Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# როალდ დალი

| როალდ დალი |
| --- |
| ინგლ. Roald Dahl |
|  |
| დაბადების თარიღი | 13 სექტემბერი, 1916(1916-09-13)  |
| დაბადების ადგილი | Llandaff, კარდიფი, გაერთიანებული სამეფო  |
| გარდაცვალების თარიღი | 23 ნოემბერი, 1990(1990-11-23) (74 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | ოქსფორდი  |
| დასაფლავებულია | Great Missenden |
| საქმიანობა | სცენარისტი , რომანისტი, ავტობიოგრაფი, პოეტი, ნოველისტი, საბავშვო მწერალი, მწერალი , fighter pilot და პუბლიცისტი  |
| ენა | ინგლისური ენა |
| მოქალაქეობა |  ნორვეგია   გაერთიანებული სამეფო |
| ალმა-მატერი | Repton School , The Cathedral School და Weston-super-Mare |
| ჟანრი | საშინელებათა ლიტერატურა, mysticism, ფენტეზი და საბავშვო ლიტერატურა |
| Magnum opus | Danny the Champion of the World |
| ჯილდოები | ედგარის პრემია , ვერცხლის კალამი, World Fantasy Award for Life Achievement, ოქროს ფუნჯი , De Kinderjury, De Kinderjury, De Kinderjury, ედგარის პრემია , Children's Book Award (UK), Q131308510? , Q131308511? , Q131308535? , Premio Bernard Versele , Bancarellino Prize, Q136514842?  და Prix Janusz Korczak de Littérature Jeunesse  |
| მეუღლე | პატრიცია ნილი და Felicity Dahl |
| შვილ(ებ)ი | Olivia Dahl, Tessa Dahl , Ophelia Dahl , Theo Dahl  და Lucy Dahl  |
|

გავლენა მოახდინეს
* :::ჩარლზ დიკენსი, C. S. Forester, Frederick Marryat, Jonas Lie, რადიარდ კიპლინგი და უილიამ თეკერეი
 |
| საიტი | roalddahl.com  |
|  **როალდ დალი** ვიკისაწყობში |

**როალდ დალი** (დ. 13 სექტემბერი, 1916 ― გ. 23 ნოემბერი, 1990) ― ბრიტანელი რომანისტი, პოეტი, სცენარისტი და გამანადგურებლის პილოტი. მსოფლიო მასშტაბით, მისი წიგნების 250 მილიონ ეგზემპლარზე მეტია გაყიდული.

იყო აგრეთვე სამხედრო პილოტი,ისევე როგორც სხვა ცნობილი მწერალი ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი. II მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა ბრიტანეთის ,,სამეფო საჰაერო ძალების’’ დანაყოფში (RAF) და მიაღწია საკმაოდ მაღალი, კაპიტნის თანამდებობას.

მისი ლიტერატურული პრემიების მონაგარი ითვლის: 1983 წელს, მსოფლიო ჯილდო ცხოვრებისეული მიღწევებისთვის ფენტეზის დარგში (World Fantasy Award for Life Achievement) და 1990 წლის საუკეთესო საბავშვო მწერალი British Book Awards-ის მიხედვით.

სახელი მას ნორვეგიელი პოლარული მკვლევრის, რუალ ამუნდსენის მიხედვით დაარქვეს (ინგლისურად Roald Amundsen იწერება). მის დაბადებამდე 2 წლით ადრე, 1914 წელს სწორედ მან მიაღწია პირველმა სამხრეთ პოლუსს და მთელ მსოფლიოში პოპულარულად და ნორვეგიელი ერის გმირად იქცა.

დალი 1953 წელს დაქორწინდა ჰოლივუდის ოსკაროსან მსახიობზე, პატრიცია ნილზე (გამორჩეული როლები: ,,საუზმე ტიფანისთან’’ (1961), ,,ჰადი’’ (1963) -
რომლისთვისაც მან მოიგო ოსკარი, და ა. შ). 30-წლიანი თანაცხოვრების მანძილზე, მათ 5 შვილი ჰყავდათ. 1981 წელს წყვილის ისტორიის მიხედვით ფილმიც გადაიღეს, სადაც დალის როლი დირკ ბოგარდმა შეასრულა.

## სქოლიო
# ინდოეთის სახალხო პარტია

| भारतीय जनता पार्टी ინდოეთის სახალხო პარტია |
| --- |
| ისტორია |
| დაფუძნდა |
1980 |
| პოზიციები |
| იდეოლოგია |
ჰუმანიზმი, ნაციონალიზმი, ჰინდუტვა, სოციალური კონსერვატიზმი. |
| წარმომადგენლობითობა |
| ლოკ-საბჰა |
282 / 545 |
| რაჯია-საბჰა |
47 / 245 |
| ფერები |
ყვითელი |
| შტაბ-ბინა |
11 Ashoka Road, ნიუ-დელი, 110001 |
| www.bjp.org |

**ინდოეთის სახალხო პარტია** (ჰინ. भारतीय जनता पार्टी — **ბჰარატია ჯანატა პარტი**) — ინდოეთის ერთ-ერთი უმსხვილესი საერთოეროვნული პოლიტიკური გაერთიანება (ეროვნულ კონგრესთან ერთად). ბჰარატია ჯანატა პარტი მემარჯვენე პოლიტიკური გაერთიანებაა. ხშირად მას მოიხსენიებენ, როგორც ინდუისტური ნაციონალიზმის პარტიად.

პარტიის დაარსება 1980 წელს დაკავშირებულია ატალ ბიჰარი ვაჯპაის და ლალ კრიშნა ადვანის სახელთან. დაარსების დღიდან პარტია არის ინდოეთის ეროვნული კონგრესის კონკურენტი და მისი ძირითადი ოპოზიცია. პარტიის იდეოლოგიას წარმოადგენს ჰინდუტვა (ინდუისტური კულტურული ნაციონალიზმი). პარტიამ ლოკ-საბჰას არჩევნებში მონაწილეობა პირველად მიიღო 1984 წელს. არჩევნებში მოიპოვა სულ 2 ადგილი 543-დან, მაგრამ 1989 წელს უკვე მანდატების რიცხვმა 88-ს მიაღწია და შევიდა ვიშვანათ პრატაპ სინგჰის კოალიციურ მთავრობაში. 1991 წლის არჩევნების შემდეგ გახდა მთავარი ოპოზიციური პარტია. პამულაპარტი ვენკატა ნარსიმჰა რაოს კონგრესის მთავრობამ სახალხო პარტიის მხრიდან მძაფრი კრიტიკა დაიმსახურა მრავალრიცხოვანი კორუფციული სკანდალების გამო. 1996 წელს მოიპოვა ხმათა უმრავლესობა და ატალ ბიჰარი ვაჯპაიმ ჩამოაყალიბა მთავრობა, თუმცა პარლამენტში უმრავლესობის არ ქონის გამო 13 დღეში ვაჯპაი გადადგა. ხელისუფლებაში მოვიდა კოალიცია რომელსაც „მესამე ფრონტი“ უწოდეს.

1998 წელს ვაჯპაიმ კვლავ შეძლო ეროვნულ დემოკრატიული ალიანსის კოალიციური მთავრობის ჩამოყალიბება, თუმცა კოალიციიდან ერთ-ერთი წევრის გასვლის შედეგად მთავრობას საფრთხე დაემუქრა, მაგრამ კოლაიციაში სხვა პარტიის შესვლის შედეგად ვაჯპაი კვლავ პრემიერ-მინისტრის პოსტზე რჩება ამჯერად 2004 წლამდე. ვაჯპაის პრემიერ-მინისტრობისას ინდოეთმა გამოსცადა პირველი ბირთვული იარაღი რაჯასტანის შტატის პოლიგონზე. 2004 და 2009 წლების არჩევნებში იმარჯვებს ეროვნული კონგრესი და სახალხო პარტია კვლავ წამყვანი ოპოზიციური ძალაა.

2014 წლის საპარლამენტო არჩევნებში კი დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა და მისი კანდიდატი ნარენდრა მოდი 2014 წლის 21 მაისს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას იკავებს.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2019-03-25 საიტზე Wayback Machine.
# განეშა

განეშა
**განეშა** (სანსკ. गणेश gaṇeśa „მხედართმთავარი“) — ინდუიზმის პანთეონის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ღვთაება, შივას და პარვატის შვილი. განასახიერებს სიბრძნეს და წარმატებას.

ლეგენდა განეშაზე ამგვარია: სპილოს თავი მას დაბადებიდანვე არ ჰქონია. განრისხებულმა შივამ მას თავი ჯერ მოჰკვეთა, შემდეგ კი თავისი მეუღლე პარვატის ხვეწნა-მუდარას ყური უგდო, ტყეში პირველშემხვედრ ცხოველს, სპილოს თავი მოჰკვეთა, განეშას მხრებზე დაუსვა და გააცოცხლა. „ბრძენი“ ცხოველის თავით დაჯილდოებული განეშა დიდი მხედართმთავარი და მთავარსარდალი გახდა.

დღესაც ინდუისტები რაიმე ახალი საქმის დაწყებამდე, მოსწავლეები კი გამოცდების ჩაბარებამდე აუცილებლად მიართმევენ მსუნაგ განეშას უხვ შესაწირავს — ბრინჯს, ქოქოსის კაკალს, ერბოს და ტკბილეულს, რათა საყვარელმა ღვთაებამ თავისი სიბრძნე და წარმატება არ მოაკლოს მათ.

## რესურსები ინტერნეტში

* განეშა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
# ჩჰატრაპატი შივაჯი

| ჩჰატრაპატი შივაჯის სადგური |
| --- |
|
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი |
|  |
| სტატუსი | მსოფლიო მემკვიდრეობა და Heritage inventory of Indian Railways  |
| ქვეყანა |  ინდოეთი |
| მსოფლიო მემკვიდრეობა |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
ii, iv |
| რეგიონი |
აზია და ოკეანეთი |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
2004  (28-ე სესია) |
| ნომერი |
945 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 945 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**ჩჰატრაპატი შივაჯი** (მარათ. छत्रपती शिवाजी टर्मिनस) ან **ვიქტორიას სადგური** — ისტორიული სარკინიგზო სადგური ინდოეთის ქალაქ მუმბაიში, რომელიც ამავე დროს წარმოადგენს ცენტრალური რკინიგზის მთავარ შტაბს. იგი ერთ-ერთი ყველაზე გადატვირთული სადგურია.

სადგურის გეგმა 1887-1888 წლებში არქიტექტორმა ფრედერიკ უილიამ სტივენსმა შეადგინა. ამ სამუშაოში გასამრჯელოს სახით მან 35,830.8 აშშ დოლარი მიიღო. საბოლოო გეგმა გარკვეულწილად დაემსგავსა ლონდონის სენტ-პანკრასის სადგურს.

სადგურის მშენებლობამ ათ წელს გასტანა და დასრულებისას, მას ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად „ვიქტორიას სადგური" ეწოდა. 1996 წელს, ინდოეთის რკინიგზის მინისტრმა სადგურს სახელი შეუცვალა და ჩჰატრაპატი შივაჯი უწოდა.

2008 წლის 26 ნოემბერს, ორმა ტერორისტმა სადგურის ტერიტორიაზე ტერორისტული აქტი განახორციელა, რასაც 50 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.

2004 წელს, იუნესკომ სადგური მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჩჰატრაპატი შივაჯი Chhatrapati Shivaji Terminus on the UNESCO website
* Chhatrapati Shivaji Terminus Mumbai დაარქივებული 2008-09-14 საიტზე Wayback Machine.
* Google Satellite Map of Mumbai CST

## სქოლიო
# ლინკოლნის ცენტრი

მეტროპოლიტენის ოპერის თეატრი ლინკოლნის ცენტრში.
 ნიუ-იორკის შტატის თეატრი ლინკოლნის ცენტრში, სადაც მდებარეობს ნიუ-იორკ სიტი ოპერა და ნიუ-იორკ სიტი ბალეტი.
ევერი ფიშერის ჰოლი, ნიუ-იორკის ფილარმონიის ბინა ლინკოლნის ცენტრიში.
**საშემსრულებლო ხელოვნებათა ლინკოლნის ცენტრი** (Lincoln Center for the Performing Arts) შენობათა კომპლექსია ქ. ნიუ-იორკში, რომელიც 12 მხატვრული საშემსრულებლო დასის ბინაა. კომპექსი აშენდა რობერტ მოზესის ურბანული აღორძინების პროგრამის პერიოდში 1960-იან წლებში, ჯონ დ. როკფელერ III-ის ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით დაარსებული კონსორციუმის მიერ. ეს იყო პირველი დიდი თავშეყრა კულტურულ დაწესებულებათა ცენტრალიზებულ ადგილას აშშ-ის ქალაქში; კომპლექსი მდებარეობს კოლუმბუსისა და ამსტერდამის ავენიუებსა და 62-66-ე ქუჩებს შორის ზემო ვესტ-საიდზე, მანჰეტენი.

## რესურესები ინტერნეტში

* ლინკოლნის ცენტრის ოფიციალური საიტი
# მეკარე (ფეხბურთი)

მეკარე
მეკარე იგერიებს ფორვარდის შესრულებულ დარტყმას
**მეკარე** (ინგლ. Goalkeeper) — მოთამაშე ფეხბურთში, კარის დამცველი, მისი მთავარი მიზანია — არ მისცეს მოწინააღმდეგე გუნდის ფეხბურთელებს გოლის გატანის საშუალება. თამაშობს კართან ახლოს.

## ხელით თამაში

მეკარე — ერთადერთი მოთამაშეა, რომელსაც ბურთთან ხელის შეხების უფლება აქვს, იგი სხეულის ამ ნაწილით იგერიებს მოწინააღმდეგის დარტყმულ ბურთს, აკეთებს პასს. თეორიულად მას ხელით გოლის გატანაც შეუძლია, თუმცა პრაქტიკულად ეს შეუძლებელია და ეს არც მომხდარა.

მეკარეს არ შეუძლია ხელით თამაში შემდეგ შემთხვევებში:

* როდესაც მეკარე იმყოფება საკუთარი საჯარიმოს გარეთ (ამ შემთხვევაში მეკარე ისჯება ყვითელი ან წითელი ბარათით, ხოლო მთლიანად გუნდი საჯარიმო დარტყმით);
* როდესაც თავისი თანაკლუბელისაგან ფეხით იღებს პასს (თავით მიცემული პასის გარდა), ამ წესის დარღვევის შემთხვევაში ინიშნება თავისუფალი დარტყმა.

## გამორჩეული მეკარეები

### IFFHS-ის საუკუნის არჩევანი

1. ლევ იაშინი
2. გორდონ ბენქსი
3. დინო ძოფი
4. ზეპ მაიერი
5. რიკარდო ზამორა
6. ხოსე ლუის ჩილავერტი
7. პეტერ შმეიხელი
8. პიტერ შილტონი
9. ფრანტიშეკ პლანიჩკა
10. ამადეო კარისო
11. ჟილმარი
12. ლადისლაო მაზურკევიჩი
13. პეტ ჯენინგსი
14. უბალდო ფილოლი
15. ანტონიო კარბახალი
16. ჟან-მარი პფაფი
17. რინატ დასაევი
18. ჟიულა გროსიჩსი
19. თომას რაველი
20. ვალტერ ძენგა

### IFFHS-ის წლის საუკეთესო მეკარე

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * 1987 –  ჟან-მარი პფაფი
* 1988 –  რინატ დასაევი
* 1989 –  ვალტერ ძენგა (1)
* 1990 –  ვალტერ ძენგა (2)
* 1991 –  ვალტერ ძენგა (3)
* 1992 –  პეტერ შმეიხელი (1)
* 1993 –  პეტერ შმეიხელი (2)
* 1994 –  მიშელ პრიუდომი
* 1995 –  ხოსე ლუის ჩილავერტი (1)
* 1996 –  ანდრეას კოპკე
 | * 1997 –  ხოსე ლუის ჩილავერტი (2)
* 1998 –  ხოსე ლუის ჩილავერტი (3)
* 1999 –  ოლივერ კანი (1)
* 2000 –  ფაბიენ ბარტეზი
* 2001 –  ოლივერ კანი (2)
* 2002 –  ოლივერ კანი (3)
* 2003 –  ჯანლუიჯი ბუფონი (1)
* 2004 –  ჯანლუიჯი ბუფონი (2)
* 2005 –  პიტერ ჩეხი (1)
* 2006 –  ჯანლუიჯი ბუფონი (3)
 | * 2007 –  ჯანლუიჯი ბუფონი (4)
* 2008 –  იკერ კასილიასი (1)
* 2009 –  იკერ კასილიასი (2)
* 2010 –  იკერ კასილიასი (3)
* 2011 –  იკერ კასილიასი (4)
* 2012 -  იკერ კასილიასი (5)
* 2013 -  მანუელ ნოიერი (1)
* 2014 -  მანუელ ნოიერი (2)
* 2015 -  მანუელ ნოიერი (3)
* 2016 -  მანუელ ნოიერი (4)
 |

## იხილეთ აგრეთვე

* ფეხბურთის წესები
# კრივი

კრივი|  |
| ტიპი | სპორტის სახეობა, სპორტი დამსწრე მაყურებლით და მრეწველობა |
| აღჭურვილობა | boxing glove და boxing ring |
| ქვეყანა/რეგიონი | ინგლისი |
| მოთამაშეების მინიმალური რაოდენობა | 2 |
| მოთამაშეების მაქსიმალური რაოდენობა | 2 |

**კრივი** — სპორტის სახეობა, ორ სპორტსმენს შორის მუშტით ბრძოლა განსაკუთრებული წესების დაცვით. განვითარდა მუშტი-კრივიდან, რომელიც ცნობილი იყო ეგვიპტესა და ბაბილონში, ანტიკურ საბერძნეთში.

კრივი შედიოდა ოლიმპიური თამაშების პროგრამაში. კრივის წესები (უხელთათმანოდ) შეიმუშავეს XVIII საუკუნეში ინგლისში; 1867 წელს დაამტკიცეს ხელთათმანებით კრივის პირველი წესები. შეჯიბრება კრივში ტარდება 250-300 გრამიანი რბილი ხელთათმანებით რინგზე სამწუთიანი რაუნდით, რაუნდებს შორის ერთწუთიანი შესვენებაა. გამარჯვება ეძლევა იმ მოკრივეს, რომელმაც წარმატებით ჩატარებული შეტევებით მოაგროვა მეტი ქულა, მოიგო ნოკაუტით ან თუ მოწინააღმდეგეს აღარ შეუძლია ბრძოლა, დისკვალიფიცირებულია ან უარს ამბობს ბრძოლის გაგრძელებაზე. კრივში აკრძალულია დარტყმა წელსქვევით, კეფაში, ზურგში, თავის დარტყმა. ბრძოლას სჯის რეფერი (მსაჯი რინგზე) და 3-5 მსაჯი რინგს გარეთ.

კრივი იყოფა ორ ნაწილად: სამოყვარულო და პროფესიონალური. სამოყვარულო კრივი იმით განსხვავდება პროფესიონალურისგან, რომ მასში არის სამი სამწუთიანი რაუნდი, ბრძოლა ტარდება 10 ან 12 ზომა ხელთათმანებით, მოკრივეებს აცვიათ ტრუსი და მაისური, რომელიც მათი კუთხის ფერის შესაბამისი უნდა იყოს და ახურავთ დამცავი შლემები. სამოყვარულო კრივში არის სხვადასხვა ასაკობრივი კატეგორიები, რომლებიც შესაბამისად კიდევ იყოფა წონით კატეგორიებად. ასაკობრივი კატეგორიებია: ბავშვები, რომელშიც 13-14 წლის მოკრივეები გამოდიან, კადეტები, 15-16 წლის მოკრივეების ასაკობრივი კატეგორია, 17-18 ახალგაზრდები და ბოლოს სენიორები. სამოყვარულო კრივში არის უფრო მკაცრი წესები, ვიდრე პროფესიონალურში. 3 ერთნაირ შენიშვნაზე მოკრივის მოწინააღმდეგეს ეწერება 2 ქულა. ხოლო 5 ერთნაირ შენიშვნაზე მოკრივეს აძლევენ დისკვალიფიკაციას.

სამოყვარულო კრივის მსოფლიო ფედერაციას ეწოდება AIBA. ამ ფედერაციის ეგიდით ტარდება ევროპის, მსოფლიო, ოლიმპიადის შესარჩევი და ოლიმპიური ჩემპიონატები. 2009 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე რომელიც ჩატარდა მილანში, შედგა მოლაპარაკებები და დაფუძნდა ნახევრად პროფესიონალური კრივის ლიგა, რომელსაც ეწოდება WSB (world series of boxing). ამ ლიგაში მონაწილეობას იღებენ მოყვარულები და ჩხუბობენ პროფესიონალური წესებით 5 რაუნდს.

## რესურსები ინტერნეტში

* (ფრანგული) კრივის ლექსიკა დაარქივებული 2008-12-19 საიტზე Wayback Machine.
* (ფრანგული) Fiches pratiques de la boxe დაარქივებული 2009-01-22 საიტზე Wayback Machine.
* (ფრანგული) მსოფლიო კრივისა და მოკრივეების ისტორიები დაარქივებული 2012-01-04 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) Association internationale de boxe amateur (AIBA) დაარქივებული 2013-07-29 საიტზე Wayback Machine.
* (ფრანგული) მდოფლიო პრეფესიანალური კრივის ფედერაცია (WPBF) დაარქივებული 2013-07-27 საიტზე Wayback Machine.
* (ფრანგული) RDS Boxe (Canada)
* (ინგლისური) BoxRec.com - Site encyclopédique sur la boxe en langue anglaise
* (ფრანგული) Cultureboxe - Site qui propose un autre regard sur la boxe
* (ფრანგული) FranceboxeTV - Portail vidéo de la boxe en France დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
# ელიზია

**ელიზია** (ლათ. elisio < elido — *გამოვაძევებ*) — სიტყვის ბოლოკიდური ხმოვნის ჩავარდნა (გაქრობა) მომდევნო სიტყვის თავკიდური ხმოვნის წინ, მაგ., ფრანგ. l’enfant (le enfant-ის ნაცვლად). ქართულში ელიზია იშვიათია: „მე დ’იმან უნდა ვიბრძოლოთ“ (ვაჟა-ფშაველა).

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 126.
# ტიბეტურ-ბირმული ენები

ენათა ოჯახები ბირმაში
**ტიბეტურ-ბირმული ენები** — ჩინურ-ტიბეტური (იმავე *სინოტიბეტური*) ენათა ოჯახის წყვილ განშტოებათაგან (სინიტურის გვერდით) ერთ-ერთი. ტიბეტურ-ბირმულ ენებზე ლაპარაკობენ სამხრეთ ჩინეთში, ჰიმალაისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და ამ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 70 მლნ. კაცს შეადგენს. ტიბეტურ-ბირმულ ენებზე მოსაუბრეთა რაოდენობის საპირისპიროდ 8 ჩინურ ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 1,2 მლრდ. ადამიანია.

**ტიბეტურ-ბირმული ენებიდან** ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანია ბირმული ენა, რომელზე მოლაპარაკეთა რიცხვი მიანმარში შეადგენს 35 მილიონ ე.წ. „მშობლიურენოვანს“, ხოლო ე.წ. „მეორეენოვანთა“ რაოდენობა კი 15 მილიონს აღემატება.

## მთავარი ენები

შემდეგ ტიბეტურ-ბირმული ენებზე ლაპარაკობს ყველაზე მცირე 1 მლნ. კაცი:

* ბირმული ენა (აგრეთვე ბირმეზული, ან ბურმეზული): 35 მლნ. მოლაპარაკე; მეორეენოვანთა ჩათვლით 50 მლნ. / მიანმარი (ბირმა)
* ჲი (ჲოფო): 4,2 მლნ. / სამხრეთი ჩინეთი
* ტიბეტური : 2 მლნ.; ამდო- და ხამს-ტიბეტური 4,5 მლნ. / შუა- და დასავლეთი ტიბეტი; ამდო, ხამსი.
* სგაუ (სგო): 2 მლნ. / ბირმა
* რახაინი (არაკანული, ან არაკანეზული): 2 მლნ. / ბირმა: არაკანი
* ხამსი (ხამს-ტიბეტური): 1,5 მლნ. / ტიბეტური: ხამსი
* მეითეი (მანიპური): 1,3 მლნ. / ინდოეთი: მანიპური, ასამი, ნაგა
* პუო (ფო): 1,3 მლნ. / ბირმა
* ტამანგი: 1 მლნ. / ნეპალი: კათმანდუს ხეობა
* იანგბიე: 1 მლნ. / ბირმა
* ბაი (მინჩია): 1 მლნ. / ჩინეთი: იუნნანი

## რესურსები ინტერნეტში

* Tibeto-Burman bibliography website დაარქივებული 2013-06-25 საიტზე Wayback Machine.
* Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT)
* *Linguistics of the Tibeto-Burman Area* (journal)
# უტარაკჰანდი

**უტარაკჰანდი** (Uttarakhand, ut) (2000-2006 წლებში შტატს ერქვა **უტარანჩალი**) — ინდოეთის შტატი, შეიქმნა 2000 წელს უტარ-პრადეშის ტერიტორიის ხარჯზე. შტატი ესაზღვრება ტიბეტს და ნეპალს.

* **მოსახლეობა**  – 8.813 ათასი;
* **ენა**  – ურდუ.
* **ფართობი**  – 51 ათასი;
* **ქალაქები**  (ათ.) - დეჰრა დუნი (C, 457), ჰარიდვარი (178), ჰალდვანი (132).

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
უტარაკჰანდი უტარაკჰანდის მთავრობის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-04-27 საიტზე Wayback Machine.
# ნორნი

მე-15 საუკუნეში ნორნის გავრცელების არეალი — ნარინჯისფერი: ნორნი, ყვითელი: ინგლისური შოტლანდიური და ლურჯი: კელტური შოტლანდიური ენა
**ნორნი** — ძველსკანდინავიური ენების ერთ-ერთი გამქრალი ჩრდილოგერმანიკული ენა, რომელზეც ორკნეისა და შეტლანდის კუნძულებსა და შოტლანდიის ჩრდილოეთ სანაპიროებზე საუბრობდნენ. მას მერე, რაც ორკნეიდან და შეტლანდიდან ნორვეგიელები წავიდნენ, ნორნი თანდათანობით შოტლანდიურმა ენამ ჩაანაცვლა.

## ლიტერატურა

* Barnes, Michael P. "Orkney and Shetland Norn". In Language in the British Isles, ed. Peter Trudgill, 352-66. Cambridge: Cambridge University Press, 1984.
# ანგლო-ამერიკა

| ანგლო-ამერიკა |
| --- |
|  |
| ფართობი |
19 418 198,6 კმ² |
| მოსახლეობა |
354 830 825 |
| მოს. სიმჭიდროვე |
18,3 კმ²-ზე |
| მოს. შემადგენლობა |
ანგლო-ამერიკელები |
| ქვეყნები |
14 |
| ენები |
ინგლისურის ვარიაციები |
| სასაათო სარტყელი |
UTC-04:00 – UTC-10:00 |

**ანგლო-ამერიკა** — ყველაზე ხშირად აღნიშნავს ამერიკის იმ რეგიონს, სადაც ძირითადი სალაპარაკო ენა ინგლისურია, სადაც ბრიტანულმა კულტურამ და ბრიტანეთის იმპერიამ მნიშვნელოვანი ისტორიული, ეთნიკური, ლინგვისტური და კულტურული გავლენა მოახდინა. ანგლო-ამერიკა განსხვავდება ლათინური ამერიკისგან, სადაც გაბატონებულია რომანული ენები.

## გეოგრაფიული რეგიონი

ტერმინი „ანგლო-ამერიკა“ ხშირად ძირითადად აშშ-სა და კანადას აღნიშნავს — ჩრდილოეთ ამერიკის ორ ყველაზე ხალხმრავალ ინგლისურენოვან სახელმწიფოს. სხვა არეალები მოიცავს ანგლოფონურ კარიბებს, რომელთა შორისაცაა ბრიტანეთის ვესტ-ინდოეთი, ბელიზი, ბერმუდის კუნძულები, ასევე გაიანაც.

მნიშვნელოვანი ტერიტორია, სადაც ინგლისურენოვანი უმრავლესობა არ არის, მაგრამ პოლიტიკური, კულტურული, ეკონომიკური, გეოგრაფიული და ისტორიული მიზეზების გამო ხშირად ანგლო-ამერიკას მიაკუთვნებენ, არის კანადის ფრანკოფონული პროვინცია კვებეკი. ასეთივე ვითარებაა ესპანურენოვანი პუერტო-რიკოს შემთხვევაში, რადგან ის შეერთებული შტატების ტერიტორიაა.

**მოსახლეობის რაოდენეობა 2010**| ქვეყანა | მოსახლეობა | ფართობი | მოსახ. სიმჭიდროვე |
| --- | --- | --- | --- |
|  ანგილია | 14,764 | 91 კმ² | 162.2 კმ²-ზე |
|  ანტიგუა და ბარბუდა | 86,754 | 442.6 კმ² | 196.0 კმ²-ზე |
|  ბაჰამის კუნძულები | 310,426 | 10,010 კმ² | 31.0 კმ²-ზე |
|  ბარბადოსი | 285,653 | 430 კმ² | 664.3 კმ²-ზე |
|  ბელიზი | 314,522 | 22,806 კმ² | 13.9 კმ²-ზე |
|  ბერმუდა | 68,268 | 54 კმ² | 1264.2 კმ²-ზე |
|  ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები | 24,939 | 151 კმ² | 165.2 კმ²-ზე |
|  კანადა | 34,255,000 | 9,984,670 კმ² | 3.7 კმ²-ზე |
|  კაიმანის კუნძულები | 50,209 | 264 კმ² | 198.2 კმ²-ზე |
|  დომინიკა | 72,813 | 751 კმ² | 97.0 კმ²-ზე |
|  ფოლკლენდის კუნძულები | 3,140 | 12,173 კმ² | 0.3 კმ²-ზე |
|  გრენადა | 107,818 | 344 კმ² | 313.4 კმ²-ზე |
|  გაიანა | 748,486 | 196,849 კმ² | 3.8 კმ²-ზე |
|  იამაიკა | 2,847,232 | 10,831 კმ² | 262.9 კმ²-ზე |
|  მონსერატი | 5,118 | 102 კმ² | 50.2 კმ²-ზე |
|  პუერტო-რიკო | 3,725,789 | 9,104 კმ² | 409.2 კმ²-ზე |
|  სენტ-კიტსი და ნევისი | 49,898 | 261 კმ² | 191.2 კმ²-ზე |
|  სენტ-ლუსია | 160,922 | 606 კმ² | 265.5 კმ²-ზე |
|  სენტ-ვინსენტი და გრენადინები | 104,217 | 389 კმ² | 267.9 კმ²-ზე |
|  ტრინიდადი და ტობაგო | 1,228,691 | 5,128 კმ² | 239.6 კმ²-ზე |
|  ტერქსისა და კაიკოსის კუნძულები | 23,528 | 430 კმ² | 104 კმ²-ზე |
|  აშშ | 310,232,863 | 9,161,966 კმ² | 33.9 კმ²-ზე |
|  აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები | 109,775 | 346 კმ² | 317.3 კმ²-ზე |
| **სულ** | 354,830,825 | 19,418,198.6 კმ² | 18.3 კმ²-ზე |

## რესურსები ინტერნეტში

* *América Anglosajona*, Icarito დაარქივებული 2007-10-24 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# Google Translate

| Google Translate |
| --- |
|  |
|  |
| საიტი |
translate.google.com |
| საიტის ტიპი |
თარჯიმანი |
| რეგისტრაცია |
არასავალდებულო |
| ხელმისაწვდომი ენა |
133 ენა |
| მფლობელი |
Google |
| შემქნელი |
Google |
| გაეშვა |
28 აპრილი, 2006 (2006-04-28) |
| ამჟამინდელი სტატუსი |
აქტიური |

**Google Translate** — Google-ის ვებ-სერვისი, რომელიც განკუთვნილია ტექტის ნაწილის ან საიტის თარგმნისთვის სხვა ენაზე. სისტემას აქვს აგრეთვე ფუნქცია, რომელიც ახმოვანებს ტექსტს. Google Translate-ში მხარდაჭერილია 133 ენა, მათ შორისაა ქართული.

## მხარდაჭერილი ენები

* აზერბაიჯანული ენა
* აიმარა (ენა)
* ალბანური ენა
* ამჰარული ენა
* არაბული ენა
* ასამური ენა
* აფრიკაანსი
* ბამანა
* ბასკური ენა
* ბელარუსული ენა
* ბენგალური ენა
* ბერძნული ენა
* ბირმული ენა
* ბოსნიური ენა
* ბოჯპური
* ბულგარული ენა
* გალისიური ენა
* გერმანული ენა
* გუარანის ენა
* გუჯარათული ენა
* დანიური ენა
* დასავლეთფრიზული ენა
* დოგრი
* ებრაული ენა
* ევე (ენა)
* ესპანური ენა
* ესპერანტო
* ესტონური ენა
* ვიეტნამური ენა
* ზულუ (ენა)
* თათრული ენა
* თურქმენული ენა
* თურქული ენა
* იავური ენა
* იაპონური ენა
* იგბო (ენა)
* იდიში
* ილოკური ენა
* ინგლისური ენა
* ინდონეზიური ენა
* იორუბა (ენა)
* ირლანდიური ენა
* ისლანდიური ენა
* იტალიური ენა
* კანადა (ენა)
* კატალანური ენა
* კონკანი (ენა)
* კორეული ენა
* კორსიკული ენა
* კოსა (ენა)
* კრიო
* ლათინური ენა
* ლაოსური ენა
* ლატვიური ენა
* ლიეტუვური ენა
* ლინგალა
* ლუგანდა
* ლუქსემბურგული ენა
* მაიტილი
* მაკედონური ენა
* მალაგასიური ენა
* მალაიალამური ენა
* მალაიური ენა
* მალდივური ენა
* მალტური ენა
* მანიპურული ენა
* მაორი ენა
* მარათული ენა
* მიზო (ენა)
* მონღოლური ენა
* ნეპალური ენა
* ნიანჯა
* ნიდერლანდური ენა
* ნორვეგიული ენა
* ორია (ენა)
* ორომო (ენა)
* პენჯაბური ენა
* პოლონური ენა
* პორტუგალიური ენა
* პუშტუ
* რუანდა (ენა)
* რუმინული ენა
* რუსული ენა
* სამოური ენა
* სამხრეთი კეჩუა
* სამხრეთი სოთო
* სანსკრიტი
* სებუანური ენა
* სერბული ენა
* სინდჰი ენა
* სინჰალური ენა
* სლოვაკური ენა
* სლოვენური ენა
* სომალი ენა
* სომხური ენა
* სპარსული ენა
* სუაჰილი ენა
* სუნდური ენა
* ტაი ენა
* ტამილური ენა
* ტაჯიკური ენა
* ტელუგუ ენა
* ტიგრინია
* ტსონგა (ენა)
* უელსური ენა
* უზბეკური ენა
* უიღურული ენა
* უკრაინული ენა
* უნგრული ენა
* ურდუ ენა
* ფილიპინური ენა
* ფინური ენა
* ფრანგული ენა
* ქართული ენა
* ქმერული ენა
* ქურთული ენა (კურმანჯი)
* ქურთული ენა (სორანი)
* ყაზახური ენა
* ყირგიზული ენა
* შვედური ენა
* შონა (ენა)
* შოტლანდიურ-გელური ენა
* ჩეხური ენა
* ჩვი
* ჩინური ენა (გამარტივებული)
* ჩინური ენა (ტრადიციული)
* ჩრდილოეთი სოთო
* ხორვატული ენა
* ჰავაიური ენა
* ჰაიტიური კრეოლი
* ჰაუსა (ენა)
* ჰინდი ენა
* ჰმონგი

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
# არავალი

| არავალი
  |
| --- |
|  |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **ქვეყანა** |  ინდოეთი
 |
| **ტერიტორიული ერთეული** | გუჯარათი რაჯასტანი ჰარიანა
 |
| **უმაღლესი წერტილი** | აბუს მთა
 |
| **სიმაღლე** | 1722 მ
 |
| **სიგრძე** | 560 კმ |
| **სიგანე** | 10-100 კმ
 |
|  |

**არავალი** (ჰინ. अरावली) — ქედი ინდოსტანის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ჩრდილოეთ ინდოეთში. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ 560 კმ-ზე, შედგება ორი ძირითადი ქედისაგან. სიმაღლე 300-900 მ. მაქსიმალური სიმაღლე 1722 მ (მთა აბუს მთა). ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, არავალი განფენილია გუჯარათის, რაჯასტანისა და ჰარიანის შტატების ტერიტორიებზე. ჩრდილო-დასავლეთით არავალი ჰყოფს თარის უდაბნოს, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით — მალვის პლატოს. ინდოეთის უძველესი ნაოჭა ქედია. აგებულია კრისტალური ქანებით. მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით. გაბატონებულია ნახევარუდაბნო და უდაბნო ლანდშაფტები.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„არავალი“** ვიკისაწყობში.
* არავალი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)