Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# დანიის შეიარაღებული ძალები

დანიის შეიარაღებული ძალების ემბლემა
**დანიის შეიარაღებული ძალები** (დან. Forsvaret) — დანიის სამეფოს სამხედრო ძალების ერთობლიობა, რომელიც განკუთვნილია დანიის თავისუფლების, დამოუკიდებლობის და ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად. დანიის შეიარაღებული ძალები შედგება სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო ძალებისგან. შეიარაღბულ ძალების ბიუჯეტი, 2009 წლის მონაცემებით არის 4,33 მილიარდი აშშ დოლარი.

## რესურსები ინტერნეტში

* Danish Defence დაარქივებული 2015-02-17 საიტზე Wayback Machine.
* Army Operative Command დაარქივებული 2008-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* Army Materiel Command დაარქივებული 2005-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* kamouflage.net > Europe > Denmark (Kingdom of Denmark) > index დაარქივებული 2012-02-15 საიტზე Wayback Machine.
# სარატოვის ოლქი

| ოლქი |
| --- |
| სარატოვის ოლქი რუს. Саратовская область |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  რუსეთი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Valery Radayev |
| დაარსდა | 5 დეკემბერი, 1936 |
| ფართობი |
100830 კმ² |
| ოფიციალური ენა | რუსული ენა |
| მოსახლეობა | 2 369 405 (1 იანვარი, 2025)  |
| სასაათო სარტყელი | Samara Time და Europe/Saratov  |
| საავტომობილო კოდი | 64 და 164 |
| ოფიციალური საიტი |  |
|  |
| **სარატოვის ოლქი** ვიკისაწყობში |

**სარატოვის ოლქი** (რუს. *Саратовская область*) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი - სარატოვი. დაარსდა 1936 წლის 5 დეკემბერს.

## გეოგრაფია

სარატოვის ოლქი მდებარეობს ქვემო ვოლგისპირეთში, მარჯვენანაპირეთის უმეტესი ნაწილი ვოლგისპირა მაღლობს უკავია, ოლქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში კასპიისპირა დაბლობია. აღმოსავლეთი საზღვარი ობშჩი-სირტის კალთებზეა. მთავარი მდინარეა ვოლგა (420 კილომეტრი ოლქის ფარგლებში), რომელზედაც გაშენებულია ვოლგოგრადისა და სარატოვის წყალსაცავები. დასავლეთ ნაწილში მიედინება ხოპიორი, მედვედიცა, ილოვლია (დონის მარცხენა შენაკადები. ტერიტორიის დიდი ნაწილი სტაპის ზონაშია, ტყეს 5 % უკავია.
ოლქს სამხრეთით ესაზღვრება ყაზახეთი, დასავლეთიდან ვოლგოგრადის, ვორონეჟისა და ტამბოვის ოლქები, ჩრდილოეთიდან სამარის, ულიანოვსკისა და ორენბურგის ოლქები.

## მოსახლეობა

2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

* რუსები — 2293,1 ათ. (85,9)
* ყაზახები — 78,3 ათ. (2,9 %)
* უკრაინელები — 67,3 ათ. (2,5 %)
* თათრები — 57,6 ათ. (2,2 %)
* სომხები — 25 ათ.
* აზერბაიჯანელები — 16,4 ათ.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
სარატოვის ოლქი სარატოვის ოლქის მთავრობა დაარქივებული 2016-07-21 საიტზე Wayback Machine.
* Саратовская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» დაარქივებული 2009-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* Сведения о городах Саратовской области
* სარატოვის კულტურული ცხოვრება
# ბალე-რუსი

ოგუსტ მაკის "რუსული ბალეტი" (1912).
**ბალე-რუსი** (ფრანგ. Ballets russes), ან **დიაგილევის რუსული ბალეტი** — საბალეტო კომპანია, დაარსებული 1911 წელს რუსული თეატრალური მოღვაწისა და ხელოვნებათმცოდნის სერგეი დიაგილევის მიერ. მისი იდეა 1909 წელს გამართულ "რუსულ სეზონზე" გაჩნდა და წარმოდგენები 20 სეზონის განმავლობაში იდგმებოდა დიაგილევის სიკვდილამდე 1929 წელს. კომპანია განსაკუთრებული წარმატებით სარგებლობდა საფრანგეთსა და დიდი ბრიტანეთში.

დიაგილევის ანტრეპრიზამ დიდი გავლენა იქონია არა მხოლოდ რუსულ ბალეტზე, არამედ მთელი მსოფლიოს ქორეოგრაფიულ ხელოვნებაზე. დიაგილევმა აღზარდა უაღრესად ნიჭიერ მოცეკვავეთა და ქორეოგრაფთა მთელი პლეადა — ვაცლავ ნიჟინსკი, ლეონიდ მიასინი, მიხაილ ფოკინი, სერჟ ლიფარი, ჯორჯ ბალანჩინი. დიაგილევის დადგმებისთვის სცენურ დეკორაციებსა და კოსტიუმებზე მისი თანაგუნდელები მუშაობდნენ გაერთიანებიდან "მირ ისკუსტვა" - ლეონ ბაქსტი და ალექსანდრე ბენუა. მოგვიანებით დიაგილევმა დეკორატორების სახით მიიზიდა ევროპის მოწინავე მხატვრები - პაბლო პიკასო, ანდრე დერენი, კოკო შანელი, ანრი მატისი და მრავალი სხვა, ასევე რუსი ავანგარდისტები - ნატალია გონჩაროვა, მიხაილ ლარიონოვი, ნაუმ გაბო, ანტუან პევზნერი. არა ნაკლებ წარმატებული იყო თანამშრომლობა იმ წლების განთქმულ კომპოზიტორებთან - რიხარდ შტრაუსთან, ერიკ სატისთან, მორის პაველთან, სერგეი პროკოფიევთან, კლოდ დებიუსისთან, განსაკუთრებით კი მის მიერ აღმოჩენილ იგორ სტრავინსკისთან.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ბალე-რუსი
# ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელი

| ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელი |
| --- |
|  |
| პირადი ინფორმაცია |
| დაბ. თარიღი | 1700  |
| დაბ. ადგილი | პარიზი  |
| გარდ. თარიღი | 29 აპრილი (10 მაისი), 1771  |
| გარდ. ადგილი | სანქტ-პეტერბურგი |
| ნამუშევრები და მიღწევები |
| საქმიანობა | არქიტექტორი  |
| მოქალაქეობა | რუსეთის იმპერია |
| მიმართულება | ბაროკო |
| მნიშვნელოვანი პროექტები | რუნდალის სასახლე, კიევის წმინდა ანდრიას ტაძარი, ანიჩკოვის სასახლე, ვორონცოვის სასახლევორონცოვის სასახლე (სანქტ-პეტერბურგი), ზამთრის სასახლე, სმოლნის საკათედრო ტაძარი, ეკატერინეს სასახლე, სტროგანოვის სასახლე, სანქტ-პეტერბურგი, მოსკოვი და ცარსკოე-სელო |
| **ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელი** ვიკისაწყობში |

**ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელი** (იტალ. Francesco Bartolomeo Rastrelli; დ. 1700, პარიზი, საფრანგეთი – გ. 1771, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — არქიტექტორი, XVIII საუკუნის შუა წლების რუსული ბაროკოს მეთავე. წარმოშობით იტალიელი, ასევე რუსეთში მოღვაწე, მოქანდაკე და არქიტექტორის – კარლო ბართოლომეო რასტრელის (1675-1744) შვილი.

## ბიოგრაფია

ბართოლომეო რასტრელი 1716 წელს მამასთნ ერთად გადადის სანქტ–პეტერბურგში, სადაც მამამისი პეტრე I–მა მიიწვია საიმპერატორო სასახლის ასაშენებლად. 1721 წელს სრულიად ახალგაზრდა არქიტექტორს დაუკვეთეს მოლდავეთის ყოფილი მართველის, პრინც დემეტრე კანტემირის სასახლე. 1725-1730 წწ სწავლობდა იტალიაში. 1730 წელს ის დაინიშნა საიმპერატორო კარის ხუროთმოძღვრად, სადაც 1763 წლამდე იმოღვაწა. მისი ნამუშევრები დიდი მოწონებით სარგებლობდა იმპერატორების ანასა (1730-1740) და ელისაბედის (1741-1762) კარზე.

ეკატერინე II–ის ტახტზე ასვლის შემდეგ, რასტრელი იძულებული იყო თანამდებობა დაეტოვებინა, რადგან ეკატერინემ უარყო ბაროკო, როგორც ძველმოდური და კლასიციზმს ანიჭებდა უპირატესობას.

## შემოქმედება

რასტრელის ბოლო ყველაზე დიდი ნამუშევარი იყო სმოლნის კათედრალური ტაძარი, სანქტ-პეტერბურგში.

## ფოტოგალერეა

* წმ. ანდრიას ტაძარი კიევში.
* სასახლე „ცარსკოე სელოში“
* ზაფხულის სასახლე, სანქტ-პეტერბურგი
* სმოლნის საკათედრო ტაძარი
* ზამთრის სასახლე, სანქტ–პეტერბურგი
* ვორონცოვის სასახლე (იქვე)
* სტროგანოვის სასახლე (იქვე)
* აღმოსავლეთ კაპელა, პეტერჰოფი

## ლიტერატურა

* ქსე

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელი РАСТРЕЛЛИ, ФРАНЧЕСКО БАРТОЛОМЕО – ბიოგრაფია (რუს.), енциклопедия кругосвет დაარქივებული 2008-01-24 საიტზე Wayback Machine. ;
* Растрелли Франческо Бартоломео (რუს.);
* Растрелли Ф.Б. რუსული პორტალი;
* მოკლე ბიოგრაფია დაარქივებული 2007-08-27 საიტზე Wayback Machine. ;

## სქოლიო
# ხერსონის ოლქი

| ადმინისტრაციული ერთეული |
| --- |
| ხერსონის ოლქი უკრ. Херсонська область |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  უკრაინა |
| ადმ. ცენტრი | ხერსონი |
| შიდა დაყოფა | Beryslav Raion, ხერსონის რაიონი, Henichesk Raion, Kakhovka Raion და Skadovsk Raion |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | ჰენადი ლაჰუტა |
| დაარსდა | 30 მარტი, 1944 |
| ფართობი |
28461 კმ² |
| ოფიციალური ენა | უკრაინული ენა |
| სალაპარაკო ენები |
უკრაინული ენა, რუსული ენა |
| მოსახლეობა | 1 001 598 (1 იანვარი, 2022)  |
| სასაათო სარტყელი | UTC+2 და UTC+3 |
| საავტომობილო კოდი | BT |
| ოფიციალური საიტი |  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| **ხერსონის ოლქი** ვიკისაწყობში |

**ხერსონის ოლქი** (უკრ. Херсонська область) — ოლქი სამხრეთ უკრაინაში, ყირიმის ჩრდილოეთით. ოლქის ფართობი 29,000 კმ2-ია, ხოლო მოსახლეობა – 1.12 მილიონი.

* დედაქალაქები — 1 (ხერსონი)
* რაიონები — 18;
* დასახლებები — 697;
	+ სოფლები — 658;
	+ ქალაქები — 39;
* სასოფლო საბჭოები — 260.

## სქოლიო
# ფუტი

გვერდი გერმანული ენის სახელმძღვანელოდან - 1848 წელი
**ფუტი** (ინგლ. foot — „ტერფი“) — ინგლისური და ძველრუსული სიგრძის საზომი ერთეული, ტოლია 0.3048 მეტრს.

* ინგლისური საზომთა სისტემის სიგრძის ერთეული — 1 ფუტი = 1/3 იარდი = 12 დიუმი = 0.3048 მეტრი;
* რუსული საზომთა სისტემის სიგრძის მოძველებული ერთეული (გააუქმეს 1918 წელს) — 1 ფუტი = 1/7 საჟენი = 12 დიუმი = 0.3048 მეტრი.

ძველ რომში ფუტი უდრიდა 29.62 სმ-ს.

## იხილეთ აგრეთვე

* ერთეულთა საერთაშორისო სისტემა

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 432.

## სქოლიო
# ალთეა გიბსონი

| ალთეა გიბსონი |
| --- |
|  |
| დაბადების თარიღი |
25 აგვისტო, 1925 |
| გარდაცვალების თარიღი |
28 სექტემბერი, 2003 (78 წლის) |
| მოქალაქეობა |  აშშ |
| სიმაღლე |
1,80 სმ |

**ალთეა გიბსონი** (ინგლ. Althea Gibson)(დ. 25 აგვისტო, 1925 — გ. 28 სექტემბერი, 2003) — ამერიკელი ჩოგბურთელი და პროფესიონალი გოლფის მოთამაშე, ერთ-ერთი პირველი შავკანიანი სპორტსმენი, რომელმაც გადალახა საერთაშორისო ჩოგბურთის ფერადი ხაზი. 1956 წელს, იგი გახდა პირველი აფრო-ამერიკელი რომელმაც მოიპოვა გრანდ სლემის ტიტული. მომდევნო წელს მან მოიგო როგორც უიმბლდონი, ასევე აშშ-ის ნაციონალური ჩემპიონატი, შემდეგ კვლავ მოიგო ორივე ტიტული 1958 წელს. და ორივე წელს მიიღო წლის ქალი სპორტსმენის ჯილდო. მთლიანობაში, მან მოიგო 11 გრანდ სლემის ტურნირი, მათ შორის ხუთი სინგლის ტიტულები, ხუთი დუბლის ტიტული და ერთი შერეული დუბლის ტიტული. გიბსონი შეყვანილია ჩოგბურთის დიდების საერთაშორისო დარბაზში და ქალთა საერთაშორისო დიდების დარბაზში. 1960-იანი წლების დასაწყისში იგი ასევე გახდა პირველი შავკანიანი მოთამაშე, რომელმაც კონკურენცია გაუწია თეთრკანიან ქალებს პროფესიონალურ ტურნირზე.

## რესურსები ინტერნეტში

* **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ალთეა გიბსონი გიბსონის სიბერე
* გიბსონის სიკვდილი
# დიქტატურა

**დიქტატურა** (ლათ. dictatura) — ავტოკრატიული პოლიტიკური რეჟიმი, რომლის დროს ხელისუფლებას მართავს **დიქტატორი** — ადამიანი, რომლის ძალაუფლება არ არის შეზღუდული კონსტიტუციით ან რაიმე კანონმდებლობით.

ძველ რომში დიქტატურა იყო დროებითი პოლიტიკური რეჟიმი; საგანგებო სიტუაციის დროს შეუზღუდავი პოლიტიკური ძალაუფლება გადაეცემოდა ერთ ადამიანს — დიქტატორს.

## იხილეთ აგრეთვე

* ავტოკრატია
* ავტორიტარიზმი
* დესპოტიზმი
* ფაშიზმი
* გენერალისიმუსი
* პლუტოკრატია
* სტალინიზმი
* ტოტალიტარიზმი
* ტირანია
* ფრიდრიხ ჰაიეკი

## ლიტერატურა

* Friedrich, Carl J.; Brzezinski, Zbigniew K. (1965). *Totalitarian Dictatorship and Autocracy*, 2nd ed.,  Praeger.
* Bueno de Mesquita, Bruce; Alastair Smith, Randolph M. Siverson and James D. Morrow (2003). *The Logic of Political Survival*.  The MIT Press. ISBN 0-262-63315-9.
# შუა ევროპის ვაკე

შუა ევროპის ვაკე
**შუა ევროპის ვაკე** ან **ჩრდილოეთ ევროპის ვაკე** — ვაკე ევროპაში, უმთავრესად პოლონეთში, გერმანიაში, დანიასა და ნიდერლანდებში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩრდილოეთისა და ბალტიის ზღვის სანაპიროები, სამხრეთით ჰერცინული სისტემის მთები და მაღლობები.

## გეოგრაფიული მახასიათებლები

### ზომები

სიგრძე დაახლოებით 600 კმ, სიგანე 200-იდან 500 კილომეტრამდეა, სიმაღლე უმეტესად 50–100 მ-მდე. ცალკეული მორენული სერების სიმაღლე 300 მეტრზე მეტია. უმთავრესად აგებულია კირქვებითა და ქვიშაქვებით, რომლებიც ზემოდან დაფარულია მყინვარული ნალექებით.

### ჰავა და საშუალო ტემპერატურები

ჰავა გარდამავალია ზღვიურიდან კონტინენტურისაკენ. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა დასავლეთით -1-იდან -3°C-მდე, აღმოსავლეთით -2-იდან -4°C-მდე; ივლისისში კი 17–19°C. ნალექები დასავლეთით 800 მმ წელიწადში, აღმოსავლეთით – 500 მმ.

## ჰიდროლოგია და ბიომრავალფეროვნება

მდინარეთა ქსელი ხშირია (ოდრის, ელბის, ვეზერის, რაინის და სხვათა აუზები). შუა ევროპის ვაკეზე ბევრია მყინვარული ტბა. განვითარებულია ტყის ყომრალი და გაეწრებული ნიადაგები. ბუნებრივი მცენარეულობიდან დასავლეთით მუხნარ–წიფლნარია, აღმოსავლეთთ — შერეული ტყეები. ტყე ძირითადად გაჩეხილია. ჩრდილოეთით ბევრია ტორფნარი. ხეობებში მდელოებია. არის მარცვლეულის ნათესები, შაქრის ჭარხლის ნარგავები. აქ მცხოვრები ადამიანები მისდევენ მესაქონლეობას. შუა ევროპის ვაკე მჭიდროდაა დასახლებული. ვაკეზე მდებარეობს ქალაქები:

* პოზნანი (პოლონეთი)
* ბერლინი (გერმანია)
* ჰამბურგი (გერმანია)
* ბრემენი (გერმანია)
* ჰანოვერი (გერმანია)
* ამსტერდამი (ნიდერლანდები)
* როტერდამი (ნიდერლანდები).

## ჩრდილოეთ გერმანიის ვაკე

შუა ევროპის ვაკის გერმანულ ნაწილს ჩრდილოეთ გერმანიის ვაკე ეწოდება. ჩრდილოეთ გერმანიის ვაკის უმეტესი ნაწილი ზღვის დონიდან 100 მეტრზე დაბლა მდებარეობს. ოკეანის ჩრდილოეთი სანპიროების უმეტესი ნაწილი მოსწორებულია და ჭაობებითა და ვატებითაა დაფარული. ჩრდილოეთ გერმანიის ვაკის გაგრძელებად ითვლება ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთი ფრიზის კუნძულები, რომელიც კონტინენტს შუა საუკუნეებში წყალდიდობის დროს გამოეყო.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 49.

## რესურსები ინტერნეტში

* Baltic Lagoons დაარქივებული 2008-06-08 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Lowlands-L, an international discussion community dealing with the North European Plain, its cultures, language varieties, history, etc.; also dealing with Lowlands-based heritage in Britain, North America, Australia, etc. (ინგლისური)
* Clickable map (რუსული)
# ჰაილბრონი

| ქალაქი |
| --- |
| ჰაილბრონი Heilbronn |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  გერმანია |
| მხარე |
ბადენ-ვიურტემბერგიბადენ-ვიურტემბერგი |
| შიდა დაყოფა | Biberach, Böckingen, Frankenbach, Horkheim, Klingenberg, Neckargartach და Sontheim |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მერი | ჰარი მერგელი  |
| პირველი ხსენება |
741 |
| ფართობი |
99.89 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
157 მეტრი |
| მოსახლეობა | 130 093 (31 დეკემბერი, 2023)  |
| სატელეფონო კოდი | 7066 და 7131 |
| საფოსტო ინდექსი | 74072–74081  |
| საავტომობილო კოდი | HN |
| ოფიციალური საიტი |  |
|

გერმანიაბადენ-ვიურტემბერგიყველას ჩვენება |
| **ჰაილბრონი** ვიკისაწყობში |

**ჰაილბრონი** (გერმ. Heilbronn) — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში. გარს ერტყმის ჰაილბრონის რაიონი და 122 879 მოსახლით წარმოადგენს მხარის მე-6 უდიდეს ქალაქს.

გაშენებულია მდინარე ნეკარზე, წარსულში იგი თავისუფალი იმპერიული ქალაქი იყო, ამჟამად კი დამოუკიდებელი ქალაქი და ჰაილბრონის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. ამავე დროს, ქალაქი ჰაილბრონ-ფრანკენის რეგიონის მთავარი ეკონომიკური ცენტრია. ჰაილბრონი ცნობილია ღვინის ინდუსტრიით.

ამ ადგილის პირველინ წერილობითი ხსენება 741 წლით თარიღდება სახელით ვილია-ჰელიბრუნა. 1050 წელს, დასახლებაში იყო ბაზარი, 1140 წელს კი სამდინარო პორტი. ჰაილბრონის ზრდა უპირველესად განაპირობა მნიშვნელოვან სავაჭრო გზებზე მდებარეობამ.

## დაძმობილებული ქალაქები

* ბეზე, საფრანგეთი, 1965-დან
* პორტ-ტაბლოტი, გაერთიანებული სამეფო, 1966-დან
* ზოლოტურნი, შვეიცარია, 1981-დან
* სტოკპორტი, გაერთიანებული სამეფო, 1982-დან
* ოდერის ფრანკფურტი, გერმანია, 1988-დან
* სლუბიცე, პოლონეთი, 1998-დან

## იხილეთ აგრეთვე

* გერმანიის დიდი ქალაქების სია

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 590.

## რესურსები ინტერნეტში

* (გერმანული) ოფიციალური საიტი
* (ინგლისური) ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-07-16 საიტზე Wayback Machine.
* (გერმანული) City map დაარქივებული 2010-02-02 საიტზე Wayback Machine.  (Java-applet)
* (გერმანული) Hochschule Heilbronn (Heilbronn University) დაარქივებული 2010-10-28 საიტზე Wayback Machine.
* (გერმანული) Tourism Information of Heilbronn and the river Neckar დაარქივებული 2007-09-04 საიტზე Wayback Machine.

ქალაქის ცენტრის 150°-იანი პანორამა

## სქოლიო
# ბაზელი

| ქალაქი |
| --- |
| ბაზელი Basel, Bâle |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  შვეიცარია |
| კანტონი |
ბაზელ-შტადტიბაზელ-შტადტის კანტონი|ბაზელ-შტადტი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი | Beat Jans  და Conradin Cramer  |
| პირველი ხსენება |
374 |
| ფართობი |
22.75 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
260 მ |
| ოფიციალური ენა | გერმანული ენა |
| მოსახლეობა | 167,365 კაცი (2008) |
| სიმჭიდროვე |
7,357 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+1, ზაფხულში UTC+2 |
| სატელეფონო კოდი | 061 |
| საფოსტო ინდექსი |
4000 |
| საავტომობილო კოდი | BS |
| ოფიციალური საიტი | basel.ch |
|  |
| **ბაზელი** ვიკისაწყობში |

**ბაზელი** (გერმ. Basel, ფრანგ. Bâle) — ქალაქი შვეიცარიაში, ნახევარკანტონ ბაზელ-შტადტის ადმინისტრაციული ცენტრი. აქ მდებარეობს შვეიცარიაში უძველესი უნივერსიტეტი (1460). მოსახლეობა - 166'095 ად.. ოფიციალური კოდი — 2701.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 143.

## სქოლიო
# პერუს გერბი

პერუს გერბი
**პერუს გერბი** — პერუს სახელმწიფოებრივი ეროვნული სიმბოლო დროშასთან ერთად. .

## ისტორია

გერბის პირველი ვერსიის დიზაინი შექმნა გენერალმა ხოსე სან–მარტინმა და ოფიციალურად გამოცხადდა 1820 წლის 21 ოქტომბერს. მასზე გამოსახული იყო მზის ჩასვლა ანდებში.

1825 წლის 25 თებერვალს, სიმონ ბოლივარმა და კონგრესის შემადგენელმა ნაწილმა წამოაყენა ახალი ეროვნული სიმბოლოს შექმნის კანონი. ამის შედეგად ჩამოყალიბებული გერბი გამოყენებულია დღესაც. გერბის დიზაინი შექმნეს კონგრესმენებმა ხოსე გრეგორიო პარედესმა და ფრანსისკო ხავიერ კორტესმა.

გერბის უკანასკნელი მოდიფიკაცია მოხდა 1950 წლის მარტში, გენერალ მანუელ ოდრიას ადმინისტრაციის დროს.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პერუს გერბი“** ვიკისაწყობში.
*
*  დაარქივებული 2019-08-18 საიტზე Wayback Machine.

 **სამხრეთი ამერიკა**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **სუვერენული სახელმწიფოები**
არგენტინა ·
ბოლივია ·
ბრაზილია ·
გაიანა ·
ეკვადორი ·
ვენესუელა ·
კოლუმბია ·
პანამა\* ·
პარაგვაი ·
პერუ ·
სურინამი ·
ტრინიდადი და ტობაგო\* ·
ურუგვაი ·
ჩილე ·
**დამოკიდებული**
არუბა\* (ნიდერლანდები) ·
ფოლკლენდის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო) ·
საფრანგეთის გვიანა (საფრანგეთი) ·
ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები\* (ნიდერლანდები) ·
სამხრეთ გეორგია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო)
 \* აქვს ტერიტორიის ნაწილი სხვა კონტინენტზეც (ჩრდილოეთი ამერიკა). |
# ხოსე კარლოს მარიატეგი

| ხოსე კარლოს მარიატეგი |
| --- |
|  ხოსე კარლოს მარიატეგი 1928 წელს |
| დაბადების თარიღი |
14 ივნისი, 1895 ლიმა, პერუ |
| გარდაცვალების თარიღი |
16 აპრილი, 1930 (34 წლის) ლიმა, პერუ |
| ეროვნება |
პერუ |
| საქმიანობა |
პოლიტიკური მოღვაწე, ფილოსოფოსი, სოციოლოგი, ლიტერატურის კრიტიკოსი, ჟურნალისტი |

**ხოსე კარლოს მარიატეგი** (ესპ. José Carlos Mariátegui La Chira; დ. 14 ივნისი, 1895, ლიმა — გ. 16 აპრილი, 1930, იქვე) — პერუს პოლიტიკური მოღვაწე, ფილოსოფოსი, ჟურნალისტი, სოციოლოგი და ლიტერატურის კრიტიკოსი.

## ბიოგრაფია

14 წლისა სტამბის მუშა იყო, შემდეგ — ჟურნალისტი. 1918 წლიდან ჩაება მუშათა მოძრაობაში და სოციალიზმის იდეებს ქადაგებდა. 1919 წლიდან სამშობლოდან გადაასახლეს. ევროპაში ხვდებოდა მ. გორკის, გ. ჩიჩერინს, ა. ბარბიუსს, ა. გრამშის. 1923 წელს პერუში დაბრუნდა. აქტიურად მონაწილეობდა პროფკავშირებისა და სახალხო უნივერსიტეტების საქმიანობაში. მარიატეგი ეროვნული კულტურის დამოუკიდებელი განვითარების მომხრე იყო. 1926 წლიდან გამოსცემდა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ და ლიტერატურულ ჟურნალს — „ამაუტა“ („Amauta“. 1930 წლამდე). 1928 წელს დააარსა პერუს კომპარტია (1930 წლამდე ეწოდებოდა პერუს სოციალისტური პარტია) და იყო მისი პირველი გენერალური მდივანი. მარიატეგის ნაშრომი „პერუს სინამდვილის განმარტების შვიდი ნარკვევი“ (1928) კომპარტიის პროგრამის თეორიულ დასაბუთებას წარმოადგენდა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 441.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ხოსე კარლოს მარიატეგი“** ვიკისაწყობში.
* ხოსე კარლოს მარიატეგი ონლაინ-არქივი
* ხოსე კარლოს მარიატეგის მემორიალური მუზეუმი დაარქივებული 2019-06-16 საიტზე Wayback Machine.
* ხოსე კარლოს მარიატეგის ფილმების არქივი
* ხოსე კარლოს მარიატეგის ფოტო არქივი

## სქოლიო
# არეკიპა

| ქალაქი |
| --- |
| არეკიპა Arequipa |
|  არეკიპის კათედრალი |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  პერუ |
| რეგიონი |
 არეკიპაარეკიპა (რეგიონი)| არეკიპა |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ქალაქის მერი |
სიმონ ბალბუენა მაროკინი |
| დაარსდა |
1540 |
| ფართობი |
9,862 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
2380 მ |
| მოსახლეობა | 904,931 კაცი (2009) |
| სიმჭიდროვე |
280.23 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC-5 |
| სატელეფონო კოდი |
54 |
| საფოსტო ინდექსი | 04 |
| ოფიციალური საიტი | munarequipa.gob.pe |
|  |
| **არეკიპა** ვიკისაწყობში |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 1016 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**არეკიპა** (ესპ. Arequipa) — მოსახლეობის რაოდენობით მეორე უდიდესი ქალაქი პერუში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. არის არეკიპის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ვულკან ელ-მისტის მთისწინეთში, ნაყოფიერ ხეობაში.

თანამედროვე ეპოქაში არეკიპა წარმოადგენს ქვეყნის სამხრეთი ნაწილის მსხვილ ფინანსურ, სამრეწველო და სავაჭრო ცენტრს. აქვს მჭიდრო ეკონომიკური კავშირები ბრაზილიასთან და ბოლივიასთან. რკინიგზის ხაზით უკავშირდება პერუში ტვირთბრუნვით მეორე ნავსადგურს - მატარანს.

1868 წელს ქალაქი პრაქტიკულად მიწასთან გაასწორა დამანგრეველმა მიწისძვრამ, თუმცა ქალაქს აღუდგინეს პირვანდელი სახე. არეკიპას ცენტრში დაცულია ბაროკოსა და ნეოგოთიკური სტილის ნაგებობები. ქალაქის ისტორიული ცენტრი 2000 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## ისტორია

არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით, ხეობა სადაც მდებარეობს ქალაქი არეკიპა ჯერ კიდევ დასახლებული უნდა ყოფილიყო ძვ.წ. ძვ. წ. VII-VI საუკუნეებში. თანამედროვე ქალაქი 1540 წლის 15 აგვისტოს დააარსა ფრანსისკო პისაროს ემისარმა პედრო ანსურეს რედონდომ. იგი გახდა ქალაქის პირველი მმართველიც.

## იხილეთ აგრეთვე

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პერუში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში

* Arequipa Hotels დაარქივებული 2011-05-26 საიტზე Wayback Machine.
* General facts and travel information about Arequipa დაარქივებული 2010-07-05 საიტზე Wayback Machine.
* Local government of Arequipa დაარქივებული 2021-05-13 საიტზე Wayback Machine.
# აპართეიდი

წარწერა დურბანის სანაპიროზე ინგლისურად, აფრიკაანსისა და ზულუს ენებზე: დურბანის სანაპიროს განაწესის 37-ე მუხლის მიხედვით ეს სანაპირო რეზერვირებულია მხოლოდ თეთრკანიანი მოსახლეობისთვის.
**აპართეიდი** (ნიშნავს „განცალკევებას“ აფრიკაანსზე) — სოციალური სისტემა სამხრეთ აფრიკაში 1948-1990 წლებში. აპართეიდის ქვეშ რასები დანაწევრებული იყვნენ და შავკანიანებს არ ჰქონდათ ხმის მიცემის უფლება ე.წ. „თეთრ“ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში.

## რესურსები ინტერნეტში

* The evolution of the white right დაარქივებული 2012-11-10 საიტზე Wayback Machine.
* History of the freedom charter SAHO
* Apartheid Museum in Johannesburg
* The African Activist Archive Project website has material on the struggle against apartheid
* South Africa: Cuba and the South African Anti-Apartheid Struggle by Nicole Sarmiento
# ბუვე

| ბუვე ნორვ. Bouvetøya ბუვე |
| --- |
|  |
|  |
| **სტატუსი** | ნორვეგიის ზღვისიქითა ტერიტორია |
| ოფიციალური ენა | ნორვეგიული |
| მთავრობა | კონსტიტუციური მონარქია |
|  -  | მეფე | ჰარალდ V |
|  -  | ადმინისტრაცია | იუსტიციისა და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების სამინისტრო |
| ფართობი |
|  -  | სულ | 49 კმ2 მყინვარი - 93 % |
| მოსახლეობა |
|  -  | 2025 შეფასება | 0 |
| თარიღის ფორმატი | დდ/თთ/წწწწ |
| ISO 3166 კოდი | BV |
| ინტერნეტ-დომენი | .no, .bv |

ბუვეს სატელიტური ფოტო
**ბუვე** (ნორვ. Bouvetøya) — ვულკანური წარმოშობის უკაცრიელი კუნძული. მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სამხრეთით და სამხრეთ აფრიკის სამხრეთ-დასავლეთით. ბუვე არის ნორვეგიის ზღვისიქითა ტერიტორია, რომელიც მდებარეობს სამხრეთის 60°-იან პარალელზე. ამ ტერიტორიაზე არ ვრცელდება ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმება, რადგანაც ის მდებარეობს 60°-იანი პარალელის ჩრდილოეთით. კუნძულის ფართობი შეადგენს 49 კმ²-ს, ტერიტორიის 93 % მყინვარებს უკავიათ. ბუვედან 2500 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს ქალაქი კეიპტაუნი.

ეს არის მსოფლიოში ყველაზე შორეული კუნძული.

## რესურსები ინტერნეტში

* Satellite map of Bouvet Island დაარქივებული 2010-09-18 საიტზე Wayback Machine.
* Information on Bouvet Island.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-22. ციტირების თარიღი: 2011-04-07.
* Bouvet Island - Bouvetøya დაარქივებული 2007-07-06 საიტზე Wayback Machine.
* Investigation into Bouvet's abandoned lifeboat mystery დაარქივებული 2017-05-08 საიტზე Wayback Machine.
* Bouvet Island at Infoplease
* 2000 Bouvet Island amateur radio expedition (3YØC)
* 1990 Bouvet Island amateur radio expedition (3Y5X)