# სოციალური მეცნიერებები

**სოციალური მეცნიერებები**, *საზოგადოებრივი მეცნიერებები* (ლათ. socialis — „საზოგადოებრივი“) — სამეცნიერო დისციპლინების კომპლექსი, რომელიც სწავლობს საზოგადოებას, როგორც მთლიანობას, მის სტრუქტურას, დინამიკას, განვითარებას, ისტორიას, ასევე მის ცალკეულ ქვესისტემებს (ეკონომიკა, პოლიტიკა, სახელმწიფო, სამოქალაქო საზოგადოება, სამართლებრივი სტრუქტურა, სულიერი ცხოვრება).

## განვითარების ისტორია

### სოციალური ფილოსოფია vs სოციალური მეცნიერება

თავდაპირველად ეძებდნენ სოციალური ორგანიზაციის ისეთ წესებს, როგორიც უნდა იყოს, და არა სოციალური ორგანიზაციისა, როგორც ის არსებობს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, არსებობდა სოციალური ფილოსოფია და არა სოციალური მეცნიერება. ეს დამოკიდებულება საუკუნეების განმავლობაში გაგრძელდა და მთლად არ გამქრალა. XVIII საუკუნემდე ავტორები, რომელთა ნაშრომში მეცნიერული და არა ფილოსოფიური დამოკიდებულება ჭარბობდა, ძალიან ცოტა იყო. XVIII საუკუნის შემდეგ რიცხვი საგრძნობლად გაიზარდა; მეცხრამეტე საუკუნეში დაიწყო მეცნიერული მიდგომის გაბატონება.

ანტიკურ ხანაში სოციალური ფილოსოფია წარმოდგენილია პლატონისა და არისტოტელეს კლასიკურ დაპირისპირებაში.

შუა საუკუნეებში სოციალური ფილოსოფია ასახავდა ქრისტიანულ რელიგიას და მორალს. სქოლასტიკური მეთოდები ხაზს უსვამდა დედუქციური მსჯელობის უპირატესობას ემპირიულ დაკვირვებაზე. თომა აკვინელის დიდ სინთეზს აქვს პლატონისეული დიაპაზონი: მაგრამ მეცნიერული ელემენტი სოციალურ კვლევაში უფრო ნაკლებია. თუმცა, ქრისტიანობის ძირითადი პრინციპები, განსაკუთრებით ცოდვისა და მონანიების დოგმები, მიდრეკილია საზოგადოების ისტორიული კონცეფციისაკენ, რომლის პირველი მონახაზი შესამჩნევია ნეტარი ავგუსტინეს ღვთის ქალაქში. ნიკოლას ორესმეს ფულის პირველი გამოგონების ტრაქტატი (1370) იყო ექსპერიმენტული ნაშრომის პირველი მაგალითი და ის ასევე აღნიშნავს კონკრეტული სოციალური მეცნიერების დაბადებას: პოლიტიკურ ეკონომიკას.

რენესანსმა და რეფორმაციამ დაარღვიეს ძველი ინტელექტუალური ჩარჩო და აღმოჩენების დიდმა მოგზაურობებმა ახალი საზოგადოებები გახადეს ცნობილი დასავლეთ ევროპელი კაცებისთვის; ამ მოვლენებმა ხელი შეუწყო ექსპერიმენტულ ტენდენციებს. მაკიაველის პრინცი (1532) და ჟან ბოდენის რესპუბლიკა (1577) უფრო რეალისტურია, ვიდრე ფილოსოფიური. ამავე პერიოდში იტალიაში გამოჩნდა „სტატისტიკა“, სახელმწიფოს აღწერითი მეცნიერება, პოლიტიკური მეცნიერების წინამორბედი. 1615 წელს ანტუან დე მონჩერეტიენმა გამოაქვეყნა პოლიტიკური ეკონომიკის პირველი ტრაქტატი. გარდა ამისა, ეგზოტიკური მოგზაურობის პირველმა ცნობებმა საზოგადოებაზე ახალი დაკვირვებები მოიტანა და ცნობისმოყვარეობა კონკრეტულისკენ იყო მიმართული.

თუმცა, ზოგადი მიდგომა უფრო ფილოსოფიური დარჩა, ვიდრე მეცნიერული. მაგრამ სოციალური ფილოსოფიის კონტექსტი განვითარდა: ქრისტიანობა აღარ იყო მისი ერთადერთი საფუძველი. მეთექვსმეტე და მეჩვიდმეტე საუკუნის მეორე ნახევარში დაიწყო „ბუნებრივი უფლებების“ თეორია და იურიდიული სოციალური ფილოსოფია ჯენტილისის, ალტუსიუსის, გროტიუსისა და პუფენდორფის მწერლობაში. ამ საფუძვლებზე ლოკმა შეიმუშავა პოლიტიკური ლიბერალიზმის დოქტრინა (ტრაქტატი სამოქალაქო მმართველობის შესახებ, 1689). ამის საპირისპიროდ, ჰობსის ლევიათანი (1651), რომელშიც ემპირიულ დაკვირვებას უდიდესი წონა აქვს, პოლიტიკურ ავტორიტარიზმს ასაბუთებს.

XVIII საუკუნემდე იშვიათია ნაშრომები, რომლებშიც მეცნიერული დამოკიდებულება ჭარბობდა ფილოსოფიურზე: წინამორბედები იყვნენ მაკიაველი, ბოდინი, ნიკოლას ორესმე, მონჩერეტიენი. მეთვრამეტე საუკუნეში ეს ნაშრომები გახშირდა და გაჩნდა იდეა მეცნიერებასა და ფილოსოფიას შორის მკაცრი გამიჯვნის შესახებ. ასევე, გაჩნდა იდეა, რომ სოციალურ ფენომენებს აქვთ რეგულარული ხასიათი და, შესაბამისად, ექვემდებარებიან ბუნებრივ კანონებს, რომლებიც მეტნაკლებად ანალოგიურია იმ კანონებისა, რომლებიც მართავენ ფიზიკურ სამყაროს: სოციალური კანონების კონცეფცია აღნიშნავს გადამწყვეტ ნაბიჯს წინ, რადგან მეცნიერების მიზანია ეძებოს კანონები, რომლებიც შეიძლება შემოწმდეს ექსპერიმენტით.

ამიტომ ძალიან მნიშვნელოვანია XVIII საუკუნის წვლილი. მაგრამ ფილოსოფიური მიდგომა მაინც დომინირებდა. სოციალური კანონის იდეა, ავტონომიური სოციალური მეცნიერების ცნება საყოველთაოდ არ იყო მიღებული. XIX საუკუნეში ის თანდათან ნორმალურად ითვლებოდა. ასევე XVIII საუკუნის ავტორებს არც სოციალური მეცნიერების სფერო მკაფიოდ ჰქონდათ განსაზღვრული და არც მისი მიზანი. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ოგიუსტ კონტის წვლილი. კარლ მარქსის წვლილი თანაბრად მნიშვნელოვანია სოციალური ფენომენების ობიექტური და ფარდობითი ხასიათის დადგენაში, რაც აუცილებელია სოციოლოგიის, როგორც მეცნიერების კონსტიტუციისთვის.

XVIII საუკუნეში დომინანტური რჩებოდა ტენდენცია, შესწავლილიყო სოციალური ფაქტები ფილოსოფიური პოზიციიდან, ძიება იმის, თუ როგორი უნდა იყოს ადამიანური საზოგადოებები და არა მათი შესწავლა. მან შთააგონა იმ პერიოდის ერთ-ერთი უდიდესი ნაშრომი, რუსოს Contrat social (1762 წ.), სადაც ცალსახად ნათქვამია: „მე ვეძებ სამართლიანობას და მიზეზს და არ ვკამათობ ფაქტებზე“. იგი დარჩა "ფილოსოფოსების", ვოლტერის, მბლის, დ'ჰოლბახის, დიდროსა და ენციკლოპედისტთა ნაშრომების საფუძვლად. ის რჩება ძირითად ელემენტად მონტესკიეს ნაწერებშიც კი.

თუმცა, L'Esprit des lois (1784) შეიძლება ჩაითვალოს პოლიტიკური სოციოლოგიის პირველ ტრაქტატად; სოციალური კანონების ცნება და ძალიან მკაფიო განცხადება: „მე აქ აღვწერ რა არის და არა იმას, რაც უნდა იყოს“, ავლენს მეცნიერულად დაკვირვების გარკვეულ სურვილს. L'Esprit des lois-ის გარდა, ობიექტური სოციალური მეცნიერებები განვითარდა სამი მიმართულებით: (1) პოლიტიკურ ეკონომიკაში, რომელიც ფრანგულმა ფიზიოკრატიულმა სკოლამ, შემდეგ ადამ სმიტის ინგლისურმა სკოლამ ავტონომიურ მეცნიერებად ჩამოაყალიბა; (2) მათემატიკურ სტატისტიკაში, რომელიც გამოიყენებოდა როგორც პირველი დემოგრაფიული ნაშრომის საფუძველი (Graunt, 1662; Halley, 1692; Deparcieux, 1746; Moheau, 1778); (3) ხალხთა შედარებითი შესწავლისას, მოგზაურებისა და მკვლევარების ცნობებზე დაყრდნობით: ამის მაგალითებია: Jean Demeunier, L'Esprit des usages et coutumes des differents peuples (1778) და P. Lafitau, Moeurs des sauvages ameriquains comparees aux. moeurs des premiers temps (1724). ამრიგად, მეთვრამეტე საუკუნის პირველი მახასიათებელია მართლაც მეცნიერული ხასიათის მქონე ნაშრომების გამრავლება, რომელშიც ფილოსოფიური ელემენტი მცირეა ან სრულიად არ არსებობს.

მეორე და ყველაზე მნიშვნელოვანი მახასიათებელი არის იდეის შემუშავება, რომ სოციალური ფაქტები ექვემდებარება კანონებს: „საზოგადოების ფიზიკური კანონები“, როგორც დიუპონ დე ნემურმა თქვა (1768). მანამდე მონტესკიემ განსაზღვრა ისინი, როგორც „აუცილებელი ურთიერთობები, რომლებიც გამომდინარეობს საგნების ბუნებიდან“ (1748). სოციალური კანონების ცნება თანდათან დაშორდა პროვიდენციალური წესრიგის ცნებას: სიმპტომატურია, რომ სტატისტიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, გერმანელი Stissmilch, დემოგრაფიული კანონზომიერებების ინტერპრეტაციას ახდენს, როგორც ღვთაებრივი ნების ეფექტს; და რომ Mercier de la Riviere ციტირებს Ordre nature/ et thelbësor des societies politiques (1767) ეპილოგში მალბრანშის ფრაზა მარადიული წესრიგის სუვერენიტეტის შესახებ. მაგრამ სოციალური მეცნიერების საფუძვლების ძიების ამოცანა, იქნება ეს ღვთაებრივ განზრახვაში თუ „ნივთების ბუნებაში“, ეკუთვნის მეტაფიზიკას: მეცნიერება შემოიფარგლება მხოლოდ „რეგულარობათა“ და „აუცილებელი ურთიერთობების“ არსებობით. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ სოციალური მეცნიერების ეს კონცეფცია თავიდანვე სამი სხვადასხვა მიმართულებით ვითარდებოდა: სტატისტიკური კანონები, რომლებიც მიღებულია ალბათობების გამოთვლებიდან (გამოიგონა ბერნულიმ, რომელმაც ჩამოაყალიბა 1713 წელს ცნობილი "დიდი რიცხვების კანონი"); ისტორიული კანონები კაცობრიობის განვითარებასთან დაკავშირებით (Condorcet, Tableau historique des progress del'esprit humain, 1794); ფიზიკური სამყაროს ანალოგიური კანონები. როგორც ჩანს, ამ უკანასკნელს ყოველთვის ჰქონდა განსაკუთრებული ადგილი: მისი უპირატესობა მეცხრამეტე საუკუნეში დადასტურდა.

ოგიუსტ კონტი ითვლება სოციოლოგიის ფუძემდებლად; მაგრამ მისი წვლილი სოციალური მეცნიერების იდეის განვითარებაში ნაკლებად მნიშვნელოვანია, ვიდრე სჯეროდათ.

დღეს ტერმინები „სოციოლოგია“ და „სოციალური მეცნიერებები“ თითქმის ექვივალენტურია. ტერმინი სოციოლოგია გამოიგონა ოგიუსტ კონტმა. მეთვრამეტე საუკუნეში ტერმინი „ახალი მეცნიერება“ გამოიყენა ჯერ ჯ. და ბოლოს სენ-სიმონის მოწაფეების მიერ. ენციკლოპედისტებმა გამოიყენეს გამოთქმა „ადამიანის მეცნიერება“, რომელიც მიიღეს იდეოლოგებმა (Destutt de Tracy და ა. Science de l'homme (1813). მაგრამ სენ-სიმონმა საბოლოოდ ამჯობინა ტერმინი „სოციალური ფიზიკა“ (უკვე გამოიყენა ჰობსმა), რომელიც თავდაპირველად ოგიუსტ კონტმა მოიწონა. მხოლოდ თავისი ფილოსოფიის კურსის IV ტომში (1839), ორმოცდამეშვიდე გაკვეთილზე, მან დაარქვა ახალ მეცნიერებას „სოციოლოგია“: მან ეს გააკეთა იმისათვის, რომ თავიდან აეცილებინა აღრევა „მითვისების მანკიერ მცდელობებთან“ რომელიც ბელგიელი მათემატიკოსის კვეტელეტის მიერ გაკეთდა, რომელმაც გამოიყენა ტერმინი სოციალური ფიზიკა მორალური ფენომენების სტატისტიკური შესწავლისთვის (L'homme et le developpement de sesfacultes, ან Essai de physique sociale, 1835).

კონტის არსებითი წვლილი არის სოციალური მეცნიერების ობიექტის პირველი ზუსტი განსაზღვრება.

კონტისთვის „ორგანული ფიზიკა“ არის მეცნიერება ინდივიდის შესახებ, ხოლო „სოციალური ფიზიკა“ არის მეცნიერება ადამიანის სახეობაზე, რომელიც წარმოადგენს „უზარმაზარ და მარადიულ სოციალურ ერთობას“. ამ სოციალურ ფიზიკას ან სოციოლოგიას აქვს ორი ნაწილი: სოციალური სტატისტიკა, რომელიც არის საზოგადოების ანატომიური შესწავლა, ურთიერთმოქმედებისა და რეაქციის პოზიტიური შესწავლა, როგორც ექსპერიმენტული, ისე რაციონალური. ერთმანეთზე'; და სოციალური დინამიკა, რაც სტატისტიკისთვის არის ფიზიოლოგია ანატომიისთვის. სტატისტიკა არის წესრიგის შესწავლა, დინამიკა - პროგრესის შესწავლა (განვითარების მნიშვნელობით და არა უფრო სრულყოფილი გახდომის, ანუ ღირებულებითი განსჯას გულისხმობს). ცნობილი „სამი ეტაპის კანონი“ აჯამებს სოციალურ დინამიკას: კაცობრიობამ წარმატებით გაიარა თეოლოგიური, მეტაფიზიკური და პოზიტივისტური ეტაპი.

ოგიუსტ კონტის წვლილი მაშინვე იქნა მიღებული: ემილ დიურკჰეიმი და მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს და მეოცე საუკუნის დასაწყისის სოციოლოგები მის გავლენას განიცდიდნენ. ამის საპირისპიროდ, კარლ მარქსის წვლილი სამეცნიერო წრეებში დიდი ხნის განმავლობაში იყო უგულებელყოფილი მისი პოლიტიკური კონტექსტის გამო. მარქსის პოლიტიკური გავლენა აშკარა იყო XIX საუკუნის მეორე ნახევარში; მისი პირდაპირი მეცნიერული გავლენა თითქმის არ განვითარდა მეოცე საუკუნის შუა ხანებამდე, თუმცა გარკვეული დიფუზური მარქსისტული გავლენა მანამდეც შესამჩნევი იყო.

კონკრეტული სოციალური მეცნიერებების განვითარება მეოცე საუკუნის მოვლენა არ არის. ის წინ უსწრებს სოციალური მეცნიერებების ფილოსოფიისგან გამიჯვნას.

## სოციალური მეცნიერებების დარგები

სოციალურ მეცნიერებებს შორის საზღვრები ხელოვნურია იმ გაგებით, რომ ისინი ყველა ერთსა და იმავეს სწავლობენ: ადამიანის ქცევას სოციალურ გარემოში. თუმცა, თითოეული დისციპლინა ფოკუსირებულია ამ გარემოსა და ქცევის კონკრეტულ ასპექტებზე, რაც საშუალებას აძლევს სოციალურ მეცნიერებს სპეციალიზირდნენ. სოციოლოგებმა იციან მათი დისციპლინების გადახურვის ბუნება და ისინი ხშირად სესხულობენ ერთმანეთისგან. განსხვავებები, მოკლედ, აქცენტის საგანია.

### ანთროპოლოგია

ანთროპოლოგია აერთიანებს საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას - ბიოლოგიას - და სოციალური მეცნიერებებიდან შეგროვებულ ინფორმაციას, რათა გამოავლინოს ურთიერთობა ადამიანის ბიოლოგიურ მახასიათებლებსა და სოციალურად, ანუ ჯგუფებში ცხოვრების გზით, შეძენილ მახასიათებლებს შორის. დისციპლინა იყოფა ფიზიკურ ანთროპოლოგიად, რომელიც ძირითადად ეხება ადამიანის ბიოლოგიურ წარმომავლობასა და ადამიანთა სახეობებში არსებულ ცვალებადობას და კულტურულ ანთროპოლოგიად, რომელიც ტრადიციულად ეხებოდა დამწერლობამდე არსებული საზოგადოებების შესწავლასა და შედარებით ანალიზს. ფიზიკური ანთროპოლოგები იყენებენ გენეტიკას, მეცნიერებას, რომელიც აანალიზებს მემკვიდრეობას, რათა გამოავლინონ, თუ როგორ განსაზღვრავენ ცოცხალი ორგანიზმების გენები მათი შთამომავლობის მახასიათებლებს. გენეტიკა განსაკუთრებით სასარგებლოა სოციალური მეცნიერებისთვის, რადგან ისინი ცდილობენ ამოხსნან რთული საკითხი, თუ რამდენად არის ადამიანის ქცევა ნასწავლი და რამდენად არის მემკვიდრეობით მიღებული. ფიზიკური ანთროპოლოგია იყოფა სამ ტოტად, რომლებიც ხშირად ერთმანეთს ემთხვევა: პალეოანთროპოლოგია, რაც ნიშნავს ნამარხების, ადამიანის და მონათესავე სახეობების შესწავლას; პრიმატოლოგია, ანუ პრიმატების შესწავლა; და გენეტიკა, ან თანამედროვე ადამიანის ცვალებადობისა და ადაპტაციის შესწავლა.

### კომუნიკაციის კვლევები

კომუნიკაციის კვლევები არის აკადემიური დისციპლინა, რომელიც სწავლობს ადამიანის კომუნიკაციისა და ქცევის პროცესებს, კომუნიკაციის ნიმუშებს ინტერპერსონალურ ურთიერთობებში, საზოგადოებასთან ურთიერთობებსა და კულტურებს შორის კომუნიკაციას. კომუნიკაცია ზოგადად განისაზღვრება, როგორც იდეების, ინფორმაციის, სიგნალების ან შეტყობინებების გაცემა, მიღება ან გაცვლა შესაბამისი მედიის საშუალებით, რაც საშუალებას აძლევს ინდივიდებს ან ჯგუფებს ეფექტურად დაარწმუნონ, მოიძიონ ინფორმაცია, მიაწოდონ ინფორმაცია ან გამოხატონ ემოციები. კომუნიკაციის კვლევები არის სოციალური მეცნიერება, რომელიც იყენებს ემპირიული კვლევისა და კრიტიკული აზროვნების მრავალფეროვან მეთოდებს ცოდნის ისეთი ერთობლიობის შესაქმნელად, რომელიც მოიცავს თემების ფართო სპექტრს, პირადი საუბრიდან ინდივიდუალური აგენტობისა და ურთიერთქმედების დონეზე, მაკრო დონეზე სოციალურ და კულტურულ კომუნიკაციურ სისტემებამდე.

### ეკონომიკა

ეკონომიკა არის ადამიანების მიერ შექმნილი ინსტიტუტი, ანუ ფესვგადგმული ჩვევა, რომლის მეშვეობითაც ადამიანები ცდილობდნენ ხელი შეუწყონ მათ გადარჩენას რესურსების სიმცირის პირობებში. ეკონომიკა არის დისციპლინა, რომელიც სწავლობს სისტემებს, რომლებსაც საზოგადოებები აშენებენ, რათა დაეხმაროს მათ ამ საქმეში. ეკონომისტები ცდილობენ გაიგონ ადამიანების საქმიანობა საქონლისა და მომსახურების წარმოებაში, განაწილებასა და მოხმარებაში, რომელიც აუცილებელია სიცოცხლის შესანარჩუნებლად. ისინი იკვლევენ შრომის, ბუნებრივი რესურსების და ფულის, როგორც გაცვლის საშუალების ღირებულებას; ისინი განსაზღვრავენ მიწოდებისა და მოთხოვნის, დანაზოგების და ინვესტიციების, ღირებულებისა და ფასის და ეკონომიკური რყევების ცნებებს; და ისინი აღწერენ პრინციპებს, რომლებსაც პოლიტიკური სისტემები იყენებენ საქონლისა და სერვისების განაწილების მეთოდების გასამართლებლად.

ეკონომიკა ცდილობს ახსნას ზოგიერთი სოციალური პროცესი (როგორიცაა „ვინ რას იღებს და რატომ“), ზოგიერთი სოციალური პრობლემის წარმოშობა (როგორიცაა სიღარიბე), შრომის, როგორც იდენტობის წყაროს, პროფესიული სტატუსის, ცხოვრების სტანდარტის მატება ან შემცირება, მოლოდინების ზრდის შედეგები და ა.შ. ეკონომისტებმაც გამოიყენეს მთელი რიგი თეორიები - კლასიკური,

ნეოკლასიკური, კეინსიანული, მონეტარისტი და სხვა - რომლებიც მომავალ თავებში იქნება განხილული. მრავალი ვებ-გვერდი გვთავაზობს მკაფიო აღწერილობას როგორც თეორიების, ასევე მათი მომხრე მეცნიერების შესახებ.

### გეოგრაფია

გეოგრაფია, უპირველეს ყოვლისა, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაა, რომელიც ეხება ჩვენს პლანეტას, ანუ მიწას, წყლის ობიექტებს, მთებს, ხეობებს, მცენარეულობის ტიპებს და ცხოველთა ჰაბიტატებს. ეს საგნები არის ფიზიკური გეოგრაფიის სფეროში, რომელიც თავის ცოდნის უმეტეს ნაწილს იღებს ასტრონომიის, ბოტანიკის, ეკოლოგიის, გეოქიმიის, გეოლოგიის, მეტეოროლოგიის, ოკეანოგრაფიის და ა.შ. თუმცა, გეოგრაფია ასევე ეხება იმ გზებს, რომლითაც ადამიანები იყენებენ ბუნებრივ გარემოს: რატომ სახლდებიან ისინი ზოგიერთ ადგილას, ვიდრე სხვებში, რომელი ტიპის მიწაა კარგი სოფლის მეურნეობისთვის და რომელი სამთო მოპოვებისთვის, ტრანსპორტირების რომელ მარშრუტებს ირჩევენ ადამიანები და რატომ. და სადაც ადამიანები აარსებენ თავიანთ ინდუსტრიულ ცენტრებს. ეს საკითხები ადამიანის/კულტურული გეოგრაფიის სფეროშია და დამოკიდებულია ისეთი სოციალური მეცნიერებებიდან მოპოვებულ ინფორმაციაზე, როგორიცაა ანთროპოლოგია, ისტორია, პოლიტიკური მეცნიერება, ფსიქოლოგია, სოციოლოგია, ურბანული კვლევები და ა.შ. სოციალური მეცნიერებისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს რამდენიმე დისციპლინას, რომლებიც გეოგრაფიის ტოტებია. დემოგრაფია არის პოპულაციების შესწავლა, მათ შორის ზომის, შემადგენლობის, ასაკობრივი ჯგუფის და სამომავლო ტენდენციების ზრდა-შემცირების ჩათვლით. ეკოლოგია არის მეცნიერება, რომელიც სწავლობს ურთიერთობას ყველა ცოცხალ ორგანიზმსა და მათ ბუნებრივ გარემოს შორის. იგი მოიცავს ბიომრავალფეროვნებას, ანუ სახეობათა მრავალფეროვნებისა და ურთიერთდამოკიდებულების შესწავლას.

### ისტორია

ისტორია საყოველთაოდ არ განიხილება სოციალურ მეცნიერებად, რადგან მისი მთავარი მიზანია ადამიანური მოვლენების ჩაწერა მომავალი თაობებისთვის. სინამდვილეში, ისტორიკოსები ხშირად ვერ იყენებენ მეცნიერულ მეთოდს. თუმცა, დისციპლინა ცდილობს სისტემატურად შეისწავლოს დაკავშირებული მოვლენების თანმიმდევრობა - ან რიგი ასეთი თანმიმდევრობები - მათ შორის სწავლის, გადამოწმებისა და მნიშვნელოვანი ურთიერთობების დამყარების მიზნით. იმის გამო, რომ ისტორია იძლევა კონტექსტს, რომელშიც ადამიანური ურთიერთობების სისტემატური შესწავლა ხდება, ის შეიძლება ჩაითვალოს სოციალურ მეცნიერებად. ისტორიული ფაქტები იკვეთება სოციალური მეცნიერებების ყველა ასპექტის განხილვაში, რადგან შეუძლებელია აწმყოს ინტერპრეტაცია და მომავლის შესახებ სპეკულირება წარსულზე მითითების გარეშე.

### სამართალი

სამართალი არის იურისპრუდენციის ცნება, სოციალური ურთიერთობების მარეგულირებლების ერთ-ერთი სახეობა; ერთ-ერთი პოპულარული მიდგომის თანახმად, ეს არის ზოგადად სავალდებულო, ფორმალურად განსაზღვრული, სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული ქცევის წესების სისტემა, რომელიც მიღებულია დადგენილი წესით და არეგულირებს სოციალურ ურთიერთობებს.

### ენათმეცნიერება

ენათმეცნიერება არის მეცნიერება, რომელიც სწავლობს ენას. ეს არის ადამიანის ბუნებრივი ენის მეცნიერება ზოგადად და მსოფლიოს ყველა ენის, როგორც მისი ინდივიდუალური წარმომადგენლების შესახებ. ფართო გაგებით, ლინგვისტიკა იყოფა სამეცნიერო და პრაქტიკულ. ყველაზე ხშირად, ლინგვისტიკა ნიშნავს სამეცნიერო ლინგვისტიკას; ლინგვისტები არიან ისინი, ვინც მას პროფესიონალურად სწავლობენ. ლინგვისტიკა დაკავშირებულია სემიოტიკასთან, როგორც ნიშანთა სისტემების მეცნიერებასთან.

### პოლიტიკის მეცნიერება

პოლიტიკის მეცნიერების მთავარი საზრუნავი ძალაუფლების შესწავლაა. დისციპლინა იკვლევს დაწესებულების საჭიროებას, შეინარჩუნოს წესრიგი, მიიღოს გადაწყვეტილებები და უზრუნველყოს დაცვა. იგი ასევე აანალიზებს ინსტიტუტის ფორმებს და წარმოშობილ პროცესებს. დისციპლინა მოიცავს ისეთ ცნებებს, როგორიცაა სახელმწიფო, პოლიტიკა, ძალაუფლება და იდეოლოგია. ისტორიულად, პოლიტიკურ მეცნიერებას ჰქონდა ძლიერი ფილოსოფიური, იურიდიული და ადმინისტრაციული ორიენტაცია. სულ ახლახან, დისციპლინა შემობრუნდა სოციალური მეცნიერებებისკენ, რადგან ის ეხება მთავრობის და მისი პროცესების გავლენას საზოგადოებაში ინდივიდებსა და ჯგუფებზე. პოლიტიკური მეცნიერების მნიშვნელოვანი ნაწილია საერთაშორისო ურთიერთობები, რომელიც ცდილობს გამოავლინოს ქცევის ნიმუშები მსოფლიოს ერებს შორის. მიჩიგანის უნივერსიტეტის ვებ-გვერდი შეიცავს უამრავ რესურსს ამ საკითხზე და „პოლიტომეცნიერების“ გუგლინგში ათასობით საინფორმაციო ბმული იქნება.

### ფსიქოლოგია

ფსიქოლოგია ყურადღებას ამახვილებს იმ ძალებზე, რომლებიც აყალიბებენ და აღძრავენ ინდივიდებს, აყალიბებენ მათ გონებასა და პიროვნებას. დისციპლინა, განსაკუთრებით მისი სამედიცინო ფორმით, ფსიქიატრია, ეყრდნობა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს ადამიანის ფიზიკურ სტრუქტურაზე, მათ ნერვულ სისტემაზე, მათ ფიზიკურ განვითარებასა და მომწიფებასა და სხვა ფიზიკურ პროცესებზე. იგი ეყრდნობა სოციალურ მეცნიერებებს ქცევის სფეროებში, რომლებიც წარმოიშვა სოციალური ურთიერთქმედებიდან. იმის გამო, რომ ფსიქოლოგია ეხება ადამიანებთან, რომლებიც წარმოადგენენ ბიოლოგიური და სოციალური ელემენტების კომპლექსურ ნარევებს, დისციპლინა მრავალფეროვანია და ყველაზე ექსპერიმენტული სოციალურ მეცნიერებებში. ფსიქოლოგები კარგად უნდა იცნობდნენ როგორც ადამიანის ბიოლოგიას, ასევე სოციალურ პროცესებს და მათ ეფექტებს.

### სოციოლოგია

სოციოლოგია არის უახლესი სოციალური მეცნიერებებიდან, რომელიც გაჩნდა დიდი ხნის შემდეგ, რაც უკვე შეიქმნა სხვა სოციალური მეცნიერებების დისციპლინები. თანამედროვე სოციოლოგია შეიძლება განისაზღვროს, როგორც ადამიანთა სოციალური ურთიერთობების და ყველა სოციალური სისტემის სისტემური და მეცნიერული შესწავლა, რომელსაც ასეთი ურთიერთობები იწვევს. უფრო პოპულარული ტერმინებით, სოციოლოგიაში ნათქვამია, რომ არის ადამიანთა ჯგუფების შესწავლა ურთიერთქმედებაში, ან ადამიანთა საზოგადოებისა და ადამიანთა ჯგუფის ქცევის მეცნიერული შესწავლა.

## სოციალური მეცნიერებები vs ჰუმანიტარული მეცნიერებები

ჰუმანიტარული მეცნიერებები სამეცნიერო დისციპლინების ერთობლიობაა, რომელიც სწავლობს ადამიანის კულტურას, საზოგადოებას, შემოქმედებითობას და სულიერ საქმიანობას. ძირითადი აქცენტი კეთდება ადამიანის ბუნების, ქცევის, ისტორიის, ენის, ღირებულებებისა და ცხოვრების აზრის გაგებაზე.

|  | სოციალური მეცნიერებები | ჰუმანიტარული მეცნიერებები |
| --- | --- | --- |
| კვლევის ობიექტი | საზოგადოება | ადამიანი |
| მეცნიერებები | სოციოლოგია პოლიტოლოგია სამართალი პოლიტიკური ეკონომია ეკონომიკა გეოგრაფია | ფილოლოგია — ენების, ლიტერატურისა და ტექსტების შესწავლა. ისტორია — წარსულში მომხდარი მოვლენების, კულტურებისა და პროცესების შესწავლა. კულტურული კვლევები — კულტურის, მისი კომპონენტებისა და საზოგადოებაზე გავლენის ანალიზი. სოციოლოგია — სოციალური სტრუქტურებისა და პროცესების შესწავლა. ანთროპოლოგია — ადამიანისა და ადამიანური საზოგადოებების შესწავლა მათ განვითარებაში. ფსიქოლოგია — ადამიანის ქცევისა და ფსიქიკის შესწავლა. |

ჰუმანიტარული მეცნიერებების მნიშვნელობა:

რთული სოციალური და კულტურული ფენომენების გაგებისა და ანალიზის უნარის განვითარება;
კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებაში დახმარება და მისი გავლენის შესწავლა თანამედროვეობაზე;
ადამიანებს შორის ურთიერთგაგების განმტკიცება მათი განსხვავებებისა და საერთო ღირებულებების შესწავლის გზით;
საზოგადოების ჰარმონიული განვითარებისთვის აუცილებელი მორალური და ეთიკური პრინციპების განათლება.

ჰუმანიტარული მეცნიერებები საფუძვლად უდევს განათლებასთან, კულტურასთან, ხელოვნებასთან, მედიასთან, დიპლომატიასთან და სოციალურ მუშაობასთან დაკავშირებულ მრავალ პროფესიას.

## ლიტერატურა

* ჟორჟოლიანი გ., მატარაძე თ., მუსხელიშვილი მ., სოციალური მეცნიერებების შესავალი , თბ., 2024

## რესურსები ინტერნეტში

* Institute for Comparative Research in Human and Social Sciences (ICR) დაარქივებული 2016-04-15 საიტზე Wayback Machine.  (JAPAN)
* Centre for Social Work Research
* International Conference on Social Sciences
* International Social Science Council
* Introduction to Hutchinson et al., *There's No Such Thing as a Social Science*
* Intute: Social Sciences (UK)
* Social Science Research Society დაარქივებული 2011-07-28 საიტზე Wayback Machine.
* Social Science Virtual Library დაარქივებული 2010-08-13 საიტზე Wayback Machine.
* Social Science Virtual Library: Canaktanweb (Turkish)
* Social Sciences And Humanities დაარქივებული 2009-08-08 საიტზე Wayback Machine.
* UC Berkeley Experimental Social Science Laboratory
* The Dialectic of Social Science დაარქივებული 2010-11-25 საიტზე Wayback Machine.  by Paul A. Baran
* American Academy *Commission on the Humanities and Social Sciences* დაარქივებული 2017-05-04 საიტზე Wayback Machine.