# ფედერიკო გარსია ლორკა

| ფედერიკო გარსია ლორკა |
| --- |
| ესპ. Federico García Lorca |
|  |
| დაბადების თარიღი | 5 ივნისი, 1898(1898-06-05)  |
| დაბადების ადგილი | ფუენტე-ვაკეროსი  |
| გარდაცვალების თარიღი | 19 აგვისტო, 1936(1936-08-19) (38 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | ვისნარი  |
| დასაფლავებულია | *უცნობი*  |
| საქმიანობა | თეატრის რეჟისორი , ლირიკოსი, დრამატურგი , პოეტი , მწერალი , კომპოზიტორი , თეატრის დირექტორი, მხატველი , მუსიკოსი  და ლიბრეტისტი  |
| ენა | ესპანური ენა |
| მოქალაქეობა | ესპანეთი  |
| ალმა-მატერი | გრანადის უნივერსიტეტი და Facultad de Filosofía y Letras (Universidad de Granada) |
| ჟანრი | თეატრი და ხელოვნება |
| Magnum opus | Blood Wedding, Yerma, Libro de poemas, Poet in New York, Poema del cante jondo, Así que pasen cinco años, El público, Diván del Tamarit, Doña Rosita, The House of Bernarda Alba, Romancero gitano, Seis poemas galegos, Noche და La zapatera prodigiosa |
| პარტნიორ(ებ)ი | Rafael Rodríguez Rapún და Emilio Aladrén |
| ნათესავ(ებ)ი | Laura de los Ríos Giner, Manuel Fernández Montesinos, Isabel García Rodríguez, Laura García Lorca, Vicenta Fernández-Montesinos და Enrique González García |
| ხელმოწერა |  |
|  **ფედერიკო გარსია ლორკა** ვიკისაწყობში |

**ფედერიკო დელ საგრადო კორასონ დე ხესუს გარსია ლორკა** (ესპ. Federico García Lorca [feðeˈɾiko ðel saˈɣɾaðo koɾaˈθon de xeˈsus ɣaɾˈθi.a ˈloɾka]) (დ. 5 ივნისი, 1898 — გ. 19 აგვისტო, 1936) — ესპანელი პოეტი, დრამატურგი და თეატრის რეჟისორი. გარსია ლორკამ საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა, როგორც ’27-იანელთა თაობის გამორჩეულმა წევრმა. ეს იყო ძირითადად პოეტებისგან შემდგარი ჯგუფი, რომელმაც ესპანურ ლიტერატურაში ევროპული მიმდინარეობების (სიმბოლიზმი, ფუტურიზმი და სიურეალიზმი) პრინციპები დანერგა.

მან თავდაპირველად სახელი გაითქვა კრებულით „ბოშური რომანსერო“ (*Romancero gitano*, 1928), რომელიც მისი მშობლიური ანდალუსიის ცხოვრებას ასახავდა. მის პოეზიაში გაერთიანებული იყო ტრადიციული ანდალუსიური მოტივები და ავანგარდული სტილი. 1929-1930 წლებში ნიუ-იორკში ხანმოკლე ცხოვრების შემდეგ — რაც სიკვდილის შემდეგ დოკუმენტირებული იქნა კრებულში „პოეტი ნიუ-იორკში“ (*Poeta en Nueva York*, 1942) — იგი დაბრუნდა ესპანეთში და დაწერა თავისი ყველაზე ცნობილი პიესები: „სისხლიანი ქორწილი“ (1932), „იერმა“ (1934) და „ბერნარდა ალბას სახლი“ (1936).

გარსია ლორკა იყო ჰომოსექსუალი და აწუხებდა დეპრესია მოქანდაკე ემილიო ალადრენ პეროხოსთან ურთიერთობის დასრულების შემდეგ. გარსია ლორკას ასევე გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ჰქონდა ახლო ემოციური ურთიერთობა სალვადორ დალისთან, რომელიც ამბობდა, რომ მან უარყო ლორკას სექსუალური ინტერესი.

გარსია ლორკა მოკლეს ესპანეთის სამოქალაქო ომის დასაწყისში ნაციონალისტურმა ძალებმა. მისი ნეშტი დღემდე არ არის ნაპოვნი, ხოლო მკვლელობის მოტივი კამათის საგნად რჩება; ზოგიერთი ვარაუდობს, რომ იგი მიზანში ამოიღეს იმის გამო, რომ იყო გეი, სოციალისტი, ან ორივე ერთად, სხვები კი მიიჩნევენ, რომ პირადი დავა უფრო სავარაუდო მიზეზია.

## ცხოვრება და კარიერა

### ადრეული წლები

გარსია ლორკა დაახლ. 1904
ფედერიკო დელ საგრადო კორასონ დე ხესუს გარსია ლორკა დაიბადა 1898 წლის 5 ივნისს, სამხრეთ ესპანეთში, გრანადადან დასავლეთით 17 კილომეტრში მდებარე პატარა ქალაქ ფუენტე-ვაკეროსში. მამამისი, ფედერიკო გარსია როდრიგესი, იყო შეძლებული მიწათმფლობელი, რომელსაც ჰქონდა ფერმა გრანადასთან ახლოს მდებარე ნაყოფიერ ველზე (*vega*) და კომფორტული ვილა ქალაქის ცენტრში. გარსია როდრიგესის ქონება საგრძნობლად გაიზარდა შაქრის ინდუსტრიის ბუმის დროს. გარსია ლორკას დედა, ვისენტა ლორკა რომერო, მასწავლებელი იყო. 1905 წელს ოჯახი ფუენტე-ვაკეროსიდან ახლოს მდებარე ქალაქ ვალდერუბიოში (იმ დროს ერქვა ასკეროსა) გადავიდა. 1909 წელს, როდესაც ბიჭი 11 წლის იყო, მისი ოჯახი რეგიონულ დედაქალაქ გრანადაში გადასახლდა, სადაც საშუალო სკოლა მდებარეობდა; მათი ყველაზე ცნობილი რეზიდენცია იქ იყო საზაფხულო სახლი უერტა-დე-სან-ვისენტე, რომელიც იმ დროს ქალაქ გრანადას გარეუბანში მდებარეობდა. მთელი ცხოვრების მანძილზე იგი ხაზს უსვამდა ბუნებასთან სიახლოვის მნიშვნელობას და დადებითად იხსენებდა სოფლად გატარებულ ბავშვობას. სამივე ეს სახლი — ფუენტე-ვაკეროსში, ვალდერუბიოსა და უერტა-დე-სან-ვისენტეში — დღეს მუზეუმია.

გარსია ლორკა თავის დასთან, ისაბელთან ერთად გრანადაში, დაახლ. 1914
1915 წელს, საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, გარსია ლორკამ სწავლა გრანადის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში მისი სწავლება მოიცავდა სამართალს, ლიტერატურასა და კომპოზიციას. მთელი მოზარდობის განმავლობაში ის უფრო დიდ მიდრეკილებას მუსიკისკენ გრძნობდა, ვიდრე ლიტერატურისკენ. 11 წლის ასაკიდან ექვსი წლის განმავლობაში ფორტეპიანოს გაკვეთილებს გადიოდა ანტონიო სეგურა მესასთან, ადგილობრივი კონსერვატორიის ჰარმონიის მასწავლებელთან და კომპოზიტორთან. სწორედ სეგურამ შთააგონა ფედერიკოს ოცნება მუსიკალურ კარიერაზე. მისი პირველი შემოქმედებითი შთაგონების წყარო კლოდ დებიუსის, ფრედერიკ შოპენისა და ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის ნაწარმოებები გახდა. მოგვიანებით, კომპოზიტორ მანუელ დე ფალიასთან მეგობრობის შემდეგ, მისი მუზა ესპანური ფოლკლორი გახდა. გარსია ლორკა წერას მხოლოდ 1916 წელს, სეგურას გარდაცვალების შემდეგ მიუბრუნდა და მისი პირველი პროზაული ნაწარმოებები, როგორიცაა „ნოქტიურნი“, „ბალადა“ და „სონატა“, მუსიკალურ ფორმებს ეფუძნებოდა. მისი ახალგაზრდა ინტელექტუალთა წრე გრანადაში, კაფე „ალამედასთან“ არსებულ „ელ რინკონსილიოში“ (El Rinconcillo) იკრიბებოდა. 1916 და 1917 წლებში გარსია ლორკა თავის პროფესორთან ერთად მოგზაურობდა კასტილიაში, ლეონსა და გალისიაში, ჩრდილოეთ ესპანეთში. პროფესორმა მას ასევე უბიძგა პირველი წიგნის, „შთაბეჭდილებები და პეიზაჟები“ (დაიბეჭდა მამის ხარჯით 1918 წელს), დაწერისკენ. ფერნანდო დე ლოს რიოსმა დაარწმუნა გარსია ლორკას მშობლები, რომ ნება დაერთოთ მისთვის 1919 წელს გადასულიყო მადრიდის პროგრესულ, ოქსბრიჯით შთაგონებულ სტუდენტთა რეზიდენციაში (Residencia de Estudiantes), სადაც ის ფორმალურად მადრიდის უნივერსიტეტის ლექციებს ესწრებოდა.

### როგორც ახალგაზრდა მწერალი

ფედერიკო გარსია ლორკა სალვადორ დალისთან ერთად, ტურო პარკ დე ლა გინეუეტა, ბარსელონა, 1925მადრიდის სტუდენტთა რეზიდენციაში გარსია ლორკა დაუმეგობრდა ლუის ბუნიუელს, სალვადორ დალისა და ბევრ სხვა შემოქმედს, რომლებსაც დიდი გავლენა ჰქონდათ ან შემდგომში მოიპოვეს მთელ ესპანეთში. იგი თავის მფარველობის ქვეშ აიყვანა პოეტმა ხუან რამონ ხიმენესმა, ასევე დაუახლოვდა დრამატურგებს — ედუარდო მარკინას და გრეგორიო მარტინეს სიერას, რომელიც მადრიდის „ტეატრო ესლავას“ (Teatro Eslava) დირექტორი იყო.

1919–1920 წლებში, სიერას მიწვევით, მან დაწერა და დადგა თავისი პირველი პიესა „პეპლის ავბედითი შელოცვა“ (*El maleficio de la mariposa*). ეს იყო ლექსად დაწერილი პიესა, რომელიც გადმოსცემდა ტარაკნისა და პეპლის შეუძლებელ სიყვარულს, დანარჩენი პერსონაჟები კი სხვა მწერები იყვნენ; სპექტაკლი მხოლოდ ოთხი წარმოდგენის შემდეგ დახურეს, რადგან პუბლიკამ იგი დაცინვით მიიღო, რამაც გარსია ლორკას თეატრალური აუდიტორიისადმი დამოკიდებულებაზე მთელი დარჩენილი კარიერის განმავლობაში იქონია გავლენა. მოგვიანებით ის ამტკიცებდა, რომ 1927 წელს დაწერილი „მარიანა პინედა“ იყო, სინამდვილეში, მისი პირველი პიესა. სტუდენტთა რეზიდენციაში ყოფნისას იგი სწავლობდა სამართალსა და ფილოსოფიას, თუმცა წერა უფრო მეტად აინტერესებდა, ვიდრე სწავლა.

გარსია ლორკას პირველი პოეტური კრებული, „ლექსების წიგნი“ (*Libro de poemas*), გამოიცა 1921 წელს. მასში თავმოყრილი იყო 1918 წლიდან დაწერილი ნაწარმოებები, რომლებიც მისი ძმის, ფრანსისკოს (მეტსახელად პაკიტო) დახმარებით შეირჩა. ლექსები ეხებოდა რელიგიური რწმენის, იზოლაციისა და ბუნების თემებს, რაც მის პროზაულ ნაწერებშიც ჭარბობდა. 1922 წლის დასაწყისში, გრანადაში, გარსია ლორკა შეუერთდა კომპოზიტორ მანუელ დე ფალიას, რათა პოპულარიზაცია გაეწიათ კანტე ხონდოს კონკურსისთვის (Concurso de Cante Jondo) — ფესტივალისთვის, რომელიც ეძღვნებოდა ფლამენკოსა და მისი კანტე ხონდოს სტილის განვითარებას. „ამ პერიოდში ლორკამ გამოიკვლია სიმღერების მოკლე ჟანრი, რისი მაგალითიცაა ლექსი „ბაღი, მარტი“, რომელიც დაიწერა 1921-1924 წლებში და მოგვიანებით შევიდა მის წიგნში „სიმღერები“ (*Canciones*).“ ერთი წლით ადრე გარსია ლორკამ დაიწყო თავისი„კანტე ხონდოს პოემის“ (*Poema del cante jondo*) წერა (არ გამოქვეყნებულა 1931 წლამდე), ამიტომ მან დაწერა ესსე ფლამენკოს ხელოვნებაზე და დაიწყო საჯარო გამოსვლები კონკურსის მხარდასაჭერად. ივნისის მუსიკალურ ფესტივალზე იგი შეხვდა ცნობილ მანუელ ტორეს, ფლამენკოს მომღერალს (*cantaor*). მომდევნო წელს გრანადაში იგი ასევე თანამშრომლობდა ფალიასთან და სხვებთან საბავშვო სპექტაკლის მუსიკალურ დადგმაზე „გოგონა, რომელიც რეჰანს რწყავს და ცნობისმოყვარე პრინცი“ (*La niña que riega la albahaca y el príncipe preguntón*), რომელიც ლორკამ ანდალუსიური ზღაპრის მიხედვით მოამზადა. კანტე ხონდოს, ანუ „ღრმა სიმღერის“ სტრუქტურული ფორმით შთაგონებული მისი კრებული „სიუიტები“ (1923) არასოდეს დასრულებულა და არ გამოქვეყნებულა 1983 წლამდე.

ღია ბარათი ლორკასგან და დალისგან ანტონიო დე ლუნასთვის, ხელმოწერილი „ფედერიკო“. „ძვირფასო ანტონიიტო: ზღვის, ფონოგრაფებისა და კუბისტური ნახატების მშვენიერ გარემოში მოგესალმები და გეხვევი. მე და დალი ვამზადებთ რაღაცას, რაც იქნება 'moll bé' (ძალიან კარგი). რაღაც 'moll bonic' (ძალიან ლამაზი). თავადაც ვერ მივხვდი, ისე გადავედი კატალონიურზე. მშვიდობით, ანტონიო. მიესალმე მამაშენს. შენ კი გიგზავნი ჩემს საუკეთესო ურყევ მეგობრობას. ნახე, რა უქნეს პაკიტოს! (სიჩუმე)“ ზემოთ, დალის ხელით მიწერილი: „მოკითხვა სალვადორ დალისგან“
მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში გარსია ლორკა სულ უფრო მეტად ჩაერთო ესპანეთის ავანგარდში. მან გამოაქვეყნა პოეტური კრებული სახელწოდებით „სიმღერები“ (*Canciones*), თუმცა ის არ შეიცავდა სიმღერებს ჩვეულებრივი გაგებით. მალევე ლორკა მიიწვიეს თავისი ნახატების გამოსაფენად ბარსელონაში, დალმაუს გალერეაში, 1927 წლის 25 ივნისიდან 2 ივლისამდე. ლორკას ჩანახატები ხალხური და ავანგარდული სტილის ნაზავი იყო, რაც ავსებდა მის „სიმღერებს“. როგორც მის პოეზიაში, ისე ნახატებში აისახებოდა ტრადიციული ანდალუსიური მოტივების გავლენა, კუბისტური სინტაქსი და სექსუალური იდენტობის საკითხებით დაინტერესება. რამდენიმე ნახატი შედგებოდა ერთმანეთზე გადაფარებული სიზმრისეული სახეებისგან (ან ჩრდილებისგან). მოგვიანებით მან ეს ორმაგი სახეები აღწერა როგორც ავტოპორტრეტები, რომლებიც აჩვენებდნენ „ადამიანის უნარს როგორც ტირილის, ისე გამარჯვებისა“, რაც შეესაბამებოდა მის რწმენას, რომ მწუხარება და სიხარული ისევე განუყოფელია, როგორც სიცოცხლე და სიკვდილი.

„ბოშური რომანსერო“ (*Romancero gitano*, 1928), რომელიც მისი „სიმღერების“ სერიის ნაწილია, გახდა მისი ყველაზე ცნობილი პოეტური კრებული. ეს იყო ესპანეთის სოფლებში შემორჩენილი ბალადებისა და ლექსების ძლიერ სტილიზებული იმიტაცია. გარსია ლორკა ამ ნაწარმოებს აღწერს, როგორც ანდალუსიის „გამოკვეთილ საკურთხეველს“, სადაც არიან „ბოშები, ცხენები, მთავარანგელოზები, პლანეტები, მისი ებრაული და რომაული ნიავები, მდინარეები, დანაშაულებები, კონტრაბანდისტის ყოველდღიური ყოფა და კორდობის შიშველი ბავშვების ზეციური ნოტები. წიგნი, რომელიც თითქმის არ გამოხატავს ხილულ ანდალუსიას, მაგრამ სადაც დაფარული ანდალუსია თრთის“. 1928 წელს წიგნმა მას პოპულარობა მოუტანა მთელ ესპანეთსა და ესპანურენოვან სამყაროში, და მხოლოდ გაცილებით გვიან მოიპოვა აღიარება, როგორც დრამატურგმა. მთელი დარჩენილი ცხოვრების მანძილზე მწერალი ეძებდა ანდალუსიური კულტურის ელემენტებს და ცდილობდა ეპოვა მისი არსი „ადგილობრივი კოლორიტის“ კლიშეების გამოყენების გარეშე.

მისი მეორე პიესა, „მარიანა პინედა“, რომლის სცენოგრაფიაც სალვადორ დალის ეკუთვნოდა, დიდი წარმატებით დაიდგა ბარსელონაში 1927 წელს. 1926 წელს გარსია ლორკამ დაწერა პიესა „მეწაღის საოცარი ცოლი“, რომელიც 1930-იანი წლების დასაწყისამდე არ დადგმულა. ეს იყო ფანტაზიაზე დაფუძნებული ფარსი, რომელიც ასახავდა ურთიერთობას კეკლუც, ჭირვეულ ცოლსა და საწყალ მეწაღეს შორის.

ლორკა კოლუმბიის უნივერსიტეტის სტუდენტობისას, 1929
1925-დან 1928 წლამდე მას ვნებიანი ურთიერთობა ჰქონდა დალისთან. მიუხედავად იმისა, რომ დალის მეგობრობა ლორკასთან ორმხრივი ვნების ძლიერ ელემენტებს შეიცავდა, დალი ამბობდა, რომ მან უარყო პოეტის ეროტიკული ლტოლვა. „ბოშური რომანსეროს“ წარმატებას მოჰყვა დალისთან გაუცხოება და მოქანდაკე ემილიო ალადრენ პეროხოსთან სასიყვარულო ურთიერთობის გაწყვეტა. ამან გამოიწვია მზარდი დეპრესია, სიტუაცია კი კიდევ უფრო დაამძიმა საკუთარი ჰომოსექსუალობის გამო განცდილმა ტანჯვამ. იგი გრძნობდა, რომ გაჭედილი იყო წარმატებული ავტორის იმიჯსა (რომლის შენარჩუნებაც საჯაროდ უწევდა) და თავის ნამდვილ, ტანჯულ ბუნებას შორის, რომლის აღიარებაც მხოლოდ პირად ცხოვრებაში შეეძლო. მას ასევე ჰქონდა განცდა, რომ მას მხოლოდ „ბოშა პოეტად“ აღიქვამდნენ. იგი წერდა: „ბოშები მხოლოდ თემაა. და მეტი არაფერი. მე ისევე შემიძლია ვიყო საკერავი ნემსების ან ჰიდრავლიკური პეიზაჟების პოეტი. გარდა ამისა, ეს ბოშობა მაძლევს უსწავლელი, უვიცი და პრიმიტიული პოეტის იერს, რაც კარგად იცით, რომ არ ვარ. არ მინდა, რომ ერთ ჩარჩოში ჩამკეტონ“.

გარსია ლორკასა და მის უახლოეს მეგობრებს შორის მზარდმა გაუცხოებამ პიკს მიაღწია, როდესაც სურეალისტებმა — დალიმ და ლუის ბუნიუელმა 1929 წელს ერთობლივად გადაიღეს ფილმი „ანდალუსიური ძაღლი“ (*Un Chien Andalou*). გარსია ლორკამ ეს, შესაძლოა მცდარად, საკუთარ თავზე პირად თავდასხმად აღიქვა. ამავე პერიოდში დალიმ გაიცნო თავისი მომავალი ცოლი გალა. ამ პრობლემების გაცნობიერების შემდეგ (თუმცა, შესაძლოა, არა მათი გამომწვევი მიზეზებისა), გარსია ლორკას ოჯახმა მოაწყო მისი ხანგრძლივი ვიზიტი აშშ-ში 1929–1930 წლებში.

1929 წლის ივნისში გარსია ლორკა ფერნანდო დე ლოს რიოსთან ერთად გაემგზავრა აშშ-ში გემით RMS Olympic, რომელიც „ტიტანიკის“ ტყუპი ხომალდი იყო. ისინი ძირითადად ნიუ-იორკში იმყოფებოდნენ, სადაც რიოსმა სალექციო ტურნე დაიწყო, ხოლო გარსია ლორკა, მშობლების დაფინანსებით, კოლუმბიის უნივერსიტეტის ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაში ჩაირიცხა. იგი ინგლისურს სწავლობდა, თუმცა, როგორც ადრე, სწავლაზე მეტად წერით იყო გატაცებული. კოლუმბიაში ის ცხოვრობდა ფერნალდ ჰოლის 617-ე ოთახში, შემდეგ კი ჯონ ჯეი ჰოლის 1231-ე ოთახში გადავიდა. მან დრო ასევე გაატარა ვერმონტში, მოგვიანებით კი ჰავანაში, კუბაში.

მისი კრებული „პოეტი ნიუ-იორკში“ (*Poeta en Nueva York*, გამოქვეყნდა სიკვდილის შემდეგ, 1940 წელს) იკვლევს გაუცხოებასა და იზოლაციას გრაფიკულად ექსპერიმენტული პოეტური ტექნიკით; მასზე გავლენა იქონია უოლ-სტრიტის კრახმა, რომლის მოწმეც თავად გახდა.

ურბანული კაპიტალისტური საზოგადოებისა და მატერიალისტური თანამედროვეობის ეს დაგმობა მკვეთრად განსხვავდებოდა მისი ადრეული ნამუშევრებისგან და ფოლკლორისტის იმიჯისგან. მისი იმდროინდელი პიესა „პუბლიკა“ (*El público*) 1970-იანი წლების ბოლომდე არ გამოქვეყნებულა და არასოდეს გამოცემულა სრულად, რადგან ხელნაწერი, როგორც ჩანს, დაიკარგა. თუმცა, ნიუ-იორკში მდებარე ამერიკის ესპანურ საზოგადოებაში (Hispanic Society of America) დაცულია მისი რამდენიმე პირადი წერილი.

### მეორე რესპუბლიკა

1930 წელს გარსია ლორკას დაბრუნება ესპანეთში დაემთხვა პრიმო დე რივერას დიქტატურის დამხობას და ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის დამყარებას. 1931 წელს გარსია ლორკა დაინიშნა სტუდენტური თეატრალური დასის, „ლა ბარაკას“ (Teatro Universitario La Barraca — „ქოხი“), დირექტორად. იგი ფინანსდებოდა მეორე რესპუბლიკის განათლების სამინისტროს მიერ და მას ევალებოდა ესპანეთის სოფლის რეგიონებში ტურნეების მოწყობა, რათა მოსახლეობისთვის უფასოდ გაეცნო კლასიკური ესპანური თეატრი. გადასატანი სცენითა და მწირი აღჭურვილობით, ისინი ცდილობდნენ თეატრი მიეტანათ იმ ადამიანებთან, ვისაც ის არასოდეს ენახა; გარსია ლორკა რეჟისორობდა კიდეც და თავადაც თამაშობდა. იგი აღნიშნავდა: „მადრიდის მიღმა თეატრი, რომელიც თავისი არსით ხალხის ცხოვრების ნაწილია, თითქმის მკვდარია და ხალხიც შესაბამისად იტანჯება, ისევე, თითქოს ორივე თვალი, სმენა ან გემოვნების შეგრძნება დაეკარგოთ. ჩვენ [„ლა ბარაკა“] ვაპირებთ ეს ყველაფერი მათ დავუბრუნოთ“. ესპანეთის ღარიბ რეგიონებსა და ნიუ-იორკში (განსაკუთრებით უფლებაწართმეულ აფრო-ამერიკელ მოსახლეობაში) მოგზაურობის გამოცდილებამ იგი სოციალური თეატრის თავგამოდებულ დამცველად აქცია. იგი წერდა: „თეატრი არის ტირილისა და სიცილის სკოლა, თავისუფალი ფორუმი, სადაც ადამიანებს შეუძლიათ კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენონ მოძველებული ან მცდარი ნორმები და ცოცხალი მაგალითით ახსნან ადამიანის გულის მარადიული კანონები“.

„ლა ბარაკასთან“ ერთად ტურნეს დროს გარსია ლორკამ დაწერა თავისი დღეისთვის ყველაზე ცნობილი პიესები — „სოფლის ტრილოგია“: „სისხლიანი ქორწილი“, „იერმა“ და „ბერნარდა ალბას სახლი“. სამივე მათგანი უპირისპირდებოდა ესპანური ბურჟუაზიული საზოგადოების ნორმებს. იგი მოუწოდებდა ევროპული თეატრის ფესვების ხელახალი აღმოჩენებისა და ისეთი კომფორტული კონვენციების გადახედვისკენ, როგორიც იყო იმდროინდელი პოპულარული სალონური კომედიები. მისი ნამუშევრები ეჭვქვეშ აყენებდა ქალის მიღებულ როლს საზოგადოებაში და იკვლევდა ტაბუირებულ საკითხებს, როგორიცაა ჰომოეროტიზმი და კლასობრივი დაყოფა. ცხოვრების ამ ბოლო პერიოდში გარსია ლორკა ცოტა პოეზიას წერდა; 1936 წელს მან განაცხადა: „თეატრი არის პოეზია, რომელიც წიგნიდან წამოდგება და იმდენად ადამიანური ხდება, რომ ლაპარაკი, ყვირილი, ტირილი და სასოწარკვეთა შეუძლია“.

ფედერიკო გარსია ლორკას ბიუსტი სანტონიაში, კანტაბრია
1933 წელს ბუენოს-აირესში გამგზავრებისას, სადაც ლექციებს კითხულობდა და „სისხლიანი ქორწილის“ არგენტინულ პრემიერას ხელმძღვანელობდა, გარსია ლორკამ თავისი თეორიები მხატვრული შემოქმედებისა და შესრულების შესახებ ჩამოაყალიბა ცნობილ ლექციაში „დუენდეს თამაში და თეორია“. აქ ის შეეცადა მხატვრული შთაგონების სქემის განსაზღვრას და ამტკიცებდა, რომ დიდი ხელოვნება დამოკიდებულია სიკვდილის მძაფრ შეგრძნებაზე, ეროვნულ ნიადაგთან კავშირსა და ლოგიკური მსჯელობის შეზღუდულობის აღიარებაზე.

თეატრის კლასიკურ ფესვებთან დაბრუნებასთან ერთად, გარსია ლორკამ პოეზიაშიც ტრადიციულ ფორმებს მიმართა. მისი ბოლო პოეტური ნამუშევარი, „ბნელი სიყვარულის სონეტები“ (*Sonetos de amor oscuro*, 1936), დიდხანს მიიჩნეოდა რაფაელ როდრიგეს რაპუნისადმი — „ლა ბარაკას“ ახალგაზრდა მსახიობისა და მდივნისადმი — მისი ვნებით შთაგონებულად. 2012 წელს გამოქვეყნებული დოკუმენტებისა და სამახსოვრო ნივთების მიხედვით, ნამდვილი შთაგონების წყარო იყო ხუან რამირეს დე ლუკასი, 19 წლის ახალგაზრდა, რომელთან ერთადაც ლორკა მექსიკაში ემიგრაციას გეგმავდა. სასიყვარულო სონეტები შთაგონებულია XVI საუკუნის პოეტის, სან-ხუან დე ლა კრუსის შემოქმედებით. 1934 წელს არჩეულმა მემარჯვენე მთავრობამ „ლა ბარაკას“ სუბსიდია გაუნახევრა, მისი ბოლო წარმოდგენა კი 1936 წლის აპრილში გაიმართა.

1926-დან 1936 წლამდე ლორკა ზაფხულებს უერტა-დე-სან-ვისენტეში ატარებდა. აქ მან მთლიანად ან ნაწილობრივ დაწერა თავისი ზოგიერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწარმოები, მათ შორის „როცა ხუთი წელი გავა“ (1931), „სისხლიანი ქორწილი“ (1932), „იერმა“ (1934) და „ტამარიტის დივანი“ (1931–1936). პოეტი უერტა-დე-სან-ვისენტეში ცხოვრობდა 1936 წლის აგვისტოში მის დაპატიმრებამდე და მკვლელობამდე რამდენიმე დღით ადრე.

მიუხედავად იმისა, რომ გარსია ლორკას ნახატებს ხშირად ნაკლებ ყურადღებას აქცევენ, იგი ნიჭიერი მხატვარიც იყო.

## მკვლელობა

პოლიტიკური და სოციალური დაძაბულობა მკვეთრად გამწვავდა 1936 წლის ივლისში, მას შემდეგ, რაც რესპუბლიკელმა მოიერიშეებმა მოკლეს გამოჩენილი მონარქისტი და სახალხო ფრონტის საწინააღმდეგო მოძრაობის სპიკერი ხოსე კალვო სოტელო. გარსია ლორკამ იცოდა, რომ მზარდი მემარჯვენე ფრთა მას აითვალწუნებდა მისი ღია სოციალისტური შეხედულებების გამო. გრანადაში ისეთი არეულობა იყო, რომ ქალაქს თვეების განმავლობაში არ ჰყავდა მერი; ამ თანამდებობაზე დათანხმებას ვერავინ ბედავდა. როდესაც გარსია ლორკას სიძე, მანუელ ფერნანდეს-მონტესინოსი, დათანხმდა ამ პოსტს, იგი ერთ კვირაში მოკლეს. იმავე დღეს, როდესაც ფერნანდეს-მონტესინოსი დახვრიტეს — 1936 წლის 19 აგვისტოს — გარსია ლორკა დააპატიმრეს.

მიჩნეულია, რომ გარსია ლორკა ნაციონალისტურმა მილიციამ დახვრიტა 1936 წლის 19 აგვისტოს. მწერალი იან გიბსონი თავის წიგნში „გარსია ლორკას მკვლელობა“ ამტკიცებს, რომ იგი სამ სხვა ადამიანთან ერთად (ხოაკინ არკოლას კაბესასი, ფრანსისკო გალადი მელგარი და დიოსკორო გალინდო გონსალესი) დახვრიტეს ადგილზე, რომელსაც Fuente Grande („დიდი წყარო“) ეწოდება და მდებარეობს ვისნარსა და ალფაკარს შორის მიმავალ გზაზე. 2015 წლის აპრილში რადიოსადგურ Cadena SER-ის მიერ გამოქვეყნებული პოლიციის ანგარიშების მიხედვით, დასტურდება, რომ ლორკა ფაშისტურმა ძალებმა სიკვდილით დასაჯეს. ფრანკოს ეპოქის ანგარიში, დათარიღებული 1965 წლის 9 ივლისით, მწერალს აღწერს, როგორც „სოციალისტს“ და „ალჰამბრას ლოჟის წევრ მასონს“, რომელიც ეწეოდა „ჰომოსექსუალურ და არანორმალურ პრაქტიკას“.

გარსია ლორკას მკვლელობის მოტივებისა და დეტალების შესახებ მნიშვნელოვანი აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს. გამოითქვა მოსაზრებები პირადი, არაპოლიტიკური მოტივების შესახებაც. გარსია ლორკას ბიოგრაფი სტეინტონი აღნიშნავს, რომ მისმა მკვლელებმა გააკეთეს კომენტარები მის სექსუალურ ორიენტაციაზე, რაც მიუთითებს, რომ ამან გარკვეული როლი ითამაშა მის სიკვდილში. იან გიბსონი ვარაუდობს, რომ გარსია ლორკას მკვლელობა იყო მასობრივი მკვლელობების კამპანიის ნაწილი, რომელიც მიზნად ისახავდა მემარცხენე სახალხო ფრონტის მხარდამჭერების განადგურებას. თუმცა, გიბსონი ასევე მიიჩნევს, რომ ლორკას სიკვდილში მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო მეტოქეობა მემარჯვენე CEDA-სა და ფაშისტურ ფალანგას შორის. დაპატიმრების დროს ლორკა თავს აფარებდა ლუის როსალესის სახლს, რომლის ორი ძმაც ფალანგის მაღალჩინოსანი იყო. CEDA-ს ყოფილმა დეპუტატმა რამონ რუის ალონსომ დააპატიმრა გარსია ლორკა როსალესების სახლში და სწორედ ის იყო პასუხისმგებელი თავდაპირველ დასმენაზე, რის საფუძველზეც გაიცა დაპატიმრების ორდერი.

არსებობს მოსაზრება, რომ გარსია ლორკა აპოლიტიკური იყო და ბევრი მეგობარი ჰყავდა როგორც რესპუბლიკელების, ისე ნაციონალისტების ბანაკში. გიბსონი ამას უარყოფს პოეტის სიკვდილის შესახებ დაწერილ 1978 წლის წიგნში. იგი მაგალითად მოიყვანს „Mundo Obrero“-ს მიერ გამოქვეყნებულ მანიფესტს, რომელსაც ლორკამ მოგვიანებით მოაწერა ხელი და ამტკიცებს, რომ გარსია ლორკა სახალხო ფრონტის აქტიური მხარდამჭერი იყო. გარსია ლორკამ ეს მანიფესტი წაიკითხა პოეტ რაფაელ ალბერტის პატივსაცემად გამართულ ბანკეტზე 1936 წლის 9 თებერვალს.

ბევრი ანტიკომუნისტი თანაუგრძნობდა გარსია ლორკას ან ეხმარებოდა მას. დაპატიმრებამდე რამდენიმე დღით ადრე მან თავშესაფარი ჰპოვა მხატვრისა და ფალანგის წამყვანი წევრის, ლუის როსალესის სახლში. არსებობს მტკიცებულება, რომ გარსია ლორკას დახმარებისთვის სამოქალაქო გუბერნატორ ვალდესს როსალესის დახვრეტაც კი ჰქონდა გადაწყვეტილი. პოეტი გაბრიელ სელაია თავის მემუარებში წერს, რომ ერთხელ გარსია ლორკა ფალანგისტ ხოსე მარია აისპურუას კომპანიაში ნახა. სელაია ასევე წერს, რომ ლორკა ყოველ პარასკევს სადილობდა ფალანგის დამფუძნებელთან და ლიდერთან, ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერასთან. 1937 წლის 11 მარტს ფალანგისტურ პრესაში გამოქვეყნდა სტატია, რომელიც გმობდა მკვლელობას და გარსია ლორკას განადიდებდა; სტატია ასე იწყებოდა: „მოკლეს იმპერიული ესპანეთის საუკეთესო პოეტი“. ჟან-ლუი შონბერგმა ასევე წამოაყენა „ჰომოსექსუალური ეჭვიანობის“ თეორია.

## ნეშტის ძებნა

ზეთისხილის ხე, რომელიც ლორკას სავარაუდო დაკრძალვის ადგილზე მიანიშნებს (მდგომარეობა 1999 წლისთვის)
XX საუკუნის ბოლოს და, განსაკუთრებით, XXI საუკუნეში გარსია ლორკას ნეშტის პოვნის არაერთი უშედეგო მცდელობა განხორციელდა. პირველი გამოქვეყნებული ცნობა ამის შესახებ გვხვდება ბრიტანელი ისპანისტის, ჯერალდ ბრენანის 1949 წლის წიგნში „ესპანეთის სახე“ (*The Face of Spain*). XXI საუკუნეში ტექნოლოგიურმა პროგრესმა ფრანკოს რეპრესიების მსხვერპლთა იდენტიფიცირების შესაძლებლობა გააჩინა. 2000 წელს დაარსდა ისტორიული მეხსიერების აღდგენის ასოციაცია, რომელიც შეიქმნა სოციოლოგ ემილიო სილვა-ბარერას მცდელობის შედეგად, ეპოვა და მოეხდინა თავისი პაპის ნეშტის იდენტიფიცირება, რომელიც ფრანკოს ძალებმა 1936 წელს დახვრიტეს.

XXI საუკუნეში გარსია ლორკას ცხედრის მოსაძებნად სამი მცდელობა განხორციელდა. პირველი — 2009 წელს, გარსია ლორკას მემორიალურ პარკში; მეორე — 2014 წელს, პირველი გათხრების ადგილიდან ერთ კილომეტრზე ნაკლებ მანძილზე, ხოლო ბოლო — 2016 წელს, ალფაკარში. 2008 წელს ესპანელმა მოსამართლემ გარსია ლორკას სიკვდილის ფაქტზე გამოძიება დაიწყო. გარსია ლორკას ოჯახმა უარი თქვა წინააღმდეგობაზე ალფაკარის მახლობლად სავარაუდო სამარხის გათხრასთან დაკავშირებით, თუმცა ადამიანის ნეშტი ვერ იქნა ნაპოვნი. გამოძიება საბოლოოდ შეწყდა, ხოლო 2016 წელს დაწყებული ხელახალი ძიება ასევე წარუმატებლად დასრულდა.

2009 წლის ოქტომბრის ბოლოს, გრანადის უნივერსიტეტის არქეოლოგებისა და ისტორიკოსების ჯგუფმა ალფაკარის შემოგარენში გათხრები დაიწყო. ეს ადგილი სამი ათწლეულის წინ მიუთითა ადამიანმა, რომელიც ამტკიცებდა, რომ ლორკას საფლავის გათხრაში მონაწილეობდა. ვარაუდობდნენ, რომ ლორკა დაკრძალული იყო მინიმუმ სამ სხვა მამაკაცთან ერთად მთის დაკლაკნილი გზის პირას, რომელიც სოფლებს — ვისნარსა და ალფაკარს აკავშირებს.

გათხრები კიდევ ერთი მსხვერპლის ოჯახის მოთხოვნით დაიწყო. ხანგრძლივი წინააღმდეგობის შემდეგ, ლორკას ოჯახმაც გასცა ნებართვა. 2009 წლის ოქტომბერში, ანდალუსიის რეგიონული მთავრობის იუსტიციის სამინისტროს წარმომადგენელმა, ფრანსისკო ესპინოლამ განაცხადა, რომ მრავალწლიანი ზეწოლის შემდეგ, გარსია ლორკას ცხედრის „ექსჰუმაცია რამდენიმე კვირაში მოხდებოდა“. ლორკას ნათესავებმა, რომლებიც თავიდან ექსჰუმაციის წინააღმდეგნი იყვნენ, განაცხადეს, რომ ისინი მზად იყვნენ დნმ-ის ნიმუში ჩაებარებინათ ნეშტის იდენტიფიცირებისთვის.

2009 წლის ნოემბრის ბოლოს, ორკვირიანი გათხრების შემდეგ, ნაპოვნი იქნა ორგანული მასალა, რომელიც ადამიანის ძვლებად მიიჩნიეს. ნიმუშები გამოსაკვლევად გრანადის უნივერსიტეტში გადაიტანეს. თუმცა, 2009 წლის დეკემბრის შუა რიცხვებში ეჭვები გაჩნდა იმის შესახებ, მართლა პოეტის ნეშტი იყო თუ არა ეს. გათხრების შედეგად „არც ერთი ძვალი, ტანსაცმლის ნაწილი ან ტყვიის მასრა“ არ იქნა აღმოჩენილი, — განაცხადა ანდალუსიის იუსტიციის მინისტრმა ბეგონია ალვარესმა. მან დაამატა, რომ „ნიადაგი მხოლოდ 40 სმ სიღრმის იყო, რაც ზედმეტად თხელია სამარხისთვის“. ამ უშედეგო გათხრებზე დახარჯულმა თანხამ 70 000 ევრო შეადგინა.

2012 წლის იანვარში ადგილობრივმა ისტორიკოსმა მიგელ კაბალიერო პერესმა, წიგნის „გარსია ლორკას ბოლო 13 საათი“ ავტორმა, მოითხოვა ნებართვა გათხრების ჩასატარებლად სხვა ტერიტორიაზე, წინა ადგილიდან ნახევარ კილომეტრზე ნაკლებ მანძილზე, სადაც მას სჯერა, რომ ლორკას ნეშტი ასვენია.

2016 წელს სტივენ რობერტსმა, ნოტინგემის უნივერსიტეტის ესპანური ლიტერატურის ასოცირებულმა პროფესორმა და სხვებმა განაცხადეს, რომ ლორკას ცხედარი ალფაკარში, ერთ-ერთ ჭაში იყო დამარხული, თუმცა ეს ვერსია არ დადასტურდა.

2021 წელს გავრცელდა ინფორმაცია ვისნარის ხევში (Barranco de Víznar — დასახლება ვისნართან ახლოს, სადაც ლორკას მემორიალი დგას) არსებული საძმო საფლავების გამოკვლევის შესახებ. ამ პროექტს მხარი დაუჭირეს იმ ოჯახებმა, რომლებსაც სჯეროდათ, რომ მათი ახლობლები იქ იყვნენ დაკრძალულნი. არქეოლოგმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა გამოძიებას, განმარტა, რომ პოეტი მხოლოდ ერთ-ერთი იყო იმ ასობით ადამიანს შორის, რომელთა ნეშტიც შესაძლოა აღმოჩენილიყო. გათხრები ამ ადგილზე დიდხანს გაგრძელდა და 2025 წლისთვისაც კვლავ მიმდინარეობდა.

## მემორიალები

ფედერიკო გარსია ლორკას ძეგლი, მადრიდი
გრანადაში მის ხსოვნას ეძღვნება ფედერიკო გარსია ლორკას პარკი, რომელიც მოიცავს უერტა-დე-სან-ვისენტეს — ლორკას ოჯახის საზაფხულო სახლს, რომელიც 1995 წელს მუზეუმის სახით გაიხსნა. ტერიტორია, რომელიც თითქმის ორ ჰექტარ მიწას მოიცავს, ორი მომიჯნავე სახლი, ხელოვნების ნიმუშები და ორიგინალური ავეჯი სრულად არის შენარჩუნებული. ქალაქის ცენტრში, ავენიდ-დე-ლა-კონსტიტუსიონზე, დგას ლორკას ქანდაკება, ხოლო 2015 წელს გაიხსნა მისი სახელობის კულტურის ცენტრი.

ალფაკარში მდებარე ფედერიკო გარსია ლორკას პარკი ფუენტე გრანდესთან ახლოსაა; 2009 წელს იქ ჩატარებულმა გათხრებმა ლორკას ცხედრის პოვნა ვერ შეძლო. ზეთისხილის ხესთან, რომელიც ზოგიერთი წყაროს მიხედვით სამარხის ადგილს მიანიშნებს, დგას ფედერიკო გარსია ლორკასა და 1936–1939 წლების სამოქალაქო ომის ყველა სხვა მსხვერპლის ქვის მემორიალი. ყოველ წელს, მისი გარდაცვალების წლისთავზე, მემორიალთან ყვავილები მიაქვთ, პარკში კი იმართება სამგლოვიარო ღონისძიება, რომელიც მოიცავს მუსიკასა და პოეტის ნაწარმოებების კითხვას. 2011 წლის 17 აგვისტოს, ლორკას მკვლელობის 75-ე წლისთავის აღსანიშნავად და მისი ცხოვრებისა და მემკვიდრეობის პატივსაცემად, ჩატარდა ღონისძიება ცეკვით, სიმღერითა და პოეზიის კითხვით, რამაც ასობით მაყურებელი მიიზიდა. ვისნარის ხევში, ვისნარსა და ალფაკარს შორის, დგას მემორიალური ქვა წარწერით: „*Lorca eran todos, 18-8-2002*“ („ყველა ლორკა იყო...“). ვისნარის ხევი საძმო საფლავების ადგილია და განიხილება პოეტის ნეშტის კიდევ ერთ შესაძლო ადგილსამყოფელად.

ლექსი „De profundis“ ლეიდენში, ნიდერლანდები; ეს არის 110 კედლის ლექსისგან შემდგარი სერიის ბოლო ნამუშევარი
ლორკას პატივს მიაგებენ ქანდაკებით, რომელიც მადრიდის სანტა-ანას მოედანზეა აღმართული. პოლიტიკურმა ფილოსოფოსმა დევიდ კროკერმა 2014 წელს აღნიშნა, რომ „ქანდაკება მაინც რჩება სადავო წარსულის სიმბოლოდ: ყოველდღე მემარცხენეები ქანდაკებას ყელზე წითელ ყელსახვევს აბამენ, მოგვიანებით კი ვიღაც მემარჯვენე მოდის და მას ხსნის“. პარიზში ლორკას სახელი ჰქვია ფედერიკო გარსია ლორკას ბაღს, რომელიც სენის ნაპირზე მდებარეობს.

ბუენოს-აირესში (არგენტინა), სასტუმრო კასტელარში მდებარე ოთახი, სადაც ლორკა 1933 წელს ექვსი თვის განმავლობაში ცხოვრობდა, მუზეუმის სახითაა შენარჩუნებული. 2014 წელს ლორკა გახდა ერთ-ერთი პირველი ნომინანტი „ცისარტყელას დიდების ხეივანში“ (Rainbow Honor Walk), რომელიც სან-ფრანცისკოს კასტროს უბანში მდებარეობს და ეძღვნება ლგბტ ადამიანებს, რომლებმაც „მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს თავიანთ სფეროებში“. ინდონეზიელმა კომპოზიტორმა ანანდა სუკარლანმა 2016 წელს, პოეტის გარდაცვალების 80-ე წლისთავთან დაკავშირებით, მისი რამდენიმე ლექსის საფუძველზე მუსიკა დაწერა, რაც ინდონეზიაში ესპანეთის საელჩოსა და უბუდის მწერალთა და მკითხველთა ფესტივალის (ბალი) დაკვეთით შესრულდა.

ფედერიკო გარსია ლორკას ფონდი (Fundación Federico García Lorca), რომელსაც პოეტის ძმის შვილიშვილი ლაურა გარსია ლორკა ხელმძღვანელობს, მწერლის შემოქმედების პოპულარიზაციას ეწევა და ამჟამად მადრიდში აშენებს ფედერიკო გარსია ლორკას ცენტრს. ლორკას ოჯახმა ფედერიკოსთან დაკავშირებული ყველა მათ ხელთ არსებული დოკუმენტი ფონდს გადასცა შესანახად.

## შემოქმედება

ფედერიკო გარსია ლორკას ძეგლი მადრიდში
### ლექსები და კრებულები

* Impresiones y paisajes (შთაბეჭდილებები და პეიზაჟი, 1918)
* Libro de poemas (ლექსების წიგნი, 1921)
* Oda a Salvador Dalí (ოდა სალვატორე დალის, 1926)
* Romancero gitano (ბოშური რომანსერო, 1928)
* Poeta en Nueva York (პოეტი ნიუ-იორკში, 1930)
* Poema del cante jondo (პოემა კანტე ხონდოზე, 1931)
* Llanto por Ignacio Sánchez Mejías (1935)
* Diván del Tamarit (დივან ტამარიტი, 1936)
* Sonetos del amor oscuro (სონეტები სიყვარულზე, 1936)

### პიესები

* Mariana Pineda (1927)
* La zapatera prodigiosa (1930)
* Retablillo de Don Cristóbal
* El público (1930)
* Así que pasen cinco años (ხუთი წლის შემდეგ, 1930)
* Amor de don Perlimplín con Belisa en su jardín (დონ პერლიმპლინის სიყვარული, 1933)
* Bodas de sangre (სისხლიანი ქორწილი, 1933)
* Yerma (იერმა, 1934)
* Doña Rosita la soltera o el lenguaje de las flores
* La casa de Bernarda Alba (ბერნარდა ალბას სახლი, 1936)

## შენიშვნები

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
ფედერიკო გარსია ლორკა

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ფედერიკო გარსია ლორკა ლორკას ფონდი
* უერტა-დე-სან-ვისენტე, გრანადა — ლორკას ოჯახის სახლი, ახლა მუზეუმი
* „ლორკა დაცენზურდა სექსუალობის დასამალად“ — სტატია გამოცემაში *The Independent*, 14 მარტი, 2009
* გარსია ლორკას ლგბტ ბიოგრაფია
* Federico García Lorca — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე“
* ფედერიკო გარსია ლორკა — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ფედერიკო გარსია ლორკა — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* ფედერიკო გარსია ლორკას ლექსები
* „ლორკა და ცენზურა: გეი ხელოვანი, რომელიც ჰეტეროსექსუალად აქციეს“ — დ. აიზენბერგის ესსე; ფლორიდის შტატის უნივერსიტეტი
* ფედერიკო გარსია ლორკა ოფიციალური ბრძანებით მოკლეს, ნათქვამია 1960-იანი წლების პოლიციის ფაილებში — *The Guardian*
* ლორკას პოეზიის კითხვის ამსახველი ფილმი ლორკას ფესტივალზე სტრაუდში, ინგლისი
* ფედერიკო გარსია ლორკა, „ბოშური რომანსერო“; დავით წერედიანის თარგმანი
* „რადიო თავისუფლების“ პოდკასტი გარსია ლორკას შესახებ, საუბრობს ლევან ბერძენიშვილი

## ლიტერატურა

* Cao, Antonio (1984). *García Lorca y las Vanguardias*. London:  Tamesis. ISBN 0-729-30202-4.
* Gibson, Ian (1989). *Federico García Lorca*. London:  Faber and Faber. ISBN 0-571-14224-9. OCLC 21600658.
* Stainton, Leslie (1999). *Lorca: A Dream of Life*. London:  Farrar Straus & Giroux. ISBN 0-374-19097-6. OCLC 246338520.
* (1999) *Fire, Blood and the Alphabet: One Hundred Years of Lorca*. Durham:  University of Durham. ISBN 0-907310-44-3. OCLC 43821099.
* Mario Hernandez Translated by Christopher Maurer (1991). *Line of Light and Shadow: The Drawings of Federico García Lorca*.  Duke University Press. ISBN 0-8223-1122-4.
* Maurer, Christopher (2001) *Federico García Lorca: Selected Poems* Penguin.
* Lorca, Francisco Garcia. *In the Green Morning: Memories of Frederico* (Peter Owen, 1989) translated by Christopher Maurer, prologue by Mario Hernandez.

## რეკომენდებული ლიტერატურა

* Auclair, Marcelle (1968). *Enfances et mort de Garcia Lorca* (fr). Paris, France:  Éditions du Seuil. OCLC 598851.  (477 pages)

* Spanish translation: Auclair, Marcelle; García Lorca, Federico; Alberti, Aitana (trans.) (1972) *Vida y Muerte de García Lorca* (es). Mexico City:  Ediciones Era. OCLC 889360.  (411 pages). Includes excerpts from García Lorca's works.

* Cao, Antonio (1984). *García Lorca y las Vanguardias*. London:  Tamesis. ISBN 0-729-30202-4.
* Mayhew, Jonathan. (2009). *Apocryphal Lorca: Translation, Parody, Kitsch*.  University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-51203-7.
* Pastor, Ben (pseudonym for Maria Verbena Volpi) (2019). *The Horseman's Song*. London:  Bitter Lemon Press. ISBN 9-781-91224-2115. . The plot of the novel centres around the investigation into Garcia Lorca's murder.
* Eisenberg, Daniel (1990). „Unanswered Questions about Lorca' Death“. *Angélica*. **1**. pp. 93–107. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 March 2018.

## სქოლიო