Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# უტარ-პრადეში

უტარ-პრადეში ინდოეთის რუკაზე
 **უტარ-პრადეში**  (Uttar Pradesh, up) — შტატი ინდოეთის ჩრდილოეთში. ადრე მოგოლთა იმპერიის ცენტრი იყო. აქ მოხდა ინდოელთა აჯანყება 1857 წელს ინგლისური მმართველობის წინააღმდეგ. 1877 წელს გაერთიანდა ოუდჰისა და აგრას რაიონები, რომელსაც 1902 წელს ეწოდა გაერთიანებული პროვინცია, ხოლო 1950 - უტარ-პრადეშის შტატი. ყველაზე ხალხმრავალი შტატია ინდოეთში. აქ მდებარეობს ჰიმალაის პიკი ნანდა-დევი 7.817 მ.

* **მოსახლეობა**  - 2011 წლის მონაცემების მიხედვით 199,581,000;
* **ფართობი**  - 243,286 კვ.კმ.; ინდოეთის შტატებში სიდიდით V.
* **ქალაქები (ათ.)**  – კანპური (2.582), ლაქნაუ (C, 2.250), აგრა (1.285), ვარანასი (1.122), მირატი (1.095), ალაჰაბადი (1.010).
* **ენა**  – ჰინდი, ურდუ.
* **რელიგია**  – ინდუიზმი (80%), ისლამი (15%).
* **ცნობილი ადამიანები**  – ინდირა განდი, რავი შანკარი.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
უტარ-პრადეში Uttar Pradesh Government Website დაარქივებული 2007-02-02 საიტზე Wayback Machine.
* Department of Tourism, Government of Uttar Pradesh დაარქივებული 2019-08-18 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ბოლივუდი

ბოლივუდის სიმღერები და ცეკვები
**ბოლივუდი** (ინგლ. Bollywood) — აშშ-ის კინემატოგრაფიის, ჰოლივუდის (Hollywood) ანალოგიაზე შექმნილი სახელწოდება, რომელიც ინდოეთის ქალაქ ბომბეის (დღესდღეობით მუმბაი) კომერციულ კინემატოგრაფიას მიეცა.

პირველად ჰოლივუდისა და ბომბეის ამ შეჯვარებული სახელწოდებით ბომბეის კინომატოგრაფია ერთ-ერთმა ინდოელმა კინოკრიტიკოსმა 1970-იან წლებში მონათლა, რითაც მან ბოლივუდის კომერციულ-გასართობი პოლიტიკა კალიფორნიულ ჰოლივუდს ცინიკურად შეადარა, მაგრამ ეს სახოლწოდება დამკვიდრდა და ინდური კინოს სინონიმად იქცა. ინდოელი პატრიოტები სახელწოდება „ბოლივუდის“ წინააღმდეგნი არიან, ვინაიდან მათი მოსაზრებით ინდურ ფილმებს ჰოლივუდთან საერთო არაფერი აქვთ.

ბოლივუდის ფილმებს აქვთ რამდენიმე დამახასიათებელი თავისებურება: მათი უმეტესობა მიუზიკლია — ფილმის სიუჟეტში ჩართულია მუსიკალური კლიპები (ზოგჯერ ათამდე), ორ სერიად გაყოფილი ფილმი დაახ. ოთხი საათი გრძელდება. თუმცა ფილმების სიუჟეტები სხვადასხვაგვარია, მათში გამოიყენება ინდური კლასიკური თეატრისთვის დამახასიათებელი თემები - სიკეთის ბოროტებასთან ბრძოლა, ავი დედამთილი და დაჩაგრული რძალი, ღარიბ და მდიდარ, მუსლიმ და ინდუისტ გმირთა შორის სიყვარულის გამარჯვება, ადამიანის ღირსების შეურაცხმყოფელი ტრადიცების გადალახვა და კასტური სისტემის ბორკილთა დამსხვრევა და სხვა.

ბოლივუდის პროდიუსერები მუშაობენ როგორც ინდოეთის, ასევე მთელი აზიისა და აფრიკის ფართო მასებისთვის და ქმნიან ე.წ. „კინოს მთელი ოჯახისთვის დიდიდან პატარამდე“, ამიტომ ეროტიკული მომენტები, განსაკუთრებით ქალის და მამაკაცის პირზე კოცნა ფილმში ტაბუა. ამ მხრივ ოდნავ გაბედული ფილმები აზია-აფრიკის მუსლიმი, ინდუისტი და ა.შ. მაყურებლის მკაცრ კრიტიკას აწყდება.

*ბოლივუდი* განვითარებად ინდოეთში, რომლის მოსახლეობის უმრავლესობა სიღატაკის ზღვარზე არსებობს, ლამაზი, თეთრკაინიანი, წარმატებული ადამიანის კულტს ემსახურება, აგრეთვე თეთრ და შავკანიან მოსახლეობაში, შესაძლოა — უნებლიე, ერთმანეთისადმი შეუწყნარებლობას თესავს, რითაც იგი გამუდმებით დასავლეთის კინოკრიტიკის ნოტას იმსახურებს.

აღსანიშნავია, რომ მიუხედავად ბევრი ნაკლისა, ბომბეის კინომატოგრაფიის წარმატებული ნიმუშები (მაგ. „დევდასი“) დუბლირებულია ევროპის ბევრ ენაზე და რეგულარულად გადაიცემა დასავლეთის ეთერში.

## რესურსები ინტერნეტში

* National Geographic Magazine: Welcome to Bollywood

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ბოლივუდი

|  |  |
| --- | --- |
|  | **კინოს პორტალი** – დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები კინოს შესახებ. |
# ინფორმატიკა

ჩარლზ ბებიჯი მიიჩნევა პირველი მექანიკური კომპიუტერის შემქმნელად
**ინფორმატიკა** — მეცნიერება გამომთვლელი მანქანების (კომპიუტერი) საშუალებით ინფორმაციის დამუშავების შესახებ.

სიტყვა ინფორმატიკა ნაწარმოებია ფრანგული სიტყვიდან Informatique, რომელიც თავად წარმოიქმნა ორი ტერმინის Information (ინფორმაცია) და Automatique (ავტომატიკა) შეერთების საფუძველზე.

## ზოგადი ცნობები

მე-20 საუკუნეში მეცნიერების და მრეწველობის სწრაფმა განვითარებამ და ინფორმაციის რაოდენობის ზრდამ გამოიწვია ის, რომ ადამიანი უძლური აღმოჩნდა აღექვა და დანიშნულებისამებრი დაემუშავებინა ეს ინფორმაცია. შეიქმნა აუცილებლობა მოეხდინათ მისი კლასიფიცირება თემებად, შენახვა, გამოყენება, ინფორმაციის მოძრაობის კანონზომიერებების დადგენა და ა.შ. გამოკვლევებს, რომლებიც ამ პრობლემების მოსაგვარებლად წარმოებდა, უწოდეს ინფორმატიკა.

ინფორმატიკა, მათემატიკის მსგავსად, სხვა მეცნიერებებს ემსახურება. იგი არ შეისწავლის კონკრეტულ მატერიალურ ობიექტებს ან პროცესებს. ინფორმატიკა სხვა სფეროებს ამარაგებს გამოთვლითი მეთოდებით, რომლებიც თავდაპირველად გამოიყენებოდა ატომური ფიზიკისა და საფრენის აპარატების მექანიკის დარგში, მოგვიანებით – ეკონომიკისა და ადმინისტრაციული მართვის სფეროში, ამჟამად კი მისი მომხმარებელია მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების თითქმის ყველა დარგი.

ინფორმატიკის განვითარებას დიდი სტიმული მისცა კომპიუტერის გამოგონებამ და კომპიუტერული ტექნოლოგიის განვითარებამ.

**N.B.** აღსანიშნავია, რომ არ არსებობს ერთიანი გაგება ამ ტერმინისა, მაგალითად, ინგლისური Informatics სულაც არ არის ზუსტი შესატყვისი იმ ცნებისა, რაც ფრანგებისთვის არის Informatique, ან გერმანელებისთვის - Informatik.

## საერთო ცნებები და ტერმინები

ალგორითმი - ალგორითმიზაცია - არითმეტიკული მოწყობილობა - ბაიტი - ბიტი - ბლოკ–სქემა - გამოთვლითი ტექნიკა - პროგრამირება - პროგრამირების ენა - ინტერფეისი - ინფორმაცია - კოდირება - კომპიუტერი - მართვის მოწყობილობა - მასივი - მონაცემთა ბაზა - ოპერატორი - ოპერაციული სისტემა - პერიფერიული მოწყობილობა - პროგრამა - პროცესორი - რეგისტრი - სისტემური პროგრამა - ტრანსლატორი - ციკლი

## ინფორმატიკის დარგის გამოჩენილი მოღვაწეები

ბებიჯი, ჩარლზ – ეიკენი, ჰოვარდ – ეკერტი, პროსპერ – ვირტი, ნიკლაუს – ლავლეისი, ადა – ლაიბნიცი, გოტფრიდ ვილჰელმ – მოჩლი, ჯონ – ნოიმანი, ჯონ ფონ – პასკალი, ბლეზ – ტორვალდსი, ლინუს – შენონი, კლოდ – ციმერმანი, ფილ

## იხილეთ აგრეთვე

* კომპიუტერული ტექნოლოგია
* ინფორმაციის თეორია
* საინფორმაციო მეცნიერება
* თეორიული ინფორმატიკა

## რესურსები ინტერნეტში

* ინფორმატიკა საიტზე Curlie
* Scholarly Societies in Computer Science დაარქივებული 2011-06-23 საიტზე Wayback Machine.
* Best Papers Awards in Computer Science since 1996
* Photographs of computer scientists
# მუმბაი

| დასახლებული პუნქტი |
| --- |
| მუმბაი მარათ. मुंबई  |
|  |
| ქვეყანა |  ინდოეთი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Iqbal Singh Chahal  |
| დაარსდა | 1507  |
| ფართობი |
603±1 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
14±1 მეტრი |
| მოსახლეობა | 15 414 288 (2018) |
| სასაათო სარტყელი | Indian Standard Time  |
| სატელეფონო კოდი | 0022 |
| საფოსტო ინდექსი | 400001 |
| საავტომობილო კოდი | MH-01, MH-02 და MH-03 |
| ოფიციალური საიტი |   |
|  |
| **მუმბაი** ვიკისაწყობში |

**მუმბაი** (მარათ. मुंबई; უწინ **ბომბეი**) — ქალაქი ინდოეთში, მაჰარაშტრას შტატის დედაქალაქი, ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი ინდოეთში და ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ქალაქი მსოფლიოში 12,442,373 მილიონი მცხოვრებით (2011 წლის მონაცემებით). მდებარეობს სალსეტის კუნძულზე, მაჰარაშთრას დასავლეთ სანაპიროსთან. მეზობელ გარეუბნებთან ერთად ის ქმნის მსოფლიოს სიდიდით მეექვსე აგლომერაციას, 21 მილიონი მცხოვრებით. ქალაქს ღრმა ბუნებრივი ყურე აქვს. მის პორტში გადის ინდოეთის მგზავრთა ნახევარი და ტვირთის მნიშვნელოვანი ნაწილი.

მუმბაი ინდოეთის კომერციული და გართობის ცენტრია. აქ მდებარეობს მნიშვნელოვანი საფინანსო ინსტიტუტები, მათ შორის ინდოეთის სარეზერვო ბანკი, ბომბეის სააქციო ბირჟა, ინდოეთის ეროვნული სააქციო ბირჟა და მრავალი ინდური კომპანიის კორპორაციული შტაბ-ბინა. ამ ქალაქში მდებარეობს ინდოეთის კინო და ტელეინდუსტრიის ცენტრიც — ბოლივუდი.

## რესურსები ინტერნეტში

* მუმბაის მუნიციპალური კორპორაციის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2017-10-28 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# მალაიალამური ენა

ინდოეთში მალაიალამის გავრცელების არეალი
**მალაიალამი** (თვითდასახ. മലയാളം) — ინდოეთში მცხოვრები ხალხის მალაიალის ენა, მიეკუთვნება დრავიდულ ენებს. ენა სავარაუდოდ წარმოიშვა ძველი ტამილური დიალექტების ევოლუციის შედეგად. გამოიყოფა დიალექტები როგორც ტერიტორიული პრინციპით (სამხრეთის, ცენტრის, ჩრდილოეთის), ასევე სოციალურ-ეთნიკური პრინციპით (ბრაჰმანული, მუსულმანური და სხვა ჯგუფების).

## ზოგადი ცნობები

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >30 მლნ
* **ენის კოდი**: ml
* **სახელწოდება**: ml, en - Malayalam; eo - Malajalama
* **დამწერლობა**: მალაიალამური

მალაიალამის პირველწყაროები ცნობილია IX-X სს-დან. მისი დამწერლობა მომდინარეობს ბრაჰმისაგან. თანამედროვე დამწერლობის შემქმნელად ითვლება XVშ ს-ის მწერალი ტ.ეჟუტაჩანი.

## სტატუსი

**ოფიციალური ენა: ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
	+ კერალა
	+ ლაქშადვიპი

## გრამატიკა

…

## ლექსიკა

**ფრაზები და სიტყვები გამარჯობა - Namaskaram
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Swagatam
* გმადლობთ - Nandi; Valarey nanhi
* კი / არა - -
* გეთაყვა - Dayewu cide; Dayavayi
* ნახვამდის - Pottei; Namaskaram

## რიცხვები

* 1 - onnu, 2 - randu, 3 - moonu, 4 - nalu, 5 - anchu, 6 - aaru, 7 - aazhu, 8 - yettu, 9 - ompathu, 10 - pathu

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 100 | 1000 | ¼ | ½ | ¾ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | ൧ | ൨ | ൩ | ൪ | ൫ | ൬ | ൭ | ൮ | ൯ | ൰ | ൱ | ൲ | ൳ | ൴ | ൵ |

## იხილეთ აგრეთვე

* მალაიალამური ლიტერატურა

## ლიტერატურა

* Pillai, Anitha Devi (2010). *Singaporean Malayalam*. Saarbrücken:  VDM Verlag Dr. Müller. ISBN 3-639-21333-5.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მალაიალამური ენა Ethnologue report for Malayalam დაარქივებული 2012-03-21 საიტზე Wayback Machine.
* Unicode Code Chart for Malayalam (PDF Format)
* Malayalam Grammar
# ბენგალური ვეფხვი

| ბენგალური ვეფხვი |
| --- |
|   |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| კლასი:  |
ძუძუმწოვრები |
| რიგი:  |
მტაცებლები |
| ოჯახი:  |
კატისებრნი |
| გვარი:  |
პანტერები |
| სახეობა:  |
ვეფხვი |
| ქვესახეობა:  |
ბენგალური ვეფხვი |

 |
| ლათინური სახელი |
|
Panthera tigris tigris |
| დაცვის სტატუსი |
| საფრთხეში მყოფი IUCN 3.1 *Endangered* : 136899 |
| გავრცელება |
|  გავრცელების არეალი |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 183806 |
| NCBI   | 74535 |
| EOL   | 1240403 |

 |

 |

**ბენგალური ვეფხვი** — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახისა. ვეფხვის ყველაზე მრავალრიცხოვანი ქვესახეობაა. 2011 წლის მონაცემებით მათი რაოდენობა შეადგენდა 2500-ს. 2010 წლიდან შეყვანილია წითელი წიგნის საფრთხეში მყოფი სახეობების სიაში.

ბენგალური ვეფხვის რაოდენობა ინდოეთში 2010 წლიდან 2014 წლამდე გაიზარდა 1,706–1,909-დან 2,226-მდე. ბანგლადეშში 440, ხოლო ნეპალში 163–253. 2015 წელს მათი რაოდენობა ბჰუტანში შეადგენდა 103-ს.

ბენგალური ვეფხვი წარმოადგენს ინდოეთის და ბანგლადეშის ეროვნულ ცხოველს.

## იხილეთ აგრეთვე

* სუმატრის ვეფხვი

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ბენგალური ვეფხვი Cat Specialist Group: *Panthera tigris* დაარქივებული 2014-11-12 საიტზე Wayback Machine.  and *P. t. tigris* დაარქივებული 2016-11-29 საიტზე Wayback Machine.
* WildTeam — Tiger conservation in the Bangladesh Sundarbans დაარქივებული 2020-10-06 საიტზე Wayback Machine.
* animalias.com: *Bengal Tiger* (Panthera tigris tigris) დაარქივებული 2015-09-29 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო