Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# საფრანგეთის მეორე იმპერია

|  |
| --- |
| **საფრანგეთის მეორე იმპერიაL'Empire des Français  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1852 — 1870 |  → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | დროშა | გერბი |  |

 |
| **დევიზიLiberté, égalité, fraternité* |
| **ჰიმნი** "Partant pour la Syrie" |
|  საფრანგეთი 1852 წელს |
| **დედაქალაქი** | პარიზი |
| **ენა** | ფრანგული |
| **მმართველობის ფორმა** | კონსტიტუციური მონარქია |
| **საფრანგეთის იმპერატორი** |
|  - 1852-1870 | ნაპოლეონ III |
|  |

**საფრანგეთის მეორე იმპერია** (ფრანგ. L'Empire des Français) — პერიოდი საფრანგეთის ისტორიაში, 1852 წლიდან 1870 წლამდე. მისი წინამორბედი საფრანგეთის მეორე რესპუბლიკა იყო. მეორე იმპერიას სათავეში ნაპოლეონ III, ნაპოლეონ ბონაპარტის ძმისშვილი ედგა. დამფუძნებელი კრების გადაწყვეტილებით, ლუი ნაპოლეონი 1848-1851 წლებში პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა.

1851 წელს ნაპოლეონ III მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება. ქვეყანაში ერთპიროვნული მმართველობა დამყარდა. მომდევნო 1852 წელს მან თავი იმპერატორად გამოაცხადა. ნაპოლეონის მიერ გატარებული პოლიტიკით ისარგებლა პრუსიამ და საფრანგეთი საერთაშორისო იზოლაციაში მოაქცია, ამას მოჰყვა საფრანგეთ-პრუსიის ომი, რომელშიც საფრანგეთი დამარცხდა. ბორდოში შეკრებილმა ეროვნული კრებამ პრუსიის მიერ წამოყენებული საზავო პირობები მიიღო და საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკა გამოაცხადა.

## ლიტერატურა

* Смирнов А. Ю. Империя Наполеона III. — М.: Эксмо, 2003. — ISBN 5-699-03261-4.
# აშშ-ის პრეზიდენტი

| ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი President of the United States |
| --- |
|  **ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის ბეჭედი** |
|  **ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის დროშა** |
| **მოქმედი: დონალდ ტრამპი**  20 იანვარი, 2025 (2025-01-20) |
| რეზიდენცია |
თეთრი სახლი ვაშინგტონი |
| ვადის ხანგრძლივობა |
ოთხი წელი ხელახალი არჩევა მხოლოდ ერთხელ |
| დაარსდა |
30 აპრილი, 1789 |
| პირველი თანამდებობაზე |
ჯორჯ ვაშინგტონი |
| ხელფასი |
400,000 აშშ დოლარი ყოველწლიურად |
| საიტი |
თეთრი სახლი |

თეთრი სახლი
**აშშ-ის პრეზიდენტი** — აშშ-ის სახელმწიფო მეთაური. ქვეყნის კონსტიტუციით იგი არის აგრეთვე ფედერალური მთავრობის ხელმძღვანელი და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. პრეზიდენტი უნდა იყოს აშშ–ს მოქალაქე, დაბადებული აშშ–ს ტერიტორიაზე, უკანასკნელი 14 წლის განმავლობაში მუდმივად ცხოვრობდეს აშშ–ში და იყოს არანაკლებ 35 წლისა. პრეზიდენტობის ერთი ვადა არის 4 წელი, ერთი პიროვნების პრეზიდენტად არჩევა შეიძლება მხოლოდ ორჯერ. 2025 წლიდან პრეზიდენტი არის დონალდ ტრამპი . პრეზიდენტის რეზიდენცია მდებარეობს თეთრ სახლში.

## იხილეთ აგრეთვე

* აშშ-ის პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-01-12 საიტზე Wayback Machine.
# დევიზი

**ფარიველიფარისმტვირთველიფარისმტვირთველი(დევიზი)საჩაფხუტებურელეტიჩაფხუტიგვირგვინიდანაყრდნობიორდენიგერბის ფიგურებიდევიზი**

გერბის მთავარი ელემენტები
ტერმინს **დევიზი** (ფრანგულად devise) აქვს რამდენიმე მნიშვნელობა:

* საზოგადო მნიშვნელობა: დევიზი არის გამონათქვამი, ლოზუნგი, რომელიც გამოხატავს წარმმართველ იდეას, აზრს, მიზანს, მოქმედების გეგმას.
* ჰერალდიკა: დევიზი არის წარწერა გერბზე, ორდენზე ან ფარზე.
* სპეციალური მნიშვნელობა: დევიზი არის გამონათქვამი ან სიტყვა, რომელსაც ავტორი, დახურული კონკურსის მონაწილე, თავისი სახელის ნაცვლად აწერს თავის პროექტს ან ნაწარმოებს.
# არიული რასა

გრაფი ჟოზეფ არტურ დე გაბინო - არიული რასის კონცეფციის ავტორი.
**არიული რასა** — მე-19 და მე-20 საუკუნეების ერთ-ერთი ნავარაუდევი რასობრივი ჯგუფის სახელწოდება. ამ ტერმინით ძირითადად აღიწერებოდნენ ევროპისა და დასავლეთი აზიის მკვიდრი ხალხები. იდეა მომდინარეობს პროტო-ინდოევროპელი ხალხების თეორიიდან და იმ მოსაზრებიდან, რომ დღესდღეობით მათი სუფთა სისხლის შთამომავლები, კავკასოიდური რასის ყველაზე მეტად გამორჩეულ და განსაკუთრებულ ქვერასას ქმნიან.

თავდაპირველად იგი იყო ეთნო-ლინგვისტური კლასიფიკაციის ერთ-ერთი მაგალითი. მეცხრამეტე საუკუნის მიწურულიდან მოყოლებული მან დასაბამი მისცა მეცნიერულ რასიალიზმს, რომლის მხარდამჭერებმაც შექმნეს იდეოლოგიურად მოტივირებული დოქტრინები, შემდგომში გამოყენებული ნაციონალ-სოციალისტების მიერ. არიანიზმმა განავითარა რასობრივი მოძღვრება, რომელიც არიულ რასას დაწინაურებულ რასად მიიჩნევდა.

## რესურსები ინტერნეტში

* არიული რასა დაარქივებული 2010-07-07 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# ორგანი (სამხედრო)

**ორგანი** — მრავალლულიანი ქვემეხი, რომელსაც იყენებდნენ სხვადასხვა არმიაში XVI საუკუნისა და XVII საუკუნის დასაწყისში. სახელწოდება ორგანი წარმოიშვა სასულე მუსიკალური ინსტრუმენტ ორგანთან ორგანის გარეგნული მსგავსების გამო. ორგანს განსაკუთრებულ ლილვზე ან ჩარჩოებზე რამდენიმე რიგად დამაგრებული 6-იდან 24-მდე და მეტი ლულა ჰქონდა (თოფები, პატარა მორტირები, მცირე კალიბრის ქვემეხები). ლულის ფალიები ყოველ რიგში საერთო ღარით ერთდებოდა, რაც შესაძლებელს ხდიდა ერთდროულ გასროლას. მას შემდეგ, რაც ფინთიხი გამოიგონეს ორგანი ხმარებიდან გამოვიდა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 561.
# ცენტრიდანული ძალა

**ცენტრიდანული ძალა** — ძალა, რომლითაც მოძრავი მატერიალური წერტილი მოქმედებს სხეულზე (ბმაზე), რომელიც ზღუდავს წერტილის მოძრაობას და აიძულებს მას იმოძრაოს მრუდწირულად. რიცხობრივად ცენტრიდანული ძალა ტოლია WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (სადაც WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 არის მატერალური წერტილის მასა, WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 — მისი სიჩქარე, WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 — ტრაექტორიის სიმრუდის რადიუსი) და მიმართულია მთავარი ნორმალის გასწვრივ სიმრუდის ცენტრიდან ტრაექტორიისაკენ (წერტილის წრეწირზე მოძრაობისას — წრეწირის ცენტრიდან). ცენტრიდანული ძალა და ცენტრისკენული ძალა რიცხობრივად ერთმანეთის ტოლია და მიმართულია ერთმანეთის საწინააღმდეგოდ ერთი წრფის გასწვრივ, მაგრამ მოდებულისა სხვადასხვა სხეულზე როგორც ქმედებისა და უკუქმედების ძალები.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 201.
# ინვალიდთა სახლი

ხედი ციდან

|  |  |
| --- | --- |
|  | მსოფლიო მემკვიდრეობა UNESCO, ობიექტი № 600 ინგლ. • რუს. • ფრ. |

**ინვალიდთა სახლი** (ფრანგ. Les Invalides) — შენობა-ნაგებობათა კომპლექსი პარიზში, რომელიც მოიცავს მუზეუმებს, მონუმენტებს და საფრანგეთის სამხედრო ისტორიის ძეგლს წარმოადგენს. ყველაზე მნიშვნელოვან შენობათა შორის არის ინვალიდთა სახლი და წმ. ლუდოვიკოს ტაძარი და ეკლესია.

1670 წელს საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-მ გადაწყვიტა დაჭრილი ჯარისკაცებისთვის საავადმყოფო აეშენებინა. მშენებლობა 1671 წელს დაიწყო და 1676 წელს დასრულდა. საავადმყოფოში 4000 პაციენტი ეტეოდა. ამჟამად ინვალიდთა სახლი მუზეუმად არის ქცეული.

აქ დაკრძალულთა შორის არიან საფრანგეთის საზოგადო და სამხედრო მოღვაწეები:

* ნაპოლეონ I ბონაპარტი
* ჟოზეფ ბონაპარტი
* ჟერომ ბონაპარტი
* ნაპოლეონ II ბონაპარტი
* ფერდინან ფოში - საფრანგეთის მარშალი
* კლოდ ჟოზეფ რუჟე დე ლილი - მარსელიოზას ავტორი
* სებასტიან ლე პრეტრ დე ვობანი - საფრანგეთის სამხედრო ინჟინერი და მარშალი.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ინვალიდთა სახლი Musée de l'Armée
* ინვალიდთა სახლის ფოტოგალერეა დაარქივებული 2008-12-29 საიტზე Wayback Machine.
* სატელიტური ხედი ვიკიმაპიაზე
* Hôtel des Invalides
* არქიტექტურული ისტორია დაარქივებული 2007-06-07 საიტზე Wayback Machine.
# ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემია

|  |
| --- |
| *ინგლ. American Academy of Arts and Sciences* |
|  |
|  |
| დევიზი | Sub Libertate Florent |
| შეიქმნა | 4 მაისი, 1780 |
| ტიპი | სწავლული საზოგადოება, სამეცნიერო გამომცემლობა და არაკომერციული ორგანიზაცია |
| დამფუძნებელი (-ები) | ჯონ ადამსი და ჯეიმზ ბოუდოინი |
| ქვეყანა | აშშ |
| თავმჯდომარე | Laurie L. Patton  |
| კავშირები | American Council of Learned Societies , Consortium of Social Science Associations , National Humanities Alliance  და Committee on Publication Ethics  |
|  |

**ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემია** (ინგლ. American Academy of Arts and Sciences) ― შეერთებულ შტატებში ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე პრესტიჟული სამეცნიერო ორგანიზაციაა, რომელიც ფუნქციონირებს როგორც მეცნიერების, ხელოვნებისა და საჯარო პოლიტიკის კვლევის დამოუკიდებელი ცენტრი. აკადემიის შტაბ-ბინა მდებარეობს კემბრიჯში, მასაჩუსეტსის შტატში. აკადემია ამერიკის სამეცნიერო საზოგადოებების საბჭოს წევრია.

აკადემიას ხელმძღვანელობს პრეზიდენტი. პირველი პრეზიდენტი იყო ჯეიმს ბოუდოინი (1780–1790). წლების განმავლობაში ამ თანამდებობას იკავებდნენ ჯონ ადამსი, ჯონ კუინსი ადამსი, ასა გრეი და სხვები. 2019 წლიდან აკადემიის პრეზიდენტები არიან დევიდ ოქსტობი და ლორი პატონი.

## ისტორია

აკადემია დაარსდა 1780 წლის 4 მაისს, ბოსტონში, ამერიკის რევოლუციის დროს. მისი დამფუძნებლები იყვნენ ჯეიმს ბოუდოინი, ჯონ ადამსი და ჯონ ჰენკოკი. მისი წესდების თანახმად, ორგანიზაციის მიზანია ხელოვნებისა და მეცნიერების განვითარება თავისუფალი და დამოუკიდებელი საზოგადოების საკეთილდღეოდ.

აკადემიის პირველ წევრებს შორის იყვნენ ბენჯამინ ფრანკლინი, ჯორჯ ვაშინგტონი, ტომას ჯეფერსონი და ალეგზანდერ ჰამილტონი.

## წევრობა

აკადემიაში წევრობა არჩევითია. მის წევრებს შორის არიან წამყვანი მეცნიერები საბუნებისმეტყველო, ზუსტი, სოციალური და ჰუმანიტარული მეცნიერებების დარგში, ხელოვანები, ბიზნეს ლიდერები, ასევე სამთავრობო და საზოგადო მოღვაწეები.

2022 წლის მონაცემებით, აკადემიაში დაახლოებით 13,500 წევრი აირჩიეს, რომელთაგან 5,700-ზე მეტი აქტიურია. შეერთებული შტატების გარდა, წევრების მნიშვნელოვანი რაოდენობა საზღვარგარეთ ცხოვრობს, მათ შორის გაერთიანებულ სამეფოში.

აკადემიის მთავარი გამოცემაა კვარტალური ჟურნალი „Dædalus“. ორგანიზაცია მასპინძლობს სამეცნიერო კონფერენციებს, ახორციელებს კვლევით პროექტებს და აწყობს ღონისძიებებს წევრებისთვის კემბრიჯში. აკადემია ასევე აწესებს და გასცემს პრესტიჟულ ჯილდოებს, მათ შორის რუმფორდის პრემიას.

## სქოლიო
# ესკადრონი

რუსული ესკადრონი, 1905
**ესკადრონი** (ფრანგ. escadron) — რეგულარული კავალერიის პოლკის ქვეგანაყოფი. შედგება 3–4 ოცეულისა და 2 ათეულისაგან (მართვისა და სამეურნეო). XX საუკუნის დასაწყისში სხვადასხვა არმიაში ესკადრონი 120-იდან 200-მდე მხედარს შეადგენდა. რუსეთში ესკადრონი XVIII საუკუნეში შემოიღეს, ყოფილ სსრკ-ში — 1918 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე

* კავალერია

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 216.
# მოგრძო ტვინი

მოგრძო ტვინი (ანიმაცია)
**მოგრძო ტვინი** (ლათ. medulla oblongata) — სენსორული და მოტორული გადართვის რეგიონი, რომლებიც ზურგის ტვინისა და თავის ტვინის სხვადასხვა ნაწილს შორის მოძრაობენ. იგი ყლაპვის, ცემინების, სლოკინის, გულისრევისა და სხვადასხვა ქმედებების დროს კუნთების მოძრაობას არეგულირებს; თავის ტვინის სხვა ნაწილებთან ერთად სისხლძარღვების გაფართოება-შეკუმშვის, გულისცემისა და სუნთქვის პროცესებშიც მონაწილეობს. მოგრძო ტვინში განთავსებულია რეტიკულური ფორმაციის ნაწილი, რომელსაც უშუალო კავშირი აქვს ძილ - ღვიძილის ციკლის რეგულირებასთან. მოგრძო ტვინის დაზიანება ხშირად ფატალურად მთავრდება.

## ლიტერატურა

* *კაციტაძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 56.
# ებრაული ენა

|  |
| --- |
| **ებრაული ენა** ებრ. עִבְרִית |
| გავრცელებულია | ისრაელი, მდინარე იორდანეს დასავლეთ ნაპირი |
| მოლაპარაკეთა რაოდენობა | 7 მლნ. |
| ოფიციალური სტატუსი | ოფიციალური ენა ისრაელში |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | აფრაზიული ენები
სემიტური ენები
დასავლურ სემიტური ენები |
| დამწერლობის სისტემა | ებრაული ანბანი |
| ენის კოდები | ISO 639-1: he ISO 639-2: heb ISO/DIS 639-3: heb |
| ვიკისივრცე |
| ენის თარგი | {{Lang-he}} |
|  ვიკისივრცეში არის ვიკიპედია — ებრაული ენა
 |

**ებრაული ენა** (ებრ. עִבְרִית [Ivrit] — „ივრით“) — განეკუთვნება სემიტურ ენათა ქანაანურ ჯგუფს. ებრაული ენის უძველესი ძეგლებია: ბიბლია, ეპიგრაფიკული ძეგლები (გეზერის კალენდარი - ძვ. წ. X ს., შილოახის წარწერა - ძვ. წ. VII ს.), ოსტრაკა (სამარიიდან - ძვ. წ. VIII ს., ლახიშიდან - ძვ. წ. VI ს.), პალიმფსესტი იუდას უდაბნოდან (ძვ. წ. VIII - VII სს.), მონეტები, წარწერიანი საწონები. ძვ. წ. VI საუკუნემდე ებრაული ენა საერთო-სახალხო ენა იყო პალესტინაში, რის შემდეგაც დაიწყო მისი არამეიზაცია (პირველყოვლისა - ქალაქებში). ამ პერიოდში (ძვ. წ. XII-II სს.) ებრაული ენა ცნობილია როგორც *ბიბლიის ებრაული* ან *ძველი ებრაული*. ახ. წ. III საუკუნემდე ებრაული ენა ჯერ კიდევ იხმარებოდა სოფლის მოსახლეობაში; ქალაქად მას იყენებდნენ მხოლოდ სწავლულები - რაბინები, რომლებაც შექმნეს „აკადემიური“ ლიტერატურა: ბიბლიის კომენტარები და ბიბლიური კანონების დამატებანი („მიშნა“, „თოსეფთა“, „მიდრაშები“). უფრო გვიან - იერუსალიმისა და ბაბილონის „თალმუდები“ (IV-V სს.), ბიბლიის ტექსტების კითხვის წესებისა და ვოკალიზაციის ნიშნების კრებული „მასორა“ (VI-VII სს.). ამ ლიტერატურის ენა ცნობილია როგორც *რაბინული ებრაული* ან *მიშნის ებრაული*. ძვ. წ. III - ახ. წ. II საუკუნეების ხანისაა იუდას უდაბნოში (ყუმრანისა და მურაბათის ხეობები) აღმოჩენილი გრაგნილები, ოსტრაკა, ასევე ნახალ-ხევერში ნაპოვნი კორესპონდენცია. ბიბლიის შემდგომი ებრაული ლიტერატურის ენა *საშუალო ებრაულადაა* ცნობილი. ამის შემდეგ იწყება *თანამედროვე ებრაულის* ხანა (ზოგჯერ მას უსწოროდ „ძველებრაულს“, „ივრითს“ უწოდებენ, რაც ებრაულად „ებრაულ ენას“ ნიშნავს). თანამედროვე ებრაული ენა გაცოცხლებული ბიბლიის ენაა, რომელზედაც XIX საუკუნის ბოლოდან სისტემატურად იქმნება ლიტერატურა (მხატვრული, სასწავლო, პერიოდიკა), ხოლო ისრაელის სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ (1948) ამ სახელმწიფოს ოფიციალური ენაა.

## იხილეთ აგრეთვე

* ებრაული დამწერლობა
* იდიში
* იდისტიკა
* იუდაიზმი
* იუდაისტიკა
* ებრაული ენის აკადემია

## დამხმარე სახელმძღვანელოები, ქრესტომათიები, ლექსიკონები

* წერეთელი, კონსტანტინე: **ბიბლიის ებრაული – Biblical hebrew**: გრამატიკა, ქრესტომათია, ლექსიკონი : სახელმძღვანელო / [რედ.: მ. გოცირიძე] - თბილისი  : თბილისის უნ-ტის გამ-ბა, 2001 - ეძღვნება საქართველოში ებრაელთა დამკვიდრების 2600 წლისთავს . ISBN 99928-58-37-0
* მალერი, ისრაელ: **ალეფბეთი: ებრაული ანბანი სხვადასხვა ასაკის ბავშვებისათვის** [მთარგმნ. გურამ ბათიაშვილი, მხატვ. მ. ჟერებჩევსკი] - თბილისი 2004
* **ებრაული ანთოლოგია** / პროექტის ავტ. სოსო ჯინჯიხაშვილი ; [შემდგ. ირმა აბაშიძე ; რედ. მამუკა ბუცხრიკიძე] - თბილისი 2008. შპს ჟურნ. "თბილისელები"

## ლიტერატურა

* *წერეთელი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 668-669.
# ცვილი

ფუტკრის მიერ დამზადებული ცვილის ფიჭა
ცვილის სანთელი
**ცვილი** — ცხოველური ან მცენარეული წარმოშობის ცხიმისებრი ნივთიერება. შედგება უმაღლესი ცხიმოვანი მჟავებისა და მაღალმოლეკულური სპირტების რთული ეთერებისაგან. ცვილი ამორფული, თერმოპლასტიკური ნივთიერებაა, მისი დნობის ტემპერატურა არის 40-90 გრადუსი ცელსიუსით, მდგრადია სხვადასხვა რეაგენტების ზემოქმედებისადმი. განასხვავებენ ცხოველურ (ფუტკრის ცვილი, სპერმაცეტი, ლინოლინი და სხვა), მცენარეულ, სოკოვან, მინერალურ ანუ წიაღისეულ და სინთეზურ ცხიმებს. ცხიმს იყენებენ ქსოვილების გასაჟღენთი ემულსიების მოსამზადებლად, ტყავის გამოყვანისას, რეზინის გადამუშავებისა და ქაღალდის დამზადების დროს, პლასტიკურ მასალად — სკულპტურაში, მხატვრობაში და ა.შ.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 208.

## რესურსები ინტერნეტში

* Waxes დაარქივებული 2016-12-02 საიტზე Wayback Machine.
* www.microcrystallinewax.net, resource for microcrystalline wax research
# საფორტიფიკაციო ნაგებობა

**საფორტიფიკაციო ნაგებობა** — ნაგებობა, რომელიც გათვალისწინებულია იარაღის, სამხედრო ტექნიკის, ჯარის, სამართავი პუნქტებისა და სხვათა შესანიღბად და ბრძოლაში უკეთ გამოსაყენებლად. აგრეთვე ჯარის, მოსახლეობისა და ქვეყნის ზურგში განლაგებული ობიექტების დასაცავად მოწინააღმდეგის გამანადგურებელ საშუალებათაგან. საფორტიფიკაციო ნაგებობათა კონსტრუქციებსა და მათი აგებისა და გამოყენების ხერხებს ამუშავებს ფორტიფიკაცია.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 153.

## რესურსები ინტერნეტში

* საფორტიფიკაციო ნაგებობები — nplg.gov.ge
# მცირე ტანკი

მცირე ტანკებს მიეკუთვნება ტანკები, რომელთა საბრძოლო წინაა 5 ტონა და აღწურვილია ერთი, ან რამდენიმე ტყვიამფრქვევით. მცირე ტანკის დანიშნულებაა საერთო საბრძოლო, ტანკთა ნაწილისა და შეერთების ინტერესების დაზვერვით დაკმაყოფილება, ასევე გამოიყენებენ კავშირგაბმულობისა და ტრანსპორტირებისათვის. უმრავლეს მცირე ტანკს შეუძლია წყალში ცურვა. მცირე ტანკებს მიეკუთვნება: Т-22, Т-37, Т-38 და სხვა.
# მექსიკა-საფრანგეთის ომი

ბრძოლა პუებლასთან.
**ფრანგული ინტერვენცია მექსიკაში**, იგივე **მექსიკა-საფრანგეთის ომი** წარმოადგენდა საფრანგეთის მეორე იმპერიის შეჭრას მექსიკაში. ამ ომში ფრანგების მხარეს იჭერდა ბრიტანეთი და ესპანეთიც. ომი გამოწვეული იყო მექსიკის პრეზიდენტის, ბენიტო ხუარესის 1861 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით, შეეჩერებინა იჯარების გადახდა მთავარი კრედიტორებისთვის, საფრანგეთის, ესპანეთისა და დიდი ბრიტანეთისათვის. ოპერაცისა ხელმძღვანელობდა საფრანგეთის მეთაური ნაპოლეონ III. 31 ოქტომბერს, სამმა ქვეყანამ ხელი მოაწერა ლონდონის ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც ისინი აერთიანებდნენ ძალებს, რათა მექსიკისგან დაებრუნებინათ ვალები. 8 დეკემბერს, ესპანელთა ძალები, მათი კონტროლირებადი კუბიდან მიადგნენ მექსიკის ყურეში მექსიკის მთავარ პორტს – ვერაკრუსს.

ბენიტო ხუარესი
ნაპოლეონ III
პუებლასთან გამართული (*თანამედროვე ქალაქი კინკო-დე-მაიო*) სასტიკი ბრძოლის შემდეგ, ყველაფერი დასრულდა მექსიკის მეორე იმპერიის ჩამოყალიბებით, რომელსაც მხარს მრავალი კონსერვატორი მექსიკელი უჭერდა. როდესაც პრეზიდენტ ბენიტო ხუარესის მმართველობა შეიცვალა ჰაბსბურგთა მონარქიის ბატონობით, მექსიკის ელიტამ მოისურვა მონარქიული წყობილების აღდგენა და ამისათვის მოითხოვეს მექსიკისთვის ერცჰერცოგის გამოყოფა ავსტრიის სამეფო სახლიდან. ეს იყო მაქსიმილიან ფერდინანდი, (შემდგომში მექსიკაში მაქსიმილიან I). ეს ყველაფერი საფრანგეთის სამხედრო მხარდაჭერით მოხდა, რომელიც დაინტერესებული იყო მექსიკის ჩრდილო-დასავლეთით არსებული სასარგებლო წიაღისეულის საბადოებით.

## რესურსები ინტერნეტში

* Chronology of the Mexican Adventure 1861–1867 დაარქივებული 2011-06-13 საიტზე Wayback Machine.
* Bibliography for the French intervention in Mexico დაარქივებული 2020-02-22 საიტზე Wayback Machine.
# მიგ-19

|  ეს თარგი აღარ გამოიყენება. გთხოვთ იხილოთ თარგი:ინფოდაფა თვითმფრინავი ტიპი ახალი სტანდარტების შესაბამისად. |
| --- |
| მიგ-19 |
|  |
| ფუნქცია | გამანადგურებელი |
| **შემქმნელი** | მიქოიან-გურევიჩი |
| **პირველი გაფრენა** | 18 სექტემბერი, 1953 |
| **ექსპლუატაციის დასაწყისი** | მარტი, 1955 |
| **სტატუსი** | ექსპლუატაციაში მცირე რაოდენობა |
| **ძირითადი ექსპლუატატორები** | საბჭოთა კავშირის სამხედრო-საჰაერო ძალები სგა სამხედრო-საჰაერო ძალები |
| **წარმოების რაოდენობა** | 8,500 |
| **ვარიანტები** | J-6 Q-5 |

**მიგ-19** (რუს. Микоян и Гуревич МиГ-19) (ნატოს კლასიფიკაციით **Farmer**) არის საბჭოთა მეორე თაობის, ერთადგილიანი, რეაქტიული გამანადგურებელი თვითმფრინავი. ის იყო პირველი თვითმფრინავი სსრკ-ში, რომელსაც შეეძლო ზებგერითი სიჩქარის განვითარება ფრენისას.
# კასეტური ჭურვი

**კასეტური ჭურვი**, *კასეტური საარტილერიო ჭურვი* — საარტილერიო გასროლის ძირითადი ელემენტი, რომელიც ქვემეხის ლულის არხიდან ვარდება. იტენება უმართავი, თვითდამიზნებადი ან მიზანზე თავისით გამავალი კასეტური საბრძოლო ელემენტებით (მსხვრევადი, კუმულაციური, ან ჯავშანგამტანი მოქმედების), ან ნაღმებით (ქვეითი ჯარის საწინააღმდეგო, ან ტანკსაწინააღმდეგო). 203 მმ ჭურვი შეიძლება შეიცავდეს 200-მდე საბრძოლო ელემენტს, 40 ქვეით საწინააღმდეგო ან 10 ტანკსაწინააღმდეგო ნაღმს.

## ლიტერატურა

* მეძმარიაშვილი ე., „ქართული სამხედრო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბ., 2017, გვ. 358
# ცეცხლი

ცეცხლი
**ცეცხლი** — ვიწრო გაგებით აალებული გაზებისა ან პლაზმის მთლიანობა, რომელიც წარმოიშვება როგორც შემდეგი ქმედებების შედეგი -

* საწვავის შემთხვევითი/განგებითი გაცხელება გარკვეულ წერტილამდე;
* ქიმიური რეაქცია;
* საწვავისა და მაღალი ძაბვის დენის ურთიერთშეხებით.

ცეცხლი არის წვის პროცესის ძირითადი ფაზა და აქვს თვითგავრცელების უნარი. ცეცხლის საკუთარი ტემპერატურა დაფუძნებულია ცეცცხლის წყაროზე.

სამხედრო საქმეში ტერმინი „ცეცხლი“ იხმარება ცეცხლსასროლი იარაღიდან სროლის აღსანიშნავად.

ცეცხლის აღმოჩენა და მართვა ითვლება კაცობრიობის ერთ-ერთ უდიდეს მიღწევად. პირველყოფილი ადამიანი ცეცხლს თაყვანსა და შიშს იწვევდა. ცეცხლის მეშვეობით ადამიანმა შეძლო - ცივი კლიმატური პირობების გადატანა, საჭმლის გაკეთება, ღამით ტერიტორიის განათება, გარეული ცხოველების გაგდება, ტყით დაფარული ტერიტორიის გაწმენდა და მათი სათეს მინდვრებად გადაქცევა, თიხის ჭურჭლის დამუშავება, მეტალების დადნობა და სხვ.

ცეცხლს უკავია სერიოზული მნიშვნელობა რამდენიმე მითოლოგიაში. ძველბერძნულ მითოლოგიაში ცეცხლთან კავშირი ჰქონდა რამდენიმე ღვთაებას (გეფესტი, ვესტა, ჰესთია, ტიტანი პრომეთე). ძველინდურ მითოლოგიაში ცეცხლის ღვთაება იყო აგნი, კელტურ მითოლოგიაში ცეცხლის ღვთებას ბრიგიდი ერქვა. ზოროასტრიზმში ცეცხლი არის ღვთაებრივი სტიქია და გამოსახავს უმაღლეს სიმართლეს, არტს.

წყალთან, მიწასთან და ჰაერთან ერთად ცეცხლი ითვლება ერთ-ერთ პირვანდელ ელემენტად.

## სქოლიო

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ცეცხლი
# ისრაელის თავდაცვის ძალები

ცაჰალის ქალი ჯარისკაცები
**ისრაელის თავდაცვის ძალები** (**IDF**; ებრ. צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל *ცვა ჰაგანა ლე ისრაელ/ცვა ჰაჰაგანა ლე ისრაელ*  ასევე ცნობილი, როგორც **ცაჰალი** (ებრ. צה"ל) — ისრაელის ოფიციალური არმია.

იგი დაარსებულ იქნა 1948 წლის 31 მაისს ებრაული იატაკქვეშა ორგანიზაციებისაგან, რომელთა შორის ყველაზე ცნობილი და გავლენიანი იყო ჰაგანა. ჰაგანასთან ერთად „ცაჰალში“ გაერთიანდნენ მისი მოწინააღმდეგე ორგანიზაციები ირგუნი და პალმახი. 1987 წელს დაწყებული ინტიფადის შემდეგ „ცაჰალის“ მეომრების ძირითადი საქმიანობა დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზის სექტორის გაკონტროლებაა.

ისრაელის არმიის სტრუქტურა
## ლიტერატურა

* Rosenthal, Donna (2003). *The Israelis*.  Free Press. ISBN 0-7432-7035-5.
* Ostfeld, Zehava (1994). რედ. Shiftel, Shoshana: *An Army is Born*.  Israel Ministry of Defense. ISBN 965-05-0695-0.  (ებრაული)
* იოავ გელბერტი (1986). *Nucleus for a Standing Army*.  Yad Ben Tzvi.  (ებრაული)
* (1982) რედ. Yehuda Shif: *IDF in Its Corps: Army and Security Encyclopedia (18 volumes)*.  Revivim Publishing.  (ებრაული)
* (2009) რედ. Ron Tira: *The Nature of War: Conflicting Paradigms and Israeli Military Effectiveness*.  Sussex Academic Press. ISBN 978-1-84519-378-2.
* Country Briefing: Israel, Jane's Defence Weekly, June 19, 1996
# ტუარეგები

ტუარეგი მამაკაცი
აფრიკის ტერიტორია, სადაც მნიშვნელოვანი რაოდენობის ტუარეგები სახლობენ
**ტურეგის ხალხი** (არაბ. الطوارق) — ბერბერთა მოდგმის ხალხი ტრადიციული მომთაბარე ცხოვრების წესით. საჰარის შიდა ტერიტორიის ძირითადი მოსახლეობა. ძირითადად სახლობენ საჰარის მალისა და ნიგერის ტერიტორიებზე. ისინი მუდმივად მოძრაობენ სახელმწიფოთა სახელმწიფო საზღვრებს მიღმა. მათი მცირე ნაწილი სახლობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ალჟირში, სამხრეთ-დასავლეთ ლიბიასა და ჩრდილოეთ ბურკინა-ფასოში, ასევე მცირე ნაწილი ჩრდილოეთ ნიგერიაში. აფრიკაში არაბეთის ნახევარკუნძულიდან შემოვიდნენ. პირველად შეისწავლა ანრი დიუვერიემ. ტუარეგის ენა მაკროენად კლასიფიცირდება და მასზე მოლაპარაკე ადამიანთა რიცხვი დაახლოებით 5,7 მილიონ ადამიანს შეადგენს.

2012 წლის აპრილის დასაწყისში, მალიში საკუთარი არაღიარებული სახელმწიფოს — აზავადის დაარსება გამოაცხადეს.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ტუარეგები Tuareg Culture and Art დაარქივებული 2011-06-04 საიტზე Wayback Machine. , Bradshaw Foundation
* Franco Paolinellli, "Tuareg Salt Caravans", Bradshaw Foundation
* Origin and History of the Tuareg დაარქივებული 2023-11-20 საიტზე Wayback Machine.
* Italian Wikipedia: A comprehensive tuareg chronology along with lists of *amenokals* from Kel Ahaggar, Kel Adagh and Kel Azawagh (იტალიური).
* Rain for the Sahel and Sahara - a non profit that partners with Tuareg communities in Niger
# ზაირი

|  |
| --- |
| République du Zaïre* *Repubuliki ya Zaïre* *Jamhuri ya Zaïre |
| ერთ-პარტიული სისტემა |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1971–1997** |  → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| დროშა | გერბი |

 |
| **დევიზი** ფრანგ. „Justice – Paix – Travail“  „სამართლიანობა – მშვიდობა – შრომა“ |
| **ჰიმნიLa Zaïroise* „ზაირის სიმღერა“ |
| {{{საერთო სახელი}}}-ს მდებარეობა |
| **დედაქალაქი** | კინშასა |
| **ენები** | ფრანგული, ლინგალა, კონგო, სუაჰილი, ლუბა-კასაი |
| **რელიგია** | ქრისტიანობა, ბალუბა, ბანტუ |
| **მთავრობა** | პრეზიდენტი |
| **ისტორიული ერა** | ცივი ომი |
|  -  | სახელის ზაირად გადარქმევა | 27 ოქტომბერი 1971 |
|  -  | კონგოს პირველი ომი | 16 მაისი 1997 |
| **ფართობი** |
|  -  | 1996
  | 2 345 410 კმ² (905 568 მლ²) |
| **მოსახლეობა** |
|  -  | 1996 წელი
  | 46 498 539  |
| სიმჭიდროვე
  | 19,8 /კმ²  (51,3 /მლ²) |
| **ვალუტა** | ზაირი |
| **დღეს ამ ტერიტორიაზე** |  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა |

**ზაირი**, ოფიციალურად **ზაირის რესპუბლიკა** (ფრანგ. République du Zaïre) — კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელწოდება მობუტუ სესე სეკოს მმართველობის პერიოდში (1971-1997 წწ.). დასახელება აღებულია მდინარე კონგოს პორტუგალიური სახელიდან — *ზაირი*, რომელიც თავის მხრივ მომდინარეობს კონგოური სიტყვა *ნზარე*-დან (მდინარე, რომელიც ყველა მდინარეს ყლაპავს).

## ლიტერატურა

* Macgaffey, J., 1991. The Real Economy of Zaire: the Contribution of Smuggling and Other Unofficial Activities to National Wealth. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
* Young, C., and Turner, T., The Rise and Decline of the Zairian State. Madison: The University of Wisconsin Press, 1985, ISBN 978-0-299-10110-7.

## რესურსები ინტერნეტში

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ზაირი“** ვიკისაწყობში.
* T. Merril and S. Meditz, eds., Zaire: A Country Study (Area Handbook Series). Washington DC: Library of Congress Federal Research Division, 1994.

## სქოლიო