Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# სიმბიოზი

სიმბიოზი
**სიმბიოზი** (ლათ. simbiosis — ერთად ცხოვრება, თანაცხოვრება) — ორი სახეობის თანაცხოვრების, ეკოსისტემაში ორგანიზმთა ურთიერთობის ფორმა, რომელიც სასარგებლოა ერთ–ერთისათვის ან ორივესათვის. მაგალითად, ცხოველების ნაწლავებში ბინადარი ბაქტერიები საკვებს ნაწლავებიდან იღებენ, სამაგიეროდ, ისინი ცხოველებს საკვების მონელებაში ეხმარებიან.
ზოგჯერ, თანაცხოვრება მხოლოდ ერთი სახეობისთვის არის სასარგებლო. მაგალითად: პატარა ზომის თევზი ზვიგენსა და სხვა დიდი ზომის თევზებს გადაადგილებისთვის იყენებს. განასხვავებენ ცალმხრივ სიმბიოზს, ორმხრივ სიმბიოზს, ბინადრობასა და კომენსალიზმს.
კიდევ ერთი მაგალითი სიმბიოზური არსებობისა: სოკო და ხემცენარე. სოკო მცენარეს საკვებს აწვდის, ხოლო სოკო მცენარისგან საკვებს იღებს.

## ლიტერატურა

* Burgess, Jeremy (1994), *Forum: What's in it for me*, New Scientist,  წაკითხვის თარიღი: 2015-04-30 დაარქივებული 2007-12-18 საიტზე Wayback Machine.
* Boucher, Douglas H (1988), *The Biology of Mutualism: Ecology and Evolution*, New York: Oxford University Press, ISBN 0-19-505392-3
* Cordes, E.E. (2005), "Modeling the mutualistic interactions between tubeworms and microbial consortia", *PLoS Biol* **3** (3): 1–10, , PMID 15736979
* Brinkman, F.S.L. (2002), "Evidence That Plant-Like Genes in Chlamydia Species Reflect an Ancestral Relationship between Chlamydiaceae, Cyanobacteria, and the Chloroplast", *Genome Research* **12** (8): 1159–1167, , PMID 12176923,  წაკითხვის თარიღი: 2007-09-30

## რესურსები ინტერნეტში

* **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: სიმბიოზი TED-Education video - Symbiosis: a surprising tale of species cooperation.
# წითელი ვენახი

| წითელი ვენახი |
| --- |
| The Red Vineyard / Red Vineyard at Arles (Montmajour) |
|  |
| ავტორი |
ვინსენტ ვან გოგი |
| წელი |
1888 |
| კატალოგი | F495 და JH1626 |
| ტიპი |
ზეთი, ტილო |
| სიმაღლე |
75 |
| სიგანე |
93 |
| ქალაქი |
მოსკოვი |
| მუზეუმი |
პუშკინის მუზეუმი |

**წითელი ვენახი** ან **წითელი ვენახი არლთან ახლოს** — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებული 1888 წლის ნოემბრის დასაწყისში, ზეთის საღებავებით. ითვლება, რომ ნახატი ერთადერთია, რომლის გაყიდვაც ვინსენტმა სიცოცხლეში შეძლო.

## ისტორია

ნახატი პირველად წარადგინეს ბრიუსელის გამოფენაზე 1890 წელს, სადაც ის 400 ფრანკად (დღევანდელი ფულით დაახლოებით $1000) ანა ბოხმა, ბელგიელმა იმპრესიონისტმა მხატვარმა და კოლექციონერმა, იყიდა. ანა ბოხი ეჟენ ბოხის, ასევე იმპრესიონისტი მხატვრისა და ვან გოგის მეგობრის, და იყო, რომლის პორტრეტიც (Le Peintre aux Étoiles) ვინსენტმა, ასევე, 1888 წლის შემოდგომაზე დახატა.

ღამის კაფის მსგავსად, ნახატი ცნობილმა რუსმა კოლექციონერმა, სერგეი შჩუკინმა შეიძინა, რომელიც შემდგომ ბოლშევიკების მიერ იქნა ნაცინალიზებული და პუშკინის მუზეუმში მოათავსეს მოსკოვში.

## სქოლიო
# მედუზები

| მედუზები |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ნაწლავღრუიანები |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Medusozoa |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

 |

 |

**მედუზები** — ზღვის ნაწლავღრუიანთა თავისუფლად მცხოვრები სქესობრივი თაობა. წარმოიქმნებიან უსქესო თაობის ინდივიდების — პოლიპების დაკვირტვით. დამახასიათებელია სციფოიდური პოლიპებისათვის (ჰიდრისა და ზოგი ლეპტოლიდის გარდა). ზოგ ნაწლავღრუიანს, თაობათა მორიგეობა არ ახასიათებს და მედუზები კვერცხიდან ვითარდებიან. სასქესო უჯრედები წყალში იყრება, აქვე ხდება მათი განაყოფიერება და განვითარება (სციფომედუზებსა და ზოგ ჰიდრომედუზას ახასიათებს შინაგანი განვითარება). არიან რბილსხეულიანი წყლის ცხოველები, რომლებსაც გააჩნიათ არასასიამოვნო საცეცები და ქოლგის ფორმის ჟელატინის ზარები. ძირითადად გვხვდება ფერადი მედუზები თუმცა არსებობენ მოთეთრო ფერისანიც. ისინი ბინადრობენ ყველა ოკეანეში და ღრმა ზღვაში. მედუზები ასხივებენ ტოქსინებს, რაც სახიფათოა ადამიანის ჯანმრთელობისათვის. არსებობს მედუზების სხვადასხვა სახეობა და თითოეულ სახეობას გააჩნია თვისი დამახასიათებელი ნიშან-თვისებები. ერთ-ერთი გამორჩეული სახეობისაა Turritopsis Nutricula, რომელიც ბინადრობს კარიბის აუზში. როგორც მეცნიერები თვლიან, მედუზის ეს სახეობა უკვდავია და არასდროს არ კვდება თავისი სიკვდილით. ამ სახეობის მედუზები დიდი ზომებით არ გამოირჩევიან, მათი დიამეტრი 4-5 მმ-ს აღწევს. მეცნიერები თვლიან რომ ამ სახეობის მედუზებს „უკვდავებას“ სძენს რეგენერაციისა და გაახალგაზრდავების უნარი.

მედუზას არ აქვს ტვინი, გული და თვალები, მისი სხეულის 90%-ზე მეტი წყლისგან შედგება. მიუხედავად ამისა, ამ უჩვეულო უხერხემლოს მსოფლიოს ყველა ოკეანეში შეხვდებით, ფსკერიდან ზედაპირამდე. მათ შორის ყველაზე დიდი მედუზაა ლომის ფაფარი, რომელიც ჩრდილოეთის ყინულოვან, ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებში ბინადრობს. მისი საცეცები 36,5 მეტრია.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 544.
# ბათისკაფი

ბათისკაფი „ტრიესტი“
**ბათისკაფი** (ბერძ. βαθύς — „ღრმა“ და σκάφος — „გემი“) — ოკეანოგრაფიული და სხვა გამოკვლევებისათვის განკუთვნილი ღრმა წყლის ავტონომიური (თვითმავალი) აპარატი. შედგება ტივტივასა და გონდოლისაგან (ფოლადის სფერო). ტივტივას ძირითადი ნაკვეთური გავსებულია წყალზე მსუბუქი სითხით (მაგალითად, ბენზინით); სხვა ნაკვეთურებში ცისტერნები და აკუმულატორებია, გონდოლაში კი — ეკიპაჟი, მართვის აპარატურა, ჰაერის სარეგენერაციო სისტემა, რადიოსადგური, ულტრაბგერითი ტელეფონი, სატელევიზიო კამერა და სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობისათვის საჭირო ხელსაწყოები. გონდოლაზე გარედან დამაგრებულია წევის ხრახნებიანი ელექტრული ამძრავები და რამდენიმე სანათი. სრულყოფილ ბათისკაფს აქვს გრუნტის სინჯის ასაღები მოწყობილობა, ფოტოაპარატი და მანიპულატორის დისტანციური მართვის სისტემა წყალქვეშა სამუშაოს ჩასატარებლად. ბათისკაფის ცურვადობა მყარი ბალასტის (ჩვეულებრივ, საფანტის) ჩამოყრითა და სამანევრო ცისტერნიდან ბენზინის გამოშვებით რეგულირდება. პირველი ბათისკაფი (FNRS-2) ააგო და გამოცადა (1948) შვეიცარიელმა ო. პიკარმა. 1953 წელს პიკარი თავის შვილ უაკთან ერთად ბათისკაფ „ტრიესტით“ 3160 მ სიღრმეზე ჩაეშვა. 1954 წელს ფრანგებმა ჟ. უომ და პ. ვილმმა ბათისკაფ FNRS-3-ით 4050 მ სიღრმეს მიაღწიეს. 1960 წელს ჟ. პიკარმა და დ. უოლშმა მოდერნიზებული ბათისკაფი „ტრიესტით“ წყნარ ოკეანეში მარიანას ღარის ფსკერს მიაღწიეს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 147.
# მარიანას ღარი

ჩელენჯერის უფსკრული (წითლად), მარიანას ღარი, წყნარი ოკეანე.
**მარიანას ღარი**, **მარიანას ღრმული** — ვიწრო დეპრესია წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, ფილიპინის ზღვაში. გადაჭიმულია დაახლოებით 2500 კმ-ზე მარიანას კუნძულების გასწვრივ. აქვს V-სებრი პროფილი, ციცაბო (ქანობი 7-9°) კალთები, ბრტყელი ძირი (სიგანე 1-5 კმ). სიღრმე 11023 მ (სიღრმე გაზომა 1957 წელს სსრკ-ს საკვლევ გემ „ვიტიაზის“ ექსპედიციამ, პირველი გაზომვა — 11034 მ), რითაც ის მსოფლიო ოკეანის უღრმესი ადგილია. დაზუსტებით, რომელიც იაპონურმა ზონდმა აწარმოა 1995 წელს – 10920 მ–ს არ აღემატება. ბოლო გაზომვით კი, რომელიც 2011 წელს ამერიკულმა ოკეანოგრაფიულმა ექსპედიციამ ჩაატარა, დაფიქსირდა 10,994 მ (± 40 მ) სიღრმე.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 441.

## რესურსები ინტერნეტში

* Ocean Explorer (
* NOAA, Ocean Explorer Mariana Arc
* NOAA, Ocean Explorer YouTube Ring of Fire Explorations Playlist
* NOAA, Ocean Explorer Google Map
* Mariana Trench on maps.google.com
* The Mariana Trench to scale დაარქივებული 2013-04-21 საიტზე Wayback Machine.
* 50th anniversary recollection of bathyscaphe Trieste descent by retired Navy Captain Don Walsh. დაარქივებული 2013-06-03 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მარიანას ღარი
# 23 ივნისი

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **ივნისი** |  >>  |
| ორშ | სამ | ოთხ | ხუთ | პარ | შაბ | კვი |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| **2026** |

**23 ივნისი** — გრიგორიანული კალენდრის 174-ე დღე (ნაკიან წლებში – 175-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 191 დღე.

## დღის მოვლენები

* 1724 : კონსტანტიოპოლში რუსეთსა და თურქეთს შორის დადებული ხელშეკრულებით რუსეთმა კასპიის სანაპირო შეინარჩუნა, თურქეთმა კი - თბილისი და ერევანი.
* 1794 : ეკატერინე II ებრაელებს კიევში დასახლების უფლებას აძლევს.
* 1803 : რობერტ ფულტონმა სენაზე პირველი თბომავალის დემონსტრაცია მოახდინა.
* 1894 : სორბონაში, პარიზი, დაარსდა საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი, პიერ დე კუბერტენის თაოსნობით.
* 1919 : ესტონეთის განმათავისფლებელი ომი — გერმანიის ძალები ჩრდ. ლატვიაში დამარცხდნენ, ეს დღე ყოველწლიურად აღინიშნება როგორც ესტონეთის გამარჯვების დღესასწაული.
* 1941 : ლიტვის აქტივისტთა ფორნტი ლიტვას საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლად აცხადებს, თუმცა ეს გადაწყვეტილება ხანმოკლე გამოდგა, ვინაიდან რამდენიმე კვირაში ლიტვას ოკუპირება ნაცისტებმა მოახდინეს.
* 1956 : გამალ აბდელ ნასერი ეგვიპტის პრეზიდენტად აირჩა.
* 1958 : ნიდერლანდების რეფორმირებული ეკლესია ქალებს მოძღვრად კურთხევის ნებას რთავს.
* 1990 : მოლდოვა დამოუკიდებლობას აცხადებს.
* 2007 : ევროკავშირის 27 ქვეყნის ლიდერი შეთანხმდა რეფორმის ტრაქტატის მონახაზზე, რომელმაც უნდა შეცვალოს ჩავარდნილი ევროპის კონსტიტუციის პროექტი.
* 2016 : ევროკავშირიდან გაერთიანებული სამეფოს გასვლას რეფერენდუმზე ამომრჩეველთა 51,9%-მა დაუჭირა მხარი.
* 2020 : ლაზარუს ჩაკუერა მალავის პრეზიდენტად აირჩიეს.
* 2023 : რუსეთში კერძო სამხედრო კომპანია „ვაგნერი“ ევგენი პრიგოჟინის ხელმძღვანელობით ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყდა.

## ამ დღეს დაბადებულნი

* 1889 : ახმატოვა, ანა — რუსი პოეტი
* 1894 : ედუარდ VIII — დიდი ბრიტანეთის მეფე (გ.1972)
* 1912 : ტიურინგი, ალან — ინგლისელი მათემატიკოსი (გ.1954)
* 1928 : ბადრიძე, გიორგი დავითის ძე — ქართველი ჟურნალისტი, კინოდრამატურგი.
* 1932 : ღვალაძე, გურანდა — ქართველი ბოტანიკოსი

## ამ დღეს გარდაცვლილნი

* 1691 : სულეიმან II — ოსმანთა იმპერიის სულთანი
* 1926 : ვასნეცოვი, ვიქტორ — რუსი მხატვარი.
* 1943 : ასათიანი, ლადო — ქართველი პოეტი.
* 1959 : ვიანი, ბორის — ფრანგი პოეტი, მომღერალი (დ.1920)
* 1972 : ხორავა, აკაკი — ქართველი მსახიობი

## დღესასწაულები

* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

* + ტიმოთე პრუსელი
	+ წმინდა ბასიანე
	+ ალექსანდრე და ანტონინა
	+ წმინდა ნეანისკი
	+ თეოფანე ანტიოქიელი და წმინდა პანსემინა

* აგრეთვე:
	+ ლუქსემბურგი : ეროვნული დღესასწაული

## იხილეთ აგრეთვე

**სხვა თვეები |  |
| --- |
|
	+ იანვარი
	+ თებერვალი
	+ მარტი
	+ აპრილი
	+ მაისი
	+ ივნისი
	+ ივლისი
	+ აგვისტო
	+ სექტემბერი
	+ ოქტომბერი
	+ ნოემბერი
	+ დეკემბერი |
# ედი რამა

|  |
| --- |
| **ედი რამა** |
|   |
| ალბანეთის პრემიერ-მინისტრი |
| ამჟამინდელი თანამდებობა |
| დაიკავა | 15 სექტემბერი, 2013 |
| პრეზიდენტი   | ბუიარ ნიშანი |
| წინამორბედი | სალი ბერიშა |
|

---

ტირანის მერი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 11 ოქტომბერი, 2000 – 25 ივლისი, 2011 |
| წინამორბედი | ალბერტ ბროიკა |
| მემკვიდრე | ლულზიმ ბაშა |
|

---

 |
| დაბადებული | 4 ივლისი, 1964 ტირანა, ალბანეთი |
| პოლიტიკური პარტია | სოციალისტური პარტია |
| მეუღლე | მატილდა მაკოჩი (განქორწ.) ლიდა რამა (2010-დან) |
| შვილები | გრეგორი და ზაჰო |
| რელიგია | კათოლიკე |
| ხელმოწერა |  |
| საიტი |  |

**ედი რამა** (ალბ. Edi Rama; დ. 4 ივლისი, 1964, ტირანა, ალბანეთი) — ალბანეთის პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 2013 წლიდან. ტირანის მერი 2000-2011 წლებში.

დაიბადა 1964 წელს. სწავლობდა არქიტექტურას პარიზში. დედაქალაქის მერის თანამდებობის დაკავებამდე 2 წელი იყო კულტურის მინისტრი. სოციალისტურ პარტიას ხელმძღვანელობს 2005 წლიდან.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2016-11-26 საიტზე Wayback Machine.