია. ქვეყნის ცენტრალური ნაწილის („სამადიას“) რელიეფი, ძირითადად წარმოადგენს მდინარეებით დაქსელილ მიმოფანტულ გორაკებს. სერბეთის სამხრეთ ნაწილში უმეტესად მთიან რელიეფს ვხვდებით. დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით გადაჭიმულია დინარის მთიანეთი. სერბეთის აღმოსავლეთ ნაწილში ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით ვხვდებით კარპატებსა და სტარა-პლანინას.

ქვეყნის სამხრეთ-საღმოსავლეთით მდებარე უძველესი მთები როდოპებს ეკუთვნის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2169 მეტრიდან (ბალკანეთის მთიანეთის უმაღლესი მთის, მიძორის მწვერვალიდან) 17 მეტრამდე (მდინარე დუნაის მახლობლად მდებარე დასახლების, პრაჰოვოს სიმაღლემდე) მერყეობს. ქვეყნის უდიდესი ტბა დერდაპის ტბაა (163 კვადრატული კილომეტრი), ხოლო უგრძესი მდინარე სერბეთის ტერიტორიაზე დუნაია (587,35 კილომეტრი).

### კლიმატი

სერბეთის კლიმატი ევრაზიის ტეროტორის, ატლანტის ოკეანისა და ხმელთაშუა ზღვის გავლენის ქვეშაა მოქცეული. იანვარში საშუალოდ 0 გრადუსითა და ივლისის საშუალო 22 გრადუს ტემპერატურით, კიოპენის კლასიფიკაციის მიხედვით სერბეთის კლიმატი შეიძლება ნოტიო კონტინენტურად ან ნოტიო სუბტროპიკულად მივიჩნიოთ. ქვეყნის ჩრდილოეთით კლიმატი უფრო კონტინენტურია, რომელიც ცივი ზამთრითა და ცხელი, ტენიანი ზაფხულით, აგრეთვე კარგად განაწილებული ნალექებით ხასიათდება. სამხრეთით ზაფხული და შემოდგომა შედარებით მშრალია, ზამთარი — უფრო ცივი, მთებში დიდი თოვლით.

ზღვის დონიდან ქვეყნის ტერიტორიების არასწორი განაწილება, ადრიატიკის ზღვასთან სიახლოვე და დიდ მდინარეთა აუზები, აგრეთვე ქარები, იწვევს კლიმატის ცვალებადობას. სამხრეთ-აღმოსავლეთ სერბეთი ხმელთაშუა ზღვის კლიმატის გავლენის ქვეშ არის მოქცეული. დინარის ალპები და სხვა ქედები ხელს უწყობენ თბილი ჰაერის მასების გაგრილებას. პესტერის პლატოს ტერიტორიაზე შემოსაზღვრული მთების გამო ზამთარი საკმაოდ მკაცრია.

1961–1990 წლებში ჰაერის საშუალო ტემპერატურა ზღვის დონიდან 300 მეტრზე ქვემოთ მდებარე რეგიონებში 10,9 გრადუსია. 300-500 მეტრის შუალედში აღნიშნული მაჩვენებელი 10,0 გრადუსია, ხოლო 1000 მეტრზე ზემოთ მდებარე რეგიონებში - 6,0 გრადუსი. სერბეთში უდაბლესი ტემპერატურა 1985 წლის 13 იანვარს კარაჯუკიკა ბუნარში, პესტერში დაფიქსირდა – 39,5 გრადუსი, ხოლო უმაღლესი 2007 წლის 24 ივლისს სმედერევსკა პალანკაში – 44,9 გრადუსი.

სერბეთი ერთ-ერთია იმ ევროპულ ქვეყნებში, რომლებიც ბუნებრივი კატასტროფების (მიწისძვრები, ქარიშხლები, წყალდიდობა, გვალვა) კუთხით *ძალიან მაღალი რისკის* ტერიტორიადაა მიჩნეული. დადგენილია, რომ პოტენციური წყალდიდობა, განსაკუთრებით ცენტრალური სერბეთის ტერიტორიებზე, საფრთხეს უქმნის 500-ზე მეტ დასახლებას და 16 000 კვადრატულ კილომეტრის ტოლ ტერიტორიას. ყველაზე დამღუპველი წყალდიდობა 2014 წლის მაისში მოხდა: დაიღუპა 57 ადამიანი, ხოლო ქალაქმა 1,5 მილიარდზე მეტი ზიანი მიიღო.

### ჰიდროლოგია

სერბეთის თითქმის ყველა მდინარე დუნაის გავლით შავ ზღვაში ჩაედინება. ევროპის მეორე უდიდესი მდინარე დუნაი სერბეთს 588 კმ სიგრძის მანძილზე (მდინარის მთლიანი სიგრძის დაახლოებით 21 %) კვეთს და წარმოადგენს ქვეყნის მტკნარი წყლის მთავარ რესურსს. ქვეყნის ტერიტორიაზე დუნაის თავისი უდიდესი შენაკადები უერთდება – მორავა (ყველაზე გრძელი (493 კმ) იმ მდინარეთა შორის, რომლებიც სათავეს ქვეყანაში იღებენ), სავა და ტისა. გამონაკლისია მდინარე პინჯა, რომელიც ეგეოსის ზღვაში ჩაედინება. სერბეთსა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას შორის ბუნებრივ საზღვარს ქმნის მდინარე დრინა, რომელიც წარმოადგენს ორივე ქვეყნის კეიკინგისა და ჯომარდობის მთავარ ცენტრს.

რელიეფის განაწლების გამო სერბეთში ბუნებრივი ტბები იშვიათი და მცირე ზომისაა; მათი უმეტესი ნაწილი ვოევოდინას დაბლობზე მდებარეობს. მიუხედავად ამისა ქვეყანაში ძირითადად ჰიდროელექტროსადგურებისთვის მრავლადაა ხელოვნური წყალსაცავები. მათ შორისაა: დუნაიზე მდებარე რკინის ჭიშკრის წყალსაცავი, რომლის 163 კვადრატული კილომეტრის ტოლი ნაწილი სერბეთს, ხოლო 253 კვადრატული კილომეტრი - რუმინეთს ეკუთვნის); პერურაკის წყალსაცავი, რომელიც დრინაზე მდებარეობს და ვლასინას წყალსაცავი.

## დემოგრაფია

2011 წლის აღწერის მონაცემებით სერბეთის (კოსოვოს გამოკლებით) საერთო მოსახლეობა 7 186 862 ადამიანის ტოლია; მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე საშუალოდ 92,8 მცხოვრები. აღწერა არ ჩატარებულა კოსოვოში, რომელმაც საკუთარი კვლევა ჩაატარა; კვლევის მიხედვით მისი მოსახლეობა 1 739 825 ადამიანს შეადგენდა სერბებით დასახლებული ჩრდილოეთ კოსოვოს გამოკლებით, რადგანაც ამ ტერიტორიაზე მცხოვრებმა სერბებმა (დაახლოებით 50 000) უარი განაცხადეს აღწერაში მონაწილეობაზე.

| ეთნიკური შემადგენლობა (2011) |
| --- |
|  |  |  |  |  |
| სერბები |    | 83.3% |
| უნგრელები |    | 3.5% |
| ბოშები |    | 2.1% |
| ბოსნიელები |    | 2% |
| ხორვატები |    | 0.8% |
| სლავები |    | 0.7% |
| სხვა |    | 4.7% |
| დაუზუსტებელი/უცნობი |    | 3.3% |

სერბეთი 1990-იანი წლების დასაწყისიდან მოყოლებული დემოგრაფიულ კრიზისს განიცდის; ამ პერიოდში სიკვდილიანობის მაჩვენებელი ყოველთვის აღემატებოდა შობადობის მაჩვენებელს. დადგენილია, რომ 1990-იანებში ქვეყანა დატოვა დაახლოებით 300 000 სერბმა, რომელთა 20 %-ს უმაღლესი განათლება ჰქონდა მიღებული. სერბეთს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ხნიერი საზოგადოება ჰყავს (მოსახლეობის საშუალო ასაკი 42,9 წელია); სერბეთში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 76,1 წელია.

90-იანი წლების განმავლობაში სერბეთს ევროპაში ყველაზე მრავალრიცხოვანი ლტოლვილი მოსახლეობა ჰყავდა. ლტოლვილები და იძულებით გადაადგილებული მოსახლეობა ქვეყნის პოპულაციის დაახლოებით 7-7,5 %-ს შეადგენდა - იუგოსლავიის ომების სერიის შემდეგ, დაახლოებით ნახევარი მილიონი ლტოლვილი ქვეყანაში თავშესაფარს ეძებდა (ძირითადად ხორვატიიდან და კოსოსოდან დევნილები; აგრეთვე მცირე რაოდენობა ბოსნია და ჰერცეგოვინადანაც).

სერბები 5 988 150 ადამიანით (კოსოვოს გამოკლებით, ქვეყნის მოსახლეობის 83 %) ქვეყანაში უდიდეს ეთნიკურ ჯგუფს ქმნიან. სერბეთი მიეკუთვნება იმ ევროპულ ქვეყნებს, სადაც ეროვნული უმცირესობების დიდი რაოდენობაა რეგისტრირებული; ხოლო ავტონომიური პროვინცია ვოევოდინა აღიარებულია თასივი მრავალ-ეთნიკური და მრავალ-კულტურული თვითმყოფადობით. ეთნიკურ უმცირესობებს შორის უნგრელები 253 899 მოსახლით უდიდეს ეთნიკურ ჯგუფს ქმნიან (მთლიანი მოსახლეობის 3,5 %); მათი ძირითადი ნაწილი ჩრდილოეთ ვოევოდინაშია კონცენტრირებული (მთლიანი ეთნიკური ჯგუფის დაახლოებით 13 %). 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ბოშათა მოსახლეობა 147 604-ს შეადგენს, მაგრამ არაოფიციალური შეფასებით, მათი რეალური რაოდენობა დაახლოებით 400 000-500 000-ია. ბოსნიელები კონცენტრირებულნი არიან ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე სანძაკში. სხვა ეთნიკურ უმცირესობებს შორის არიან: ხორვატები, სლოვაკები, ალბანელები, მონტენეგროელები, ვლაშები, რუმინელები, მაკედონელები და ბულგარელები.

მოსახლეობის უმრავლესობა, ანუ 59,4 % ცხოვრობს ქალაქგარეთ, ხოლო 16,1 % - ბელგრადში. ბელგრადი ქვეყანაში ერთადერთი ქალაქია, რომელსაც მილიონზე მეტი მოსახლე ჰყავს; ქვეყანაში აგრეთვე ოთხი ქალაქია, სადაც 100 000–ზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს.

## განათლება

2011 წლის აღწერის მიხედვით სერბეთის მოსახლეობის 98 %-მა იცის წერა-კითხვა, ხოლო კომპიუტერის მოხმარება 49 %-ს შეუძლია (კომპიუტერის სრულიად 34,2 %-ს ესმის). იგივე აღწერამ აჩვენა, რომ მოსახლეობის 16,2 %-ს მიღებული აქვს უმაღლესი განათლება, 49 %-ს - დამთავრებული აქვს საშუალო სკოლა, 20,7 %-ს - დაწყებით განათლება, ხოლო 13,7 %-ს დაწყებითი განათლება არ აქვს დასრულებული.

ქვეყანაში განათლებას არეგულირებს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო. ბავშვები განათლების მიღებას სკოლამდელი აღზრდის სკოლებში, ან დაწყებით სკოლებში იწყებენ. დაწყებით სკოლებში ბავშვები შვიდი წლის ასაკში ირიცხებიან. სავალდებულო განათლება დაწყებითი სკოლის რვა კლასისგან შედგება. მოსწავლეებს საშუალება აქვთ სწავლა გიმნაზიებსა და პროფესიულ სკოლებში კიდევ ოთხი წლის განმავლობაში განარგძონ, ან პროფესიული კუთხით მოემზადონ კიდევ 2-3 წელი. გიმნაზიის ან პროფესიული სასწავლებლის დასრულების შემდეგ, მოსწავლეებს შესაძლებლობა აქვთ უნივერსიტეტში ჩაირიცხონ. დაწყებითი და საშუალო განათლების მიღება სერბეთში ასევე შესაძლებელია ეთნიკური უმცირესობების ენებზე; მათ შორისაა: უნგრული, სლოვაკური, ალბანური, რუმინული, რუსინული, ბულგარული, ბოსნიური და ხორვატული ენები. პეტნიკას სამეცნიერო ცენტრი არის მნიშვნელოვანი კლასგარეშე სამეცნიერო განათლებისთვის ინსტიტუტი, რომელიც ორიენტირებულია ნიჭიერი სტუდენტების სწავლებაზე.

სერბეთში ვხვდებით 19 უნივერსიტეტს (ცხრა საჯარო უნივერსიტეტი ჯამში 86 ფაკულტეტით, ხოლო ათი კერძო უნივერსიტეტი 51 ფაკულტეტით). 2018-2019 სასწავლო წელს 19-ივე უნივერსიტეტში 210 480 მოსწავლე ირიცხებოდა (181 310 საჯარო უნივერსიტეტებში და 29 170 კერძო უნივერსიტეტებში), ხოლო 81 „უმაღლეს სკოლაში“ - 47 169 მოსწავლე.

## სპორტი

ნიკოლა იოკიჩი, ორგზის NBA-ს ყველა-ვარსკვლავის მატჩის მონაწილე და 2018–19 სეზონის პირველი გუნდის წევრი.
სპორტი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს სერბეთის საზოგადოებაში. ქვეყანაში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია: ფეხბურთი, კალათბურთი, ჩოგბურთი, ფრენბურთი, წყალბურთი და ხელბურთი. სერბეთში სპორტის სახეობები სპორტული ფედერაციებითა და ლიგებით იმართება (გუნდური სპორტის შემთხვევაში). ქვეყანაში მრავალი სპორტული კლუბი ფუნქციონირებს; მათ შორის ყველაზე წარმატებულია: ცრვენა ზვეზდა, JSD პარტიზანი და OSD ბეოგორდი ბელგრადში, SD ვოჯვოდინა ნოვი-სადში, FK რადნიკი კრაგუჯავაში და სპარტაკ სპარტაკი სუბოტიცაში.

სერბეთი ტრადიციულად კალათბურთში მსოფლიოს მასშტაბით ერთ-ერთ ძლიერი ქვეყანაა. სერბეთის კაცთა ეროვნულ საკალათბურთო ნაკრებს მსოფლიო ჩემპიონატი 2-ჯერ აქვს მოგებული (1998 და 2002 წელს), ევროპის ჩემპიონატი 3-ჯერ 1995, 1997, და 2001), აგრეთე მოპოვებული აქვს ორი ოლიმპიური ვერცხლის მედალი (1996 და 2016). ქალთა ეროვნულმა ნაკრებმა 2015 წელს ევროპის ჩემპიონატი, ხოლო 2016 წელს ოლიმპიური ვერცხლის მედალი მოიგო. ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში NBA-ში 31 სერბი მოთამაშე თამაშობდა; მათ შორისაა ნიკოლა იოკიჩი (2019 წლის NBA-ის ყველა მოთამაშის გუნდის წევრი), პრედრაგ სტოიაკოვიჩი (2011 წლის NBA-ს ჩემპიონი და სამგზის NBA-ს ყველა ვარსკვლავის თამაშის მონაწილე), ვლად დივაცი (2001 წლის NBA-ს ყველა ვარსკვლავის თამაშის მონაწილე და საკალათბურთო დიდების დარბაზის წევრი.

სერბეთის მამაკაცთა წყალბურთის ეროვნული ნაკრები მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული გუნდია, რომელსაც მოგებული აქვს 2016 წლის ოლიმპიური ოქროს მედალი, სამი მსოფლიო ჩემპიონატი (2005, 2009 და 2015) და შვიდი ევროპის ჩემპიონატი (2001, 2003, 2006, 2012, 2014, 2016 და 2018).

## შენიშვნები

## ლიტერატურა

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სერბეთი მეშველიანი, კ.: *სამხრეთ და დასავლეთ სლავების ისტორია*: (სერბეთი) XIX-1917 წ. ოქტომბერი - თბილისი: თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1985

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
* **ვიკიმედია-ატლასი: სერბეთი** — გეოგრაფიული და ისტორიული რუკები
* სერბეთი საიტზე Curlie
* National tourist organisation of Serbia
* Serbia from *UCB Libraries GovPubs*.
* Serbia profile from the BBC News.
* Key Development Forecasts for Serbia from International Futures.

## სქოლიო