Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# სამხედრო ისტორია

ქვეითები იყო პირველი სამხედრო ფორმაცია.
**სამხედრო ისტორია** — ჰუმანიტარული დისციპლონა, ისტორიის მეცნიერების ერთ-ერთი განხრა, რომელიც შეისწავლის საბრძოლო მოქმედებებისა და ომების ისტორიას, მათ გავლენას საზოგადოებაზე, კულტურასა და ეკონმიკაზე, ასევე მათ მიერ გამოწვეულ ცვლილებებს პოლიტიკასა და საერთაშორისო ურთიერთობებში.

პროფესიონალი ისტორიკოსები, როგორც წესი, ყურადღებას ამახვილებენ სამხედრო მოვლენებსა და იმ გავლენაზე, რომელიც სამხედრო მოვლენებმა იქონიეს საზოგადოებაზე. მნიშვნელოვანია ასევე კონფლიქტების შედეგების ანალიზი. მოყვარული სამხედრო ისტორიკოსები, პროფესიონალებისგან განსხვავებით, ყურადღებას ამახვილებენ ბრძოლის დეტალების შესწავლაზე, უნიფორმისა და ეკიპირების მიმოხილვაზე.

## ლიტერატურა

* Archer, I. John R. Ferris, Holger H. Herwig, and Timothy H. E. Travers. *World History of Warfare* (2nd ed. 2008) 638 pp
* Black, Jeremy. *Warfare in the Western World, 1775–1882* (2001) 240 pp.
* Black, Jeremy. *Warfare in the Western World, 1882–1975* (2002), 256 pp.
# ტიფი

| ტიფი |
| --- |
|  |
| დარგი |
infectious diseases  |
| კლასიფიცირება და გარე წყაროები |
| ICD-10 |
A75 |
| ICD-9 |
080-083 |
| MedlinePlus |
001363 |
| Patient UK |
ტიფი |
| MeSH |
D014438 |

**ტიფი** (ბერძ. typhos — კვამლი, ბურუსი, ცნობიერების დაბინდვა) — ინფექციური გადამდები დაავადება, რომელსაც ახასიათებს ძლიერი ცხელება და ცნობიერების მოშლა. ამ ტერმინს იყენებენ მთელი რიგი მწვავე ინფექციების აღსანიშნავად, რომლებსაც აქვთ ზოგიერთი მსგავსი გამოვლინება, მაგრამ განსხვავებული ეტიოლოგია. ასეთებია:

* მუცლის ტიფი
* პარატიფი
* პარტახტიანი ტიფი
* შებრუნებითი ტიფი

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 730.

## რესურსები ინტერნეტში

* ტიფი — MedGeo.Net
# ტულა

| ქალაქი |
| --- |
| ტულა რუს. Тула |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| დროშა | გერბი |
|  |  |

 |
| ქვეყანა |  რუსეთი |
| ფედერაციის სუბიექტი |
ტულის ოლქიტულის ოლქი |
| საქალაქო ოკრუგი |
ტულა |
| შიდა დაყოფა | Central District, Q4380526?, Q4187204?, Privokzalny City District და Q4426472? |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Olga Slyusareva , Q130376400? და Q124752140? |
| პირველი ხსენება |
1146 |
| ფართობი |
145,8 კმ² ან 153,52 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
170 მ |
| მოსახლეობა | 490 508 კაცი (2014) |
| სიმჭიდროვე |
3 387 კაცი/კმ² |
| აგლომერაცია |
დაახ. 1 მლნ |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+4 |
| სატელეფონო კოდი |
+7 4872 |
| საფოსტო ინდექსი |
300000 – 300999 |
| საავტომობილო კოდი |
71 |
| ოფიციალური საიტი |  |
|  |
| **ტულა** ვიკისაწყობში |

**ტულა** (რუს. Тула) — ქალაქი რუსეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, გმირი ქალაქი. ტულის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს შუა რუსეთის მაღლობის სამხრეთით, მდინარე უპის ნაპირას. საკმაოდ გაშლილი ქალაქია, გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 30 კმ-ზე, დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ — 25 კმ-ზე. პირველად მოიხსენიება XVI საუკუნის ნიკონოვის ქრონიკებში, 1146 წლის დათარიღებით. ქალაქში მდებარეობს 300-ზე მეტი კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი. ქალაქის ერთ-ერთ სავიზიტო ბარათად ტულის კრემლი ითვლება. დასახლების სამხრეთ-დასავლეთით, 14 კილომეტრში მდებარეობს ლევ ტოლსტოის სახლ-მუზეუმი იასნაია-პოლიანა. რეგიონის ეკონომიკური, სამრეწველო, სასწავლო და კულტურული ცენტრი, სარკინიგზო საკვანძო დასახლება. 2014 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 490 508 ადამიანს შეადგენდა, საქალაქო აგლომერაციის მცხოვრებთა საერთო რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონია. ეკონომიკის წამყვანი დარგია მრეწველობა.

## ლიტერატურა

* *პარამონოვა ი. იუ.* ტულა. XX საუკუნე: დეტალები. — ტულა, დიზაინ-კოლეგია, 2008.
* *მელშიანი ვ. ვ.* ტულა: ეკონომიკურ-გეოგრაფიული ნარკვევები. — ტულა: წიგნის გამ-ბა 1968—211 გვ.

## რესურსები ინტერნეტში

* ტულა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

## სქოლიო
# იპრის ბრძოლა

| იპრის ბრძოლა |
| --- |
|
პირველი მსოფლიო ომის ნაწილი |
| თარიღი |
22 აპრილი, 1915 - 25 მაისი, 1915 |
| მდებარეობა | იპრი, ბელგია |
| შედეგი |
გერმანიის არმიამ ვერ შინარჩუნა თავდაპირველი წარმატება. |
| მხარეები |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  გერმანიის იმპერია |  საფრანგეთი,  დიდი ბრიტანეთი,  ბელგია |

 |
| მეთაურები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ალბრეხტ ვიუტემბერგელი | ჰორაციო სმიტ-დორიენი, ჰერბერტ პლამერი, არტურ კარი |

 |
| ძალები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 7 დივიზია | 8 დივიზია |

 |
| დანაკარგები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 35 000 დაღუპული, დაჭრილი და დაკარგული | 70 000 დაღუპული, დაჭრილი და დაკარგული |

 |
|  **იპრის ბრძოლა ვიკისაწყობში** |

**იპრის ბრძოლა** — ბრძოლა ქალაქ იპრის რაიონში მოკავშირებსა და გერმანიას შორის, პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში. იპრის ბრძოლაში გერმანელებმა გამოიყენეს ქიმიური იარაღი, ქლორის გაზი, იპრიტი. გერმანიის არმიამ, რომელსაც ალბრეხტ ვიუტემბერგელი ხელმძღვანელობდა ვერ შეინარჩუნა თავდაპირველი წარმატება.

## რესურსები ინტერნეტში

* Kitchener's Wood Memorial დაარქივებული 2005-11-11 საიტზე Wayback Machine.
* Second Battle of Ypres Overview დაარქივებული 2013-12-08 საიტზე Wayback Machine.
* Order of Battle დაარქივებული 2014-02-14 საიტზე Wayback Machine.
* Chlorine, Ucc.ie
# კაპორეტოს ბრძოლა

კაპორეტოს ბრძოლა
**კაპორეტოს ბრძოლა** — ბრძოლა ავსტრია-გერმანიის ჯარებსა და იტალიის მე-2 და მე-3 არმიებს შორის. მიმდინარეობდა 1917 წლის 24 ოქტომბრიდან 9 ნოემბრამდე კაპორეტოსთან (დასახლებული პუნქტი ჩრდილოეთ იტალიაში მდ. იზონცოს ნაპირზე) პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918 წწ.) დროს. ავსტრია-გერმანიის ჯარებმა სასტიკად დაამარცხეს იტალიის არმიები. იტალიამ ამ ბრძოლის შედეგად დაკარგა 14 ათ. კმ² ტერიტორია. ავსტრია-გერმანიის შეტევას იტალიის ფრონტზე, მიუხედავად წარმატებისა, არ შეუცვლია ანტანტის საერთო სტრატეგიული მდგომარეობა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 388.
# აგვისტოს რევოლუცია

**აგვისტოს რევოლუცია** — ეროვნული სახალხო-დემოკრატიული რევოლუცია, რომელმაც დაამხო იმპერიალისტების ბატონობა ვიეტნამში და დაამყარა სახალხო დემოკრატიული წყობილება. რევოლუცია იყო ფრანგი კოლონიზატორებისა და იაპონელი ოკუპანტების წინააღმდეგ მიმართული ეროვნულ განმათავისუფლებელი მოძრაობის განვითარების შედეგი.

## ისტორია

1945.
1941 წლის 19 მაისს ინდოჩინეთის კომპარტიის ცკ VIII პლენუმის გადაწყვეტილების შესაბამისად შეიქმნა ერთიანი ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტი ვიეტმინი, რომელშიც გაერთიანდნენ ქვეყნის პატრიოტული ძალები. იჩკპ-მ ვიეტნამის საშუალებით 1941-1944 წლებში ფართო პროპაგანდისტული მუშაობა გააჩაღა და დაიწყო დასაყრდენი ბაზებისა და შეიარაღებული რაზმების შექმნა. 1944 წლის 22 დეკემბერს კაობანგის პროვინციაში ჩამოყალიბდა ვიეტნამის განმათავისუფლებელი არმიის პირველი რაზმები. 1945 წლის 9 მარტის გადატრიალების შემდეგ ვიეტმინმა დაიწყო პარტიზანული ომი იაპონური ოკუპანტების წინააღმდეგ. 1945 წლის აპრილში შედგა ვიეტმინის სამხედრო-რევოლუციური კონფერენცია, რომელმაც შეიმუშავა საყოველთაო აჯანყების მომზადების გეგმა. 4 ივნისს ჩრდილოეთ ვიეტნამის 6 პროვინციაში შეიქმნა განთავისუფლებული რაიონი, რომლის ცენტრი იყო სოფ. ტანჩაო. 1945 წლის 13-15 აგვისტოს იჩკპ ეროვნულმა კონფერენციამ მიიღო საყოველთაო აჯანყების დაწყების გადაწყვეტილება. შეიქმნა აჯანყების კომიტეტი. 16 აგვისტოს ტანჩაოში შედგა ვიეტმინის სრულიად ვიეტნამის ეროვნული კონგრესი, რომელმაც მოიწონა საყოველთაო აჯანყების დაწყების გადაწყვეტილება, აირჩია ვიეტნამის განთავისუფლების ეროვნული კომიტეტი ხო ში მინის მეთაურობით და დააკისრა მას დროებითი მთავრობის ფუნქციები. იჩკპ მოწოდებით 16-26 აგვისტოს აჯანყება მთელ ქვეყანას მოედო. 19 აგვისტოს შეიარაღებულმა მასებმა აიღეს ჰანოი, სადაც 20 აგვისტოს შეიქმნა ჩრდილოეთ ვიეტნამის სახალხო-რევოლუციური კომიტეტი, 24 აგვისტოს იმპერატორი ბაო-დაი გადადგა. 1945 წლის 2 სექტემბერს ხო ში მინმა დროებითი მთავრობის სახელით საზეიმოდ გამოაქვეყნა ვიეტნამის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია და გამოაცხადა ვიეტნამის დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნა. რევოლუცია განხორციელდა მუშათა კლასის ჰეგემონიით გლეხობასთან, ეროვნულ ბურჟუაზიასა და სხვა პატრიოტულ ძალებთან მჭიდრო კავშირში. მოძრაობას ხელმძღვანელობდა იჩკპ. საბჭოთა კავშირის მიერ ფაშსტური გერმანიის განადგურებამ და იაპონიის წინააღმდეგ ძლევამოსილმა ომმა ხელი შეუწყო ვიეტნამელი ხალხის გამარჯვებას. აგვისტოს რევოლუციამ დიდი გავლენა მოახდინა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის განვითარებაზე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, პირველ რიგში — მეზობელ კამბოჯასა და ლაოსში. რევოლუციის შედეგად დაარსდა ჩრდილოეთი ვიეტნამი, რომელიც არსებობდა 1976 წლამდე.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ., 1975. — გვ. 53-54.
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. 1, თბ. 2007
# 1960-იანი წლების კონტრკულტურა

**1960-იანი წლების კონტრკულტურა** — კულტურული ფენომენი, რომელიც წარმოიშვა ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და გაერთიანებულ სამეფოში და შემდეგ გავრცელდა დასავლური სამყაროს სხვა ქვეყნებში. კონტრკულტურა დაიწყო 1960-იანი წლების დასაწყისში, რაც დაემთხვა აშშ-ში აფრო-ამერიკელთა უფლებათა დაცვის მოძრაობის მომძლავრებას, ხოლო ამერიკელთა ვიეტნამში შეჭრის შემდეგ უკვე რევოლუციური სახე მიიღო.

1960-იანი წლების კონტრკულტურა რამდენიმე ფაქტორმა განაპირობა. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომმა „ბავშვთა ბუმმა“ დაბადა ახალი თაობა, რომელთაც დაიწყეს ამერიკული და სხვა დემოკრატიული საზოგადოებების ფასეულობათა გადაფასება. ომის შემდგომმა შედარებითმა სიმშვიდემ ახალგაზრდობას საშუალება მისცა მატერიალური საზრუნავიდან ყურადღება გადაეტანათ სოციალურ და რასობრივ თემებზე, რაც ვერ შეძლეს მათმა დიდი დეპრესიის პერიოდის მშობლებმა.

კონტრკულტურამ მოიტანა ახალი კულტურული ფორმები: The Beatles-ის მუსიკა, ცენზურისგან თავისუფალი რეჟისორების ფილმები, ჰიპური სუბკულტურა და მრავალი სხვა.

## სქოლიო
# ტონ დიკ თანგი

|  |
| --- |
| **ტონ დიკ თანგი** |
|   |
| ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 2 ივლისი, 1976 – 30 მარტი, 1980 |
| წინამორბედი | თანამდებობა დაარსდა |
| მემკვიდრე | ნგუენ ხიუ თჰო |
|

---

ჩრდილოეთ ვიეტნამის პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 23 სექტემბერი, 1969 – 2 ივლისი, 1976 |
| წინამორბედი | ხო ში მინი |
| მემკვიდრე | თანამდებობა გაუქმდა |
|

---

 |
| დაბადებული | 20 აგვისტო, 1888, ლონგსიუიენის პროვინცია |
| გარდაცვლილი | 30 მარტი, 1980 ჰანოი, ვიეტნამი |

**ტონ დიკ თანგი** (დ. 20 აგვისტო, 1888, ლონგსიუიენის პროვინცია — გ. 30 მარტი, 1980, ჰანოი, ვიეტნამი) — ჩრდილოეთ ვიეტნამის მეორე და უკანასკნელი, ხოლო ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი.

1930 წლიდან ვიეტნამის მშრომელთა პარტიის წევრია. 1929-1945 წწ. გადასახლებული იყო კ. პულოკონდორზე. 1951-1955 წწ. ლიენ-ვიეტის ეროვნული ფრონტის მუდმივი კომიტეტის თავმჯდომარე. 1960-1969 წწ. ვიეტნამის დემოკრატიული რესპუბლიკის (ჩრდილოეთ ვიეტნამის) ვიცე-პრეზიდენტი, 1969 წლიდან ვიეტნამის დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტი. 1976 წლიდან 1980 წლამდე ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის პრეზიდენტი.

გარდაიცვალა 1980 წლის 30 მარტს.

## იხილეთ აგრეთვე

* ვიეტნამის პრეზიდენტი

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 19.
# ომი მოზამბიკის დამოუკიდებლობისთვის

| ომი მოზამბიკის დამოუკიდებლობისთვის (პორტუგალიის კოლონიური ომი) *Guerra Colonial Portuguesa* |
| --- |
|
პორტუგალიის კოლონიური ომი ნაწილი |
|  |
| თარიღი |
25 სექტემბერი, 1964 – 8 სექტემბერი, 1974 (ცეცხლის შეწყვეტა |
| მდებარეობა | მოზამბიკი |
| შედეგი |
პორტუგალიის სამხედრო ძალები გამარჯვება, ცეცხლის შეწყვეტა და მოზამბიკის დამოუკიდებლობის მოპოვება, ლისაბონის მიხაკები რევოლუციის შემდეგ. მოზამბიკის სამოქალაქი ომის დაწყება. |
| მხარეები |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  პორტუგალია
*მხარდაჭერა:*
 დასავლეთი გერმანია | ფრელიმო
*მხარდაჭერა:*
 კუბა
 ჩინეთი
 სომალი
 საბჭოთა კავშირი
 იუგოსლავია  |

 |
| მეთაურები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ანტონიო აუგუსტო დოს სანტოსი (1964–69), კაულზა დე არიიაგა (1969–74) | ედუარდო მონდლეინი (1962–69), ფილიპე სამუელ მაგაია (1964–66), სამორა მოისეს მაჩელი (1969–75) |

 |
| ძალები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 50,000 17 მაისი, 1970 | ~10,000–15,000 |

 |
| დანაკარგები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 3,500 | 10,000–35,000 |

 |
|

|  |
| --- |
| **სამოქალაქო მსხვერპლი**: ~50,000 |

 |
|  **ომი მოზამბიკის დამოუკიდებლობისთვის ვიკისაწყობში** |

პორტუგალიელი ჯარისკაცები
**ომი მოზამბიკის დამოუკიდებლობისთვის** - სამხედრო დაპირისპირება პორტუგალიასა და მოზამბიკის განამანთავისუფლებელ ფრონტს (ფრელიმო) შორის. ფრელიმო მოზამბიკის დამოიკიდებლობისთვის იბრძოდა. პორტუგალიის კოლონიური ომების ნაწილი.

სამხედრო მოქმედებები დაიწყო ფრელიმოს პარტიზანულმა ძალებმა 1964 წლის 25 სექტემბერს და დასრულდა 1974 წლის 8 სექტემბერს, მას შემდეგ რაც ძალაში შევიდა ლუსაკის შეთანხმება. ამ დაპირისპირების არცერთ მხარეს არ მიუღწევია გადამწყვეტი უპირატესობისთის, მაგრამ პორტუგალიის მთავრობა, მიხაკების რევოლუციის შემდეგ იძულებული გახდა ფრელიმოს დაზავებოდა. 1975 ივნისს მოზამბიკმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა, თუმცა მალე ქვეყანაში სამოქალაქო ომი დაიწყო.

პორტუგალიელი პროგანდისტური ფლაერი, რომელიც თვითმფრინავებიდან გადმოიყარა: *„ფრელიმო ტყის, თქვენ იტანჯებით”*
## იხილეთ აგრეთვე

* ლუსაკის შეთანხმება
* მოზამბიკის სამოქალაქო ომი
* მიხაკების რევოლუცია

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ომის პორტალი** – დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები ომის შესახებ. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიის პორტალი** — დაათვალიერეთ სხვა სტატიები ისტორიის შესახებ. |
# პერესტროიკა

**პერესტროიკა** (რუს. перестройка) ქართულად აგრეთვე ცნობილი როგორც **გარდაქმნა** — პოლიტიკური მოძრაობა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის შიგნით, რომელიც ასოცირდება საბჭოთა ლიდერის, მიხეილ გორბაჩოვის სახელთან. გულისხმობდა საბჭოთა პოლიტიკური და ეკონომიკური სისტემის გარდაქმნას.

ხშირად, პერესტროიკას მიიჩნევენ საბჭოთა კავშირში და აღმოსავლეთ ევროპაში კომუნიზმის მარცხისა და ცივი ომის დამთავრების მიზეზად.

## ლიტერატურა

#### ინგლისური

* Cohen, Stephen F.; Katrina Vanden Heuvel (1989 repr. 1990). *Voices of Glasnost: Interviews With Gorbachev's Reformers*.  W. W. Norton & Company. ISBN 0393307352.
* Gorbachev, Mikhail (1988). *Perestroika: New Thinking for Our Country and the World*.  Harper & Row. ISBN 0-06-091528-5.
* Jha, Prem Shankar (2003). *The Perilous Road to the Market: The Political Economy of Reform in Russia, India and China*.  Pluto Press. ISBN 0745318517.

#### რუსული

* Денисов А.А. Глазами народного депутата СССР, СПб. Изд-во Политехн. 2006
* Широнин В. Под колпаком контрразведки. Тайная подоплёка перестройки. М., МП «Палея» 1996.
* Кузеванова Л.М. "Критика идеи насилия как идеи прогресса". Очерк истории отечественной общественной мысли. 1986 -1991 гг. М., 2008.
* Ясин Е.Г. «Российская экономика»
* «КГБ — ЦРУ. Секретные пружины перестройки» Широнин В. დაარქივებული 2010-02-10 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება

რადიო თავისუფლების სამაუწყებლო არეალი
**რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება** (ინგლ. Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL)) — აშშ-ის კონგრესის მიერ დაარსებული და დაფინანსებული რადიოსადგური, რომელიც მაუწყებლობს ევროპის, ცენტრალური აზიისა და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში. რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება გადასცემს ახალ ამბებსა და ანალიტიკურ გადაცემებს იმ ქვეყნებში, სადაც „ინფორმაციის მიღების თავისუფლება სრულად არაა უზრუნველყოფილი, ან შეზღუდულია მთავრობის მიერ“.

რადიოსადგური დაარსდა 1949 წელს, როგორც ანტი-კომუნისტური ინფორმაციის წყარო ცივი ომის დროს. მისი სათავო ოფისი ქალაქ მიუნხენში მდებარეობდა 1949-1995 წლებში, 1995 წლის შემდეგ კი იგი პრაღაშია განთავსებული. ცივი ომის დასრულების შემდეგ ევროპაში მაუწყებლობის მასშტაბები საგრძნობლად შემცირდა, სანაცვლოდ კი ახლო აღმოსავლეთი იქცა რადიოსადგურის უპირატეს ზონად. პრაღის სათავო ოფისის გარდა, „რადიო თავისუფლებას“ გააჩნია 21 ადგილობრივი ოფისი სამაუწყებლო რეგიონის ქვეყნებში და კორპორაციული შტაბ-ბინა ქალაქ ვაშინგტონში. მაუწყებლობა ხორციელდება 27 ენაზე 23 ქვეყანაში, მათ შორის რუსეთში, ირანში, ავღანეთსა და პაკისტანში.

რადიო თავისუფლების ქართული სამსახურის პირველი გადაცემა ეთერში 1953 წლის 3 მარტს გადაიცა. 2025 წელს, „რადიო თავისუფლების“ ზედამხედველმა აშშ-ის გლობალური მედიის სააგენტომ (USAGM) დაფინანსება შეუწყვიტა, პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ბრძანებულების შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში

* რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება, ოფიციალური საიტი.
* რადიო თავისუფლება ქართულ ენაზე.

## სქოლიო
# MI5

**უშიშროების სამსახური**, ფართოდ ცნობილი როგორც, **MI5** (სამხედრო აგენტურა, სექცია 5, ინგლ. Military Intelligence, Section 5) — გაერთიანებული სამეფოს კონტრ-აგენტურული და უსაფრთხოების სააგენტო. MI5, საიდუმლო ინფორმაციის სერვისი (ანუ SIS ან MI6), მთავრობის კომუნიკაციების შტაბ-ბინა და თავდაცვის ინფორმაციის სერვისი წარმოადგენენ გაერთიანებული სამეფოს აგენტურის შემადგენელ ელემენტებს. სამსახურის გენერალური დირექტორია ჯონათან ევანზი.

## რესურესები ინტერნეტში

* გაერთიანებული სამეფოს უშიშროების სამსახური, ოფიციალური საიტი
# Ninjas in Pyjamas

**Ninjas in Pyjamas** (**NiP**) — პროფესიონალური eSports-ის ორგანიზაცია (გუნდი) შვედეთიდან, რომელიც ამჟამად თამაშობს Counter-Strike:Global Offensive-ში. NiP შეიქმნა 2000 წელს და წარმატებულად გამოდიოდა Counter-Strike-ში, ხოლო გუნდი დაიშალა 2007 წელს. მისი ერთ-ერთი ცნობილი მოთამაშე Emil "HeatoN" Christiansen გახდა ორგანიზაციის მენეჯერი. 2012 წელს ორგანიზაცია NiP გადავიდა Counter-Strike:Global Offensive-ში, ხოლო მისი მოთამაშეთა შემადგენლობას დაემატა ყოფილი Fnatic-ის მოთამაშეები Patrik "f0rest" Lindberg და Christopher "GeT RiGhT" Alesund. თავდაპირველად NiP იყო League of Legends გუნდი რომელიც გამოდიოდა League of Legends Championship Series-ში. 2015 წლის ნოემბერს NiP-მა გააუქმა Dota 2-ის გუნდი.

| ეროვნება | ID | სახელი | ასაკი | წევრად შესვლის თარიღი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| შვედეთი | friberg | ადამ ფრაიბერგი | 24 | 10 აგვისტო 2012 |
| შვედეთი | f0rest | პატრიკ ლინდბერგი | 27 | 10 აგვისტო 2012 |
| შვედეთი | GeT\_RiGhT | კრისტოფერ ალესუნდი | 25 | 10 აგვისტო 2012 |
| შვედეთი | Xizt | რიჩარდ ლენდსტორმი | 24 | 10 აგვისტო 2012 |
| შვედეთი | pyth | ჯეიკობ მურიევი | 22 | 29 დეკემბერი 2015 |

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
# საფანტი

საფანტი
**საფანტი** (სანადირო) — ლითონის წვრილი ბურთულები ან ზოგჯერ კუბიკები, რომლებსაც იყენებენ გლუვლულიანი სანადირო თოფის ვაზნების დასატენად. ამზადებენ ტყვიისაგან, რომელსაც ჩამოსხმის გასაადვილებლად მცირე რაოდენობის დარიშხანს, ხოლო სიმაგრისათვის სტიბიუმს უმატებენ. თოფის ლულის ჟანგვისაგან თავის ასაცილებლად და ტყვიით შემოსვის შესამცირებლად საფანტის მარცვლებს სპილენძით, ქრომით ან ნიკლით ფარავენ.

## სქოლიო
# ლულა

ხრახნიანი 105 მმ სატანკო ქვემეხის ლულის სასწავლო მოდელი
ლულების კვეთა
  გლუვლულიანი იარაღი
  ხრახნიანი იარაღი (ა, ბ - კალიბრის გაზომვის საშუალებები)
  პოლიგონალური ხრახნი
ლულა
  Rohrlänge — ლულის სიგრძე
  Lauflänge — ლულის სამუშაო სიგრძე
ლულა ნაღმმტყორცნისა საუ «შტურმტიგრი». კალიბრი 380 მმ
**ლულა** — ცეცხლსასროლი იარაღის ძირითადი ნაწილი, განკუთვნილი ჭურვის (მინის, ყუმბარისა, და ტყვიის) სროლისთვის გარკვეული საწყისი სიჩქარით და შეუძლია მისთვის მტკიცე ფრენის მიცემა სასურველი მიმართულებით.

## რესურსები ინტერნეტში

* Chrome lined gun barrels დაარქივებული 2014-12-18 საიტზე Wayback Machine.
# სატევარი

სატევარი საქართველოდან
**სატევარი**, *ყელე, ხანჯალი, ყამა* — ახლო მანძილზე საბრძოლო და სანადირო ცივი იარაღი. ძველთაგანვე იყო გავრცელებული აღმოსავლეთის ქვეყნებში. ქართული სატევარი ორფხიანი, წვეტიანი, ბრტყელი, ღარიანი მოკლე მახვილია. მას განვითარების ხანგრძლივი გზა აქვს გავლილი. დამზადების ცენტრების მიხედვით განასხვავებდნენ ე. წ. „ფოთლისებური“ სატევარის ორ ძირითად ტიპს — მცხეთურსა და კახურს. თითოეულ ამ ჯფუგში რამდენიმე ქვეჯგუფი და ვარიანტი გამოიყოფა. უძველესი სატევრები მთლიანი ლითონისა იყო, თუმცა ხშირად სხვადასხვა მასალისგანაც ამზადებდნენ. ბრინჯაოს, ხოლო შემდგომ რკინის პირს ჰქონდა რქის, ხის ან ბრინჯაოს ტარი. ძვ. წ. VII საუკუნიდან ამიერკავკასიაში გავრცელდა მოკლე სატევარი — აკინაკი.

შუა საუკუნეების სატევართა ფორმების აღსადგენად საინტერესო მასალას გვაწვდის ფრესკებზე, ხელნაწერებში, ჭედურ ძეგლებსა და საფლავის ქვებზე გამოსახული ნიმუშები. XVIII საუკუნიდან სატევარი დიდი რაოდენობით მზადდებოდა თბილისში.

I, II და III — შუა ბრინჯაოს ხანის სატევრები სიღნაღის მუზეუმში
XIX საუკუნეში სატევარი ჯერ კიდევ შეადგენდა ქართველი მამაკაცის მორთულობის აუცილებელ ელემენტს. ქართული სატევარი გამოირჩეოდა ფორმის სისადავით, პროპორციულობითა და სინატიფით. სატევრის აღმნიშვნელი ტერმინი „ხანჯალი“ საქართველოში სპარსეთიდან შემოვიდა XVIII საუკუნეში.

## ლიტერატურა

* *ჩოლოყაშვილი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ., 1985. — გვ. 134.
# Victorinox

Victorinox AG|  |
| ტიპი |
სააქციო საზოგადოება |
| დაფუძნდა |
1884 წ |
| სათავო ოფისი |
შვიცი, შვეიცარია |
| პროდუქცია |
შვეცარიის არმიის დანები, საათები, სამზარეულოს დანები, სამგზავრო ჩანთები |
| შემოსავალი |
$405,3მილიონი (2008) |
| თანამშრომელი |
1700 *(2009)* |

**ვიქტორინოქსი** (Victorinox) — შვეიცარიული დანების უდიდესი ფირმა და ორიგინალური შვეიცარიული ჯიბის დანების ორი მწარმოებელი კომპანიიდან ერთ-ერთი. სახელწოდება შედგება დამაარსებლის დედის ვიქტორიას და უჟანგავი ფოლადის საერთაშორისო სახელწოდების INOX შეერთებისგან. ორიგინალური შვეიცარიული დანების მეორე კომპანია ვენგერი 2005 წელს შეიძინა ვიქტორინოქსმა, თუმცა იგი კვლავ რჩება დამოუკიდებელ მწარმოებლად.

ფირმა მდებარეობს იბახში, შვიცის კანტონაში, სადაც დაარსებულ იქნა 1884 წელს კარლ ელსენერის მიერ. კომპანიაში დასაქმებულია 910 კაცი, ხოლო ვენგერში 150.

## ისტორია

ორიგინალი შვეიცარიული ჯიბის დანა Huntsman სერიიდან ოფიცრის დანა
მე-19 საუკუნის ბოლოს შვეიცარიის ჯარმა გადაწყვიტა თავისი ჯარისკაცებისთვის შეეძინა დანები, რომლებსაც ჯარისკაცები საჭმლის ჭამის დროსაც და იარაღის გაწმენდაშიც დაიხმარებდნენ.

იმ დროს შვეიცარიაში დანების წარმოება სუსტად იყო განვითარებული. ამიტომაც 1884 წელს მჭედელმა კარლ ელსენერმა დააარსა „შვეიცარიული დანების სამჭედლოს გაერთიანება“, რათა ჯარისკაცებისთვის დანები საკუთარ სამშობლოში ეწარმოებინა. შვეიცარიის არმიისთვის პირველი მიწოდება 1891 წელს მოხერხდა.

## პროდუქცია

ვიქტორინოქსი დღეში საშუალოდ 100 000 ერთეულ დანას უშვებს. ცნობილი ჯიბის დანების გარდა იგი აწარმოებს სამზარეულო და სხვა სპეციალურ სამუშო დანებსაც.

#### გალერეა

* ჯარისკაცის დანა
* Victorinox Cybertool
* Victorinox Presentation Master
*
*
* პომიდვრის დანები
* Victorinox Multitool
* Victorinox SwissArmy-ის საათი

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
Victorinox ვიქტორინოქსის ოფიციალური საიტი
* ვიქტორინოქსის საერთაშორისო საიტი (საათების ჩათვლით)
* ვიქტორინოქსის კატალოგი ფასებთან ერთად
* www.swissarmy.com დაარქივებული 2009-11-25 საიტზე Wayback Machine.
# M3 პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი

| M3 submachine gun |
| --- |
|  M3 მჭიდითა და ვაზნებით |
| ტიპი |
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი |
| წარმომავლობის ქვეყანა |  აშშ |
| სამსახურის ისტორია |
| შეიარაღებაშია |
1943–დღემდე |
| წარმოების ისტორია |
| კონსტრუქტორი |
ჯორჯ ჰაიდი |
| შექმნის თარიღი |
1942 |
| მწარმოებელი |
General Motors და სხვა კომპანიები |
| წარმოების პერიოდი |
1943–1945 ადრეული 1950-იანები |
| რაოდენობა |
655,363 (M3 და M3A1 ვარიანტები) |
| მახასიათებლები |
| წონა |
3.70 მჭიდის გარეშე |
| სიგრძე |
740 გაშლილი კონდახით 556.3 ჩაკეცილი კონდახით |
| ლულის სიგრძე |
203.2 |
|

---

 |
| ვაზნა |
.45 ACP (11.43×23 მმ) 9×19 მმ პარაბელუმი |
| მუშაობის პრინციპი |
უკუცემა ღია საკეტი |
| სროლის ტემპი |
450 ვაზნა/წუთი |
| ჭურვის/ტყვიის საწყისი სიჩქარე |
274 მ/წმ |
| დამიზნების მანძილი |
91 |
| დატენვის სისტემა |
30 ვაზნიანი მჭიდი |
| სამიზნეები |
რკინის სამიზნე |

ამერიკელი სამხედრო M3-ით
**M3 პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი** (ინგლ. M3 submachine gun) — .45 ACP (11.43×23 მმ) კალიბრის ამერიკული პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, ზედმეტსახელით „**Grease Gun**“ (ინგლ. მექანიკოსთა ხელის საპოხი შპრიცი), რომელიც შეიარაღებაში მიიღეს 1942 წლის 12 დეკემბერს. M3 იმავე .45 ACP ვაზნებს იყენებს, რომლებსაც ტომპსონის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, თუმცა ტომპსონთან შედარებით უფრო მსუბუქი და ადვილად საწარმოებელი იყო. აღსანიშნავია, რომ გავრცელებული პოპულარული შეხედულების მიუხედავად, M3 სიზუსტეში ჩამოუვარდებოდა ტომპსონს. იარაღის ზედმეტსახელი „Grease Gun“ განაპირობა მისმა ვიზუალურმა მსგავსებამ მექანიკოსის ხელსაწყოსთან.

M3 განიხილებოდა, როგორც ტომპსონის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების ჩასანაცვლებელი ალტერნატივა და 1944 წლის შუა ხანებისთვის მეორე მსოფლიო ომის ფრონტის წინა ხაზზე გამოჩენა დაიწყო. თუმცა გარკვეული საწარმოო დაყოვნებების გამო ახალმა იარაღმა ჯარისკაცთა შორის უკვე პოპულარული ტომპსონი ბოლომდე ვერ ჩაანაცვლა და ომის დასრულებისას ტომპსონებით ფრონტზე სამჯერ მეტი ჯარისკაცი იყო შეიარაღებული, ვიდრე M3-ებით.

M3-ის მოდერნიზებული ვარიანტი M3A1 გამოიყენებოდა კორეისა და უფრო გვიან მიმდინარე ომებში.

M3 ხშირად ეშლებათ ხოლმე გერმანულ MP 40-ში ვიზუალური მსგავსების გამო, რაც მიანიშნებს კიდეც იარაღის MP 40-დან წამოსულ შთაგონებაზე.

## შექმნის ისტორია

1941 წელს ამერიკელები აკვირდებოდნენ დასავლეთ ევროპულ ფრონტზე გამოყენებულ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს, კონკრეტულად კი 9×19 მმ პარაბელუმის ვაზნებზე მომუშავე გერმანულ MP 40-სა და ბრიტანულ სტენს. 1942 წელს მათ მოკვლევა დაიწყეს, რათა შეექმნათ სტენის ტიპის საკუთარი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი და საბოლოოდ ეს მისია გერმანული წარმოშობის იარაღის კონსტრუქტორ ჯორჯ ჰაიდს დაეკისრა, რომელიც ჯენერალ მოტორსში მუშაობდა.

## ლიტერატურა

* Dunlap, Roy F. (1948). *Ordnance Went Up Front*. Samworth Press.
* Ingram, Mike (2001). *The MP40 Submachine Gun*. Zenith Imprint.
* Nelson, Thomas B (1963). *The World's Submachine Guns*. TBN Enterprises.
* Iannamico, Frank A. (1999). *The U.S. M3-3A1 Submachine Gun. Moose Lake Publishing.*
* Iannamico, Frank A. (2004). *United States Submachine Guns. Moose Lake Publishing.*
* Thompson, Leroy (19 May 2016). *The M3 "Grease Gun"*. Weapon 46. Osprey Publishing.

## რესურსები ინტერნეტში

*