Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# კორონავირუსის პანდემია უკრაინაში (2020)

|  |
| --- |
| **კორონავირუსის პანდემია უკრაინაში (2020)** |
| *უკრ. Коронавірусна хвороба 2019 в Україні* |
|  |
| დადასტურებული შემთხვევა | 2 271 826 |
| გამოჯანმრთელებული  | 2 200 000 |
| გარდაცვლილი | 53 394 |

 2019–20 წლის კოროვირუსული პანდემიის გავრცელება დადასტურდა უკრაინაში, პირველი შემთხვევა, გადაიყვანეს საავადმყოფოში, ჩერნივცის ოლქში, 2020 წლის 3 მარტს.

## ქრონოლოგია

2020 წლის 27 იანვარს, SkyUp-მა, უკრაინულმა დაბალ ჩარტერულმა ავიაკომპანიამ, გამოაცხადა, რომ ფრენები შეჩერებული იქნა სანიაში, ჰაინანში, მარტამდე.

4 თებერვალს, უკრაინის საერთაშორისო ავიახაზებმა შეაჩერეს მომსახურება სანიას ფენიქსის საერთაშორისო აეროპორტში ხაინანში. თავდაპირველად, შეჩერება გაგრძელდა 24 თებერვლამდე, თუმცა ავიაკომპანიას ჯერ არ განუცხადებია, რომ იგი განაახლებს ფრენებს.

24 თებერვალს, ბორისპილის საერთაშორისო აეროპორტსა და კიევის საერთაშორისო აეროპორტს უნდა ჩაეტარებინათ თერმული სკრინინგის პროცედურები იტალიაში მოგზაურებისთვის, მაგრამ პერსონალი ან არ იყო სათანადოდ აღჭურვილი თერმული კამერებით, ან უგულებელყვეს ოქმი.

3 მარტს უკრაინამ გამოაცხადა SARS-CoV-2-ის პირველი დადასტურებული შემთხვევა დაუდგინდა ადამიანს, რომელმაც იტალიიდან რუმინეთში თვითმფრინავით იმგზავრა და შემდეგ მანქანით ჩავიდა უკრაინაში.

12 მარტს უკრაინაში კიდევ ორი SARS-CoV-2 საქმე დადასტურდა. დიაგნოზი დაუდასტურდა ჩერნივცის ოლქში მყოფ მამაკაცს, რომლის მეუღლე ახლახან ჩამოვიდა იტალიიდან. ასევე დაუდასტურდა მოხუცებულ ქალს, ჟიტომირის ოლქში, რომელიც პოლონეთიდან 1 მარტს დაბრუნდა. 13 მარტს, რადომიშლში, ჟიტომირის ოლქი, გარდაიცვალა 71 წლის მოხუცი ქალბატონი, რაც გახდა პირველი ფატალური შემთხვევა ქვეყანაში.

16 მარტს, ლვივში სავარაუდო, 4 შემთხვევა დაფიქსირდა. კოვიდ-19-ის გლობალური შემთხვევების ცენტრი ხელმისაწვდომია ინტერნეტში, რომელიც მხოლოდ ჩანაწერს წარმოადგენს ოფიციალურ შემთხვევებზე, რომლებიც ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ არის აღრიცხული

## წყარო
# მუსიკალური ალბომი

პირველი ჩანაწერები წარმოადგენდა წიგნის მსგავს კორპუსში მოთავსებულ დისკებს
**ალბომი** ან **მუსიკალური ალბომი** — მუსიკალური ჩანაწერების კრებული, რომელიც ატარებს კომპაქტ-დისკის, გრამფირფიტის, აუდიო კასეტის ან სხვა ხმოვანი მატარებლის სახეს. მუსიკალური ალბომები კომერციულად ან უფასოდ ვრცელდება მუსიკოსების მიერ, მაღაზიების, კონცერტების ან ვებ-გვერდების მეშვეობით.

ხშირად სიმღერები ან ინსტრუმენტული კომპოზიციები მუსიკალურ ალბომზე ერთმანეთს უკავშირდება ტექსტების თემებით, განწყობით ან ჟღერადობით. კონცეპტუალური ალბომები, მაგალითად, იცავენ სიუჟეტურ ხაზს ან ერთ საკითხთან დაკავშირებულ სიმღერებს შეიცავენ. სიმღერების მთელი რიგი ითვლება ალბომად იმ შემთხვევაში, თუ ეს დისკი სიმღერების ვრცელ სიას მოიცავს. სხვა შემთხვევაში ეს შეიძლება იყოს სიმღერების მცირე რაოდენობა, ხოლმე - ორი სიმღერაც. ამ შემთხვევაში, შესაძლებელია თითო სიმღერის ხანგრძლივობა შეადგენდეს 20-30 წუთს (მაგალითია მაიკ ოლდფილდის ალბომი *Tubular Bells*).

ალბომს, როგორც წესი, ახლავს ბუკლეტი სიმღერების ტექსტებით, ანოტაციებით, ისტორიებით, ფოტოსურათებით და სხვა ინფორმაციით.

ხშირად ალბომი მეორედ გამოიცემა, გარკვეული პერიოდის შემდეგ. მაგალითად, ეს შეიძლება იყოს 1960-იან წლებში გამოსული მუსიკალური ალბომი, რომელზეც ათწლეულების შემდეგ კვლავ იმუშავეს ხმის ინჟინრებმა, გააუმჯობესეს მისი ჟღერადობა და გამოსცეს ასეთი სახით. ხშირად ახალ გამოცემებს ემატება დამატებითი კომპოზიციები, რომლებიც ჩაიწერა იმავე პერიოდში, რაც კონკრეტული ალბომი, მაგრამ არ იქნა შეტანილი ორიგინალურ გამოცემაში.

დღესდღეობით, კომპაქტ დისკებისა და ციფრული მუსიკის პოპულარობის გამო, აუდიო კასეტების პოპულარობამ საგრძნობლად იკლო, მაგრამ ბევრი მუსიკოსი კვლავ უშვებს საკუთარ ალბომებს გრამფირფიტის ფორმატში. ხშირად ეს აიხსნება ასეთი ჩანაწერის უბადლო ჟღერადობით, რასაც მუსიკის ბევრი მოყვარული ადასტურებს. ამასთან, ციფრული მუსიკის გაბატონების ეპოქაში მუსიკის მოყვარულებს ახალი გატაცება გაუჩნდა - გრამფირფიტებიდან მაქსიმალურად მაღალი ხარისხით ამა თუ იმ მუსიკალური მასალის ციფრულ ფორმატში გადაყვანა.

## სტუდიური ალბომი

**სტუდიური ალბომი** არის მუსიკალური ალბომი, რომელიც შედგება ხმისჩამწერ სტუდიაში ჩაწერილი კომპოზიციებისგან. როგორც წესი, სტუდიური ალბომის შექმნა იგეგმება წინასწარ. ჩაწერა ხოლმე გრძელდება რამდენიმე დღიდან - ერთ წლამდე, თუმცა არსებობს გამონაკლისები, როგორიც არის Guns N' Roses-ის ალბომი *Chinese Democracy*, რომელიც იწერებოდა 10 წლის განმავლობაში.

თანამედროვე ხმისჩამწერი ტექნოლოგიებით მუსიკოსებს შეუძლიათ მუშაობა სტუდიის სხვადასხვა ოთახებში და საკუთარი პარტიების ცალკე ჩაწერა.

## იხილეთ აგრეთვე

* ალბომის გარეკანი
* CD
* EP
* ალბომის ანოტაცია
* კატეგორია:ალბომები
* გრამფირფიტა
* სინგლი
* მიქსტეიპი

## სქოლიო
# სკოლა

სოფლის სკოლა სუდანში, 2002.
*ილია ჭავჭავაძის* და *აკაკი წერეთელის* ძეგლი თბილისის 1 საჯარო სკოლის წინ
**სკოლა** — ზოგადად, არის დაწესებულება, სადაც მოსწავლეები სწავლობენ სხვადასხვა საგნებს მასწავლებლებისგან. უფრო კონკრეტულად სკოლა შეიძლება აღნიშნავდეს საშუალო სკოლას, ასევე რაიმე სპეციალიზებულ სასწავლო დაწესებულებას, ან უმაღლეს სასწავლებელს.

სხვა მნიშვნელობით სკოლა არის მეცნიერული, სასწავლო საგანმანათლებლო, ან შემოქმედებითი მოღვაწეობის, საშუალებების, რესურსების ერთობლიობა. მაგ., გერმანული ექსპრესიონიზმის სკოლა და ა.შ.

## იხილეთ აგრეთვე

* **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: სკოლა უნივერსიტეტი
* ბაგა-ბაღი
# Youth (BTS-ის ალბომი)

| Youth |
| --- |
| ფაილი:BTS Youth album cover.jpg |
| სტუდიური ალბომი   — BTS |
| გამოცემის თარიღი |
7 სექტემბერი 2016 წელი |
| ჟანრი |
J-pop პოპი საცეკვაო პოპი ჰიპ-ჰოპი R&B |
| ხანგრძლივობა | 49:06 |
| ლეიბლი |
Pony Canyon |
| პროდიუსერი |
Pdogg |

**Youth** — სამხრეთ კორეული ბოიბენდის, BTS-ის მეორე იაპონურენოვანი და საერთო ჯამში მესამე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2016 წლის 7 სექტემბერს, Pony Canyon-ის მეშვეობით. ალბომი 13 სიმღერისგან შედგება.

## გამოცემები

ორივე ვერსიას აქვს სიმღერების სრული სია და ყველა პირველი გამოცემის ალბომს მოჰყვა ფოტო-ბარათი.

•ალბომი + DVD გამოცემა (PCCA-4434): ამ გამოცემას მოჰყვება DVD, რომელიც შეიცავს "For You", "I Need U (იაპონური ვერსია)" და "Run (იაპონური ვერსია)" მუსიკალურ ვიდეოებს.

•რეგულარული გამოცემა (PCCA-4435).

## კომერციული წარმატება

"Youth"-ის 44,547 ასლი გაიყიდა გამოშვების დღეს და 2016 წლის 6 სექტემბრისთვის დაიკავა პირველი ადგილი Oricon Albums Chart-ის ყოველდღიურ რეიტინგში. 5-11 სექტემბრის საანგარიშო პერიოდის განმავლობაში, მან გაყიდა 76,483 ასლი და დებიუტი შეასრულა ჩარტის შემდგომი ყოველკვირეული გამოცემის სათავეში, 19 სექტემბერს. ალბომი სექტემბრის ყოველთვიურ ჩარტში მეოთხე ადგილზე მოხვდა, საერთო 81,763 გაყიდული ასლით და მალევე მიიღო ოქროს სერტიფიკატი იაპონიის ხმისჩამწერი ინდუსტრიის ასოციაციისგან (RIAJ), რაც აღნიშნავს 100,000 ფიზიკურად გაყიდულ ასლს. Oricon-ის 2016 წლის წლიური ალბომების ჩარტის მიხედვით, ის იყო წლის 48-ე ყველაზე გაყიდვადი ალბომი იაპონიაში.

## სქოლიო

* "YOUTH - 防弾少年団"
* "YOUTH (ALBUM + DVD) (First Press Limited Edition) (Japan Version)"
* デイリー CDアルバムランキング 2016年09月06日付
* 방탄소년단 日 정규 2집, 오리콘·타워레코드 차트 1위 기염
* 週間 CDアルバムランキング 2016年09月19日付
* 月間 CDアルバムランキング 2016年09月度
* "Japanese album certifications – BTS – Youth"
* 年間 CDアルバムランキング 2016年度
# დურგა

გამარჯვების და ღმერთების ქალღმერთი
**დურგა** (სანსკ. दुर्गा durgā ”ძნელად შესაცნობი”) — ინდუიზმის ყველაზე მთავარი ქალღმერთი, გამანადგურებელი ღვთაება შივას მეუღლე.

დურგა არა მხოლოდ ყველა სულიერის დედაა, იგი თვით ღმერთების მშობელიცაა. ავ სულთა შემმუსვრელი და გასაჭირში მყოფთა მფარველი ქალღმერთის კულტი ძლიერ გავრცელებულია ინდუიზმის მიმდევრებს შორის, დურგასი ეშინიათ და უყვართ იგი. ყველა სხვა ღვთაებათა თაყვანისცემამდე მას როგორც „მშობელ დედას“ (მა) ეთაყვანებიან.

## ლიტერატურა

* *Durga Puja: Yesterday, Today and Tomorrow*, Sudeshna Banerjee, Rupa and Co, Calcutta, 2004. (ISBN 81-291-0547-0)
* *Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions*, David Kinsley. (ISBN 81-208-0379-5)
* *Mother Goddess Durga*, Pranab Bandyopadhyay, United Writers, Calcutta 1993 ISBN 81-85328-13-7
* *Grace and Mercy in Her Wild Hair : Selected Poems to the Mother Goddess*, Ramprasad Sen (1720–1781). (ISBN 0-934252-94-7)
* *Durga Puja Beginner*, Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir, 2001. (ISBN 1-887472-89-4)
* "Chandi Path", Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir (ISBN 1-877795-52-6)
* "Chandi Path: Study of Chapter One", Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir (ISBN 1-877795-58-5)
* "Chandi Path: Study of Chapter Two", Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir (ISBN 1-877795-60-7)

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
დურგა Official Website of Kanaka Durgamma Temple დაარქივებული 2015-03-12 საიტზე Wayback Machine.
* Durga Puja at NetGlimse.com დაარქივებული 2013-07-13 საიტზე Wayback Machine.
* Durga Puja (calcuttaweb.com) დაარქივებული 2010-09-18 საიტზე Wayback Machine.
* Durga საიტზე Curlie
* 108 names of Durga დაარქივებული 2021-05-12 საიტზე Wayback Machine.
# შივა

შივა

**შივა** (სანსკ. शिव śiva „კეთილი“) — ინდუისტური სამების (ტრიმურტი) გამანადგურებელი ღვთაება შემოქმედი ბრაჰმას და მფარველი ვიშნუს გვერდით.

თუ ბრაჰმას ფუქნცია უხსოვარ დროში მსოფლიოს შექმნა იყო, ხოლო ვიშნუს მისია ყოველ საუკუნეში იმაში მდგომარეობს, რომ მან თავის მრავალრიცხოვან ატარებად მანიფესტირებულმა ღვთაებრივი კანონი (დჰარმა) აღადგინოს, *შივას* ბედისწერამ ამდაგვარი ერთმნიშვნელოვანი როლი არ დააკისრა. იგი ინდუიზმის ყველაზე საინტერესო და მრავალფეროვანი მოვლენაა.

*შივა* არა მხოლოდ სიცოცხლის და სიკეთის წყაროა, ჰიმალაების მთებში მედიტაციაში მჯდომი ასკეტური იოგი, იგი კოსმოსური ცეკვის დიადი მეფეცაა (ნატარაჯა). მთელი მსოფლიო მისი ექსტაზის ცეცხლში ნადგურდება და ხელახლა შივას მიერვე ნაყოფიერდება.

შივას კულტი წინააღმდეგობრივია, მასში აღქმულია როგორც ერთის მხრივ დამანგრეველი, მეორეს მხრივ კი მაცოცხლებელი და შემოქმედი. შივაში ვხვდებით კეთილისა და ბოროტი საწყისის სინთეზს. შივას მეუღლეა კალი, დურგას მრისხანე განსახიერება

## იხილეთ აგრეთვე

* ლინგამი

## რესურსები ინტერნეტში

* shaivam.org
# ჯაინიზმი

ჯაინიზმის სიმბოლო, რომელი 1974 წელს ყველა ჯაინისტური სექტის მიერ იქნა აღიარებული.
**ჯაინიზმი** (სანსკრ.: जैन - „გამარჯვებული“) — რელიგიურ-ფილოსოფიური სწავლება, წამოსული ინდოეთიდან ძვ. წ. VI საუკუნეში. დამაარსებლად ითვლება ჯინო მაჰავირა. ამჟამად ითვლის დაახლოებით 6 მილიონ მიმდევარს, რომელთაგან 3,5 მილიონი ინდოეთში ცხოვრობს.

ჯაინიზმის, როგორც დჰარმული რელიგიის, საფუძველს წარმოადგენს რწმენა გარდასახვების მიმდევრობაში (დჰარმაჩაკრა), სამსარასგან (მოკშა) გათავისუფლების შესაძლებლობა, მკაცრი ასკეტიზმი, სიცხოცხლის ყველა ფორმის შეუცვლელი ღირებულება (ფასეულობა) მის ნებისმიერ განსახიერებაში, და შედეგად, მათთვის ვნების დაუშვებლობა, ანუ ძალადობის უარყოფა (აჰისიმა).

ჯაინიზმი ქადაგებს, რომ ნებისმიერი არსება (ჯივა, სანსკრ.: जीव) ინდივიდუალურია და მარადიულ სულს წარმოადგენს და დამოუკიდებლად არის პასუხისმგებელი საკუთარი ქმედებებისთვის. შესაბამისად, მკვიდრდება ცხოვრების ისეთი წესი, სადაც სიცოცხლის ყოველ ფორმას უკიდურესი პატივისცემა მიეგება. ღმერთი ჯაინებისთვის გაიგივებულია ისეთ ცნებებთან, როგორიცაა უსასრულო ცოდნა (სანსკრ.: अनन्त ज), უსასრულო შემეცნება (სანსკრ.: अनन्त दर्शन्), უსასრულო გათვითცნობიერება (სანსკრ.: अनन्त चरित्र, ananta caritra?) და უსასრულო ბედნიერება (სანსრკ. अनन्त सुख, ananta sukha?). ამგვარად, ჯაინიზმი არ მოიცავს საკუთარ ფილოსოფიაში ღმერთის, როგორც ყოვლისშემძლე ზეარსების ცნებას, არამედ როგორც უსასრულო სამყაროთქმნილებას, რომელსაც ბუნების კანონები მართავს, რომლებიც, თავის მხრივ, დამოკიდებულია სამყაროს შემადგენელ არსებითობათა (გუნი) ურთიერთქმედებაზე.

ჯაინიზმის კიდევ ერთ განმასხვავებელ ასპექტად ითვლება ანეკანტავადა — სწავლება ობიექტთა და ფენომენთა სხვადასხვა სუბიექტთა მიერ განსხავებული ხედვის არსებობის შესახებ.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჯაინიზმი JainGyan.com დაარქივებული 2019-02-08 საიტზე Wayback Machine.
* Jainworld - World's oldest Jain site
* Jainism at Florida International University დაარქივებული 2011-07-20 საიტზე Wayback Machine.
* Ahimsa Times World's Leading Jain News e-letter
* Simplified Jainism in University of Michigan
* Jain University
* ჯაინიზმი (ჩემი ინდოეთი)

## სქოლიო
# ვივეკანანდა

| სვამი ვივეკანანდა |
| --- |
|  ბენგალი স্বামী বিবেকানন্দ; ჰინდი स्वामी विवेकानन्द |
| დაბადების სახელი | ნარენდრანატჰ დატა |
| დაბადების თარიღი |
12 იანვარი, 1863 კალკუტა, ინდოეთი |
| გარდაცვალების თარიღი | ბელურის მონასტერი, კალკუტას მახლობლად. |
| ეთნიკურად |
ინდოელი |
| პროფესია |
ფილოსოფოსი და საზოგადო მოღვაწე |
| ხელმოწერა |  |

ვივეკანანდას ძეგლი მუმბაიში
**ვივეკანანდა, სვამი** (დ. 12 იანვარი, 1863 — გ. 4 ივლისი, 1902) — XIX საუკუნის ინდოელი ფილოსოფოსი და სულიერი მოძღვარი. იგი თანამედროვე ინდოეთის ერთ-ერთი უდიდესი მოაზროვნეა. მოღვაწეობდა მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს. ინდოეთის თვალსაჩინო ფიგურა და ცნობილი მოღვაწე. მას იცნობენ, როგორც „ერის მამას“. ვივეკანანდას ნააზრევმა უდიდესი გავლენა მოახდინა ინდოეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ხასიათზე. ასევე, ინდური ფილოსოფიის განვითარებაზე. 1893 წელს ჩიკაგოში, „რელიგიათა პარლამენტის“ წინაშე ვივეკანანდამ წარმოთქვა სიტყვა, რომელმაც მას მსოფლიო აღიარება მოუტანა. მან ლექციებით შემოიარა ამერიკა და მთელი შემოსული თანხა გაჭირვებულ თანამემამულეებს გაუგზავნა. ამერიკელები მას უწოდებდნენ „ორატორს ღმერთის უფლებებით“. მისი ნაშრომები დღემდე პოპულარულია როგორც ინდოეთში, ისე დასავლეთში. „თუ გსურთ გაიგოთ, რა არის ინდოეთი, იკითხეთ ვივეკანანდა“ — წერდა რაბინდრანათ თაგორი.

## ბიოგრაფია

სვამი ვივეკანანდა 1863 წელს დაიბადა ბენგალიაში, შეძლებული იურისტის ოჯახში. მამამისი ბრაჰმანების უმაღლესი კასტის შთამომავალი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ მანაც იურიდიული განათლება მიიღო მამის კვალს არ გაჰყოლია. თავიდან ვივეკანანდა დაინტერესდა დასავლური და ინდური ფილოსოფიით, მაგრამ შემდეგ მის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი მოვლენა მოხდა – ის შეხვდა რანი რასმანის, რომელიც ისტორიაში რამაკრიშნას სახელით შევიდა. ეს ადამიანი გამოირჩეოდა ორიგინალური აზროვნებით, შესანიშნავად ფლობდა იოგას და ჰიპნოზს, ცნობილი იყო სიწმინდითა და განდეგილობით. 1890-იანი წლების დასაწყისში, რამაკრიშნას გარდაცვალების შემდეგ, ვივეკანანდამ ფეხით იმოგზაურა მთელ ინდოეთში, რასაც სამი წელი მოანდომა.

1904 წლის 4 ივლისს 7 საათზე ის შევიდა თავის ოთახში და ითხოვა არ შეეწუხებინათ. ის 9:10 საათზე მედიტაციის დროს გარდაიცვალა.

## რესურსები ინტერნეტში

* სვამი ვივეკანანდა
* ვივეკანანდა საუბრიბს ქრისტეზე
* ვივეკანანდას ცნობილი ფოტოები
* ვივეკანანდას პოეზია
* ვივეკანანდას ნაწარმოებთა სია
* ვივეკანანდას ბიოგრაფია
* ვივეკანანდას ლექციები
* ვივეკანანდას ოფიციალური გვერდი
* ჯნანა იოგა
* სვამი ვივეკანანდა - ლექციები გიტას შესახებ
* ვივეკანანდა - ბჰაკტი იოგა, სიყვარულის ფილოსოფია
* ვივეკანანდა -- „კარმა იოგა“
# ნეოლითი

ნეოლითური არტეფაქტები
ნეოლითის ნასახლარი ორკნეის კუნძულებზე
**ნეოლითი** (ნეო – ბერძნ. neos - ახალი, რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი, აღნიშნავს ახალს, განახლებულს; ლითი, ლითო – ბერძნ. lithos – ქვა, რთული სიტყვის ნაწილი, აღნიშნავს ქვასთან, ქანებთან დამოკიდებულებას) — ახალი ქვის ხანა, ქვის ხანის ბოლო საფეხური, რომელიც შეცვალა ენეოლითმა. ტერმინი „ნეოლითი“ მეცნიერებაში 1865 წელს შემოიტანა ჯ. ლაბოკმა იმ პერიოდის აღსანიშნავად, როდესაც ადამიანი თავის საკვებს მარცვლეული კულტურების კულტივაციითა და ცხოველთა მოშინაურებით მოიპოვებდა, მაგრამ იარაღის დასამზადებლად (ხისა და ძვლის გარდა) ჯერ კიდევ მხოლოდ ქვას იყენებდა. ნეოლითის განმსაზღვრელი ნიშნებია: მიმთვისებლური მეურნეობიდან (ნადირობა, თევზჭერა, შემგროვებლობა) მწარმოებლურ მეურნეობაზე (მიწათმოქმედება, მეცხოველეობა) გადასვლა, თიხის ჭურჭლის გაჩენა, ქვის იარაღის გაპრიალება, გახვრეტა. კულტურულ–სამეურნეო ნიშნების მიხედვით ნეოლითის კულტურები ორ მთავარ ჯგუფად იყოფა: 1. მიწათმოქმედ–მეცხოველე ტომთა და 2. მაღალგანვითარებულ მონადირეთა და მეთევზეთა.

ევროპასა და აზიაში ნეოლითის ძეგლების დიდი ნაწილი ძვ. წ. VI – III ათასწლეულებით თარიღდება. ახლო აღმოსავლეთში უძველეს მიწათმოქმედ – მესაქონლე ტომთა კულტურები ძვ. წ. VIII –VII ათასწლეულებით თარიღდება. ნეოლითის კულტურებს უკავშირდება შუა აზიის სამხრეთში გავრცელებული ჯეითუნის კულტურა (ძვ. წ. VI-V). ჩინეთის სამიწათმოქმედო ნეოლითი (იანშაო) ეკუთვნის IV – III ათასწლეულს. ეგვიპტესა და ჩრდ. აფრიკაში სამიწათმოქმედო ნეოლითი ძვ. წ. V-IV ათასწლეულებით თარიღდება.

კავკასიაში ნეოლითის ძეგლები ძირითადად თავმოყრილია დას. ამიერკავკასიაში, განსაკუთრებით კი – დას. საქართველოში. აქ გვხვდება როგორც ადრინდელი ნეოლითური უკერამიკო ნეოლითის კომპლექსები (ქობულეთი, ხუცუბანი, ანასეული I, ხორში, გალი I და სხვ.). გვხვდება აგრეთვე განვითარებული ნეოლითის ხანის კომპლექსები (ოდიში, ანასეული II, კისტრიკი, გურიანთა, მელოური და სხვ.). აღმ. ამიერკავკასიის ვრცელი ტერიტორია (აზერბაიჯანის დიდი ნაწილი, არარატის ველი და სამხ.–აღმ. საქართველო) ძვ. წ. VI-V ათასწლეულებში ათვისებული ჰქონდათ მიწათმოქმედ–მესაქონლე ტომებს (შულავერი-შომუთეფეს კულტურა), რომლის ადრეული ძეგლები (შულავრისგორა, გადაჭრილიგორა, იმირის გორა, შომუთეფე, ხათუნარხი და სხვ.) ყველა ნიშნის მიხედვით განვითარებულ ნეოლითს მიეკუთვნება. ცენტრ. კავკასიის მთისწინა ზოლში, კავკასიის ორივე კალთაზე, გავრცელებული ჩანს მონადირე–მეთევზეთა და შემგროვებელთა ზონალური კულტურა პალურ–ნაგუთანის ტიპისა, რომელიც კოდორიდან არაგვ–თერგის აუზამდე ჩანს გავრცელებული. ამ კულტურას ახასიათებს თავისებური ქვის ინდუსტრია, რომელიც მთიან ზონაში გავრცელებული მეზოლითის საფუძველზე იყო განვითარებული.

## ლიტერატურა

* თ. კიღურაძე, ნეოლითის ხანა, ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი დაარქივებული 2010-11-29 საიტზე Wayback Machine.
# XVII საუკუნე

ათწლეულები და წლები

---

|  |
| --- |
| XVI საუკუნე - XVII საუკუნე - XVIII საუკუნე |
| 1600-იანები: | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 |
| 1610-იანები: | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 |
| 1620-იანები: | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 |
| 1630-იანები: | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 |
| 1640-იანები: | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 |
| 1650-იანები: | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 |
| 1660-იანები: | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 |
| 1670-იანები: | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 |
| 1680-იანები: | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 |
| 1690-იანები: | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 | 1700 |

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები

---

* 1601 -
* 1602 -

...

* 1698 -
* 1699 -

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი

---

* 1601 -
* 1602 -

...

* 1698 -
* 1699 -

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
XVII საუკუნე

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიის პორტალი** — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები ისტორიის შესახებ. |
# მოწამე ქრისტეფორე

მოწამე ქრისტეფორეს ხატი
**მოწამე ქრისტეფორე** (გ. 250) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 9 მაისი, ახალი სტილით — 22 მაისი.

## ცხოვრება

წმინდა მოწამე ქრისტეფორე აღესრულა იმპერატორ დეციუსის (249–251) დროს. იგი მაღალი, არაჩვეულებრივი ძალის კაცი იყო, სახე კი მხეცისმაგვარი ჰქონდა. გადმოცემით, წმინდანი თავიდან საოცრად ლამაზი იყო, მაგრამ არ სურდა თავისი გარეგნობით სხვები ეცდუნებინა და უფალს შეევედრა, მისთვის სახე დაემახინჯებინა. ერთხელ იმპერატორმა ბრძანა, მისთვის მოეგვარათ ქრისტიანთა ქომაგი რეპრევი (ასე ერქვა წმინდანს ნათლობამდე). იგი უსიტყვოდ დამორჩილდა ბრძანების შესასრულებლად გამოგზავნილ 200 მხედარს. გზად სასწაულები აღესრულა: წმიდანის ხელში გამხმარი ხელჯოხი აყვავდა, მისი ლოცვით პური გამრავლდა. სასწაულების ხილვით გაოგნებულმა რეპრევის მხლებელმა მეომრებმა ირწმუნეს ქრისტე და წმინდანთან ერთად მოინათლნენ ანტიოქიის ეპისკოპოსის ბაბილას მიერ.

იმპერატორმა გადაწყვიტა, ცბიერებით მოედრიკა წმინდანი. მან ორი მეძავი — კალინიკია და აკვილინა მიუჩინა წმინდა ქრისტეფორეს და უბრძანა, კვლავ წარმართობისკენ მოექციათ წმინდანი, მაგრამ მან ქალები თავად გადმოდრიკა ქრისტეს სჯულზე. დეციუსმა წამებით მოაკვდინა ქალებიც და 200 მხედარიც. შემდეგ ბრძანა, გახურებულ ღუმელში ჩაეგდოთ წმინდა ქრისტეფორე, მაგრამ მოწამე ღვთისგან უვნებლად იქნა დაცული. ხანგრძლივი წამების შემდეგ წმინდა ქრისტეფორეს თავი მოჰკვეთეს. თავისი სასწაულებით წმინდა ქრისტეფორემ 50000 წარმართი მოაქცია. მოგვიანებით წმინდანის ნეშტი გადაასვენეს ტოლედოში, შემდგომ საფრანგეთში, სენდენის სააბატოში.

## ლიტერატურა

„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი II, თბილისი, 2001 წ.
# დირკ ვან ბაბიურენი

**დირკ ვან ბაბიურენი** (დ. 1595 — გ. 21 თებერვალი, 1624) — ნიდერლანდელი კარავაჯისტული სკოლის ფერმწერი. ბავშვობა უტრეხტში გაატარა. მას ასევე იცნობდნენ როგორც თეოდორე ვან ბაბიურენის ან თეოდორე ბაბიურენის სახელითაც. 1612-1615 წლების პერიოდში გაემგზავრა რომში. დაუმეგობრდა კარავაჯოს რომელმაც ბაბიურენზე დიდი გავლენა მოახდინა. იგი კარავაჯისტულ ჟანრში ხატავდა და გამოჩენილ კარავაჯისტად ჩამოყალიბდა. იგი ერთ-ერთი პირველი ნიდერლანდელი ფერმწერი გახდა რომში. 1620 წელს დაბრუნდა უტრეხტში იქ შეუდგა მუშაობას. იგი XVII-ე საუკუნის ერთ-ერთ წამყვან ნიდერლანდელ ფერმწერად იყო აღიარებული.

## ლიტერატურა

* Slatkes, L. J., Dirck van Baburen: A Dutch Painter in Utrecht and Rome (1965).
# შუა საუკუნეების ხელოვნება

**შუა საუკუნეების ხელოვნება** — ისტორიულ-მხატვრული ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ფეოდალიზმის პერიოდის ხელოვნების აღსანიშნავად. დასავლეთ ევროპაში შუა საუკუნეების ხელოვნებად მიიჩნევა პერიოდი V-XIV საუკუნეებს შორის, რენესანსის ეპოქამდე, საქართველოში კი IV-XVII საუკუნეები. აღმოსავლური ქვეყნებისთვის ეს ტერმინი ვრცელდება მთელი ფეოდალიზმის ხანაზე. შუა საუკუნეების ხელოვნება მჭიდროდ უკავშირდებოდა რელიგიური მსოფლმხედველობის სისტემას, ხასიათდებოდა სახეთა გარკვეული პირობითობით.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 51.
# ნიჰონგა

ენბუ (იაპონ. 炎舞, ცეკვა ცეცხლში) გიოშუ ჰაიამი, 1925 წელი, მნიშვნელოვანი კულტურული საკუთრება. იამატანის მუზეუმი.
**ნიჰონგა** (იაპონ. 日本画) — იაპონური ფერწერის სტილია, რომელიც მინერალურ პიგმენტებსა და მელანს იყენებს. ეს ტექნიკა, როგორც წესი, აბრეშუმზე ან ქაღალდზე ხორციელდება და ტრადიციულად ორგანულ პიგმენტებსაც მოიცავს. ტერმინი „ნიჰონგა“ მეიძის პერიოდის (1868–1912) განმავლობაში გაჩნდა, რათა განსხვავებულიყო დასავლური სტილის ფერწერისგან, რომელიც „იოგას“ (იაპონ. 洋画) სახელით არის ცნობილი. მისი პირდაპირი მნიშვნელობაა „იაპონური სტილის სურათები“.

ნიჰონგას კონცეფცია ოკაკურა ტენშინსა და ერნესტ ფენოლოსას უკავშირდება, რომლებიც ტრადიციული იაპონური მხატვრობის აღორძინებას ცდილობდნენ. ამ მოძრაობის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა ჰაშიმოტო გაჰო, კანოს მხატვრული სკოლის წარმომადგენელი იყო. მან ტრადიციული იაპონური ტექნიკა არა მხოლოდ შეინარჩუნა, არამედ რადიკალურად გარდაქმნა – დასავლური ფერწერის პერსპექტივის ელემენტები ჩართო და ნიჰონგას მომავალი მიმართულება განსაზღვრა.

ჰაშიმოტო გაჰო ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ტოკიოს სახვითი ხელოვნების სკოლაში (დღევანდელი ტოკიოს ხელოვნების უნივერსიტეტი), სადაც პირველ პროფესორად მუშაობდა. სწორედ მისმა მოსწავლეებმა, მათ შორის იოკოიამა ტაიკანმა, შიმომურა კანზანმა, ჰიშიდა შუნსომ და კავაი გიოკუდომ, ნიჰონგას განვითარებაში გადამწყვეტი წვლილი შეიტანეს და ამ მიმდინარეობის წამყვანი ოსტატები გახდნენ.

ნიჰონგაში გამოყენებული ტექნიკა მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია ფერისა და ტონალური გადასვლების ნაზავზე. *მონოქრომულ ნიჰონგაში* მელნის ტონების მოდულაცია—მუქიდან ნათელამდე—ბუნებრივ ჩრდილებს ქმნის, რაც საშუალებას აძლევს მხატვარს გადმოსცეს ელემენტები, როგორიცაა ხეები, წყალი, მთები და ფოთლები. მუქი შავი ტონებიდან დაწყებული და ფერმკრთალ ნაცრისფერამდე გადამდინარე ფერები ზოგჯერ მომწვანო ელფერებსაც იღებს, რაც კომპოზიციის ბუნებრივ იერსახეს აძლიერებს.

*პოლიქრომულ ნიჰონგაში* დიდი მნიშვნელობა ენიჭება კონტურების არსებობას ან მის არარსებობას. ტრადიციულად, ფრინველებისა და მცენარეების გამოსახვისას ხაზები ნაკლებად გამოიყენება, რათა ფორმები უფრო ბუნებრივად და ჰარმონიულად წარმოჩინდეს. მხატვრები ხშირად იყენებენ პიგმენტების თანმიმდევრულ რეცხვასა და ფენებად დადებას, რათა მიიღონ მდიდარი, კონტრასტული ეფექტები. ამასთან, ნიჰონგას ტრადიციაში ოქროსა და ვერცხლის ფურცლების ინტეგრაცია ხშირად გამოიყენება, რათა სურათს დამატებითი ელფერი და ელეგანტურობა შესძინოს.

## სქოლიო
# ნეოიმპრესიონიზმი

პოლ სინიაკი
**ნეოიმპრესიონიზმი** (ინგლ. Neo-impressionism) — მიმდინარეობა ფერწერაში.

იგი 1885 წელს აღმოცენდა საფრანგეთში. მისი წარმომადგენლები იყვნენ ჟორჟ სერა და პოლ სინიაკი. ისინი ავითარებდნენ იმპრესიონიზმის ტენდენციებს. განსაკუთრებით აინტერესებდათ ოპტიკისა და ფერთა ახალი თეორიის დარგში მიღწეული სიახლეები და პრაქტიკულად იყენებდნენ მათ.

## ნეოიმპრესიონისტების თაიმლაინი

**ნეოიმპრესიონისტები**

## გალერეა

* შარლ ანგრანი, *Couple dans la rue*, 1887, ზეთი ტილოზე, 38.5 x 33 სმ, ორსეის მუზეუმი, პარიზი.
* თეო ვან რეისელბერგე, *ალის სეთეს პორტრეტი*, 1888, მორის დენის სახელობის მუზეუმი -"მონასტერი", სენ-ჟერმენ-ან-ლე.
* კამილ პისარო, *მკა ერაჟნ-სურ-ეპტეში*, 1889, ზეთი ტილოზე, 73 × 60 სმ, კერძო კოლექცია
* ჟორჟ ლემენი, *სანაპირო ჰეისტთან*), 1891, ზეთი ტილოზე, 37.5 x 45.7 სმ, ორსეის მუზეუმი, პარიზი.

## ლიტერატურა

* Ferretti-Bocquillon, Marina (2001). **Signac, 1863-1935**. New York:  The Metropolitan Museum of Art. ISBN 0870999982.
* Floyd, Ratliff (1992). *Paul Signac and Color in Neo-Impressionism*. New York, New York:  Rockefeller University Press. ISBN 0-87470-050-7.
* Herbert, Robert. *Georges Seurat, 1859–1891*, New York: Metropolitan Museum of Art, 1991. ISBN 9780870996184.
* Herbert, Robert, *Neo-Impressionism*, The Solomon R. Guggenheim Foundation, New York, 1968, Library of Congress Card Catalogue Number: 68-16803