Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ჰერცოგი

ალბას მესამე ჰერცოგი დონ ფერნანდო ალვარეს დე ტოლედო
**ჰერცოგი** (გერმ. *Herzog*, ფრანგ. *duc*, ინგლ. *duke*, იტალ. *duca*, ლათ. *dux*) — ძველ გერმანელებთან ტომის (ლათ. dux) არჩევითი ბელადი. დასავლეთ ევროპაში ადრინდელ შუა საუკუნეებში — ტომის მთავარი. ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პირობებში — დიდი ტერიტორიების მფლობელი (სამხედრო ლენურ ეპარქიაში მეორე ადგილზე იყო მეფის შემდეგ). ფეოდალური დაქუცმაცებულობის მოსპობის შემდეგ — ერთ-ერთი მაღალი თავადაზნაურული ტიტული.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 633.
# გენში (ხანის იმპერატორი)

| ლიუ სიუანი |
| --- |
|
劉玄 |
| მმართ. დასაწყისი: |
23 |
| მმართ. დასასრული: |
25 |
| წინამორბედი: |
ვან მანი |
| მემკვიდრე: |
გუან უ-დი ლიუ პენცზი |
| პირადი ცხოვრება |
| დაბ. თარიღი: |
უცნობია |
| გარდ. თარიღი: |
25 |
| შვილები: |
ლიუ ლი, ლიუ ციუ |
| დინასტია: |
ხანის დინასტია |
| მამა: |
ლიუ ცზიჩჟანი |
| დედა: |
ჰე |

**გენში-დი** (ჩინ.: 更始帝, პირადი სახელი **ლიუ სიუანი** ჩინ.: 劉玄, ზრდასრულობის სახელი **ლიუ შენგუნი** ჩინ.: 劉聖公, დ. უცნობია — გ. 25)  — ხანის იმპერიის ამღდგენი ჩინელი იმპერატორი. აღმოსავლეთ ხანის მომდევნო იმპერატორმა გუან უ-დიმ მას გადასცა სიკვდილის შედეგი ტიტული **ხუანური მთავარი** ჩინ.: 淮陽王.

ლიუ სიუანის განეკუთვნებოდა მეექვსე თაობას იმპერატორ ძინ-დის შთამომავალი. როდესაც ვან-მანმა უზურპაცია მოახდინა ტახტზე და განაცხადა ხანის იმპერიის სინის იმპერიაზე შეცვლის შესახებ, მაშინ მთელს ქვეყანაში აჯანყებები დაიწყო.

22 წელს კიდევ ერთი ამბოხება მოაწყო ძინ-დის მეექვსე შთამომავლობის კიდევ ერთმა წარმომადგენელმა - ლიუ იანმა..

უფრო და უფრო ვრცელდებოდა ხმები იმის სასარგებლოდ, რომ გაენახლებინათ იმპერია ხანი ვინმე დინასტია ლიუს მიერ. ლიდერები სიანძინის დაჯგუფებიდან მთა ლიუილინის ძალით, ასევე ჯარისკაცები, რომლებიც უშუალოდ ლიუ იანის ბრძაების ქვეშ მოქმედებდნენ, სურდათ მისი იმპერატორად ნახვა, მაგრამ სინშინისა და პინლინის დაჯგუფებების ლიდერები უარზე იყვნენ, რადგან ეშინოდათ მისი ძლიერი პიროვნების და სურდათ უფრო სუსტი პიროვნება ტახტზე, ამიტომ გადაწყვიტეს ლიუ სიუნის ტატზე აყვანა. 23 წელს ის ავიდა ტახტზე სახელით „გენში-დი“.

ვან მანმა გადაწყვიტა ამბოხებულები ერთხელ და საბოლოოდ დაეწყნარებინა, და 23 წლის შემოდგომაზე მათ წინააღმდეგ გაგზავნა ჯარი 430 ათასი ადამიანის ოდენობით რომელთა მეთაურიც მისი და მთავარი მინისტრის ვან სიუნის დეიდაშვილი ვან ი იყო. ამ დროს ხანის ძალა ორად იყო დაყოფილი: ლიუ ანმა ალყაში მოაქცია ვანჩენი, ხოლო მისი ძმა ლიუ სიუ სინური ძალების შესახვედრად წავიდა ქალაქ კუნიანში. შემდგომ ბრძოლაში შესანიშნავმა ძალებმა განიცადეს წაგება, რაც ვან ანის მეთაურობის დასასრული გახდა: მთელს ქვეყანაში ყველამ გენში-დის აღიარება დაიწყო, და არა ვან მანის.

## ლიტერატურა

* Beck, B. J. Mansvelt (1990). *Treatises of Later Han*.  Brill,   გვ. 188. ISBN 90-04-08895-4.
* Kohn, Livia (2000). *Daoism Handbook*.  Brill,   გვ. 136.
* Theobald, Ulrich.  (2000)Chinese History - Han Dynasty 漢 (206 BC-8 AD, 25-220) emperors and rulers. Chinaknowledge. ციტირების თარიღი: 2007-11-02.
* Sinian Period. Oracle ThinkQuest Education Foundation.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-07-16. ციტირების თარიღი: 2007-11-02.
# ჯან სიანჯუნი

ჯან სიანჯუნი
**ჯან სიანჯუნი** (დ. 18 სექტემბერი, 1606 — გ. 2 იანვარი, 1647) — გლეხთა ომის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი ჩინეთში (1628-45). 1630 წელს სათავეში ჩაუდგა აჯანყებულთა რაზმს შენსის პროვინციაში, 1635 წელს ლი ძიჩენთან ერთად ილაშქრა ანხოის პროვინციაში. აქ 1636 წლიდან დაიწყო დამოუკიდებელი მოქმედება. 1638 წელს ჩაბარდა მთავრობას და დაინიშნა გარნიზონის მეთაურად გუჩენში (ხუბეი). 1639 წელს კვლავ დაიწყო აჯანყება, იბრძოდა ხუნანსა და ხუბეიში. 1644 წელს დაიკავა ქალაქ ჩენდუ-სიჩუანის ადმისნისტრაციული ცენტრი, სადაც თავი გამოაცხადა „დასავლეთის დიდი სახელმწიფოს ხელმწიფედ“. 1647 წლის იანვარში დაამარცხეს მანჯურიისა და ჩინეთის ფეოდალების ჯარებმა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 540.
# ჩენ შენისა და უ გუანის აჯანყება

**ჩენ შენისა და უ გუანის აჯანყება** — გლეხთა აჯანყება ჩინეთში ძვ. წ. 209-208 წლებში. დაიწყო ახლანდელი ანხოის პროვინციის ჩრდილოეთში ახალწვეულ გლეხთა რაზმმა ჩენ შენისა (მოჯამაგირე) და უ გუანის მეთაურობით. მალე აჯანყებულთა რაოდენობამ რამდენიმე ათეულ ათასს მიაღწია. აჯანყების მთავარი მამოძრავებელი ძალა იყო გლეხობა, მონაწილეობდნენ აგრეთვე ჯარისკაცები, ხელოსნები და, ზოგიერთი მონაცემებით, მონები. ძვ. წ. 208 წლის დასაწყისში აჯანყებულები მიადგნენ ცინის დედაქალაქ სიანიანს. აჯანყებულთა ხელში გადავიდა ანხოის ჩრდილოეთი და ცენტრალური ნაწილი, მთელი ხენანი, სამხრეთ შანსი და აღმოსავლეთ შენსი. აჯანყების ხელმძღვანელობაში თანდათან შეაღწიეს გაბატონებული კლასის ოპოზიციურმა ელემენტებმა, რომლებიც ცდილობდნენ სახალხო მოძრაობა გამოეყენებინათ ცინის დასამხობად და თავიანთი სამფლობელოებისა და უფლებების აღსადგენად. ძვ. წ. 208 წლის ზამთარში ჩენ შენი მოღალატურად მოკლეს. თებერვალში ცინის არმიამ აჯანყება ჩაახშო.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 96.
# გოლფი

გოლფის მოთამაშე
**გოლფი** — სპორტის ერთ-ერთი საერთაშორისო სახეობა. პროფესიული გოლფის დიდ ტურნირებს მთელი მსოფლიოს ტელემაყურებლები ადევნებენ თვალს.

თამაშის წესი იმაში მდგომარეობს, რომ საგანგებო ჯოხით — ყვანჭით ბურთი ფოსოში (ჩაღრმავებაში) მოთავსდეს. თამაში მწვანე გაზონზე მდებარეობს, რომელსაც გრინი ჰქვია. მოთამაშეს შეუძლია მაქსიმუმ 14 ყვანჭი გამოიყენოს. ყოველი ფოსოსათვის ყველაზე შესაფერის ყვანჭს ირჩევენ. გოლფს ან ორი კაცი თამაშობს, ან წყვილები. მოგებულია ის ადამიანი ან წყვილი, რომელიც ნაკლები დარტყმით ათავსებს ბურთს ფოსოში, ან მეტ ფოსოს დაიპყრობს (მატჩურ თამაშში).

გოლფის სტანდარტული მინდორი 18 ფოსოსგან შედგება. ეს 18 ფოსო თამაშის ერთ რაუნდს შეადგენს. ყოველ ფოსოზე შედეგები პარობით ითვლება. თითოეული ფოსოს მიმართულებით 35 დარტყმა სრულდება. ყველა ფოსოს მიმართულებით შესრულებული დარტყმის ჯამი მინდვრის საერთო პარს შეადგენს, სტანდარტული 18-ფოსოიანი მინდვრისთვის იგი, როგორც წესი, 70-72-ს უდრის.

გოლფის დიდი ტურნირები მეტწილად 4 დღე გრძელდება და დღეში თითო რაუნდი თამაშდება. ამ ტურნირებს მიეკუთვნება „დიდი ოთხეული“: აშშ-ის ღია ჩემპიონატი, დიდი ბრიტანეთის ღია ჩემპიონატი, აშშ-ის ოსტატთა ტორნირი და აშშ-ის გოლფის პროფესიონალ მოთამაშეთა ასოციოციის ტურნირი. თამაშის სეზონის განმავლობაში წამყვანი პროფესიონალი მოთამაშეები კომერციულ ტურნირებშიც მონაწილეობენ.

## საინტერესო ფაქტები

* შოტლანდიაში გოლფს XV საუკუნიდან თამაშობენ. ქვეყნის პირველი გოლფ-კლუბი. „როიალ ენდ ეინშენტ“, 1754 წელს ჩამოყალიბდა ქალაქ სენტ-ენდრიუსში.
* ორ წელიწადში ერთხელ ევროპასა და აშშ-ის წამყვან მოთამაშეებს შორის რეიდერის თასის შეჯიბრება ტარდება, რომელიც თანამედროვე პროფესიული გოლფის ყველაზე პრესტიჟული ტურნირია.
* ერთი ფოსოს მიმართულებით პარზე ერთით ნაკლებ დარტყმას ბერდი ჰქვია, ხოლო ორით ნაკლებ დარტყმას — იგლი. ერთი ფოსოს მიმართულებით პარზე ერთით მეტ დარტყმას ბოგი ეწოდება, ხოლო ორით მეტ დარტყმას — ორმაგი ბოგი და ასე შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
გოლფი The R&A, St Andrews დაარქივებული 2009-09-18 საიტზე Wayback Machine.
* USGA: United States Golf Association
* Golf Australia, national governing body of Australia
* International Golf Federation (IGF)
# პარანოია

**პარანოია** — ქრონიკულად მიმდინარე ბოდვითი ფსიქოზის ერთ-ერთი სახე.

## ისტორია

ჰიპოკრატეს დროიდან ამ ტერმინით განისაზღვრებოდა აშლილობათა ფართო სპექტრი, რომელშიც ერთიანდებოდა სხვადასხვა ბოდვითი აშლილობები. XIX საუკუნეში მოხდა პარანოიის ცალკე დაავადებად გამოყოფა, რომლის გამოვლინებებს წარმოადგენდა მომჩივნელობის, დევნის, განდიდების ან სხვა შინაარსის სისტემატიზირებული ბოდვითი იდეები ჰალუცინაციების გარეშე. ე. კრეჩმერმა განაზოგადა პარანოიის განვითარების კანონზომიერებები და აღწერა ავადმყოფობის განვითარებისთვის დამახასიათებელი ტრიადა: ხასიათი, გარემო და განცდა.

## ეტიო-პათოგენეზი

მკვლევრები პარანოიას ენდოგენურ დაავადებათა რიცხვს მიაკუთვნებენ. მიჩნეულია, რომ სხვა ფაქტორებთან ერთად გარკვეული როლი ციკლოიდურ, პიკნიკურ აგებულებასაც მიუძღვის.

## სტატისტიკა

პარანოია ნაკლებად გავრცელებული დაავადებაა, მისი სიხშირე 0,025-0,03%-ია. ყოველი 300 000 ადამიანიდან 1 ავადდება. იგი ძირითადად 30-40 წლის ასაკში გამოვლინდება და უფრო ხშირად ქალებში გვხვდება.

## განვითარება

პარანოია ვითარდება თანდათანობით, შემპარავად; თანდათან ხდება რეალური სიტუაციების გადამეტებული, ზეღირებულოვანი შეფასება. დროთა განმავლობაში ამ ზეღირებულოვანი იდეების მიმართ ქვეითდება კრიტიკა და ყალიბდება სისტემური ბოდვითი იდეები. ამ იდეების დასამტკიცებლად ავადმყოფები აყალიბებენ ლოგიკურ სისტემებს და ეყრდნობიან მოგონებებს, რომლებსაც არასწორ ინტერპრეტაციას უკეთებენ. ბოდვითი პროდუქციის ჩარჩოებს მიღმა ადამიანები ნორმალურ ცხოვრებას ეწევიან. ადეკვატურად იქცევიან გარემოში.

## პარანოიის ფორმები

**ექსპანსიური პარანოია** - აერთიანებს ისეთი სახის პარანოიალური ბოდვის ფორმებს, რომლებსაც ახასიათებთ ბრძოლა ბოდვითი დაყენებების რეალიზაციისთვის. ესაა: მომჩივნელობის, გამომგონებლობის, სამართლიანობის მაძიებლობის ბოდვები და სხვა.

**სენსიტიური პარანოია** - განპირობებულია სოციალური ადაპტაციის გაძნელებით, დაუკმაყოფილებლობის, არასრულფასოვნების განცდის ბოდვით რეგისტრში გადაზრდით. ცხოვრებისეული იმედგაცრუების, დანაკარგების მოჭარბება იწვევს დევნის პარანოიალური იდეების განვითარებას.

**სურვილების პარანოია** - ამის მაგალითია ბოდვა, რომლის დროსაც ავადმყოფი დარწმუნებულია რომ იგი უყვარს რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებას და ყველაფერში ხედავს ამ პიროვნების გრძნობების გამოხატვას.

## მკურნალობა

პარანოია, როგორც წესი, პრაქტიკულად განუკურნებელ დაავადებათა რიცხვს მიეკუთვნება, თუმცა ხანგრძლივი მკურნალობით შესაძლოა მოხდეს სიმპტომატიკის გარკვეული შერბილება. მედიკამენტურ მკურნალობაში იყენებენ ნეიროლეპტიკებსა და ტრანკვილიზატორებს.მათთან ერთად აუცილებელია ფსიქოთერაპიის გამოყენება.

## ლიტერატურა

* *ავლიპი ზურაბიშვილი "**ფსიქიატრია**";*
* *მიხეილ ასათიანი "**ფსიქონერვოზები**";*
* *გიორგი ნანეიშვილი "**ფსიქიატრიის მოკლე კურსი**".*
# გზა

**გზა** — გასასვლელი, მიმართულება, ან გზა მიწის ორ ადგილას, რომელიც, როგორც წესი, არის უკვე ასფალტირებული ან სხვაგვარად განვითარებული, რათა შეეძლოს მგზავრს მოძრაობა რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალებით, ეს შეიძლება იყოს ცხენი ან ავტომობილი. თანამედროვე მაგისტრალები და წრიული გზები საშუალებას იძლევა სწრაფად მივიდეთ ერთი ადგილიდან მეორემდე ისე, რომ ქალაქის ცენტრსაც გვერდი ავუაროთ, სადაც დიდი მოძრაობაა და საცხოვრებელ რაიონებსაც. თუმცა, ბევრს მიაჩნია, რომ ახალი გზების მშენებლობას ტრანსპორტის რაოდენობის ზრდა მოსდევს, ეს კი გარემოს ზედმეტ დაბინძურებს იწვევს, ამიტომ ადგილობრივი მცოხვრებლები ხშირად სერიოზულ პროტესტს გამოთქვამენ მათ რაიონში ახალი გზის მშენებლობის გამო.

ავტოტრასა დიდი გზაა, რომელზეც ორივე მიმართულებითაა მოძრაობა. ჩქაროსნული გზატკეცილებისგან განსხვავებით, მასზე გზაჯვარედინებიც არის და შემოვლითი გზებიც. ქალაქის წრიული საავტომობილო გზა ქალაქის ცენტრისა და საცხოვრებელი რაიონებისათვის გერდის ავლის საშუალებას იძლევა. სოფლის მიდამოებში ვიწრო, მიხვეულ–მოხვეული გზებია, რომლებიც ხშირად უძველესი გზების მარშრუტებს მიჰყვება.

## ავტომაგისტრალი

ავტომაგისტრალი ჩქაროსნული გზატკეცილია, რომელსაც ორივე მხარეს რამდენიმე სამოძრაო ზოლი მიუყვება. ცენტრში კი — გამყოფი ზოლი. მას არც მკვეთრი მოსახვევი აქვს არც ციცაბო აღმართები, არც გზაჯვარედინები და არც შემოსასვლელი გზები. ავტომაგისტრალზე შეუჩერებლად შეიძლება დიდი მანძილის გავლა. ავტომაგისტრალის სისტემა ბევრ ქვეყანაში დიდი ქალაქებს აკავშირებს ერთმანეთთან.

რომაული გზა პომპეიში
## გზების ისტორია

პირველი მოკირწყლული გზები მესოპოტამიაში დღევანდელ ერაყში დაიგო დაახლოებით ძვ.წ. 2200 წელს. ორი ათასი წლის შემდეგ, რომაელებმა ქვის მოკირწყლული მტკიცე, სწორი გზების მშენებლობა დაიწყეს. ეს გზები ერთმანეთთან აერთებდა იმპერიის სხვადასხვა ნაწილებს და ჯარის ევროპასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში სწრაფად გადაადგილების საშუალებას აძლევდა. XV და XVI საუკუნეებში სამხრეთამერიკელმა ინკებმა გზატკეცილებისა და ვიწრო გზების საოცარი ქსელი შექმნეს.

1800–იანი წლების დასაწყისში ჯონ მაკ–ადამმა გზების მშენებლობის ახალი ხერხი გამოიგონა. მომავალი გზების ნიადაგს წრეტდნენ და ხრეშით ფარავდნენ. შემდეგ ზედაპირის გასამაგრებლად ასფალტის ან ბიტუმის დამატება დაიწყეს, რის შედეგადაც გზა მოსახერხებელი გახდა ავტომანქანების რეზინის საბურავებისათვის.

## ლიტერატურა

* ოქსფორდის დიდი საბავშვო ენციკლოპედია, ქართული გამოცემა შევსებული და განახლებული 2011 წელს, გვ. 100, ISBN 978-99940-34-47-5
# ძიან ჯაო-ხე

„ლტოლვილები“. ქაღალდი, ტუში. 1943.
**ძიან ჯაო-ხე** (ჩინ.: 蒋兆和; დ. 1901/1904, სიჩუანი — გ. 1986) — ჩინელი ფერმწერი და გრაფიკოსი. სწავლობდა შანხაიში. ნაშრომებს ძირითადად პეკინში ასრულებდა. ძიან ჯაო-ხეს ნამუშევრებში (ტუშით ხატვის ჟანრის კომპოზიციები, რომლებიც ხშირად დაკავშირებულია თანამედროვე ჩინეთის ისტორიის მნიშვნელოვან ეპიზოდებთან) შეხამებულია ევროპული და კლასიკური ჩინური ფერწერის ხერხები („მცველი მდინარე იალუსთან“, 1950; „წერილი ფრონტზე“, 1953 და სხვ.).

## ლიტერატურა

* Виноградова Н. А., Цзян Чжао-хэ, М., 1959.

## რესურსები ინტერნეტში

* ძიან ჯაო-ხე — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
# აინი (მუნიციპალიტეტი)

| მუნიციპალიტეტი |
| --- |
| აინი  |
|  |
|

|  |
| --- |
| გერბი |
|  |

 |
| ქვეყანა |  ესპანეთი |
| ავტონომიური გაერთიანება |
ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანებავალენსიის ავტონომიური გაერთიანება |
| პროვინცია |
კასტელიონის პროვინცია |
| კომარკა |
პლანა-ბახის კომარკა |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Ricardo Miro Ballester |
| ფართობი |
12.30 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
498±1 მეტრი |
| ოფიციალური ენა | კატალანური ენა |
| მოსახლეობა | 133 (2025)  |
| საფოსტო ინდექსი | 12222 |
| საავტომობილო კოდი | CS |
| ოფიციალური საიტი |   |
|
ესპანეთი

კასტელიონის პროვინცია |
| **აინი** ვიკისაწყობში |

**აინი** (ესპ. Ahín, კატ. Aín) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანების კასტელიონის პროვინციის პლანა-ბახის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 12,3 კმ². მოსახლეობა — 123 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე

* კასტელიონის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში

* აინის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
# მალაიური ენა

|  |
| --- |
| **მალაიური** Bahasa Melayu, بهاس ملايو |
| გავრცელებულია | მალაიზია, ბრუნეი, სინგაპური, სამხრეთი ტაილანდი, სამხრეთი ფილიპინები |
| მოლაპარაკეთა რაოდენობა | 20–30 მლნ.
რანგი: 54 |
| ოფიციალური სტატუსი | ოფიციალური ენა: მალაიზია, ბრუნეი, სინგაპური |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ავსტრონეზიული
მალაიურ-პოლინეზიური
**მალაური** |
| დამწერლობის სისტემა | ლათინური, იშვიათად არაბული |
| ენის კოდები | ISO 639-1: ms ISO 639-2: may msa SIL: MLI |
| რუკა |
|  |
| ვიკისივრცე |
| ენის თარგი | {{Lang-ms}} |
|  ვიკისივრცეში არის ვიკიპედია — მალაიური
 |

**მალაიური ენა** (ან *ინდონეზიური ენა*) — მალაიზიის სახელმწიფო ენა. განეკუთვნება მალაიურ-პოლინეზიურ ენათა ინდონეზიურ ჯგუფს. იგი დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ენას მიეკუთვნება. ამ ენაზე საუბრობს დაახლ. 200 მლნ. კაცი. მალაიური ენა მოსაუბრეთა უმეტესობისათვის მხოლოდ მეორე ენაა. ეს ენა წარმოადგენს ერთგვარ ლინგვა ფრანკას და ძირითადად მალაიზიისა და ინდონეზიის გეოგრაფიულ სივრცეში გამოიყენება. გარდა ამისა, მალაიური, ანუ ინდონეზიური ენა მალაიზიისა და ინდონეზიის რესპუბლიკის სახელმწიფო ენაცაა.

ინდონეზიაში არსებობს ასობით რეგიონული ენა, რომლებზე მოსაუბრეთა რაოდენობა ხშირად რამდენიმე ას კაცს ითვლის. ეს მცირე ენები ხშირად მნიშვნელოვნად განსხვავდება მალაიურისაგან/ინდონეზიურისაგან.

ძველი მალაიური ენის წერილობითი ძეგლები ცნობილია VII საუკუნიდან. XV-XIX სს-ში მალაიურ ენაზე შეიქმნა მდიდარი ლიტერატურა (დამწერლობა არაბულ გრაფიკას ემყარებოდა).

ამ ენის საფუძველზე ჩამოყალიბდა თანამედროვე ინდონეზიური ენა. ამჟამად დამწერლობა ეფუძნება ლათინურ გრაფიკასაც და არაბულსაც (მეორე ოფიციალური დამწერლობა მალაიზიაში და ბრუნეიში).

## ლიტერატურა

* Adelaar, K., "Where does Malay come from? Twenty years of discussions about homeland, migrations and classifications", *Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde* 160 (2004), no: 1, Leiden, 1-30

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მალაიური ენა Adelaar, K., "Where does Malay come from? Twenty years of discussions about homeland, migrations and classifications"

## სქოლიო
# ურბანიზაცია

ურბანიზაციის დონე პროცენტებში ქვეყნების მიხედვით. 2006წ.
**ურბანიზაცია** — ქალაქების ზრდა-განვითარების პროცესი, ქალაქის მოსახლეობის ხვედრითი წილის ზრდა ქვეყანაში, რეგიონში, მსოფლიოში. საზოგადოების განვითარებაში ქალაქების როლის ზრდის პროცესი, საქალაქო ცხოვრების წესის გავრცელება და მისი თანმხლები საზოგადოებრივი პროცესები.

მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მეგასპოლისის, სან-პაულუს ცენტრი.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ურბანიზაცია გაეროს მიერ შედგენილი ურბანიზაციის მიმოხილვა. 2006
* World Urbanization Prospects, the 2014 Revision
* NASA Night Satellite Imagery
# მელილია

| ავტონომიური ქალაქი |
| --- |
| მელილია **შეცდომა Lua: expandTemplate: template "lang-rif" does not exist** |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  ესპანეთი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Juan José Imbroda და Eduardo de Castro González |
| ფართობი |
12.338 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
30 მეტრი |
| ოფიციალური ენა | ბერბერო-ლიბიური ენები და ესპანური ენა |
| მოსახლეობა | 86 780 (2025)  |
| სატელეფონო კოდი | 952 |
| საფოსტო ინდექსი | 52001 |
| საავტომობილო კოდი | ML |
| ოფიციალური საიტი |  |
|  |
| **მელილია** ვიკისაწყობში |

პორტი მელილა
მელილია
**მელილია** (ესპ. Melilla) — ესპანეთის ავტონომიური ქალაქი და პორტი ჩრდილოეთ აფრიკაში. გარშემორტყმულია მაროკოთი. ფართობი 12,3 კვ. კმ. სადავოა მაროკოსთან. მოიცავს აგრეთვე კუნძულებს: პენიონ დე ველესი, ალუსემასი და ჩაფარინასი. ის მიიჩნეოდა მალაგას პროვინციად 1995 წლის 14 მარტამდე, ანუ მანამდე სანამ ავტონომიად გამოცხადდებოდა.

2008 წლის აღწერით, მოსახლეობა შეადგენდა 73 460 ადამიანს, სადაც შედიოდნენ ქრისტიანები, მუსლიმები (უმეტესად ბერბერები) და ცოტაც ებრაელები. ესპანური არის გავრცელებული ენა, თუმცა იყო ბერბერული ენის აღიარების მოთხოვნაც.

## ისტორია

მელილია თავდაპირველად ფინიკიელთა და შემდგომ პუნიკების კოლონია იყო სახელად–რუსადირი. 1497 წელს დაიკავა დონ პედრო დე ესტოპინანმა, მედინა სიდონიას საჰერცოგოს მეთაურმა.

## იხილეთ აგრეთვე

* სეუტა

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მელილია ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2021-03-09 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# აკვარელი

ჯონ სინგერ სარჯენტი, „ლურჯი ნავი“, 1892.
ალბრეხტ დიურერი, „კურდღელი“, 1502, გალერეა „ალბერტინა“, ვენა.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
აკვარელიაკვარელი** (ფრანგ. aquarelle < იტალ. acquerella — „საღებავი წყალზე“ < ლათ. aqua — „წყალი“) — წყალში ხსნადი საღებავები (ჩვეულებრივ, მცენარეულ წებოზე დამზადებული); ასევე, ამ საღებავებით შექმნილი ფერწერული ნამუშევრები. აკვარელის გამოსარჩევი თავისებურებაა ღია ფუძეზე (ქაღალდი, იშვიათად მუყაო, აბრეშუმი, სპილოს ძვალი, პერგამენტი) დატანილი საღებავების გამჭვირვალობა, ფერთა და ტონალურ გადასვლათა სიმდოვრე. რიგი ნიშნების მიხედვით წარმოადგენს ფერწერას, თუმცა სამუზეუმო კლასიფიკაციაში გრაფიკას მიაკუთვნებენ. შესრულების ტექნიკის მიხედვით განარჩევენ „სუფთა“ აკვარელს და თეთრადამატებულს. აკვარელის ფერწერა არის მრავალფენიანი ან ერთჯეროვანი; შეიძლება შესრულდეს როგორც მშრალად (იტალიური აკვარელი), ისე სველად, რა დროსაც ქაღალდს ასველებენ (ინგლისური აკვარელი). აკვარელი ხშირად ერწყმის კალმით ან ფანქრით შესრულებულ ნახატებს, ზოგჯერ დატანილია ესტაპის ზემოდან; არსებობს ფერადი და მონოქრომული. აკვარელისათვის დამახასიეთებელი ფერთა შერწყმული, ერთმანეთში გადასული ლაქები ქმნის გამოსახულების მოძრაობის ეფექტს და გადმოსცემს ფერისა და შუქ-ჩრდილის უწვრილეს ნიუანსებს. სპეციფიკური ეფექტების მისაღებად აკვარელში შეჰყავთ ცვილი, ეთეროვანი გამზავებლები და სხვა ნივთიერებები, იყენებენ ბრინჯაოსფერ და ვერცხლისფერ საღებავებს, უხამებენ გუაშს, ტემპერას ან პასტელს, აკეთებენ ფუძის ვარიაციებს.

მცენარეულ წებოზე დამზადებული წყალში ხსნადი საღებავებით ფერწერა ჯერ კიდევ ძველ ეგვიპტეში იყო ცნობილი (ძვ. წ. II ათასწლეული). გამოიყენებოდა შუა საუკუნეების საწიგნე მინიატიურაში (ევროპასა და აზიაში), უფრო მეტად თეთრასთან და სხვა გაუმჭვირვალე საღებავებთან შერწყმით. ევროპაში სუფთა აკვარელი XV საუკუნის დასაწყისიდან გავრცელდა და XVII საუკუნემდე უპირატესად დამხმარე მნიშვნელობა ჰქონდა, თუმცა, ალბრეხტ დიურერიდან დაწყებული, გადაიქცა ხელოვნების ცალკე სახეობად; მას იყენებდნენ ნიკოლა პუსენი, კლოდ ლორენი, პეტერ პაულ რუბენსი, რემბრანდტი (მისი სწრაფად შესრულებული მონახაზები სხვა არაფერია, თუ არა მონოქრომული აკვარელი). XVIII საუკუნეში გავრცელდა იტალიასა (ფრანჩესკო გვარდი) და საფრანგეთში (ჟან-ონორე ფრაგონარი, იუბერ რობერი). XIX საუკუნის I ნახევარში დიდ ბრიტანეთში შეიქმნა აკვარელის ეროვნული სკოლა (უილიამ ბლეიკი, რიჩარდ პარქს ბონინგტონი, ჯონ კონსტებლი, უილიამ ტერნერი და სხვ.). აკვარელი მნიშნველოვან ადგილს იკავებს ადოლფ ფონ მენცელის, მარიანო ფორტუნის, ეჟენ დელაკრუას, ონორე დომიეს, პოლ გავარნის, პოლ სეზანის, ვინსენტ ვან გოგისა და პოლ სინიაკის შემოქმედებაში; XX საუკუნეში ფართოდ გამოიყენებოდა ექსპრესიონიზმის, ფოვიზმის, აბსტრაქციონიზმის მიმდევარი ოსტატების მიერ, რომლებიც ცდილობდნენ ფერის ემოციური ჟღერადობისა და დეკორატიულობის მიღებას.

## სქოლიო