# მიოკარდიუმის ინფარქტი

| მიოკარდიუმის ინფარქტი |
| --- |
| სხვა სახელები |
მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტი (AMI), გულის შეტევა |
|  |
| დარგი |
კარდიოლოგია |
| სიმპტომები |
მკერდის ტკივილი, სუნთქვის უკმარისობა, გულისრევა/პირღებინება, თავბრუსხვევა ან სისუსტე, ცივი ოფლი, დაღლილობის განცდა; მკლავის, კისრის, ზურგის, ყბის ან მუცლის ტკივილი, გულის წასვლა სრულად ან ნაწილობრივ ან გონების სრული დაკარგვა |
| გართულებები |
გულის უკმარისობა, არარეგულარული გულისცემა, კარდიოგენული შოკი, კომა, გულის გაჩერება |
| გამომწვევი |
სტენოკარდია ან კორონარული არტერიის დაავადება ჩვეულებრივ |
| რისკფაქტორები |
მაღალი არტერიული წნევა, მოწევა, დიაბეტი, ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა, სიმსუქნე, მაღალი ქოლესტერინი სისხლში |
| დიაგნოსტიკა |
ელექტროკარდიოგრამაები (ეკგ), სისხლის ანალიზი, კორონარული ანგიოგრაფია |
| მკურნალობა |
პერკუტანული კორონარული ინტერვენცია, თრომბოლიზირება |
| სამკურნალო საშუალება |
ასპირინი, ნიტროგლიცერინი, ჰეპარინი |
| პროგნოზი |
STEMI 10% სიკვდილის რისკი (განვითარებულ სამყაროში) |
| სიხშირე |
15.9 მილიონი (2015) |
| კლასიფიცირება და გარე წყაროები |
| ICD-10 |
I21-I22 |
| ICD-9 |
410 |
| Patient UK |
მიოკარდიუმის ინფარქტი |

**მიოკარდიუმის ინფარქტი** (MI), საყოველთაოდ ცნობილი, როგორც **გულის შეტევა**, ხდება მაშინ, როდესაც სისხლის მიმოქცევა მცირდება ან წყდება გულის არტერიებიდან ერთ-ერთში, რაც იწვევს ინფარქტს (ქსოვილის მოკვდინებას) გულის კუნთში. ყველაზე გავრცელებული სიმპტომია რეტროსტერნული მკერდის ტკივილი ან დისკომფორტი, რომელიც კლასიკურად ვრცელდება მარცხენა მხარზე, მკლავზე ან ყბაზე. ტკივილი ზოგჯერ შეიძლება ჰგავდეს გულის წვას. ეს არის მწვავე კორონარული სინდრომის საშიში ტიპი.

სხვა სიმპტომები: სუნთქვის უკმარისობა, გულისრევა, სისუსტე, ცივი ოფლი, დაღლილობის განცდა და შეგნების დონის შემცირება. ადამიანების დაახლოებით 30%-ს აქვს ატიპური სიმპტომები. ქალები ხშირად არ უჩივიან მკერდის ტკივილს და ამის ნაცვლად აქვთ კისრის ტკივილი, მკლავის ტკივილი ან დაღლილობის განცდა. 75 წელზე უფროსებში, დაახლოებით 5%-ს ჰქონდა MI მცირე ან არარსებული სიმპტომების ისტორიით. MI-მ შეიძლება გამოიწვიოს გულის უკმარისობა, არარეგულარული გულისცემა, კარდიოგენული შოკი ან გულის გაჩერება.

მიოკარდიუმის ინფარქტი ძირითადად ვითარდება კორონარული არტერიის დაავადების მიზეზით. რისკის ფაქტორები მოიცავს მაღალ არტერიულ წნევას, მოწევას, დიაბეტს, ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობას, სიმსუქნეს, მაღალ ქოლესტერინს სისხლში, ცუდ დიეტას და ალკოჰოლის ჭარბ მოხმარებას. კორონარული არტერიის სრული ბლოკადა, გამოწვეული ათეროსკლეროზული ფირფიტის გახეთქვით, ჩვეულებრივ არის MI-ს ძირითადი მექანიზმი. MI-ები ნაკლებად ხშირად გამოწვეულია კორონარული არტერიის სპაზმებით, რაც შეიძლება დაკავშირებული იყოს კოკაინთან, მნიშვნელოვან ემოციურ სტრესთან (ხშირად ცნობილი როგორ ტაკოცუბოს სინდრომი ან გახეთქილი გულის სინდრომი) და ექსტრემალურ სიცივესთან, სხვა მიზეზებთან ერთად. მრავალი ტესტია სასარგებლო დიაგნოსტიკისთვის, მათ შორის ელექტროკარდიოგრამაები (ეკგ), სისხლის ანალიზი და კორონარული ანგიოგრაფია. ეკგ, რომელიც არის გულის ელექტრული აქტივობის ჩაწერა, შეუძლია დაადასტუროს ST ელევაციის MI (STEMI), თუ ST ელევაცია არის წარმოდგენილი. ჩვეულებრივ გამოყენებული სისხლის ტესტები მოიცავს ტროპონინს და ნაკლებად ხშირად კრეატინკინაზა MB-ს.
MI-ს (მიოკარდიუმის ინფარქტის) მკურნალობა დროზეა დამოკიდებული. ასპირინი არის შესაბამისი დაუყოვნებელი მკურნალობა ეჭვმიტანილი MI-სთვის. ნიტროგლიცერინი ან ოპიოიდები შეიძლება გამოყენებული იყოს მკერდის ტკივილის დასახმარებლად; თუმცა, ისინი არ აუმჯობესებენ საერთო შედეგებს. დამატებითი ჟანგბადი რეკომენდებულია დაბალი ჟანგბადის დონის ან სუნთქვის უკმარისობის მქონე პირებში. STEMI-ს დროს, მკურნალობა ცდილობს აღადგინოს სისხლის დინება გულისკენ და მოიცავს პერკუტანულ კორონარულ ინტერვენციას (PCI), სადაც არტერიები იხსნება და შეიძლება ჩაიდოს სტენტი, ან თრომბოლიზირებას, სადაც ბლოკადა იხსნება მედიკამენტებით. არა-ST ელევაციის მიოკარდიუმის ინფარქტი (NSTEMI) მქონე ადამიანები ხშირად მკურნალობენ სისხლის გამაქცევებელი ჰეპარინით, მაღალი რისკის მქონე პაციენტებში PCI-ს დამატებით. მრავალი კორონარული არტერიის ბლოკადისა და დიაბეტის მქონე ადამიანებში, კორონარული არტერიის შუნტირების ოპერაცია (CABG) შეიძლება რეკომენდებული იყოს ანგიოპლასტიკის ნაცვლად. MI-ს შემდეგ, როგორც წესი, რეკომენდებულია ცხოვრების წესის მოდიფიკაცია, ასევე გრძელვადიანი მკურნალობა ასპირინით, ბეტა-ბლოკერებით და სტატინებით.

მსოფლიოში დაახლოებით 15.9 მილიონი მიოკარდიუმის ინფარქტის შემთხვევა დაფიქსირდა 2015 წელს. 3 მილიონზე მეტ ადამიანს ჰქონდა ST ელევაციის MI, და 4 მილიონზე მეტს ჰქონდა NSTEMI. STEMI-ები ხდება დაახლოებით ორჯერ უფრო ხშირად კაცებში ვიდრე ქალებში. დაახლოებით ერთი მილიონი ადამიანი განიცდის MI-ს ყოველწლიურად შეერთებულ შტატებში. განვითარებულ სამყაროში, STEMI გადატანილ ადამიანებში, სიკვდილის რისკი დაახლოებით 10%-ია. MI-ს მაჩვენებელი კონკრეტული ასაკისთვის შემცირდა გლობალურად 1990-დან 2010 წლამდე. 2011 წელს MI იყო ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული მომსახურება სტაციონარული ჰოსპიტალიზაციისას აშშ-ში, დაახლოებით $11.5 მილიარდის ღირებულებით 612,000 საავადმყოფოში ყოფნისთვის.

## ტერმინოლოგია

მიოკარდიუმის ინფარქტი (MI) ეხება გულის კუნთის (მიოკარდიუმი) ნაწილის ქსოვილის სიკვდილს (ინფარქტი), გამოწვეული იშემიით — ჟანგბადის მიწოდების ნაკლებობით მიოკარდიუმის ქსოვილში. ეს არის მწვავე კორონარული სინდრომის ტიპი, რომელიც აღწერს გულის სისხლის მიმოქცევასთან დაკავშირებული სიმპტომების უეცარ ან მოკლევადიან ცვლილებას. მწვავე კორონარული სინდრომის სხვა ტიპისგან განსხვავებით, არასტაბილური სტენოკარდია, მიოკარდიუმის ინფარქტი ხდება უჯრედების სიკვდილის შემთხვევაში, რაც შეიძლება შეფასდეს ბიომარკერების სისხლის ტესტით (გულის ცილა ტროპონინი). როდესაც არსებობს MI-ს მტკიცებულება, იგი შეიძლება კლასიფიცირდეს, როგორც ST ელევაციის მიოკარდიუმის ინფარქტი (STEMI) ან არა-ST ელევაციის მიოკარდიუმის ინფარქტი (NSTEMI) ეკგ-ს შედეგების საფუძველზე.

ტერმინი „გულის შეტევა“ ხშირად გამოიყენება არასპეციფიკურად მიოკარდიუმის ინფარქტის აღსანიშნავად. MI განსხვავდება გულის გაჩერებისგან — მაგრამ შეუძლია გამოიწვიოს იგი — როდესაც გული საერთოდ არ იკუმშება ან ისე სუსტად იკუმშება, რომ ყველა ვიტალური ორგანო წყვეტს ფუნქციონირებას, რაც იწვევს სიკვდილს. ეს ასევე განსხვავდება გულის უკმარისობისგან, როდესაც გულის მოქმედება დარღვეულია. თუმცა, MI-მ შეიძლება გამოიწვიოს გულის უკმარისობა.

## სიმპტომები და ნიშნები

მკერდის ტკივილი, რომელიც შეიძლება ვრცელდეს ან არ გავრცელდეს სხეულის სხვა ნაწილებზე, არის მიოკარდიუმის ინფარქტის ყველაზე ტიპური და მნიშვნელოვანი სიმპტომი. მას შეიძლება ახლდეს სხვა სიმპტომები, როგორიცაა ოფლიანობა.

### ტკივილი

მკერდის ტკივილი არის მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სიმპტომი და ხშირად აღწერილია, როგორც სიმკაცრის, წნევის ან გახეხვის განცდა. ტკივილი ყველაზე ხშირად ვრცელდება მარცხენა მკლავზე, მაგრამ ასევე შეიძლება ვრცელდეს ქვედა ყბაზე, კისერზე, მარჯვენა მკლავზე, ზურგსა და მუცლის ზედა ნაწილზე. ტკივილი, რომელიც ყველაზე მეტად მიუთითებს მწვავე MI-ზე, არის ტკივილი, რომელიც ვრცელდება მარჯვენა მკლავსა და მხარზე. ანალოგიურად, მკერდის ტკივილი, რომელიც მსგავსია წინა გულის შეტევისა, ასევე მიუთითებს შესაძლო ინფარქტზე. MI-სთან დაკავშირებული ტკივილი, როგორც წესი, დიფუზურია, არ იცვლება პოზიციის შეცვლისას და გრძელდება 20 წუთზე მეტი ხნის განმავლობაში. სიმპტომები: წნევა, დანის მსგავსი ნაკაწრის, წვის განცდა (ყველა ეს ასევე ვლინდება სხვა დაავადებებისას). ზოგჯერ შეიძლება იგრძნობოდეს უმიზეზო შფოთვა, და ტკივილი საერთოდ შეიძლება არ გვქონდეს. ლევინის ნიშანი, როდესაც ადამიანი იყუჩებს მკერდის ტკივილს ხელის მუშტის მკერდის ძვალზე მოჭერით, კლასიკურად მიიჩნეოდა კარდიული მკერდის ტკივილის პროგნოზირებად, თუმცა პერსპექტიული დაკვირვების კვლევამ აჩვენა, რომ მას აქვს ცუდი დადებითი პროგნოზირების ღირებულება.

ჩვეულებრივ, მკერდის ტკივილი იშემიის გამო, იქნება ეს არასტაბილური სტენოკარდია თუ მიოკარდიუმის ინფარქტი, მცირდება ნიტროგლიცერინის გამოყენებით, მაგრამ ნიტროგლიცერინმა ასევე შეიძლება შეამსუბუქოს მკერდის ტკივილი, რომელიც არაკარდიული მიზეზებით წარმოიქმნება.

მკერდის ტკივილს შეიძლება ახლდეს ოფლიანობა, გულისრევა ან პირღებინება და გონების დაკარგვა, და ეს სიმპტომები ასევე შეიძლება მოხდეს რაიმე ტკივილის გარეშეც. თავბრუსხვევა ან სისუსტე ხშირია და ხდება ტვინში ჟანგბადისა და სისხლის შემცირების გამო. ქალებში მიოკარდიუმის ინფარქტის ყველაზე გავრცელებული სიმპტომებია სუნთქვის უკმარისობა, სისუსტე და დაღლილობა. ქალებს უფრო ხშირად აქვთ უჩვეულო ან აუხსნელი დაღლილობა და გულისრევა ან პირღებინება, როგორც სიმპტომები.[35]

სუნთქვის უკმარისობა არის გავრცელებული და ზოგჯერ ერთადერთი სიმპტომი, რომელიც ხდება მაშინ, როდესაც გულის დაზიანება ზღუდავს მარცხენა პარკუჭის გამომუშავებას, სუნთქვის უკმარისობით, რომელიც წარმოიქმნება სისხლში ჟანგბადის დაბალი დონიდან ან ფილტვის შეშუპებიდან.

ნაკლებად გავრცელებული სიმპტომებია სისუსტე, თავბრუსხვევა, გულისცემა და გულის რიტმის ან არტერიული წნევის დარღვევა.

## „ჩუმი“ ინფარქტი

„ჩუმი“ მიოკარდიუმის ინფარქტი შეიძლება მიმდინარეობდეს რაიმე განსაკუთრებული სიმპტომების გარეშე. ეს შემთხვევები შეიძლება აღმოაჩინონ მოგვიანებით ელექტროკარდიოგრამებზე, სისხლის ფერმენტების ტესტებით ან გვამის გაკვეთის დროს, ადამიანის სიკვდილის შემდეგ. ასეთი ჩუმი მიოკარდიუმის ინფარქტი წარმოადგენს ყველა ინფარქტის 22-დან 64%-მდე, და უფრო ხშირია ხანდაზმულებში, დიაბეტით დაავადებულებში და გულის ტრანსპლანტაციის შემდეგ.

## რისკფაქტორები

მიოკარდიუმის ინფარქტის ყველაზე გამოკვეთილი რისკის ფაქტორებია მოხუცებულობა, აქტიური მოწევა, მაღალი არტერიული წნევა, შაქრიანი დიაბეტი და საერთო ქოლესტერინისა და მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინის დონე. მიოკარდიუმის ინფარქტის მრავალი რისკფაქტორი საერთოა კორონარული არტერიის დაავადებასთან. მიოკარდიუმის ინფარქტის პირველადი მიზეზი სხვა რისკის ფაქტორებთან ერთად არის მამრობითი სქესი, ფიზიკური აქტივობის დაბალი დონე, წარსულში ოჯახური ისტორია, სიმსუქნე და ალკოჰოლის მოხმარება.

## მოდიფიცირებადი ფაქტორები

მიოკარდიუმის ინფარქტის მრავალი რისკის ფაქტორი პოტენციურად მოდიფიცირებადია, ყველაზე მნიშვნელოვანი არის თამბაქოს მოწევა (მათ შორის პასიური მოწევა). მოწევა, როგორც ჩანს, არის კორონარული არტერიის დაავადების დაახლოებით 36%-ის მიზეზი, ხოლო სიმსუქნე — 20%-ის. ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა დაკავშირებულია შემთხვევების 7-12%-თან.[47]

## გენეტიკური ფაქტორები

გენომის მასშტაბის ასოციაციის კვლევებმა იპოვა 27 გენეტიკური ვარიანტი, რომლებიც დაკავშირებულია მიოკარდიუმის ინფარქტის გაზრდილ რისკთან.

## სხვა ფაქტორები

გულის შეტევა უფრო ხშირად ხდება დილის საათებში, განსაკუთრებით 6-დან 12 საათამდე. ცვლადი სამუშაო ასევე დაკავშირებულია MI-ს მაღალ რისკთან. ჰაერის დაბინძურება ასევე არის მნიშვნელოვანი მოდიფიცირებადი რისკი.

## მექანიზმი

მიოკარდიუმის ინფარქტის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი არის გულის კუნთის მომმარაგებელ არტერიაზე ათეროსკლეროზული ფოლაქის გახეთქვა. ფოლაქები შეიძლება გახდეს არასტაბილური, გაიხეთქოს და დამატებით ხელი შეუწყოს სისხლის შედედების წარმოქმნას, რომელიც ბლოკავს არტერიას. არტერიის ბლოკადამ შეიძლება გამოიწვიოს ქსოვილის სიკვდილი ამ არტერიით მომარაგებულ ქსოვილში.

## ათეროსკლეროზი

ქოლესტერინისა და ბოჭკოვანი ქსოვილის თანდათანობითი დაგროვება ფირფიტებში კორონარული არტერიების კედლებში, როგორც წესი ათწლეულების განმავლობაში, ეწოდება ათეროსკლეროზი. ათეროსკლეროზი ხასიათდება არტერიების კედლების პროგრესული ანთებით.

## დიაგნოსტიკა

მიოკარდიუმის ინფარქტის დიაგნოზი, დადგენილი კონსენსუსის მიხედვით, განისაზღვრება გულის ბიომარკერების მომატებით ზრდადი ან ქვემოთ მიმავალი ტენდენციით და მინიმუმ შემდეგიდან ერთ-ერთით:

* იშემიასთან დაკავშირებული სიმპტომები
* ელექტროკარდიოგრამაზე (ეკგ) ცვლილებები
* გულის კედლის მოძრაობის ცვლილებები გამოსახულებაზე
* თრომბის დემონსტრირება ანგიოგრამაზე ან გვამის გაკვეთისას

## კლასიფიკაცია

მიოკარდიუმის ინფარქტი ჩვეულებრივ კლინიკურად კლასიფიცირდება, როგორც ST-ელევაციის MI (STEMI) ან არა-ST ელევაციის MI (NSTEMI). STEMI შეადგენს მიოკარდიუმის ინფარქტების დაახლოებით 25-40%-ს.

## ელექტროკარდიოგრამა

ელექტროკარდიოგრამები (ეკგ) არის სერია მიმაგრებული ელექტროდები ადამიანის გულმკერდზე, რომლებიც იზომავს გულის კუნთის შეკუმშვასთან დაკავშირებულ ელექტრულ აქტივობას.

ST სეგმენტის ზრდა, T ტალღების ფორმის ცვლილება ან გადაბრუნება, ახალი Q ტალღები, ან ახალი მარცხენა ფეხის ბლოკი შეიძლება გამოყენებული იყოს მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტის დიასაგნოზისთვის.

## მკურნალობა

მიოკარდიუმის ინფარქტი მოითხოვს დაუყოვნებელ სამედიცინო დახმარებას. მკურნალობის მიზანია შენარჩუნდეს რაც შეიძლება მეტი გულის კუნთი და თავიდან იქნეს აცილებული შემდგომი გართულებები.

## მედიკამენტები

ასპირინი არის შესაბამისი სწრაფი მკურნალობა ეჭვმიტანილი MI-სთვის. ნიტროგლიცერინი ან ოპიოიდები შეიძლება გამოყენებული იყოს მკერდის ტკივილის შესამცირებლად.

P2Y12 ინჰიბიტორები როგორიცაა კლოპიდოგრელი, პრასუგრელი და ტიკაგრელორი ინიშნება ერთდროულად.

ჰეპარინები ეხმარება სისხლის შედედების გადიდების თავიდან აცილებას.

## სქოლიო