# სიერა-ლეონე

| სიერა ლეონეს რესპუბლიკა ინგლ. Republic of Sierra Leone სიერა ლეონე |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **ჰიმნი:**ინგლ. High We Exalt Thee, Realm of the Free |
|  |
| **დედაქალაქი** და  | ფრიტაუნი ﻿ / ﻿ |
| ოფიციალური ენა | ინგლისური |
| მთავრობა | რესპუბლიკა |
|  -  | პრეზიდენტი | ჯულიუს მაადა ბიო |
| ფართობი |
|  -  | სულ | 71 740 კმ2 (119-ე) |
|  -  | წყალი (%) | 1,0 |
| მოსახლეობა |
|  -  | 2005 შეფასება | 5 525 000 (107-ე) |
|  -  | 2000 აღწერა | 5 426 618 |
|  -  | სიმჭიდროვე | 77 კაცი/კმ2 (112-ე) |
|  **მშპ** (მუპ) | 2005 შეფასება |
|  -  | სულ | $4.921 მილიარდი (151-ე) |
|  -  | ერთ სულ მოსახლეზე | $903 (172-ე) |
| **აგი** (2007) | 0.336 დაბალი ·  177-ე |
|  ვალუტა | ლეონი (`SLL`) |
| სასაათო სარტყელი | UTC±00:00  |
| თარიღის ფორმატი | დდ/თთ/წწწწ |
| სატელეფონო კოდი | 232 |
| ISO 3166 კოდი | SLE |
| ინტერნეტ-დომენი | .sl |

**სიერა-ლეონე** (ინგლ. Sierra Leone), ოფიციალურად **სიერა-ლეონეს რესპუბლიკა** (ინგლ. Republic of Sierra Leone) — სახელმწიფო დასავლეთ აფრიკაში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. ესაზღვრება ორი სახელმწიფო გვინეა და ლიბერია. ფართობი — 72 ათ. კმ². დედაქალაქი — ფრიტაუნი.

## ბუნება

ქვეყნის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უჭირავს ლეონე-ლიბერიის მაღლობს (მთა ბინტიმანი 1948 მ), ჩრდილოეთით შემოჭრილია ფუტა-ჯალონის მასივის შტოქედები, დასავლეთი და სამხრეთი ნაწილი ალუვიური ვაკეა.

ფიზიკური რუკა
სასარგებლო წიაღისეულიდან მოიპოვება რკინის, ტიტანის, რუტილის მადანი, ალმასი, ბოქსიტი. ჰავა ეკვატორულია. სანაპიროზე ყველაზე ცივი თვის (აგვისტო) საშუალო ტემპერატურაა 24 °C, ყველაზე ცხელისა (აპრილი) - 27 °C. ნალექები მთაში 4000 მმ-ზე მეტია წელიწადში. ქვეყნის შიგა ნაწილში საშუალო თვიური ტემპერატურები რამდენადმე დაბალია, ნალექები 2000-2500 მმ წელიწადში. მდინარეთა ქსელი ხშირია. მთავარი მდინარეებია კაბა, როკელე, ჯონგი, სევა, მოა. ნიადაგები უმთავრესად წითელ-ყვითელი ფერალითურია, სანაპიროზე - ჭაობისა და ალუვიური. ტერიტორიის დაახლოებით 5 %-ზე შემორჩენილია ნოტიო მარადმწვანე და ფოთოლმცვივან-მარადმწვანე ეკვატორული ტყე, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში მაღალბალახოვანი სავანაა, სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით - მეორეული ბუჩქნარი.

ცხოველთა სამყარო ძლიერაა განადგურებული. შემორჩენილია მაიმუნი, ანტილოპები, ჯიქი და სხვა. ბევრია ფრინველი და მწერი (მათ შორის ბუზი ცეცე).

## ისტორია

ადამიანის უძველესი დასახლებები სიერა-ლეონეს ტერიტორიაზე პალეოლითის პერიოდს განეკუთვნება. XV საუკუნეში ჩაისახა ფეოდალური ურთიერთობა. მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა გვაროვნულ-ტომობრივი კავშირები, შემორჩენილი იყო მონობაც. 1462 წელს ესპანელი ზღვაოსანი პედრუ დი სინტრა მოადგა ამ ქვეყნის სანაპიროს და მას სიერა-ლეონი (სიტყვასიტყვით - ლომის მთები) უწოდა. XVI საუკუნიდან სიერა-ლეონეში ჩადიან ინგლისელები. 1808 წელს სანაპირო ნაწილი დიდი ბრიტანეთის კოლონიად გამოცხადდა. 1896 წელს სიერა-ლეონეს კოლონიის მომიჯნავე ქვეყნის ყველა შიდა რაიონი ბრიტანეთის პროტექტორატი გახდა, შემოიღეს ირიბი მმართველობის სისტემა. XIX საუკუნის ბოლოდან ინგლისელებმა დაიწყეს ქვეყნის ბუნებრივი რესურსების (ძვირფასი ჯიშის ხე-ტყე, მიწის თხილი, პალმის ზეთი) ექსპლუატაცია. XIX საუკუნის ბოლოს ადგილობრივი მოსახლეობა აჯანყდა კოლონიური ჩაგვრის წინააღმდეგ (1898 წლის ბაი ბურეს აჯანყება).

მეორე მსოფლიო ომის დროს და მას შემდეგ კაპიტალური ურთიერთობის განვითარებამ სიერა-ლეონეში გამოიწვია მუშათა კლასისა და მოსამსახურეთა რიცხობრივი ზრდა. ჩაისახა ეროვნული ბურჟუაზია. 40-იანი წლების დასაწყისში შეიქმნა პირველი პროფკავშირები, ხოლო 50-იან წლებში სხვადასხვა საზოგადოება და პოლიტიკური პარტია. 1951 წელს დაარსდა სიერა-ლეონეს სახალხო პარტია (სლსპ), რომელიც მოითხოვდა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებში აფრიკელთა მონაწილეობის გაფართოებასა და რეფორმების გატარებას, მოგვიანებით სიერა-ლეონეს დამოუკიდებლობას გაერთიანებულ სამეფოსთან კავშირის შენარჩუნებით. 50-იან წლებში მოეწყო მუშათა და გლეხთა მასობრივი გამოსვლები. ბრიტანელი ხელისუფალნი იძულებულნი გახდნენ დათმობებზე წასულიყვნენ. 1957 წლის მაისში ჩატარდა საპარლამენტო არჩევნები. შეიქმნა მთავრობა სლსპ-ის ლიდერის მ. მარგაის მეთაურობით. 1961 წლის 27 აპრილს სიერა-ლეონე დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოცხადდა ბრიტანეთის თანამეგობრობის შემადგენლობაში. 1961 წლის სექტემბერში სიერა-ლეონე გაეროში მიიღეს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 327-328.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სიერა-ლეონე