# ბავშვზე ძალადობა

| ბავშვზე ძალადობა |
| --- |
|  |
| ტიპი | სოციალურ-სამართლებრივი ფენომენი |
| ძირითადი ფორმები | ფიზიკური ძალადობა, ბავშვზე სექსუალური ძალადობა, ემოციური/ფსიქოლოგიური ძალადობა, ბავშვის უგულებელყოფა |
| სუბიექტები | მშობელი, მეურვე/მზრუნველი, ოჯახის წევრი, სკოლა/ორგანიზაცია, საზოგადოება |
| სამართლებრივი ჩარჩო | სისხლის სამართალი, ბავშვთა დაცვის კონვენცია, სავალდებულო მოხსენება |
| გავრცელება | გლობალურად; გავრცელება და დეფინიციები განსხვავდება იურისდიქციაების მიხედვით |
| რისკ-ფაქტორები | ოჯახური ძალადობა, სიღარიბე, დამოკიდებულებები, ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები, სოციალური იზოლაცია |
| შედეგები | ფიზიკური ტრავმა, ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევები, სასკოლო გამოწვევები, სოციალიზაციის სირთულეები |
| პრევენცია | მშობლების განათლება, scola-ს პოლიტიკა, სოციალური მომსახურება, მოხსენების მექანიზმები |
| ცხელი ხაზები (ქარ.) | 112; სოციალური მომსახურების სააგენტო; ბავშვთა დახმარების ადგილობრივი ნომრები |
| საერთაშორისო ორგანიზაციები | UNICEF, WHO, Save the Children, UNESCO |
| იხილეთ ასევე | ბავშვის უფლებები, ოჯახში ძალადობა, სკოლაში ძალადობა, ბულინგი |

**ბავშვზე ძალადობა** (ასევე ცნობილია როგორც **ბავშვის უგულებელყოფა** ან **ბავშვის მიმართ ძალადობა**) — ფიზიკური, სექსუალური, ემოციური და/ან ფსიქოლოგიური მოპყრობა ან უგულებელყოფა, რომელიც მიმართულია ბავშვის მიმართ, განსაკუთრებით მშობლის ან მზრუნველის მიერ. ბავშვზე ძალადობა შეიძლება მოიცავდეს ნებისმიერ ქმედებას ან მოქმედების არქონას, რის შედეგადაც ბავშვი განიცდის ფაქტობრივ ან შესაძლო ზიანს. იგი შეიძლება განხორციელდეს როგორც ოჯახის გარემოში, ასევე ორგანიზაციებში, სკოლებში ან საზოგადოებაში, სადაც ბავშვი ურთიერთობს.

სხვადასხვა იურისდიქციაში განსხვავებულია მოთხოვნები სავალდებულო მოხსენების შესახებ და ჩამოყალიბებულია სხვადასხვა განმარტება იმის შესახებ, თუ რა ითვლება ბავშვზე ძალადობად. შესაბამისად, განსხვავებულია კრიტერიუმებიც, რის საფუძველზეც შეიძლება მოხდეს ბავშვის ოჯახიდან გამოყოფა ან სისხლის სამართლის დევნა.

## ისტორია

XIX საუკუნის ბოლომდე მასწავლებლებისა და დამსაქმებლების მიერ ბავშვებისადმი სისასტიკე ფართოდ გავრცელებული და ჩვეულებრივი მოვლენა იყო, ხოლო სხეულის დასჯა ბევრ ქვეყანაში ჩვეულებრივ პრაქტიკას წარმოადგენდა. XIX საუკუნეს პირველ ნახევარში ფილიციდის (მშობლის მიერ შვილის მოკვლის) შესწავლამ გამოავლინა შემთხვევები, სადაც სიკვდილი გამოწვეული იყო მამის აგრესიით, განმეორებითი ფიზიკური ძალადობით, შიმშილით, და სექსუალური ძალადობით.

1860 წელს ფრანგმა სასამართლო მედიცინის სპეციალისტმა ოგიუსტ ამბრუაზ ტარდიემ შეაგროვა 32 მსგავსი შემთხვევა, მათგან 18 ფატალური იყო. ბავშვები კვდებოდნენ შიმშილით ან/და განმეორებითი ფიზიკური ძალადობით. ერთ-ერთი შემთხვევა შეეხებოდა ადელინ დეფერს, რომელიც ბებია-ბაბუამ მშობლებს 8 წლის ასაკში დაუბრუნა. მომდევნო 9 წლის განმავლობაში მას ყოველდღიურად სცემდნენ, კიდურებზე კიდებდნენ, წვავდნენ ნახშირით, ჭრილობებს აზოტმჟავაში ბანდნენ და სექსუალურად ძალადობდნენ. ტარდიე სტუმრობდა ოჯახებს და აკვირდებოდა ბავშვების მდგომარეობას; მან შენიშნა, რომ ბავშვების სახეზე სევდა და შიში ეტყობოდათ, როცა მათ დაცვას ვინმე ცდილობდა. მისივე სიტყვებით:

|  |  |
| --- | --- |
|  | „„როცა განვიხილავთ ამ უბედურ, უმწეო არსებებს, რომლებიც ყოველდღიურად ექვემდებარებიან წარმოუდგენელ წამებასა და სასტიკ დევნას, თანაც საკუთარი მშობლებისგან, ეს ერთ-ერთი ყველაზე შემზარავი პრობლემაა, რაც შეიძლება მორალისტის სულს ან სამართლის სინდისს შეაწუხოს.““ |

ტარდიეს დასკვნები გააზიარა ბუალო დე კასტელნომ, რომელმაც შემოიტანა ტერმინი „მისოპედია“ (ბავშვების სიძულვილი), და დაადასტურეს ობრიმ და სხვა მკვლევრებმა თავიანთ დისერტაციებში.

ტარდიეს ნაშრომები ფართოდ არ გასცდენილა საფრანგეთს ენობრივი ბარიერის გამო და თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში უცნობი დარჩა ბავშვთა დაზიანებების რეალური მიზეზები. XX საუკუნეში პათოლოგებმა და პედიატრიულმა რადიოლოგებმა დაიწყეს მტკიცებულებების დაგროვება, განსაკუთრებით ქრონიკული სუბდურული ჰემატომასა და ძვლების მოტეხილობებთან დაკავშირებით. 1946 წელს ამერიკელმა პედიატრიულმა რადიოლოგმა ჯონ კაფეიმ ყურადღება გაამახვილა კავშირის შესახებ ძვლის მოტეხილობებსა და ქრონიკულ სუბდურულ ჰემატომას შორის, ხოლო 1955 წელს დადგინდა, რომ ბავშვებს, რომლებიც აგრესიული და ემოციურად პრობლემური მშობლებისგან ჩამოაშორეს, ახალი დაზიანებები აღარ უჩნდებოდათ.

პროფესიული კვლევა ამ თემაზე კვლავ დაიწყო 1960-იან წლებში. 1962 წლის ივლისში გამოქვეყნებულმა სტატიამ — „The Battered Child Syndrome“, რომლის ძირითადი ავტორი იყო პედიატრი ჰენრი კემპე, ჟურნალში *The Journal of the American Medical Association* (*JAMA*) — პირველად გახადა ბავშვთა მიმართ ძალადობა ფართო საზოგადოებრივი ცნობიერების საგანი. მანამდე ბავშვების დაზიანებები (მათ შორის განმეორებითი მოტეხილობები) ხშირად არ აღიქმებოდა განზრახ ძალადობის შედეგად და ექიმები მათ სხვა დაავადებებს მიაწერდნენ ან მშობლების ახსნა-განმარტებებს ეყრდნობოდნენ.

ბავშვზე ძალადობის კვლევა როგორც აკადემიური დისციპლინა აშშ-ში 1970-იან წლებში ჩამოყალიბდა. ელისაბეთ იუნგ-ბრუელი მიუთითებდა, რომ მიუხედავად ბავშვთა უფლებების დამცველთა ზრდისა, ბავშვების დაყოფამ „დაზარალებულებად“ და „არადაზარალებულებად“ ხელოვნური ბარიერი შექმნა და ბავშვთა უფლებების კონცეფცია მხოლოდ ძალადობისგან დაცვის საკითხამდე შეამცირა. იუნგ-ბრუელის აზრით, ამას თან ახლდა ბავშვებისადმი საზოგადოებაში არსებული დისკრიმინაციის უგულებელყოფა და იმ მნიშვნელობის არაღიარება, რასაც თავად ბავშვები ანიჭებენ მოზრდილთა დამოკიდებულებას.

## განსაზღვრებები

ბავშვზე ძალადობის განსაზღვრებები განსხვავდება პროფესიონალებს შორის, ასევე სოციალურ და კულტურულ ჯგუფებში და სხვადასხვა დროის განმავლობაში. ტერმინები „ძალადობა“ და „მალტრეიტმენტი“ ხშირად გამოიყენება ერთმანეთის ნაცვლად ლიტერატურაში. „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას, როგორც ქოლგა ტერმინი, რომელიც მოიცავს ბავშვზე ძალადობისა და უგულებელყოფის ყველა ფორმას. ბავშვის მალტრეიტმენტის განსაზღვრება დამოკიდებულია იმ კულტურულ ღირებულებებზე, რომლებიც უკავშირდება ბავშვებს, ბავშვის განვითარებას და მშობლობას.

ბავშვზე მალტრეიტმენტის განსაზღვრებები შეიძლება განსხვავდებოდეს იმ სექტორებში, რომლებიც აღნიშნულ საკითხზე მუშაობენ, მაგალითად ბავშვთა დაცვის სააგენტოები, იურიდიული და სამედიცინო წრეები, საჯარო ჯანდაცვის წარმომადგენლები, მკვლევრები, პრაქტიკოსები და ბავშვთა უფლებადამცველები. ვინაიდან ამ სფეროების წარმომადგენლები საკუთარ განსაზღვრებებს იყენებენ, დარგთაშორისი კომუნიკაცია ხშირად იზღუდება, რაც ხელს უშლის ბავშვთა მალტრეიტმენტის გამოვლენას, შეფასებას, აღრიცხვას, მკურნალობასა და პრევენციას.

ზოგადად, „ძალადობა“ გულისხმობს (ჩვეულებრივ განზრახ) ქმედებით განხორციელებულ მოქმედებებს, ხოლო „უგულებელყოფა“ — მოქმედების გამოტოვებით გამოწვეულ ქმედებებს. „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ მოიცავს როგორც ქმედებით, ისე ქმედების გამოტოვებით განხორციელებულ იმ შემთხვევებს, როდესაც მშობლების ან მზრუნველების ქცევა იწვევს ბავშვის რეალურ ან მოსალოდნელ ზიანს.

ჯანმრთელობის სფეროს ზოგიერთი სპეციალისტი და ავტორი უგულებელყოფას ბავშვზე ძალადობის განმარტების ნაწილად მიიჩნევს, ხოლო სხვები — არა; ეს განსხვავება უკავშირდება იმას, რომ ზოგ შემთხვევაში ზიანი შეიძლება განზრახი არ იყოს, ან მშობლებს/მზრუნველებს არ ესმოდეთ პრობლემის სირთულე, რაც შეიძლება განპირობებული იყოს კულტურული წარმოდგენებით ბავშვის აღზრდის შესახებ.

ბავშვზე ძალადობისა და უგულებელყოფის გადავადებული შედეგები — განსაკუთრებით ემოციური უგულებელყოფის შემთხვევაში — და იმ ქმედებების მრავალფეროვნება, რომლებიც ბავშვზე ძალადობად შეიძლება ჩაითვალოს, ასევე მნიშვნელოვანი ფაქტორებია.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO) „ბავშვზე ძალადობასა“ და „ბავშვზე მალტრეიტმენტს“ განსაზღვრავს, როგორც:

|  |  |
| --- | --- |
|  | „„ბავშვის ჯანმრთელობისთვის, სიცოცხლისთვის, განვითარებისათვის ან ღირსებისათვის რეალური ან პოტენციური ზიანის გამომწვევ ყველა სახის ფიზიკურ და/ან ემოციურ ცუდ მოპყრობას, სექსუალურ ძალადობას, უგულებელყოფას ან დაუდევარ მოპყრობას, ასევე კომერციულ ან სხვა სახის ექსპლუატაციას, რომელიც ხდება პასუხისმგებლობის, ნდობის ან ძალაუფლების ურთიერთობის კონტექსტში.““ |

WHO ასევე აცხადებს:

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ბავშვთა წინააღმდეგ ძალადობა მოიცავს ყველა სახის ძალადობას 18 წლამდე ასაკის ადამიანების მიმართ, განურჩევლად იმისა, ჩადის თუ არა მას მშობელი, სხვა მზრუნველი, თანატოლი, რომანტიკული პარტნიორი ან უცნობი პირი.“ |

აშშ-ში დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) იყენებს ტერმინს „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ როგორც ქმედებით განხორციელებული (ძალადობა) –

|  |  |
| --- | --- |
|  | „სიტყვები ან აშკარა ქმედებები, რომლებიც იწვევს ზიანს, შესაძლო ზიანს ან ზიანის მუქარას ბავშვის მიმართ“ |

 – და ქმედების გამოტოვებით გამოწვეული (უგულებელყოფა) –

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ბავშვის ფიზიკური, ემოციური ან საგანმანათლებლო ძირითადი საჭიროებების დაუკმაყოფილებლობა ან ბავშვისთვის ზიანის ან პოტენციური ზიანისგან დაცვის ვერშესრულება.“ |

აშშ-ის ფედერალური ბავშვზე ძალადობის პრევენციისა და მკურნალობის აქტი განსაზღვრავს „ბავშვზე ძალადობასა და უგულებელყოფას“ როგორც მინიმუმ:

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ბოლო დროის ქმედებას ან ქმედების გამოტოვებას მშობლის ან მზრუნველის მხრიდან, რომელიც იწვევს ბავშვის სიკვდილს, სერიოზულ ფიზიკურ ან ემოციურ ზიანს, სექსუალურ ძალადობას ან ექსპლუატაციას“ ან „ქმედებას ან ქმედების გამოტოვებას, რომელიც ქმნის სერიოზული ზიანის მყისიერ რისკს.“ |

## ძალადობის ფორმები

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია გამოყოფს ბავშვზე ძალადობის ოთხ ტიპს:

1. ფიზიკური ძალადობა;
2. სექსუალური ძალადობა;
3. ემოციური (ან ფსიქოლოგიური) ძალადობა და
4. უგულებელყოფა.

ფიზიკური ძალადობა

პროფესიონალებსა და საზოგადოებაში არსებობს უთანხმოება, თუ რა ქცევები განეკუთვნება ფიზიკურ ძალადობას ბავშვზე. ფიზიკური ძალადობა ხშირად არ ხდება იზოლირებულად, არამედ დაკავშირებულია ქცევათა ისეთ ნიმუშებთან, როგორიცაა ავტორიტარული კონტროლი, შფოთვის გამომწვევი ქცევები და მშობლის სითბოს ნაკლებობა.

WHO ფიზიკურ ძალადობას ასე განმარტავს:

> ბავშვზე ფიზიკური ძალის განზრახ გამოყენება, რომელიც იწვევს — ან დიდი ალბათობით გამოიწვევს — ზიანს ბავშვის ჯანმრთელობისთვის, სიცოცხლისთვის, განვითარებისათვის ან ღირსებისთვის. ეს მოიცავს დარტყმას, ცემას, ფეხის კვრას, ხელის ქნევას, კბენას, ხრჩობას, მდუღარით ან ცეცხლით დაწვას, მოწამვლას და დახრჩობას. ბავშვებზე ფიზიკური ძალადობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ოჯახში ხდება დასჯის მიზნით.
>
>

ფიზიკური ძალადობისა და ფიზიკური დასჯის გადაკვეთა აჩვენებს ბუნდოვან ან ზოგჯერ არარსებულ განსხვავებას ძალადობასა და დასჯას შორის, თუმცა, ფიზიკური ძალადობის უმეტესობა რეალურად წარმოადგენს ფიზიკურ სასჯელს „გულისხმობით, ფორმითა და შედეგით“.

მაგალითად, პაულო სერგიო პინეირო თავის ანგარიშში („ბავშვთა წინააღმდეგ ძალადობის შესახებ გაეროს გენერალური მდივნის ანგარიში“) წერდა:

> კორპორატიული სასჯელი მოიცავს ბავშვის ცემას („მკაცრი დარტყმა“, „ლახვარი“, „გათათხვა“) ხელით ან საგნით — მათრახით, ჯოხით, ქამრით, ფეხსაცმლით, ხის კოვზით და სხვ. თუმცა ასევე შეიძლება მოიცავდეს, მაგალითად, ბავშვის ფეხის კვრას, ჯანჯღარს ან სროლას, დაჭრას, წიწკნას, კბენას, თმის ქაჩვას ან ყურზე ხელის გარტყმას, ბავშვის იძულებას უხერხულ პოზიციებში გაჩერებაზე, დაწვას, მდუღარით დასხმის ან იძულებით რაიმეს მიღებას (მაგალითად, ბავშვის პირის საპნით გარეცხვას ან ცხელი სანელებლების იძულებით ჩაყლაპვას).
>
>

## სქოლიო