Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ოქროფურცელი

ფურცლოვანი ოქრო
ფურცლოვანი ოქრო გელათის ოთხთავის მინიატიურაზე
**ოქროფურცელი**, **ფურცლოვანი ოქრო** — ოქროს მაღალი შემცველობის ლეგირებული ლითონის თხელი ფირფიტა, კილიტა, ფურცელი. გამოიყენება ოქროსაგან განსხვავებული ზედაპირის მქონე მასალისათვის ნამდვილი ოქროს შესახედაობის მისაცემად, მოსაოქროვებლად. დღეს ოქროფურცელი ფართოდ გამოიყენება ნახატის ჩარჩოების, ფიგურების, ავეჯის, არქიტექტურული ელემენტების მოსაოქროვებლად, აგრეთვე ხატწერაში. ძველად იყენებდნენ მდიდრულად შემკული ხელნაწერი წიგნის გასაფორმებლად.

ოქროფურცელი ფართოდ იყო გავრცელებული ქართულ სამწიგნობრო ხელოვნებაშიც. გამოიყენებოდა მინიატიურებისა და თავსამკაულების ფონის შესაქმნელად. საქართველოში ფურცლოვანი ოქროს დასამზადებლად ძვირფასი მეტალის მცირე ზომის, წინასწარ გაბრტყელებულ ნაწილებს აწყობდნენ კარგად დამუშავებული, გლუვი ზედაპირის მქონე, თანაბარი ზომის ეტრატის ნაჭრებს შორის, ათავსებდნენ ბრტყელ ქვაზე და შემდეგ სპეციალური ფართო თავიანი ტყვიის ჩაქუჩით ბეგვავდნენ უთხელესი ფურცლების მიღებამდე. ოქროფურცლის აღსანიშნავად ძველ ქართულ წყაროებში პარალელურად გამოიყენება ტერმინი „პეტალო“, „ოქროპეტალო“.

## იხილეთ აგრეთვე

* ოქრომელანი

## რესურსები ინტერნეტში

* ენციკლოპედია „ქართული ხელნაწერი“, ოქროფურცელი დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.

## ლიტერატურა

* ნ. ჩუბინაშვილი, ქართული ლექსიკონი რუსული თარგმანითურთ, თბ., 1961.
* აკ. შანიძე, ოქროფორტლთა (მხატვრობაში ხმარებული ერთი შერყვნილი ტერმინის გამართვისათვის), საბჭოთა ხელოვნება, #8, 1970.
* ვახტანგ VI, წიგნი ზეთების შეზავებისა და ქიმიისა ქმნის, თბ., 1981.
* დ. გოგაშვილი, ქართულ ხელნაწერ წიგნში გამოყენებული ოქრო (დამზადების წესი, ტერმინოლოგია), საქართველოს სიძველენი XI, თბ., 2007.
* Манускрипт Теофила, Записки о разных искусствах, М., 1962, вып. 7.
* А. Ю. Казиев Художественно-технические материалы и терминология средневековой книжной живописи, калиграфии и переплетного искусства, Баку – 1966.
* Н. Д. Ягело, Полный Персидско – Аравско – Русский словаръ, Ташкент, 1910.
* Турецко-русский словарь, под редакцией В. А. Гордлевского, М., 1945.
# პომპეი

| პომპეის არქეოლოგიური ზონა, ჰერკულანუმი და ტორე-ანუნციატა |
| --- |
|  |
| ქვეყანა |  იტალია |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
iii, iv, v |
| რეგიონი |
ევროპა |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
1997  (21-ე სესია) |
| ნომერი |
829 |
|  |
|  |

**პომპეი** (ლათ. Pompeii) — ქალაქი ძველ რომში. განადგურდა ქალაქ ჰერკულანუმთან ერთად 79 წლის 24 აგვისტოს ვულკან ვეზუვის ამოფრქვევის შემდეგ. საუკუნეების მანძილზე ვულკანური ფერფლით იყო დაფარული. მდებარეობს იტალიაში თანამედროვე ნეაპოლთან ახლოს, ნეაპოლის ყურეში.

ქალაქი აღმოაჩინეს 1748 წელს. მას შემდეგ, როგორც ანტიკური ქალაქის ყველაზე უკეთ შენახული ნანგრევები, ანტიკური სამყაროს შესწავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროს წარმოადგენს. ქალაქის სისტემატური შესწავლა მხოლოდ 1860 წლიდან დაიწყო იტალიელი ჯუზეპე ფიორელის ხელმძღვანელობით და ეს კვლევა დღემდე გრძელდება. ფიორელიმ მთელი ტერიტორია კვადრატებად დაანაწილა (ამ მეთოდს დღესაც იყენებენ), თითოეული აღმოჩენილი სახლის კარი დანომრა, ხოლო ფერფლსა და ლავაში გაჩენილი სიცარიელე თხევადი თაბაშირით ამოავსო. ამით შესაძლებელი გახდა კატასტროფის შედეგად დაღუპული და გაქვავებული ადამიანებისა და ცხოველების ანაბეჭდების აღება.

1997 წელს, ქალაქის ნაშთები ჰერკულანუმთან და ტორე-ანუნციატასთან ერთად, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## ისტორია

ბოლო გათხრებმა აჩვენა, რომ პირველ ათასწლეულში არსებობდა დასახლებასთან ახლოს ქალაქი ნორეა ძვ. წ. VII საუკუნეში. ახალ დასახლება პომპეიში დაფუძნდა ძვ. წ. VI საუკუნეში. ბაზის სახელი იყო რუტრე. გარკვეული დროით პომპეი ეკუთვნოდა კუმას, VI საუკუნის დასასრულს ეტრუსკების გავლენის ზემოქმედების ქვეშ არიან და შედის ქალაქების კავშირში რომელსაც სათავეში უდგას ქალაქი კაპუია. ამის გამო ააშენეს დორიული ტაძარი, ბერძნული ღმერთების პატივსაცემად.

## იხილეთ აგრეთვე

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში

* Pompeii, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე
* პომპეის ოფიციალური საიტი
* Forum of Pompeii Digital Media Archive დაარქივებული 2010-05-31 საიტზე Wayback Machine.

## ლიტერატურა

* რა არის რა: ჩაძირული ქალაქები. ტომი 22. - თბ., 2008.

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 829 ინგლ. • რუს. • ფრ. |
# ხსნარები

მარილწყალის მომზადება წყალში სუფრის მარილის(NaCl) გახსნით.
**ხსნარი** ქიმიაში — ნარევი, რომელიც შედგება ორი ან მეტი ნივთიერებისგან . ის ნივთიერება, რომელშიც იხსნება სხვა ნივთიერება, ცნობილია როგორც გამხსნელი. ჩვეულებრივ, ხსნარში გამხსნელი ნივთიერება უფრო მეტია, ვიდრე გახსნილი. ხსნარში გახსნილი ნივთიერების კონცენტრაცია მასაში გამოისახება მთლიანი ხსნარის მასის პროცენტულად. ტერმინ „წყალხსნარში“ კი იგულისხმება ხსნარი სადაც ერთ-ერთი ნივთიერება აუცილებლად წყალია.

## ხსნარის ტიპები

### აირადი ხსნარი

თუ გამხსნელი არის აირი მოცემულ პირობებში მასში მხოლოდ აირები იხსნება. ამგვარი ხსნარის მაგალითია ჰაერი (აზოტში გახსნილი ჟანგბადი და სხვა აირები). ლიტერატურის ნაწილში, ისინი არც კი განიხილებიან, როგორც ხსნარები, მაგრამ განიხილებიან, როგორც ნარევები.

### თხევადი ხსნარი

თუ გამხსნელი თხევადია, მაშინ თითქმის ყველა აირის, სითხეების და მყარი ნივთიერებების გახსნაა მასში შესაძლებელი. ზოგიერთი მაგალითი:

* **აირი თხევად გამხსნელში წყალში გახსნილი ჟანგბადი
* წყალში გახსნილი ნახშირორჟანგი - ნაკლებად მარტივი მაგალითია, რადგან თან ახლავს ქიმიური რეაქცია (წარმოიქმნება იონები).

* **თხევადი თხევად გამხსნელში ორი ან ორზე მეტი თხევადი ნივთიერების შერევით მაგრამ სხვადასხვა კონცენტრაციით, რთა მივიღოთ ხსნარის მუდმივა. (ხსნარის ჰომოგენიზაცია)
* ალკოჰოლური სასმელების, ძირითადად წყალში ეთანოლის გახსნა.

* **მყარი თხევად გამხსნელში საქაროზას წყალში გახსნა.
* ნატრიუმის ქლორიდი (NaCl) (სუფრის მარილი) ან ნებისმიერი სხვა მარილი წყალში გახსნა, რომლებიც ქმნიან ელექტროლიტებს: დაშლისას, მარილი იყოფა იონებად.
* არა-წყალხსნარში სადაც გამხსნელი წყალი არ არის.
* მოცემულია მაგალითები როდესაც თხევადი ხსნარები არ არის ერთგვაროვანი ასეთებია: კოლოიდები, სუსპენზიები ემულსიები კი არ განიხილება ხსნარებად.

### მყარი ხნარი

იმ შემთხვევაში თუ გამხსნელი მყარი ნივთიერება, მაშინ მასში შეიძლება გაიხსნან აირები, სითხეები და მყარი ნივთიერებები.

* **აირი მყარ გამხსნელში წყალბადი საკმაოდ კარგად იხსნება მეტალებში, განსაკუთრებით პალადიუმში; ეს შესწავლილია, როგორც წყალბადის შენახვის საშუალება.

* **თხევადი მყარ გამხსნელში ვერცხლისწყლის ოქროში გახსნა(ფორმირდება ამალგამი).
* წყლის გახსნა შაქარში ფორმირდება (ტენიანი მყარი ნივთიერება).
* ჰექსანის პარაფინის ცვილში გახსნა.

* **მყარი მყარ გამხსნელში ფოლადი ნახშირბადის და რკინის შენადნობი (ნარევი).
* შენადნობები რომლებიც ჰგვანან ბრინჯაოს და სხვა მრავალს.
* პოლიმერების დანამატები(ნივთიერებები რომლებიც ზრდიან პლასტიურობას ან ამცირებენ მასალების სიბლანტეს).

## რესურსები ინტერნეტში

* IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version: (2006–) "solution". doi:10.1351/goldbook.S05746

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  | პორტალი ქიმია |
# გრაფიტი

გრაფიტი
**გრაფიტი** (იტალ. graffiti, ბერძნ. γραφειν ვწერ) — წარწერები ან ნახატები შენობებისა და გადასასვლელების კედლებზე, მატარებლის ვაგონებზე, ღობეებზე და სხვა ვერტიკალურ ზედაპირებზე. ზოგან ფოლკლორის სახეობაც შეიძლება იყოს. ითვლება ახალგაზრდობის თვითგამოხატვის ერთ-ერთ სახეობად. თანამედროვე გრაფიტის მხატვრების თვითსახელწოდებაა „რაიტერები“ (ინგლ. writers).

გრაფიტი ხშირად უმსგავსო დაზიანებად და არასასურველ ვანდალიზმად აღიქმება საზოგადოების მიერ. გრაფიტის დატანა შენობის ან ნაგებობის კედლებზე პატრონის ნებართვის გარეშე მრავალ ქვეყანაში კრიმინალურ აქციად ითვლება და კანონით ისჯება.

გრაფიტი უხსოვარი დროიდან არსებობდა. მისი ზოგიერთი ნიმუში ძველი საბერძნეთისა და რომის იმპერიის პერიოდიდან შემორჩა. გრაფიტი შეიძლება იყოს ყველაფერი მარტივი ნაჩხაპნიდან რთულ ორნამენტულ კედლის მხატვრობამდე. თანამედროვე პერიოდში გრაფიტში ყველაზე გავრცელებული მასალა სასხურებელი საღებავები და მარკერები გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრგან იგი აკრძალულია, ზოგადად მას სოციალური და პოლიტიკური შეტყობინებების გადასაცემად იყენებენ. ზოგან იგი ხელოვნების ფორმაა, რომელიც გალერეებში გამოფენას იმსახურებს.

## იხილეთ აგრეთვე

* ვანდალიზმი

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
გრაფიტი Ancient Graffiti of Saudi Arabia დაარქივებული 2013-09-28 საიტზე Wayback Machine.
* Video interview with Angel "LAROC" Ortiz, a 1970's NYC graffiti artist, on tagging
# ჯილონგი

| ქალაქი |
| --- |
| ჯილონგი ინგლ. Geelong |
|  |
| ქვეყანა |  ავსტრალია |
| შტატი |
ვიქტორიავიქტორია (შტატი)|ვიქტორია |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა |
1838 |
| ფართობი |
1240 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
14 მეტრი |
| მოსახლეობა | 143 921 კაცი (2011) |
| სიმჭიდროვე |
116,07 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+10 |
| სატელეფონო კოდი | 52 |
| ოფიციალური საიტი | geelong.vic.gov.au |
|  |
| **ჯილონგი** ვიკისაწყობში |

**ჯილონგი** (ინგლ. Geelong) — ქალაქი სამხრეთ ავსტრალიაში, ვიქტორიის შტატში. 2011 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 143 921 ადამიანს. ავსტრალიის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით ქალაქ ჯილონგს 12-ე ადგილი უკავია. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 116,07 ადამიანს. ფართობი — 1240 კმ². ჯილონგი 75 კილომეტრითაა დაშორებული შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ მელბურნს. ჯილონგის ირგვლივ შექმნილია აგლომერაცია, რომლის შემადგენლობაშია რამდენიმე მნიშვნელოვანი ქალაქი. ჯილონგი დაარსდა 1836 წელს. გაშენებულია პორტ-ფილიპის ყურის სანაპიროზე, ჯილონგში ჩამოედინება მდინარე ბარვონი. ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ყველაზე ცივი — ივლისი და აგვისტო. ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა შეადგენს 552.7 მმ-ს.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ჯილონგი Official Geelong Government Site დაარქივებული 2010-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* Official Website of the Geelong Otway Tourism Region of the Great Ocean Road დაარქივებული 2022-03-06 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# Iveco

Iveco|  |
|  |
| ტიპი |
ღია საზოგადო |
| დარგი |
წარმოება |
| დაფუძნდა |
1975 (ტურინი) |
| სათავო ოფისი |
ტურინი, იტალია |
| შემოსავალი |  4,900,000,000 ევრო |
| შვილობილ(ებ)ი |
25,000 |
| საიტი | iveco.com |

**Iveco** (აკრონიმი **I**ndustrial **Ve**hicles **Co**rporation) — იტალიური საავტომობილო კომპანია, რომელიც მდებარეობს ტურინში, იტალია. კომპანია ქმნის მსუბუქი და მძიმე ტიპის ავტომობილებს, აგრეთვე, საქალაქო და საქალაქთაშორისო მომსახურების ავტობუსებს, სპეციალური ტიპის ავტოსატრანსპორტო საშუალებებს (როგორიცაა სახანძრო და საქალაქო/სამხედრო თავდაცვის მანქანები).
IVECO შეიქმნა 1975 წლის 1 იანვარს 4 საავტომობილო კომპანიის Fiat Veicoli Industriali-ის, (ტურინი, იტალია), OM (ბრეშა, იტალია), Lancia Veicoli Speciali-ის (იტალია), Unic-ისა (საფრანგეთი) და Magirus-Deutz-ის გაერთიანების შედეგად. (გერმანია).

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
Iveco ოფიციალური ვებ-გვერდი
* FPT (ადრე Iveco Motors)
* Astra-ს ოფიციალური საიტი
* Irisbus-ის ოფიციალური საიტი
* Iveco-Magirus-ისოფიციალური საიტი
* ოფიციალური ავსტრალიური საიტი

## სქოლიო
# კარლტონის ბაღები

| სამეფო საგამოფენო დარბაზის შენობები და კარლტონის ბაღები |
| --- |
|  |
| სტატუსი | National Trust of Australia (Victoria) listing  და listed on the Australian National Heritage List  |
| ქვეყანა |
{{ქვეყნის მონაცემები  ავსტრალია
| ქვეყნის დროშა2
| name =  ავსტრალია
| variant =
| size =
}} |
| ტიპი |
კულტურული |
| კრიტერიუმები |
ii |
| რეგიონი |
აზია-ოკეანეთი |
| გაწევრიანების ისტორია |
| გაწევრიანება |
2004  (28-ე სესია) |
| ნომერი |
1131 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 1131 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**კარლტონის ბაღები** — მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კარლტონში, მელბურნში, ავსტრალია.

იგი მოიცავს 26 ჰექტარ ტერიტორიაზე, სადაც მდებარეობს სამეფო საგამოფენო დარბაზი, მელბურნის მუზეუმი და IMAX კინოთეატრი, ტენისის კორტები და ჯილდოს მფლობელი ბავშვების სათამაშო მოედნები.

2004 წელს, კარლტონის ბაღები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში

* World heritage listing for Carlton Gardens
* Melbourne City Council - Carlton Gardens დაარქივებული 2005-03-12 საიტზე Wayback Machine.
* World Heritage Listing დაარქივებული 2005-05-28 საიტზე Wayback Machine.
* Melbourne International Flower Show
* Open Space and Recreation - Merit Carlton Gardens Playground დაარქივებული 2005-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* Heritage Register Online: Royal Exhibition Building and Carlton Gardens

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
კარლტონის ბაღები
# ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1996

XXVI ოლიმპიური თამაშები|  |
| მასპინძელი |
ატლანტა, აშშ |
| დევიზი |
The Celebration of the Century (*საუკუნის ზეიმი*) |
| მონაწილე |
197 |
| სპორტსმენი |
10 320 (6797 კაცი, 3523 ქალი) |
| ღონისძიება |
271 სპორტის 26 სახეობაში (37 დისციპლინა) |
| გახსნა |
19 ივლისი, 1996 |
| დახურვა |
4 აგვისტო, 1996 |
| გამხსნელი |
პრეზიდენტი ბილ კლინტონი |
| ჩირაღდანი |
მუჰამედ ალი |
| სტადიონი |
საუკუნის ოლიმპიური სტადიონი |
| **ზაფხულის**← ბარსელონა 1992სიდნეი 2000 →
**ზამთრის**← ლილეჰამერი 1994ნაგანო 1998 → |

**1996 წლის ზაფხული ოლიმპიური თამაშები**, ოფიციალურად **ზაფხულის XXVI ოლიმპიური თამაშები** ჩატარდა 1996 წლის 19 ივლისიდან - 4 აგვისტომდე აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში. სპორტის 26 სახეობაში გათამაშდა მედლების 271 კომპლექტი.

## რესურსები ინტერნეტში

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
# ფრიდრიხ ვილჰელმ მურნაუ

| ფრიდრიხ ვილჰელმ მურნაუ |
| --- |
|  |
| დაიბადა | ფრიდრიხ ვილჰელმ პლუმპე 28 დეკემბერი, 1888 ბილეფილდი, გერმანიის იმპერია |
| გარდაიცვალა | 11 მარტი, 1931 (42 წლის) სანტა-ბარბარა, კალიფორნია, აშშ  |
| ეროვნება | გერმანელი |
|  საქმიანობა  | კინორეჟისორი |
| წლები | 1919–1931 |

**ფრიდრიხ ვილჰელმ მურნაუ** (დაბადების სახელი **ფრიდრიხ ვილჰელმ პლუმპე**, გერმ. Friedrich Wilhelm Murnau; დ. 28 დეკემბერი, 1888 — გ. 11 მარტი, 1931) — ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი გერმანელი კინორეჟისორი უხმო პერიოდის კინოში. ის ითვლება 20-იანი წლების გერმანული კინო ექსპრესიონიზმის გამორჩეულ პერსონად. მურნაუს მსოფლმხედველობაზე დიდი გავლენა მოახდინეს შოპენჰაუერმა, ნიცშემ, შექსპირმა და იბსენმა. ამ უკანასკნელის პიესები ჯერ კიდევ 12 წლის ასაკში იხილა. ამავე პერიოდში უახლოვდება მაქს რეინჰალდს, რომელიც შემდგომ ასევე რეჟისორი გახდება. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში მურნაუს იწვევენ ჯარში, სადაც აღმოჩნდება აღმოსავლეთის ფრონტზე, გერმანულ საჰაერო ძალებში.

მურნაუს ყველაზე გამორჩეულ ფილმად ითვლება 1922 წელს გადაღებული *„ნოსფერატუ: საშინელებათა სიმფონია“*, რომელიც არის ბრემ სტოკერის დრაკულას კინო ინტერპრეტაცია. 1924 წელს ეკრანებზე გამოდის ფილმი *უკანასკნელი ადამიანი*. ინგლისში ეს ფილმი გავიდა „უკანასკნელი სიცილის“ სახელით. მურნაუს ასევე ეკუთვნის ფაუსტის გერმანული ლეგენდის და მისი გოეთესეული ვერსიის კინოეკრანიზაცია, „ფაუსტუსი — გერმანული ზღაპარი“, რომელიც 1926 წელს გადაიღო. მურნაუ განეკუთვნება გერმანელი რეჟისორების იმ კატეგორიას, რომელმაც პირველად დატოვა გერმანია და ემიგრაციაში წავიდა. რეჟისორების მეორე ტალღა უკვე ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ დატოვებს სამშობლოს. მურნაუმ კარიერა გააგრძელა ჰოლივუდში. Fox Studio-ში გადაიღო სამი ფილმი, „აისი: ორი ადამიანის სიმღერა“ (1927), *4 ეშმაკი* (1928) და *ქალაქელი ქალი* (1930). *მზის ამოსვლა* არაერთ გამოკითხვაში დასახელებულა, როგორც ყველა დროისა და ხალხის საუკეთესო ფილმად, 2012 წელს Sight & Sound-ის გამოკითხვაში მეხუთე ადგილი დაიკავა.

1931 წელს იმოგზაურა ბორა ბორაზე, სადაც გადაიღო *ტაბუ*. ეს ფილმი შეიქმნა დოკუმენტური კინოს პიონერთან რობერტ ფლაერტთან თანამშრომლობის შედეგად. ფილმის გამოსვლიდან ერთი კვირის შემდეგ, მურნაუ საავტომობილო უბედურ შემთხვევას ემსხვერპლა. დღემდე მისი ფილმების დიდი ნაწილი დაკარგულად ითვლება.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ფრიდრიხ ვილჰელმ მურნაუ

## რესურსები ინტერნეტში

* ფრიდრიხ ვილჰელმ მურნაუ კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
# ადოლფ აიხმანი

| ოტო ადოლფ აიხმანი |
| --- |
|  |
| დაბ. თარიღი |
19 მარტი, 1906 |
| დაბ. ადგილი |
ზოლინგენი, რაინის პროვინცია, პრუსიის სამეფო, გერმანიის იმპერია |
| გარდაცვალების თარიღი |
1 ივნისი, 1962 (56 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი |
აიალონის ციხე, რამლა, ისრაელი |
| გარდაცვალების მიზეზი |
ჩამოხრჩობა |
| ეროვნება |
გერმანელი, ავსტრიელი |
| მოქალაქეობა |  გერმანიის იმპერია  ვაიმარის რესპუბლიკა  ნაცისტური გერმანია |
|  |
| მეტსახელი |
რიკარდო კლემენი, ოტო ეკმანი |
| საქმიანობა |
ნაცისტი სამხედრო მოღვაწე |
| თანამშრომლობა |
NSDAP, SS, RSHA |
| მამა |
ადოლფ კარლ აიხმანი |
| დედა |
მარია |
|  |
| დაპატიმრების თარიღი |
1960 |
| წაყენებული ბრალდება |
ომის დანაშაულები, დანაშაულები კაცობრიობის წინააღმდეგ, დანაშაული ებრაელი ხალხის წინააღმდეგ, კრიმინალური შეთქმულება |
| განაჩენი |
სიკვდილით დასჯა |
| დანაშაულებრივი სტატუსი |
სიკვიდლით დასჯილი |
| იძებნებოდა |
1945-1960 |

**ოტო ადოლფ აიხმანი** (გერმ. Otto Adolf Eichmann; დ. 19 მარტი, 1906, ზოლინგენი, გერმანია — გ. 1 ივნისი. 1962, რამლა (თელ-ავივი), ისრაელი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „SS“-ის ობერშტურმბანფიურერი, „გამოსახლების და გადასახლების რეფერატის“ ხელმძღვანელი და მთავარი დამნაშავე დაახლოებით 6 მილიონი ებრაელის საკონცენტრაციო ბანაკებში დეპორტირებაში და ფიზიკურ განადგურებაში. 1960 წელს ისრაელის სადაზვერვო სამსახურმა — მოსადმა ის არგენტინაში შეიპყრო. ის ბრალეულად ცნეს სამხედრო დანაშაულში და 1962 წელს ჩამოახრჩვეს.

## ლიტერატურა

* Aharoni, Zvi; Dietl, Wilhelm (1997) *Operation Eichmann: The Truth About the Pursuit, Capture and Trial*. London:  Arms and Armour. ISBN 978-1-85409-410-0.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ადოლფ აიხმანი The Confession of Adolf Eichmann დაარქივებული 2013-05-09 საიტზე Wayback Machine.
* Extensive trial footage
* With Me Are Six Million Accusers დაარქივებული 2017-10-08 საიტზე Wayback Machine.
# დოუ-ჯონსის სამრეწველო ინდექსი

**დოუ-ჯონსის სამრეწველო ინდექსი** (ინგლ. Dow Jones Industrial Average, NYSE: DJI, ასევე DJIA, Dow 30, ან არაფორმალურად Dow industrials, Dow Jones ან The Dow) — ერთ-ერთი უოლ სტრიტ ჯორნალის რედაქტორისა და დოუ ჯონს & კომპანის თანადამფუძნებელი ჩარლზ დოუს მიერ შექმნილ სააქციო ბაზრის ინდექსთაგან. დოუმ ინდექსი შექმნა ამერიკის საფონდო ბაზრების სამრეწველო კომპონენტის ანალიზისთვის. იგი აშშ-ში უწყვეტად მოქმედი საბაზრო ინდექსთაგან უძველესია, დოუ ჯონსის სატრანსპორტო ინდექსთან ერთად, რომელიც ასევე დოუს შექმნილია.

ამჟამად ეს ინდექსი აშშ-ის 30 უმსხვილესი და ყველაზე დივერსიფიცირებულ საზოგადო კომპანიებს მოიცავს. სახელში „ინდუსტრიული“ ნაწილი უმეტესწილად ისტორიულ ფუნქციას ატარებს — 30 თანამედროვე კომპონენტთაგან უმეტეს წილს მძიმე მრეწველობასთან კავშირი თითქმის არ აქვს.

მიუხედავად იმისა, რომ DJIA არის აქციების ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე პოპულარული ინდექსი, ბევრი პროფესიონალი მიიჩნევს, რომ იგი არაადეკვატურად ასახავს აშშ-ის საერთო საფონდო ბაზარს სხვა უფრო ფართო საბაზრო ინდექსებთან შედარებით, როგორიცაა S&P 500 ან ინდექსი Russell 2000.

ინდექსის ყველაზე დიდი ვარდნა მოხდა 1987 წლის „შავ ორშაბათს“, როდესაც დოუ-ჯონსმა დაკარგა 22,6 %.

## გაანგარიშება და შერჩევის კრიტერიუმები

ამჟამად ეს ინდექსი აშშ-ის 30 უმსხვილესი და ყველაზე დივერსიფიცირებულ საზოგადო კომპანიებს მოიცავს. სახელში „ინდუსტრიული“ ნაწილი უმეტესწილად ისტორიულ ფუნქციას ატარებს — 30 თანამედროვე კომპონენტთაგან უმეტეს წილს მძიმე მრეწველობასთან კავშირი თითქმის არ აქვს. არც ერთი თავდაპირველი სამრეწველო საწარმო არ დარჩა ინდექსში.

თავდაპირველად ინდექსი იანგარიშებოდა როგორც მოცული კომპანიების აქციების ფასის საშუალო არითმეტიკული. ახლა გაანგარიშებისათვის ყველა (30) აქციის ჯამს ყოფენ დოუ-ჯონსის კოეფიციენტზე. 2021 წლის 4 ნოემბრიდან დოუ-ჯონსის კოეფიციენტი შეადგენს 0,15172752595384. კოეფიციენტი იცვლება ყოველთვის, როდესაც დამფუძნებელი კომპანია ექვემდებარება აქციების დაყოფას, ასე რომ აქციების დაყოფა არ ახდენს გავლენას ინდექსის მნიშვნელობაზე.

## ინვესტირების მეთოდები

ინვესტიცია დოუ-ჯონსის ინდექსში შესაძლებელია ინდექსის ფონდების და აგრეთვე წარმოებული ინსტრუმენტების, როგორიცაა ოპციური კონტრაქტები და ფიუჩერსული კონტრაქტები, მეშვეობით.

ოპციონების ჩიკაგოს ბირჟა უშვებს ოპციური კონტრაქტებს Dow-ზე ფესვური სიმბოლოს მეშვეობით DJX.

ETF, რომელიც იმეორებს ინდექსის მაჩვენებლებს, გამოიშვება State Street Corporation-ის მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-02-28 საიტზე Wayback Machine.
* Dow Jones Industrial Average at NASDAQ
* Dow Jones Industrial Average at NYSE Euronext დაარქივებული 2008-10-26 საიტზე Wayback Machine.
* Dow Jones Industrial Average at the Chicago Board Options Exchange
* Dow Jones Industrial Average Component Quotes at Yahoo! Finance

## სქოლიო
# შერეული ეკონომიკა

**შერეული ეკონომიკა** ანუ **სოციალური საბაზრო ეკონომიკა** — ეკონომიკური სისტემა რომელიც მოიცავს სამოქალაქო და სამთავრობო კონტროლს.

არ არსებობს შერეული ეკონომიკის ერთიანი განსაზღვრება, მაგრამ ის უნდა მოიცავდეს: ეკონომიკური თავისუფლების მაღალ ხარისხს (კერძო წარმოების ჩათვლით) შერეულს ცენტრალიზებულ ეკონომიკურ დაგეგმვასთან და სამთავრობო რეგულირებასთან (რომელიც შეიძლება შეიცავდეს ბაზრის რეგულირებას გარემოს დაცვითი ან სოციალური კეთილდღეობის მიზნებიდან გამომდინარე, ანდა სახელმწიფოს წილობრივ მონაწილეობას ზოგიერთ საწარმოო საშუალებებში ნაციონალური ანდა სოციალური ინტერესებიდან გამომდინარე).

## ლიტერატურა

* Buckwitz, George D. (1991) *America’s Welfare State: From Roosevelt to Reagan.* The Johns Hopkins University Press.
* Buchanan, James M. (1986) *Liberty, Market and State: Political Economy in the 1980s* New York University Press.
* Gross, Kyle B. (1991) The Politics of State Expansion: War, State and Society in Twentieth-Century Britain. New York: Routledge.
# ბატალური ჟანრი

**ბატალური ჟანრი**(< ფრანგ. Bataille — ბრძოლა), სახვითი ხელოვნების ჟანრი, ასახავს ომსა და სამხედრო ცხოვრებას. ბატალურ ჟანრში მთავარი ადგილი უჭირავს ბრძოლის სცენებს (მათ შორის საზღვაოს) და სამხედრო ლაშქრობებს. მისი მიზანია აღბეჭდოს ომის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი და დამახასიათებელი მომენტი. გადმოსცეს ბრძოლის პათოსი, მებრძოლთა გმირობა, ზოგჯერ კი გახსნას საომარი მოვლენის ისტორიული არსი. ამით ბატალური ჟანრი ისტორიულ ჟანრს უახლოვდება.

ბატალური ჟანრი ჩამოყალიბდა XVI-XVII საუკუნეებში, მაგრამ ბრძოლებს ხელოვნებაში ჯერ კიდევ უძველეს დროში ასახავდნენ. ძველი აღმოსავლეთის ქვეყნების (ეგვიპტის, ასურეთის) კედლის მხატვრობასა და რელიეფში გამოსახული არიან მტერთან მებრძოლი მეფეები ან მხედართმთავრები, ალყაშემორტყმული ქალაქები, ლაშქრობები. ძველ ბერძნულ ლარნაკწერაში, ტაძართა ფრონტონებსა და ფრიზების რელიეფზე ასახულია მითური გმირების საბრძოლო მამაცობა. მაღალმხატვრულ დონეზეა ძვ. წ. IV—III საუკუნეების მოზაიკა — ალექსანდრე მაკედონელის ბრძოლა დარიოსთან (ჩვენამდე მოღწეულია ამ ნაწარმოების რომაული პირი). ძვ. რომაულ ტრიუმფულ თაღებსა და სვეტებზე ხშირად გამოხატავდნენ იმპერატორთა დაპყრობით ლაშქრობებს. ბრძოლების თემებზეა შექმნილი შუა საუკუნეების ქსოვილებსა და ხალიჩებზე გამოსახული კომპოზიციები („ბაიეს ხალიჩა“, ასახავს ნორმანების მიერ ინგლისის დაპყრობას, დაახლოებით 1073—1083), ევროპისა და აღმოსავლეთი ქვეყნების წიგნის მინიატიურები („დასურათებულ მატიანეთა კრებული“, მოსკოვი, XVI ს.). განსაკუთრებით აღსანიშნავია ბატალური თემატიკისადმი მიძღვნილი კომპოზიციები XV საუკუნის ქართულ მინიატურულ მხატვრობაში (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, H, 1165), მხატვარი-მინიატიურისტი საქმის ცოდნითა და მაღალი პროფესიული ოსტატობით გადმოგვცემს ცხენოსანთა ბრძოლას, ალყაშემორტყმულ სიმაგრეებს, ლაშქრობებს, მებრძოლთა ცხოვრებას, დასჯის ეპიზოდებს და სხვა.

ბრძოლის სცენები ზოგჯერ ხატებზეც გვხვდება. ბატალური კომპოზიციები ხშირადაა გამოსახული რელიეფზე ჩინეთსა და კამბოჯაში, ინდოეთის კედლის მხატვრობაში, იაპონიის ფერწერაში. ბრძოლის თმის რეალისტურად გამოსახვა პირველად აღორძინების ეპოქის იტალიელმა მხატვრებმა სცადეს (პაოლო უჩელო (1397—1476), პიერო დელა ფრანჩესკა (1416 ან 1420—1492). ღრმა იდეური შინარსი ჩააქსოვა ლეონარდო და ვინჩიმ „ანგიარის ბრძოლის“ ფრესკისათვის (1503—1506) შესრულებულ კარტონებში. მხატვარმა დიდი ოსტატობით გვიჩვენა გააფრთრებული, სასტიკი შეტაკება და ძმათა შორის ომის „მხეცური უგუნურება“. ასევე დიდი ოსტატობითა და რეალისტურადაა ასახული ბრძოლის სურათები მიქელანჯელოს კარტონზე „კაშინის ომი“ (1504—1506). ტიციანმა ბრძოლის სცენებში რეალური გარემო შეიტანა (ე. წ. „ბრძოლა კადორთა“, 1537—1538), ტინტორეტომ კი ბატალურ კომპოზიციებში მებრძოლთა მრავალრიცხოვანი მასა შეიყვანა („ბრძოლა განთიადზე“, დაახლოებით 1585).

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 226—227.