# რადიაცია

**რადიაცია** — გამოსხივება, რომელიც მომდინარეობს კოსმოსური და მიწიერი წარმოშობის ბუნებრივი წყაროებიდან და აგრეთვე ხელოვნური რადიონუკლიდებისგან, რომლებიც გაფანტულია ბუნებაში ადამიანის საქმიანობის შედეგად.

**რადიაციულ ფონს ქმნის**:

1. ბუნებრივი რადიაციული ფონი
2. ტექნოგენურად შეცვლილი ბუნებრივი რადიაციული ფონი
3. ხელოვნური რადიაციული ფონი

**ბუნებრივი რადიაციული ფონი** შედგება გარეგანი და შინაგანი დამსხივებელი წყაროებისგან.

გარეგანი დასხივების კომპონენტებია:

1. კოსმოსური გამოსხივება
2. ნიადაგის გამოსხივება
3. ატმოსფეროს გამოსხივება

შინაგანი დასხივების კომპონენტები არის ადამიანის ორგანიზმში შემავალი რადიონუკლიდები. ესენია:

1. U-ის და Th-ის ოჯახების ელემენტები
2. რადიონუკლიდები, რომელთაც ოჯახები არ აქვთ — K, Rb
3. ბუნების მიერ „ხელოვნურად“ შექმნილი რადიონუკლიდები — C, H

**ტექნოგენურად შეცვლილი ბუნებრივი რადიაციული ფონი**:

1. წიაღისეულის ამოღება
2. სხვადასხვაგვარი საწვავის წვა
3. სასუქის გამოყენება
4. შენობების მშენებლობა
5. ფრენა დიდ სიმაღლეზე
6. საყოფაცხოვრებო დასხივება (მანათობელი საათები, ტელევიზორი, კომპიუტერი, მობილური ტელეფონი და ა. შ.)

**ხელოვნური რადიაციული ფონი**:

1. ატომური იარაღის აფეთქება
2. სახალხო მეურნეობაში ხელოვნური რადიონუკლიდების გამოყენება
3. ატომური ელექტროსადგურების ექსპლუატაცია
4. ატომური ენერგიის გამოყენება სხვადასხვა სფეროში
5. ავარიები ბირთვულ-ენერგეტიკულ დანადგარებზე

XIX ს. დასასრულსა და XX ს. შუა წლებში აღინიშნება გამოსხივების სფეროში მნიშვნელოვანი აღმოჩენები.

1895 წ. გერმანელმა მეცნიერმა ვილჰელმ კონრად რენტგენმა აღმოაჩინა X სხივები, რომელიც გამოიყენება მედიცინაში რენტგენოდიაგნოსტიკასა და სხივურ თერაპიაში. 1896 წ. ფრანგმა მეცნიერმა ანრი ბეკერელმა აღმოაჩინა ბუნებრივი რადიოაქტივობა. 1934 წ. ცოლ-ქმარმა ირენ და ფრედერიკ ჟოლიო-კიურიმ აღმოაჩინეს ხელოვნური რადიოაქტივობა. რადიაციული ჰიგიენა, როგორც მეცნიერება, ჩამოყალიბდა XX საუკუნეში. მის ერთ-ერთ ფუძემდებლად აღიარებულია რადიობიოლოგიის ფუძემდებელი ივანე თარხნიშვილი. 1904 წ. მის მიერ პირველად რუსეთში, ცარსკოე სელოში, შესწავლილ იქნა ჰაერის რადიოაქტივობა.

**რადიოაქტიური გამოსხივება** მაიონებელი გამოსხივებაა, წარმოიქმნება რადიოაქტიური ნივთიერებებისგან, რომელიც ატომის დაშლით ხდება. დროის ერთეულში დაშლილ ატომების რაოდენობას **რადიოაქტიური აქტივობა** ეწოდება. მისი ერთეულია კიური — Ci. ბუნებრივი რადიოაქტივობის აღმოჩენის შემდეგ, გაირკვა, რომ რადიუმის ბირთვში მიმდინარე გარდაქმნების შედეგად გამოტყორცნილი გამოსხივება არაერთგვაროვანია და შედგება — **α**, **β** და **γ** სხივებისგან. **α** ნაწილაკი ორმაგი დადებითი მუხტის მქონე ჰელიუმის ბირთვია, ნივთიერებაში შეღწევის უნარი არ აქვს. **β** სხივები ელექტრონების ნაკადია. მისი მოძრაობა ნივთიერებაში ტეხილია. ქსოვილებში ოდნავ მეტი შეღწევადობით ხასიათდება (რამდენიმე მილიმეტრი). **γ** სხივები ელექტრომაგნიტური სხივებია. ხასიათდება ნივთიერებაში მაღალი შეღწევის უნარით. მისი სრული შეკავება ხდება 15სმ-იანი ტყვიის ეკრანით. რენტგენის **Rö** სხივები, რომელიც ელექტრომაგნიტურ გამოსხივებას წარმოადგენს, მაგრამ **γ**-სგან განსხვავებით **Rö** წარმოიქმნება ელექტრონების დამუხრუჭების შედეგად. მისი შეღწევადობა ნივთიერებაში საკმაოდ მაღალია. არის ასევე **ნეიტრონული გამოსხივება**, რომელიც ნეიტრონების ნაკადს წარმოადგენს, მას დიდი ბიოლოგიური მოქმედება აქვს, რადგან ელექტრნეიტრალობის გამო ხასიათდება ქსოვილებში განუსაზღვრელი გამავლობის უნარით. მათგან დასაცავად გამოიყენება წყალბადშემცველი ნივთიერებები — წყალი, პარაფინი, გრაფიტი.