Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# რეტროფუტურიზმი

რეტროფუტურისტული არქიტექტურის ნიმუში შანხაიში.
**რეტროფუტურიზმი** ან **რეტრომომავალი** (Retro-futurism, retro-future, სიტყვებისგან რეტრო და მომავალი) შეიძლება მიუთითებდეს ორ განსხვავებულ კონცეფციაზე:

* დაბრუნება, ან ენთუზიაზმი მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში მომავლის აღწერის ფორმებისკენ, რომლებიც ხშირად ემყარებოდა აწ უკვე მოძველებულ იდეებს, წარმოსახვასა და ვარაუდს.
* იდეოლოგია, რომელიც აერთიანებს რეტროგრადულ კულტურულ და ეკონომიკურ შეხედულებებს ტექნო-უტოპიურობით.

## ლიტერატურა

* Brosterman, Norman (2000). *Out of Time: Designs for the Twentieth Century Future*. ISBN 0-8109-2939-2.
* Corn, Joseph J. (1996). *Yesterday's Tomorrows: Past Visions of the American Future*.  JHU Press. ISBN 0-8018-5399-0.
* Canto, Christophe (1993). *The History of the Future: Images of the 21st Century*.  Flammarion. ISBN 2-08-013544-9.
* Kilgore, De Witt Douglas (2003). *Astrofuturism: Science, Race, and Visions of Utopia in Space*.  University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-1847-7.
* Heimann, Jim (2002). *Future Perfect*. Köln, London:  Taschen. ISBN 3-8228-1566-7.

## რესურსები ინტერნეტში

* The wonder city you may live to see - 1950 as seen in 1925
* retro-futurismus.de - გერმანული საიტი, სადაც წარმოდგენილია ილუსტრაციები (click the names)
* /r/RetroFuturism - A Subreddit on the topic
# რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი

უილიამ უებ ელისის თასი
**რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი** — მსოფლიოს მთავარი სარაგბო შეჯიბრი. ორგანიზატორია მსოფლიო რაგბი (2014 წლამდე რაგბის საერთაშორისო საბჭო).

რაგბის საერთაშორისო საბჭომ 1985 წლის მარტში, პარიზის სხდომაზე, მიიღო დადგენილება 1987 წელს გამართულიყო მსოფლიო თასი რაგბიში, იქვე გამოცხადდა მასპინძლები. ასეთებად ირბ-მ ახალი ზელანდია და ავსტრალია შეარჩია. შეჯიბრი ტარდება ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ.

ჩემპიონატის თასს „უილიამ უებ ელისის თასი“ ეწოდა.

## შედეგები

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| წელი | ჩატარების ადგილი |  | ფინალი |  | ბრინჯაოს ფინალი |
| გამარჯვებული | ანგარიში | მეორე ადგილი | მესამე ადგილი | ანგარიში | მეოთხე ადგილი |
| 1987 |  ავსტრალია  ახალი ზელანდია |  ახალი ზელანდია | **29:9** |  საფრანგეთი |  უელსი | **22:21** |  ავსტრალია |
| 1991 |  ინგლისი |  ავსტრალია | **29:9** |  ინგლისი |  ახალი ზელანდია | **13:6** |  შოტლანდია |
| 1995 |  სამხრეთი აფრიკა |  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა | **15:12** |  ახალი ზელანდია |  საფრანგეთი | **19:9** |  ინგლისი |
| 1999 |  უელსი |  ავსტრალია | **15:12** |  საფრანგეთი |  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა | **19:9** |  ახალი ზელანდია |
| 2003 |  ავსტრალია |  ინგლისი | **20:17** |  ავსტრალია |  ახალი ზელანდია | **40:13** |  საფრანგეთი |
| 2007 |  საფრანგეთი |  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა | **15:6** |  ინგლისი |  არგენტინა | **34:10** |  საფრანგეთი |
| 2011 |  ახალი ზელანდია |  ახალი ზელანდია | **8:7** |  საფრანგეთი |  ავსტრალია | **21:18** |  უელსი |
| 2015 |  ინგლისი |  ახალი ზელანდია | **34:17** |  ავსტრალია |  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა | **24:13** |  არგენტინა |
| 2019 |  იაპონია |  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა | **32:12** |  ინგლისი |  ახალი ზელანდია | **40:17** |  უელსი |
| 2023 |  საფრანგეთი |  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა | **12:11** |  ახალი ზელანდია |  ინგლისი | **26:23** |  არგენტინა |
| 2027 |  ავსტრალია | *მომავალი ჩემპიონატი* | *მომავალი ჩემპიონატი* |
| 2031 |  აშშ |

### გუნდების მიღწევები

| გუნდი | ჩემპიონობა | მეორე ადგილი | მესამე ადგილი | მეოთხე ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა** | **4** (1995, 2007, 2019, 2023) | – | **2** (1999, 2015) | – |
| **ახალი ზელანდია** | **3** (1987, 2011, 2015) | **2** (1995, 2023) | **3** (1991, 2003, 2019) | **1** (1999) |
| **ავსტრალია** | **2** (1991, 1999) | **2** (2003, 2015) | **1** (2011) | **1** (1987) |
| **ინგლისი** | **1** (2003) | **3** (1991, 2007, 2019) | **1** (2023) | **1** (1995) |
|  საფრანგეთი | – | **3** (1987, 1999, 2011) | **1** (1995) | **2** (2003, 2007) |
|  უელსი | – | – | **1** (1987) | **2** (2011, 2019) |
|  არგენტინა | – | – | **1** (2007) | **2** (2015, 2023) |
|  შოტლანდია | – | – | – | **1** (1991) |

შემდეგი გუნდები რამდენიმეჯერ იყვნენ მეოთხედფინალში თუმცა შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდნენ:

* ირლანდია (რვაჯერ)
* ფიჯი (სამჯერ)
* სამოა (ორჯერ)
* კანადა (ერთხელ)
* იაპონია (ერთხელ)

## ლიტერატურა

* სპორტის ენციკლოპედია. თბილისი. 2006

## რესურსები ინტერნეტში

* Rugbyworldcup.com დაარქივებული 2007-07-02 საიტზე Wayback Machine.  ფედერაციის ოფიციალური საიტი.
* Sports123 დაარქივებული 2014-01-17 საიტზე Wayback Machine.
* შედეგების არქივი
# ლუი ანტუან ანრი დე ბურბონ-კონდე, ენგიენის ჰერცოგი

ლუი ანტუან ანრი დე ბურბონ-კონდე
**ლუი ანტუან ანრი დე ბურბონ-კონდე, ენგიენის ჰერცოგი** (ფრანგ. Louis Antoine Henri de Bourbon-Condé, duc d’Enghien) (დ. 2 აგვისტო, 1772 — გ. 21 მარტი, 1804) — პრინც კონდეს (წარმოადგენდა ბურბონთა დინასტიის ერთ-ერთ შტოს) შვილიშვილი და ამ გვარის უკანასკნელი წარმომადგენელი. ცნობილია იმით, რომ ნაპოლეონის ბრძანებით დახვრიტეს 1804 წელს, რაც იმპერატორის უდიდესი შეცდომა იყო. მისმა დახვრეტამ დააჩქარა მესამე ანტიფრანგული კოალიციის ჩამოყალიბება (1805). ჟოზეფ ფუშეს ეკუთვნის ფრაზა ენგიენის ჰერცოგის დახვრეტის შესახებ: „ეს დანაშაულზე მეტია, ეს შეცდომაა“.

## ლიტერატურა

* Charles Esdaile (2009). *Napoleon's Wars: An International History*.  Penguin,   გვ. 190–93.
* David Nicholls (1999). *Napoleon: A Biographical Companion*.  ABC-CLIO,   გვ. 94–95.
* Schroeder, Paul W. *The Transformation of European Politics 1763-1848* (1996), pp 248–51
# XII საუკუნე

აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს რუკა XII საუკუნის დასაწყისში
**XII საუკუნე** — პერიოდი 1101 წლიდან 1200 წლამდე, იულიუსის კალენდრის მიხედვით. ევროპული კულტურის ისტორიაში მიეკუთვნება მაღალ შუა საუკუნეებს და ემთხვევა იმ პერიოდს, რასაც ხშირად ცისტერციანელების „ოქროს ხანას“ უწოდებენ. მნიშვნელოვანი განვითარება განიცადა ისლამის ოქროს ხანამაც, განსაკუთრებით ისლამურ ესპანეთში.

სუნის დინასტიის ჩინეთში ჯურჯენების თავდასხმამ გამოიწვია პოლიტიკური განხეთქილება ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის. კამბოჯის ხმერთთა იმპერია ამ საუკუნეში აყვავდა, ხოლო ეგვიპტეში ფატიმიდები აიუბიდების დინასტიამ შეცვალა. ღაზნევიდებისა და ღურიდების იმპერიების გაფართოების შემდეგ, საუკუნის ბოლოს დაიწყო მუსლიმთა დაპყრობები ინდოეთის სუბკონტინენტზე.

XII საუკუნე საქართველოსთვის განსაკუთრებული აღმავლობის ეპოქა იყო — ქვეყნის პოლიტიკური, კულტურული და ეკონომიკური გაძლიერების ხანა, რომელიც საქართველოს „ოქროს ხანის“ სახელით შევიდა ისტორიაში. დავით აღმაშენებლის მმართველობისას საქართველო გაერთიანდა და სელჩუკთა ბატონობისგან გათავისუფლდა, დიდგორის ბრძოლის შემდეგ კი რეგიონის ერთ-ერთ უმძლავრეს სახელმწიფოდ იქცა. მისმა მემკვიდრეებმა მეფე დემეტრე I-მა და გიორგი III-მ განამტკიცეს სამეფო, ხოლო თამარ მეფის დროს ქვეყანამ მიაღწია თავისი განვითარების უმაღლეს წერტილს — ყვაოდა ხელოვნება, განათლება და ლიტერატურა, შოთა რუსთაველმა დაწერა „ვეფხისტყაოსანი“, შეიქმნა უდიდესი კულტურული მემკვიდრეობა.

## ათწლეულები და წლები

|  |
| --- |
| XI საუკუნე - XII საუკუნე - XIII საუკუნე |
| 1100-იანები: | 1101 | 1102 | 1103 | 1104 | 1105 | 1106 | 1107 | 1108 | 1109 | 1110 |
| 1110-იანები: | 1111 | 1112 | 1113 | 1114 | 1115 | 1116 | 1117 | 1118 | 1119 | 1120 |
| 1120-იანები: | 1121 | 1122 | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 | 1130 |
| 1130-იანები: | 1131 | 1132 | 1133 | 1134 | 1135 | 1136 | 1137 | 1138 | 1139 | 1140 |
| 1140-იანები: | 1141 | 1142 | 1143 | 1144 | 1145 | 1146 | 1147 | 1148 | 1149 | 1150 |
| 1150-იანები: | 1151 | 1152 | 1153 | 1154 | 1155 | 1156 | 1157 | 1158 | 1159 | 1160 |
| 1160-იანები: | 1161 | 1162 | 1163 | 1164 | 1165 | 1166 | 1167 | 1168 | 1169 | 1170 |
| 1170-იანები: | 1171 | 1172 | 1173 | 1174 | 1175 | 1176 | 1177 | 1178 | 1179 | 1180 |
| 1180-იანები: | 1181 | 1182 | 1183 | 1184 | 1185 | 1186 | 1187 | 1188 | 1189 | 1190 |
| 1190-იანები: | 1191 | 1192 | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 | 1200 |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
XII საუკუნე

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიის პორტალი** — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები ისტორიის შესახებ. |
# კვიპროსის სამეფო

|  |
| --- |
| **კვიპროსის სამეფოRoyaume de Chypre Βασίλειο της Κύπρου**  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1192 — 1489 |  → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | დროშა | გერბი |  |

 |
|  |
| **დედაქალაქი** | ნიქოზია |
| **ენა** | ფრანგული, ბერძნული |
| **მმართველობის ფორმა** | მონარქია |
|  |

**კვიპროსის სამეფო** — წარმოადგენდა 1192–1489 წლებში კვიპროსზე არსებულ ჯვაროსნების სამეფოს. მას ფრანგი ლუზინიანების დინასტია განაგებდა. მის შემადგენლობაში 1361–1373 წლებში შედიოდა ანთალია, ხოლო 1361–1448 წლებში კორიკოსიც.

## კვიპროსის მონარქების სია

ლუზინიანების დინასტია:

* გი დე ლუზინიანი (1192–1194)
* ამორი დე ლუზინიანი (1194–1205) (Amaury)
* ჰუგო I (1205–1218)
* ანრი I (1218–1253) (Le Gros)
* ჰუგო II (1253–1267) (Huguet)
* ჰუგო III (1267–1284)
* იოანე I (1284–1285)
* ანრი II (1285–1324)
	+ ამორი (1306–1310), რეგენტი და უზურპატორი
* ჰუგო IV (1324–1359)
* პეტრე I (1359–1369)
* პეტრე II (1369–1382) (Perrin)
* ჯეიმზ I (1382–1398)
* იანუსი (1398–1432)
* იოანე II (1432–1458)
* შარლოტი (1458–1464) (1459–1464 წლებში მეუღლესთან ლუდოვიკო სავოისთან ერთად)
* ჯეიმზ II (1464–1473) (Jacques le Bâtard)
* ჯეიმზ III (1473–1474)
* კატერინა კორნარო (1474–1489)

## რესურსები ინტერნეტში

* Цена королевских войн на Кипре в XIV-XV вв.// Византийский временник, т. 59. С. 86-95
* *Бустрон, Флорио*. Ги де Лузиньян - сеньор Кипра// Chronique de l'Île de Chypre, par FLORIO BUSTRON, publiée par M. René de Mas Latrie, Chef de Bureau au Ministère del'Instruction Publique. Paris, Imprimerie Nationale, M DCCC LXXXVI. Перевод со староитальянского Светланы Блейзизен. დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* Повесть о сладкой земле Кипр. Книга II. Гл. 90-281// www.cyprusexplorer.globalfolio.net დაარქივებული 2014-04-12 საიტზე Wayback Machine.
* *Ришар, Жан*. Латино-Иерусалимское королевство. — СПб., Евразия, 2002.// libes.ru დაარქივებული 2013-11-09 საიტზე Wayback Machine.
# მიკის თეოდორაკისი

**მიკის თეოდორაკისი** (ბერძ. Μιχαήλ (Μίκης) Θεοδωράκης, ˈmicis θeoðoˈɾacis; დ. 29 ივლისი, 1925 — გ. 2 სექტემბერი, 2021, ათენი) — ბერძენი კომპოზიტორი, რომელმაც 1000-ზე მეტი სიმღერა დაწერა. იგი აგრეთვე არის ფილმების „ბერძენი ზორბა“, „ძეტა“ და „სერპიკო“ მუსიკის ავტორი. აგრეთვე „მაუტჰაუზენის ტრილოგიის“, იგივე „მაუტჰაუზენის არიის“ ავტორი. თეოდორაკისი ითვლება საბერძნეთის ყველაზე ცნობილ ცოცხალ კომპოზიტორად. დაჯილდოებულია ლენინური პრემიით.

მან ბავშვობა მიტილინიში, კეფალინიაში და ტრიპოლიში გაატარა. პატარაობაშივე ფიქრობდა კომპოზიტორობაზე. პირველი კონცერტი 17 წლისამ მოაწყო. ათენში გაემგზავრა 1943 წელს. 1954 წელს ცოლთან, მირტო ალტინოგლუსთან ერთად პარიზში წავიდა. 1957 წელს მან მოსკოვის მუსიკალურ ფესტივალზე მოიგო ოქროს მედალი. არის რამდენიმე ოპერის ავტორი, მათ შორის – „მედეას“ (რომელიც შეასრულა ბილბაოში), „ელექტრას“ (პრემიერა გაიმართა ლუქსემბურგში) და „ანტიგონეს“ (პირველად წარადგინა ათენში).

1964 წელს როგორც ერთიანი მემარცხენე დემოკრატიული პარტიის წევრი, საბერძნეთის პარლამენტში მოხვდა.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
# კერკირა (ქალაქი)

| ქალაქი |
| --- |
| კერკირა Κέρκυρα |
|  |
| ქვეყანა |  საბერძნეთი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Stefanos Poulimenos |
| ფართობი |
41.905 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
0 - 10 მ |
| მოსახლეობა | 39 487 კაცი (2001) |
| სიმჭიდროვე |
942 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+2, ზაფხულში UTC+3 |
| სატელეფონო კოდი | 2661 |
| საფოსტო ინდექსი | 49100 |
| საავტომობილო კოდი | KY |
| ოფიციალური საიტი | corfu.gr/web/guest/home |
|  |
| **კერკირა** ვიკისაწყობში |

**კერკირა** (ბერძ. Κέρκυρα) — ქალაქი და ყოფილი მუნიციპალიტეტი საბერძნეთის კუნძულ კერკირაზე. 2011 წლიდან, ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმის შედეგად, შედის კერკირის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში. წარმოადგენს საბერძნეთის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეულის - იონიის კუნძულების პერიფერიის დედაქალაქს. 2001 წელს, მისი მოსახლეობა 39 487 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი საბერძნეთის მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს და მნიშვნელოვან როლს თამაშობს VIII საუკუნიდან მოყოლებული. ძველად ის ცნობილი იყო როგორც კასტროპოლისი (ციხესიმაგრის ქალაქი), მისი ორი ციხესიმაგრის გამო.

ქალაქის კლიმატი ხმელთაშუაზღვიურია. ზაფხული თბილი და ზოლიერად ტენიანია ტემპერატურა 33 °C. ზამთარი რბილია, ტემპერატურა 10 °C ფარგლებშია.

კერკირის ძველი ნაწილი 2007 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2017-07-04 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო

ძველი ქალაქის პანორამული ხედი

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 978 ინგლ. • რუს. • ფრ. |
# ელეფთერიოს ვენიზელოსი

|  |
| --- |
| **ელეფთერიოს ვენიზელოსი** |
|   |
| საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 1910 – 1933 (ხანგამოშვებებით) |
| წინამორბედი | სტეფანოს დრაგუმისი |
| მემკვიდრე | ალექსანდროს ოტონაიოსი |
|

---

 |
| დაბადებული | 23 აგვისტო, 1864 კრეტა, ოსმალეთის იმპერია |
| გარდაცვლილი | 18 მარტი, 1936 პარიზი, საფრანგეთი |
| რელიგია | მართლმადიდებლობა |

**ელეფთერიოს ვენიზელოსი** (ბერძ. Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος;დ. 23 აგვისტო, 1864, კრეტა, ოსმალეთის იმპერია  —გ. 18 მარტი, 1936, პარიზი) — ბერძენი პოლიტიკოსი. 1910-1933 წლებში რვაჯერ ეკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა.

მის სახელს ატარებს ათენის საერთაშორისო აეროპორტი. ელეფთერიოსის მეორე შვილი სოფოკლის ვენიზელოსი სამგზის იყო ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი.

## ლიტერატურა

* Abbott, G. F. (2008). *Greece and the Allies 1914–1922*. London:  Methuen & co. ltd. ISBN 978-0-554-39462-6.
* Alastos, D. (1942). *Venizelos, Patriot, Statesman, Revolutionary*. London:  P. Lund, Humphries & co..
* Bagger, E. S. (1922). *Eminent Europeans; studies in continental reality* (PDF),  G.P. Putnam's Sons.
* Burg, D. F. (1998). *Almanac of World War I*. Lexington:  University Press of Kentucky. ISBN 0-8131-2072-1.
# ლოგრონიო

| ქალაქი |
| --- |
| ლოგრონიო ესპ. Logroño |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  ესპანეთი |
| ავტონომიური გაერთიანება |
ლა-რიოხალა-რიოხა |
| კომარკა |
ლოგრონიოს კომარკა |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ფართობი |
79570000 კვადრატული მეტრი |
| ცენტრის სიმაღლე |
384±1 მეტრი |
| მოსახლეობა | 152 150 (2025)  |
| სატელეფონო კოდი | 941 |
| საფოსტო ინდექსი | 26001–26009 |
| ოფიციალური საიტი |  |
|

ესპანეთილა-რიოხაყველას ჩვენება |
| **ლოგრონიო** ვიკისაწყობში |

**ლოგრონიო** (ესპ. Logroño) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ლა-რიოხის პროვინციის ლოგრონიოს კომარკის შემადგენლობაში. ლა-რიოხის ავტონომიური გაერთიანების ადმინისტრაციული ცენტრი. ფართობი — 79,6 კმ². მოსახლეობა — 152 485 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე

* ლა-რიოხის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში

* ლოგრონიოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2006-01-07 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ბერძნული ტაძარი

პართენონი, ათენის აკროპოლისი.
**ბერძნული ტაძარი** (ძვ. ბერძნ.: ὁ ναός, „საცხოვრებელი“) — ნაგებობები ანტიკურ საბერძნეთში, რომლებიც საკულტო ქანდაკებებისთვის იგებოდა, როგორც ბერძნული აკლდამის ნაწილი. თვით ეს ტაძრები საკულტო მნიშვნელობას არ ატარებდა, ვინაიდან მსხვერპლშეწირვა და რიტუალები შესაბამისი ღვთაებისათვის ტაძრის გარეთ ხდებოდა. ეს ტაძრები ხშირად ღვთაებებისთვის მიძღვნილი საჩუქრების შესანახი ადგილი იყო.

ეს ტაძრები ბერძნული არქიტექტურის ყველაზე მნიშვნელოვანი და მეტად გავრცელებული შენობებია. სამხრეთ-დასავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის ელინისტურ სამეფოებში ამ დანიშნულებით აგებული ტაძრები ხშირად ადგილობრივ ტრადიციებს მისდევდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრგან ბერძნული გავლენა აშკარაა, ეს ნაგებობები ჩვეულებრივ ბერძნულ ტაძრებად არ მიიჩნევა. ეს ეხება გრეკო-პართიულ და ბაქტრიულ ტაძრებს, ასევე პროლემეოსის ნიმუშებსაც, რომლებიც ეგვიპტურ ტრადიციას მისდევს.

## ლიტერატურა

* Gottfried Gruben: *Die Tempel der Griechen*. Hirmer, München 2001 (5. edn.), ISBN 3-7774-8460-1
* Manfred Bietak (ed.): *Archaische Griechische Tempel und Altägypten*. Österreichische Akademie der Wissenschaften, Wien 2001, ISBN 3-7001-2937-8
* Ralf Schenk: *Der korinthische Tempel bis zum Ende des Prinzipats des Augustus*. Internationale Archäologie Vol. 45, 1997, ISBN 978-3-89646-317-3
# ილირია

ილირია რომის იმპერიაში
**ილირია**ს (ლათ. **Illyria**, **Illyricum**) — უძველეს დროში ილირიელებისაგან წარმომდგარ სახელდებას მთიანი ლანდშაფტი, რომელსაც მრავალრიცხოვანი კუნძული ჰქონდა და მდებარეობდა ადრიის ზღვის აღმოსავლეთსა და ეპირუსის ჩრდილოეთ ნაწილში.

რომაელი ისტორიკოსი აპიანე ასე აღწერს ილირიას: ბერძნების თვალსაზრისით ილირია მდებარეობს მაკედონიის და თრაკიის ჩრდილოეთით, ქაონების (Χαόνων) და ტესპროტებიდან (ωεσπρωτθν) მდინარე ისტრამდე. ხოლო სიგანეში ილირია მთიანი მაკედონიიდან და ფრაკიიდან იონიის ზღვამდე და ალპების ძირამდე იყო. სიგანეში ქვეყანა 5 დღის სავალი იყო, ხოლო სიგრძეში კი 30 დღის. რომაელების გაზომვით სიგანეში 1200 სტადიუმი ხოლო სიგრძეში 6000 სტადიუმი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე

* ილირიელები
* ილირიული ენა
* ილირიზმი

## რუკები

*
*
*
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში

აპიანე
# მოციქულები

თორმეტი მოციქულის რუსული ხატი, XIV საუკუნე
**მოციქულები** — სახარების მიხედვით, იესო ქრისტეს რჩეული 12 მოწაფე, მისი მუდმივი თანამგზავრები, ქრისტეს ამაღლების შემდეგ ქრისტიანულ საზოგადოებათა მეთაურები. მოციქულები იყვნენ: სიმონ-პეტრე, ანდრია პირველწოდებული, იაკობ ზებედესი, იოანე ღვთისმეტყველი, მათე, ფილიპე, ნათანიელ-ბართლომე, თომა, იაკობ ალფესი, იუდა იაკობის (თადეოსი), სვიმონ კანანელი, იუდა ისკარიოტელი.
როდესაც იუდამ იესო გასცა და მერე თავი ჩამოიხრჩო, თერთმეტმა მოციქულმა მის ნაცვლად კენჭისყრით ქრისტეს სამოცდაათ მოწაფეთაგან ერთი — მატათა აირჩია. მოციქულები მოღვაწეობდნენ იერუსალიმში და მის ფარგლებს გარეთ. საქართველოში ანდრია პირველწოდებულმა და სვიმონ კანანელმა იქადაგეს. სვიმონ კანანელი საქართველოში ეწამა, იგი ახალი ათონის მთაზე დაუკრძალავთ. მოციქულების თემას მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ქრისტიანულ ხელოვნებაში.

გადატანითი მნიშვნელობით მოციქულები ეწოდება რომელიმე იდეის, მოძღვრების თავგადადებულ მიმდევარს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 152.
# რომის პაპი

**რომის პაპი** (ლათ. Papa < ბერძ. Papas — მამა) — კათოლიკური ეკლესიისა და ვატიკანის სახელმწიფოს მეთაური. რელიგიური ტრადიციის მიხედვით რომის პაპი ითვლება მოციქულ პეტრეს მემკვიდრედ, ქრისტეს წარმომადგენლად („ქრისტეს ვიკარად“) და ეკლესიის ხილულ წინამძღვრად. ამჟამინდელი პაპი ლეო XIV არის პეტრე მოციქულის 266-ე მემკვიდრე. კარდინალთაგან რომის პაპს კონკლავი ირჩევს მთელი სიცოცხლის ვადით, 1523 წლიდან (კლიმენტ VII) 1978 წლამდე (იოანე-პავლე II) რომის პაპად პრაქტიკულად მხოლოდ იტალიელებს ირჩევდნენ. იტალიელთა გარდა მთელი ისტორიის მანძილზე არსებობდნენ ფრანგი (19-ჯერ), ბერძენი (15-ჯერ), სირიელი (7-ჯერ), ესპანელი (7-ჯერ), გერმანელი (6-ჯერ), ეგვიპტელი (ალექსანდრიიდან, 2-ჯერ), ამერიკელი, ინგლისელი, პოლონელი, პორტუგალიელი და ჰოლანდიელი პაპები.

რომის პაპის ხელისუფლება შეუზღუდავია, მისი საეკლესიო პრიმატი ემყარება ვატიკანის I საეკლესიო კრების (1869-1870) გადაწყვეტილებას, ხოლო ეკლესიის მმართველობაში ნომინალურად მონაწილეობს ვატიკანის II საეკლესიო კრების (1962-1965) დადგენილების შესაბამისად (ეპისკოპოსთა კოლეგია). 1965 წელს შექმნილ ეპისკოპოსთა სინოდს მხოლოდ სათათბირო ხმის უფლება აქვს. რომის პაპი იწვევს მსოფლიო საეკლესიო კრებებს, ამტკიცებს მათ დადგენილებებს, ანიჭებს კარდინალის წოდებას; ამტკიცებს ეპისკოპოსებს, მას ექვემდებარებიან მონაზვნური ორდენების გენერლები.

რომის პაპის რეზიდენცია ვატიკანშია. იგი ვატიკანის შეუზღუდავი გამგებელია, ატარებს საკუთარ საშინაო და საგარეო პოლიტიკას თავისი ლეგატების, ენციკლიკებისა და ეპისკოპოსთა მეშვეობით. სხვადასხვა ქვეყნებში რომის პაპი გავლენას ახდენს კათოლიკური პარტიების, პროფკავშირების და საერო ორგანიზაციების მოღვაწეობაზე.

## რომის პაპები (XIX-XXI საუკუნეებში)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| რომის პაპი | არჩევის წელი | სამოქალაქო სახელი | სიცოცხლის წლები |
| ლეო XIII | 1878 | ვინჩენცო ჯოაკინო პეჩი | 1810-1903 |
| პიუს X | 1903 | ჯუზეპე მელკიორ სარტო | 1835-1914 |
| ბენედიქტე XV | 1914 | ჯაკომო დელა კიეზა | 1854-1922 |
| პიუს XI | 1922 | აკილე რატი | 1857-1939
 |
| პიუს XII | 1939 | ეუჯენიო პაჩელი | 1876-1958
 |
| იოანე XXIII | 1958 | ანჯელო ჯუზეპე რონკალი | 1881-1963 |
| პავლე VI | 1963 | ჯოვანი ბატისტა მონტინი | 1897-1978
 |
| იოანე-პავლე I | 1978 | ალბინო ლუჩანი | 1913-1978
 |
| იოანე-პავლე II | 1978 | კაროლ იოზეფ ვოიტილა | 1920-2005 |
| ბენედიქტე XVI | 2005 | იოზეფ რაცინგერი | 1927-2022 |
| ფრანცისკე | 2013 | ხორხე მარიო ბერგოლიო | 1936-2025 |
| ლეო XIV | 2025 | რობერტ ფრენსის პრევო | 1955 |

## იხილეთ აგრეთვე

* რომის პაპების სია
* ანტი-პაპების სია
* 10 ყველაზე მცირე ხნით მმართველი პაპის სია
* 10 ყველაზე დიდხანს მმართველი პაპის სია
# წიგნი პირველი ეზრასი

| ძველი აღთქმა |
| --- |
| * დაბადება
* გამოსვლა
* ლევიანნი
* რიცხვნი
* მეორე რჯული
* იესო ნავეს ძე
* მსაჯულნი
* რუთი
* პირველი მეფეთა
* მეორე მეფეთა
* მესამე მეფეთა
* მეოთხე მეფეთა
* პირველი ნეშტთა
* მეორე ნეშტთა
* პირველი ეზრა
* ნეემია
* ესთერი
* იობი
* ფსალმუნნი
* იგავნი სოლომონისა
* ეკლესიასტე
* ქებათა-ქება
* ესაია წინასწარმეტყველი
* იერემია წინასწარმეტყველი
* გოდება იერემიასი
* ეზეკიელ წინასწარმეტყველი
* დანიელ წინასწარმეტყველი
* ოსია წინასწარმეტყველი
* იოველ წინასწარმეტყველი
* ამოს წინასწარმეტყველი
* აბდია წინასწარმეტყველი
* იონა წინასწარმეტყველი
* მიქა წინასწარმეტყველი
* ნაუმ წინასწარმეტყველი
* აბაკუმ წინასწარმეტყველი
* სოფონია წინასწარმეტყველი
* ანგია წინასწარმეტყველი
* ზაქარია წინასწარმეტყველი
* მალაქია წინასწარმეტყველი

არაკანონიკური ტექსტები
* პირველი მაკაბელთა\*
* მეორე მაკაბელთა\*
* მესამე მაკაბელთა\*
* მეოთხე მაკაბელთა\*
* ბარუქ წინასწარმეტყველი\*
* მეორე ეზრა\*
* მესამე ეზრა\*
* ივდითი\*
* ეპისტოლე იერემიასი\*
* წიგნი სიბრძნისა\*
* სიბრძნე ზირაქისა\*
* ტობითი\*

---

 |

**წიგნი პირველი ეზრასი** — ძველი აღთქმის ერთ-ერთი წიგნი.

წიგნი მოგვითხრობს, როგორ დაბრუნდა ისრაელი ღმერთის დაპირებისამებრ ბაბილონის გადასახლებიდან და როგორ აღდგა ჭეშმარიტი თაყვანისმცემლობა იერუსალიმში. მასში ჩაწერილია სამეფო განკარგულებები, ეზრა მთელ წიგნში ამაზე ამახვილებს ყურადღებას. როგორც ჩანს, სწორედ ამიტომ არ აღწერა მან გარკვეული პერიოდები, მაგალითად, მე-6 და მე-7 თავებში აღწერილ მოვლენებს შორის პერიოდი. მისი მიზანი არ იყო სრული ისტორიული ჩანაწერის გაკეთება.

## ლიტერატურა

* „ქრისტიანობის ლექსიკონი“ (პიერო პეტროზილო), თბილისი, სულხან-საბა ორბელიანის სასწავლო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2011 წელი.

## რესურსები ინტერნეტში

* ძველი აღთქმის წიგნები
* ძველი აღთქმა, მცხეთური ხელნაწერის მიხედვით
# ეპისტოლე წმ. მოციქულისა იოანესი (პირველი)

იოანე ღვთისმეტყველი
**ეპისტოლე წმ. მოციქულისა იოანესი (პირველი)** — წმინდა იოანეს პირველი ეპისტოლე, რომლითაც მან მიმართა თავის თანამემამულეებს, ქრისტეს მცნებათა ამღიარებელ ყველა მორწმუნეს ქრისტოლოგიის სხვადასხვა საკითხებზე. ავტორი არის იოანე მახარებელი, რომლის კალამს აგრეთვე ეკუთვნის ოთხთავის ერთ–ერთი წიგნი – იოანეს სახარება. მას ზოგჯერ მოიხსენიებენ იოანე ღვთისმეტყველადაც.

ეპისტოლე შესულია ახალი აღთქმის წიგნებში და წარმოადგენს კათოლიკე ეპისტოლეთა ერთ–ერთ წერილს (ეპისტოლეს).

## ეპისტოლეს შინაარსი

პირველი ეპისტოლე შედგება ხუთი თავისაგან. ეპისტოლეში იოანე გვიხსნის ქრისტიანობის არსს, რომლის საფუძველია მამის, ძისა და სულიწმიდის ერთობა. ეპისტოლე მორწმუნეებს მიმართავს მამობრივი დარიგებებით, თუ როგორ უნდა გამოვიცნოთ ეკლესიაში შემოპარული ანტიქრისტიანული სულის მატარებელნი და ჩვენ თვითონ როგორ დავიცვათ თავი ცოდვებისაგან, როგორები უნდა ვიყოთ ღვთის სიყვარულში და როგორ გვიყვარდეს მოყვასნი და ძმანი.

## რესურსები ინტერნეტში

* ბიბლია
* ახალი აღთქმა
* იოანე მოციქულის ეპისტოლე (პირველი)
* აუდიო–ვერსია