Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ამოორთქვლა

**ამოორთქვლა** — გამხსნელი აორთქლებით მყარ ნივთიერებათა ხსნარების კონცენტრირების პროცესი. ძირითადად იყენებენ წყალხსნარებისათვის კვების მრეწველობაში (შაქრის, კონსერვებისა და სხვა წარმოება), ქიმიურ მრეწველობაში და სხვა. სამრეწველო ამოორთქვლას ატარებენ ვაკუუმის პირობებში (გასახურებლად წყლის ორთქლს იჯენებენ), რითაც მცირდება ხსნარის დუღილის ტემპერატურა და შესაძლებელი ხდება ისეთი ხსნარების ამოორთქვლა, რომელთა ძლიერი გახურება სასურველი არაა. ორთქლის ხარჯის ეკონომიის მიზნით იყენებენ მრავალჯერად ანუ მრავალკორპუსიან ამოორთქვლას, დანადგარის პირველ კორპუსში ამოორთქვლის შედეგად მიღებულ ე. წ. მეორეულ ორთქლს იყენებენ მოზდევნო კორპუსში აორთქვლისათვის, რაც საშუალებას გვაძლევს საქვაბიდან გამახურებელი ორთქლი მხოლოდ პირველ კორპუსს მივაწოდოთ. მრავალკორპუსიანი დანადგარისათვის აუცილებელია პირველი კორპუსიდან წნევის თანდათანობითი შემცირება, რათა ყოველ კორპუსში უზრუნველყოფილ იქნეს გამახურებელ ორთქლსა და მდუღარე სითხეს შორის სითბოს გადაცემისათვის აუცილებელი ტემპერატურის სხვაობა. ერთკორპუსიან დანადგარებში ზოგჯერ მიზანშეწონილია თბური ტუმბოს გამოყენება, ე. ი. მეორეული ორთქლის შეკუმშვით მისი ტემპერატურის აწევა და აპარატის გასახურებლად დაბრუნება. ამ ხერხს მიმართავენ რძის ხილის წვნისა და სხვა წარმოებაში, სადაც ხსნარის დუღილის ტემპრა ახლოა გამხსნელის დუღილის ტემპერატურასთან.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 402.
# ჩეჩილი ყველი

**ჩეჩილი** — ძროხის ყველი, მზადდება ძროხის მოხდილი რძისაგან. პოპულარულია საქართველოში და სომხეთში.

## ორგანოლეპტიკა

ყველის მასა არის ძაფოვანი, შეკრული ან დაწნული ფორმის. ძაფები მკვრივია, საკმაოდ მყარი გაწელვისას. ფერად თეთრია. მასა ­– 0,5-3 კგ დაწნული თოკების სახით. აქვს მსუბუქი რძემჟავური, სასიამოვნო სუნი. გემო — გამოკვეთილი ცილოვანი, საკმაოდ მარილიანი. მზადდება აგრეთვე „მესხური ჩეჩილის“ შებოლილი ნაირსახეობა.

ყველი „მესხური ჩეჩილი“ უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს: ტენიანობა – არაუმეტეს 60 %, ცხიმიანობა მშრალ ნივთიერებაში – არანაკლებ 2 %, მარილის შემცველობა – 4-8%. „მესხური ჩეჩილის“ დასამზადებლად საჭირო რძის მიღება, გადამუშავება და ყველის წარმოება ხორციელდება სამცხე-ჯავახეთის რეგიონის ტერიტორიაზე.

## პროდუქტის დამზადების მეთოდები

რძეს ამწიფებენ 45-50°C-მდე. ჩაკვეთა მიმდინარეობს 5-10 წუთი 38-40°C ტემპერატურაზე. ჩანაკვეთს შედედების დაწყებისთანავე აცხელებენ, თან ურევენ 48-54° ტემპერატურამდე, რის შედეგადაც წარმოიქმნება დიდი ფიფქები, რომლებიც ადვილად ეწებება ერთმანეთს და ხელის მანიპულირებით წარმოქმნიან გრძელ 6-8 სმ დიამეტრის თასმას. თასმას ნელ-ნელა იღებენ და აწყობენ მაგიდაზე წრიულად. გაცივებულ მასას შეკრავენ კონებად. საქართველოს სამხრეთ რეგიონში — მესხეთში უძველესი დროიდან მზადდებოდა ყველი მესხური ჩეჩილი.

ივანე ჯავახიშვილის გადმოცემით ახალ თბილ დოს „დოჟუჟუნას“ ასხამენ ქვაბში, ყველის კვეთს უმატებენ და ცეცხლზე გაათბობენ, გააცხელებენ და ბოლოს ამოიღებენ ხაჭოს და ხელებით აქეთ-იქით სწევენ, აკეთებენ თოკებს, ერთად მოუკრავენ თავს, მარილს დააყრიან და შეინახავენ. მ. მაკალათიას, ვ. შამილაძის და სხვათა მონაცემებით ახალი დოდან ამზადებენ ძროხის ჩეჩილ ყველს.

ყველი სხვა წათხის ყველისაგან გამოირჩევა თავისებური დამზადების ტექნოლოგიით. მომწი­ფებულ მესხურ ჩეჩილს ახასიათებს სპეციფიკური კონსისტენცია, გემო და სუნი, რაც გამოარჩევს მას სხვა ყველისაგან.

## რესურსები ინტერნეტში

* ბერიძე, მერაბ (2011). *სოფლები და ნასოფლარები მოგვითხრობენ* (ka). Tbilisi:  უნივერსალი,   გვ. 88. ISBN 978-9941-17-415-5.
* ღლონტი, ალექსანდრე (1984). *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა* (ka). თბილისი:  განათლება,   გვ. 509.
* თოფჩიშვილი, როლანდ (2014). *ქართველთა კვებითი კულტურის ისტორიიდან* (ka).  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი,   გვ. 327. ISBN 9789941224393.

## სქოლიო
# წყლის წიწმატი

| წყლის წიწმატი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
მცენარეები |
| ოჯახი:  |
კომბოსტოსებრნი |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Nasturtium officinale |
| დაცვის სტატუსი |
| ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ IUCN 3.1 *Least Concern* : 164311 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 23255 |
| NCBI   | 65948 |
| EOL   | 583920 |
| IPNI  |  287534-1 |
| TPL  |  kew-2381026 |

 |

 |

**წყლის წიწმატი** (ლათ. Nasturtium officinale) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ფრთისებრ დაყოფილი ფოთლები და წვრილი თეთრი ყვავილები აქვს.

იზრდება დასავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, დასავლეთ აზიაში, კავკასიასა (მათ შორის თითქმის მთელ საქართველოში) და შუა აზიაში, მდინარეებისა და არხების ნაპირებზე, ზღვის სანაპიროზე, ჭაობებში. ნორჩ ყლორტებსა და ფოთლებს (ზოგჯერ თესლსაც) სანელებლად იყენებენ.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 370.