# მეორე სამრეწველო რევოლუცია

**მეორე ინდუსტრიული რევოლუცია**, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც **ტექნოლოგიური რევოლუცია**, იყო სწრაფი სტანდარტიზაციისა და ინდუსტრიალიზაციის ეტაპი მე -19 საუკუნის ბოლოსა და მე -20 საუკუნის დასაწყისში. პირველი ინდუსტრიული რევოლუცია, რომელიც მე -19 საუკუნის შუა პერიოდში დასრულდა გამოწვეული იყო გამოგონებითი ტემპის შენელებით 1870 წლის მეორე სამრეწველო რევოლუციამდე. მიუხედავად იმისა, რომ მას ახლდა წარმოების ადრეული სიახლეები, როგორიცაა სამანქანო ინსტრუმენტების ინდუსტრიის დამკვიდრება, აუცილებელი ცვალებადი ნაწილების წარმოების მეთოდების შემუშავება და ფოლადის წარმოების ბესემერის პროცესის გამოგონება. მეორე ინდუსტრიული რევოლუცია ზოგადად დათარიღებულია 1870 წლიდან 1914 წლამდე პერიოდში. (პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისი).

წარმოებისა და წარმოების ტექნოლოგიაში მიღწეული შესაძლებლობები საშუალებას აძლევდა ფართო მასშტაბით ესარგებლათ ისეთი ტექნოლოგიური სისტემებით, როგორიცაა ტელეგრაფი და სარკინიგზო ქსელები, გაზის და წყალმომარაგებისა და კანალიზაციის სისტემები, რომლებიც ადრე კონცენტრირებული იყო რამდენიმე წინასწარ შერჩეულ ქალაქში. სარკინიგზო და სატელეგრაფო ხაზების უზარმაზარმა გაფართოებამ 1870 წლის შემდეგ საშუალება მისცა ხალხისა და იდეების უპრეცედენტო გადაადგილებას, რაც გლობალიზაციის ახალმა ტალღამ განაპირობა. ამავე პერიოდში დაინერგა ახალი ტექნოლოგიური სისტემები, რომლიდანაც ყველაზე მნიშვნელოვანია ელექტროენერგია და ტელეფონები. მეორე ინდუსტრიული რევოლუცია XX საუკუნეში გაგრძელდა ქარხნების ადრეული ელექტროფიკაციით და საწარმოო ხაზით და დასრულდა პირველი მსოფლიო ომის საწყის ეტაპზე.

## მიმოხილვა

მეორე ინდუსტრიული რევოლუცია იყო სწრაფი ინდუსტრიული განვითარების პერიოდი, პირველ რიგში გაერთიანებული სამეფოს, გერმანიასა და შეერთებულ შტატებში, ასევე საფრანგეთში, ისტორიულ ნიდერლანდებში, იტალიასა და იაპონიაში. პირველი ინდუსტრიული რევოლუცია დაიწყო ბრიტანეთში, მე-18 საუკუნის ბოლოს, გავრცელდა მთელ დასავლეთ ევროპაში და შემდეგ ჩრდილოეთ ამერიკაში. მიუხედავად იმისა, რომ პირველი რევოლუცია აღინიშნება ისეთი კონცეფციების დანერგვით, როგორიცაა ცვალებადი ნაწილები და მასობრივი წარმოება, რომელიც ძირითადად წყლის ენერგიზე მუშაობდა (განსაკუთრებით შეერთებულ შტატებში), მეორე რევოლუცია მისგან განსხვავებით ხასიათდებოდა სარკინიგზო მაგისტრალების, ფართომასშტაბიანი რკინისა და ფოლადის დამუშავებით, ასევე ამ მასალის გამოყენებით მანქანათა ფართო წარმოებისთვის. ორთქლის ენერგიის მნიშვნელოვნად გაზრდა, ტელეგრაფის ფართო გამოყენება, ნავთობის გამოყენება და ელექტროფიკაციის დასაწყისი ასევე ის მოვლენებია, რომლებიც მას ახლდა თან. ეს იყო აგრეთვე პერიოდი, რომლის დროსაც გამოყენებული იქნა თანამედროვე ორგანიზაციული მეთოდები და მოხდა უზარმაზარი ტერიტორიების ათვისება მასშტაბური ბიზნესს საქმიანობებისთვის.

კონცეფცია "ქალაქები ევოლუციაში" შემუშვებული იქნა პატრიკ გედესის მიერ 1910 წელს. ტერმინის აკმაოდ პოპულარულია და გამოიყენება ისეთი ეკონომისტის მხრიდან, როგორიცაა ერიკ ციმერმანი (1951). ასევე დეივიდ ლენდსი აღნიშნულ ტერმინს იყენებს 1966 წლის ესსში და *"შეუზღუდავ პრომეთეში"* (1972).

## მრეწველობა და ტექნოლოგია

რკინასა და ფოლადს შორის ურთიერთკავშირი, ასევე რკინიგზასა და ნახშირს შორის კავშირი განვითარდა მეორე ინდუსტრიული რევოლუციის დასაწყისში. სარკინიგზო მაგისტრალებმა საშუალება მისცეს მასალებისა და პროდუქტების იაფ ტრანსპორტირებას, რამაც თავის მხრივ გამოიწვია იაფი რელსები მეტი გზის მშენებლობისთვის. რკინიგზა ასევე სარგებლობდა იაფი ქვანახშირით მათი ორთქლის ლოკომოტივებისთვის. ამ ურთიერთკავშირმა გამოიწვია 1880-იან წლების აშშ-ში 75,000 მილი მილი გზის დაგება, რაც ყველაზე დიდი რაოდენობაა მსოფლიოს ისტორიაში.

### რკინა

ცხელი აფეთქების ტექნიკა, რომელმაც საფუძველი დაუდო მეტალურგიასა და რკინის გადამუსვებას, შექმნილი და დაპატენტებული იყო ჯეიმზ ბიმონტ ნელსონის მიერ 1828 წლის Wilsontown Ironworks-ში, შოტლანდიაში. ცხელი აფეთქება იყო მნიშვნელოვანი წინსვლა, რადგან ამან მნიშვნელოვნად შეამცირა საწვავის მოხმარება რკინის დასამზადებლად და წარმოადგენდა ერთ – ერთ მნიშვნელოვან ტექნოლოგიას ინდუსტრიული რევოლუციის დროს . ნაჭედი რკინის წარმოებისთვის ხარჯის დაცემა ემთხვევა რკინიგზის გაჩენას 1830-იან წლებში.

ცხელი აფეთქების ადრეულმა ტექნიკამ რკინა გამოიყენა რეგენერაციული გათბობის საშუალებისთვის. რკინა პრობლემებს იწვევდა გაფართოებისა და შეკუმშვის პროცესში, რამაც შეასუსტა რკინას და გამოიწვია მისი მარცხი. ედვარდ ალფრედ კაუპერმა შეიმუშავა Cowper ღუმელი 1857 წელს. ეს ღუმელი იყენებდა ცეცხლგამძლე აგურს, როგორც საცავ მასალას. ამან გადაჭრა გაფართოებისა და შეკუმშვის პრობლემა. Cowper ღუმელს ასევე შეეძლო მაღალი სითბოს წარმოება, რის შედეგადაც აფეთქების ღუმელებს ძალიან მაღალი გამტარუნარიანობა მიენიჭა. Cowper ღუმელი კვლავ გამოიყენება დღევანდელი აფეთქების ღუმელში.

### Ფოლადი

 ბესემერის პროცესის დიაგრამა.
ბესემერის პროცესი გამოიგონა სერ ჰენრი ბესემერმა. იგი საშუალებას აძლევდა ფოლადის მასობრივ წარმოებას და ამ სასიცოცხლო მასალების წარმოების მასშტაბისა და სიჩქარის გაზრდას და შრომის მოთხოვნების შემცირებას. უმთავრესი პრინციპი იყო ღორის რკინიდან ჭარბი ნახშირბადის და სხვა მინარევების მოცილება, დაჟანგვა მდნარი რკინის მეშვეობით გაჟღენთილი ჰაერით. დაჟანგვა ასევე ამაღლებს რკინის მასის ტემპერატურას და ინარჩუნებს მას დამდნარ მდგომარეობაში.

 Barrow Hematite Steel Company ფუნქციონირებდა Bessemer- ის 18 გადამყვანი კონვერტორებით და ფლობდა მსოფლიოში უდიდეს ფოლადის ქარხანას XX საუკუნის ბოლოს.
ფოლადის წარმოებაში შემდეგი ყველაზე მნიშვნელოვანი წინსვლა იყო სიმენს-მარტინის პროცესი. სერ ჩარლზ უილიამ სიმენსმა შეიმუშავა თავისი აღმდგენი ღუმელი 1850-იან წლებში, რაც მან 1857 წელს დაადასტურა და თქვა, რომ შეძლებს საკმარისი სითბოს აღდგენას, რათა დაზოგოს საწვავის 70-80%. ღუმელი ფუნქციონირებდა მაღალი ტემპერატურის გამოყენებით, რეგენერაციული გამაცხელებლით, რისთვისაც იგი იყენებდა საწვავსა და ჰაერს. ამ მეთოდით, ღია ღუმელმა შეიძლება მიაღწიოს საკმარისად მაღალ ტემპერატურას, რათა მოხდეს ფოლადის დნობა, მაგრამ სიმენსი თავიდანვე არ იყენებდა მას ამ გზით.

### რკინიგზა

 სარკინიგზო მოძრავი ქარხანა დონეცკში, 1887 წ.
1860-იანი წლებიდან ფოლადის წარმოების ზრდა ნიშნავდა, რომ რკინიგზა საბოლოოდ შეიძლება აშენებულიყო ფოლადისგან, კონკურენტულ ფასად. იგი გაცილებით გამძლე მასალაა და მან მუდმივად შეცვალა სარკინიგზო სტანდარტი და ასე მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მისი უფრო დიდი სიმტკიცის გამო, ახლა უკვე შეიძლებოდა რელსების გადახრა. ნაჭედი რკინა იყო რბილი და შეიცავდა ნაკლოვანებებს, რომლებიც გამოწვეული იყო ნარჩენებით. რკინის რელსებს ასევე არ შეეძლო მძიმე ლოკომოტივების მხარდაჭერა და ზიანდებოდა ჩაქუჩს დარტყმით. პირველი, ვინც შექმნა მტკიცე რელსები ფოლადისგან და არა რკინისგან იყო რობერტ ფორესტერ მუშეტი, DarkHill Ironworks-დან, 1857 წელს.

### ელექტროფიკაცია

ელექტრული ენერგიის ათვისების თეორიული და პრაქტიკული საფუძველი ჩაუყარა მეცნიერმა და ექსპერიმენტალისტმა მაიკლ ფარადეიმ. თავისი კვლევით, მაგნიტური ველი გამტარის გარშემო, ფარადეიმ დაამკვიდრა ელექტრომაგნიტური ველის კონცეფციის საფუძვლები ფიზიკაში ფიზიკაში. ელექტრომაგნიტური მბრუნავი მოწყობილობებისგამოგონება იყო ელექტროენერგიის პრაქტიკული გამოყენების საფუძველი ტექნოლოგიაში.

 აშშ-ს პატენტი # 223898: ელექტრო ნათურა. გაიცა 1880 წლის 27 იანვარი.
 AC ძრავის სამფაზიანი მბრუნავი მაგნიტური ველი. სამი ბოძი ერთმანეთთან არის დაკავშირებული ცალკეულ მავთულზე. თითოეული მავთული ფაზაში 120 გრადუსს ატარებს. ისრებით ნაჩვენებია მაგნიტური ძალის ვექტორები. სამი ფაზა დღეს გამოიყენება კომერციის და ინდუსტრიის სფეროებში.
1881 წელს სერ ჯოზეფ სვანმა, პირველი შესაძლო ინკანდესენტური ნათურის გამოგონება. დაახლოებით 1200 ნათურა მიეწოდა სავოის თეატრს, რომელიც ლონდონის ქალაქ ვესტმინსტერში მდებარეობდა. იგი იყო პირველი თეატრი და მსოფლიოში პირველი საზოგადოებრივი შენობა, რომელიც მთლიანად განათდება ელექტროენერგიით. სვენის ნათურა უკვე 1879 წელს გამოიყენეს მოსელის ქუჩის გასანათებლად, რომელიც ნიუკასლში მდებარეობდა. სწორედ ეს იყო მსოფლიოში პირველი ელექტრო განათების ინსტალაცია. ამან წარმოქმნა ინდუსტრიის და სახლის ელექტრიფიკაციის ეტაპი. პირველი მასშტაბური ცენტრალური დისტრიბუციის ქარხანა გაიხსნა ჰოლბორნ ვიიადუქტში, ლონდონში, 1882 წელს მოგვიანებით კი პერლ სტრიტ სადგურზე, ნიუ იორკში.
ელექტროფიკაციამ ასევე დაუშვა ელექტრო ქიმიკატების, მაგალითად ალუმინის, ქლორის, ნატრიუმის ჰიდროქსიდის და მაგნიუმის იაფი წარმოება.

### ქაღალდის წარმოება

პირველი ქაღალდის დასამზადებელი მანქანა იყო ფორდნინერ აპარატი, რომელიც ააწყვეს სილი და ჰენრი ფორდნირერებმა. იგი განთავსდა ლონდონში. 1800 წელს მატიას კოპსმა, რომელიც მუშაობდა ლონდონში, გამოიკვლია ქაღალდის დასამზადებლად ხის გამოყენების იდეა და ბეჭდვის ბიზნესი ერთი წლის შემდეგ დაიწყო. ამასთან, მისი საწარმო წარუმატებელი იყო იმ დროს არარელევანტური ფასის გამო.

### ნავთობი

ნავთობის ინდუსტრია, როგორც წარმოება, ასევე გადამუშავება, დაიწყო 1848 წელს შოტლანდიაში, პირველი ნავთობის სამუშაოებით. ქიმიკოსმა ჯეიმზ იანგმა შექმნა მცირე ბიზნესი. მან გარდაქმნა და დახვეწა ნედლი ზეთი 1848 წელს. იანგმა დაადგინა, რომ ნელი დისტილაციით მას შეეძლო მისგან არაერთი სასარგებლო სითხე მიეღო, რომელთაგან ერთ-ერთად მან "პარაფინის ზეთი" დაასახელა, რადგან დაბალ ტემპერატურაზე, იგი გადაიზარდა პარაფინის ცვილის მსგავს ნივთიერებად. 1850 წელს ახალგაზრდამ შექმნა პირველი ჭეშმარიტად კომერციული ნავთობის სამუშაოები და შექმნა პირველი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა მსოფლიოში ბასგეიტში. პარაფინი საწვავად მოხმარებისთვის და მყარი პარაფინი არ იყიდებოდა 1856 წლამდე.

## ლიტერატურა

* ატკესონი, ენდრიუ და პატრიკ ჯ კეჰოი. "ახალი ეკონომიკისთვის გადასვლის მოდელირება: გაკვეთილები ორი ტექნოლოგიური რევოლუციიდან", *American Economic Review,* 2007 წლის მარტი, ტომი. 97 გამოცემა 1, გვ 64–88 EBSCO- ში
* Appleby, ჯოისი ოლდჰემი. *დაუნდობელი რევოლუცია: კაპიტალიზმის ისტორია* (2010) ნაწყვეტი და ტექსტების ძებნა
* ბოდროუ, ბერნარდ C. *ეკონომიკური შედეგები ბატონი კეინსი: როგორ გაიარა მეორე ინდუსტრიულმა რევოლუციამ დიდი ბრიტანეთი* (2006)
* Bernal, J. D. [1953] (1970). *Science and Industry in the Nineteenth Century*. Bloomington:  Indiana University Press. ISBN 0-253-20128-4.   Bernal, J. D. [1953] (1970). *Science and Industry in the Nineteenth Century*. Bloomington:  Indiana University Press. ISBN 0-253-20128-4.   Bernal, J. D. [1953] (1970). *Science and Industry in the Nineteenth Century*. Bloomington:  Indiana University Press. ISBN 0-253-20128-4.
* ბროდბერი, სტივენ და კევინ ჰ. 'რურკე. *თანამედროვე ევროპის კემბრიჯის ეკონომიკური ისტორია* (2010 წლის 2 ტომი), დღემდე მოიცავს 1700-ს
* ჩენდლერი, უმცროსი, ალფრედ დ. *სასწორი და სფერო: ინდუსტრიული კაპიტალიზმის დინამიკა* (1990).
* გალობა, კოლინ, ედ. *მეცნიერება, ტექნიკა და ყოველდღიური ცხოვრება, 1870–1950* (1989) აქცენტი ბრიტანეთზე
* Hobsbawm, E. J. (1999). *Industry and Empire: From 1750 to the Present Day*. New York:  New Press. ISBN 1-56584-561-7.   Hobsbawm, E. J. (1999). *Industry and Empire: From 1750 to the Present Day*. New York:  New Press. ISBN 1-56584-561-7.   Hobsbawm, E. J. (1999). *Industry and Empire: From 1750 to the Present Day*. New York:  New Press. ISBN 1-56584-561-7.
* ჰოლი, ჯეიმზ ო. "როსტოუდან ჭენდლერთან შენამდე: რამდენად რევოლუციური იყო მეორე ინდუსტრიული რევოლუცია?" *ჟურნალი ევროპული ეკონომიკური ისტორიის შესახებ ',' 1996 წლის გაზაფხული, ტომი. 25 გამოცემა 1, გვ.   191–208*
* კორნბლიტი, გარი. *ინდუსტრიული რევოლუცია ამერიკაში* (1997)
* Kranzberg, Melvin (1967). *Technology in Western Civilization*. New York:  Oxford University Press.
* Landes, David (2003). *The Unbound Prometheus: Technical Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present*. New York:  Cambridge University Press. ISBN 0-521-53402-X.   Landes, David (2003). *The Unbound Prometheus: Technical Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present*. New York:  Cambridge University Press. ISBN 0-521-53402-X.   Landes, David (2003). *The Unbound Prometheus: Technical Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present*. New York:  Cambridge University Press. ISBN 0-521-53402-X.
* ლიხტი, ვალტერი. *ინდუსტრიალიზაცია ამერიკაში: მეცხრამეტე საუკუნე* (1995)
* მოკირი, ჯოელი *მეორე ინდუსტრიული რევოლუცია, 1870–1914* (1998)
* მოკირი, ჯოელი. *განმანათლებლური ეკონომიკა: ბრიტანეთის ეკონომიკური ისტორია 1700–1850* (2010)
* მხედარი, ქრისტინე, რედ. *ინდუსტრიული რევოლუციის ხანის ენციკლოპედია, 1700–1920* (2007 წლის 2 ტომი)
* რობერტსი, ვეინი. ”ტორონტოს მეტალის მუშები და მეორე ინდუსტრიული რევოლუცია, 1889-1914,” *შრომა / ლე ტრავილი*, 1980 წლის შემოდგომა, ტომი. 6, გვ 49–72
* სმაილი, ვაცლავი. *მეოცე საუკუნის შექმნა: 1867–1914 წლების ტექნიკური ინოვაციები და მათი გავლენა*

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მეორე სამრეწველო რევოლუცია“** ვიკისაწყობში.

## სქოლიო