Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ახალი ინგლისი

ახალი ინგლისი აშშ-ის რუკაზე.
**ახალი ინგლისი** — აშშ-ის რეგიონი ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ქალაქი ბოსტონი რეგიონის ბიზნესისა და კულტურის ცენტრი და ასევე მისი უდიდესი ქალაქია. რეგიონს შემდეგი შტატები ეკუთვნის:

* კონექტიკუტი
* მეინი
* მასაჩუსეტსი
* ნიუ-ჰემფშირი
* როდ-აილენდი
* ვერმონტი

ნიუ-იორკი მდინარე ჰუდსონის აღმოსავლეთით ზოგიერთ ადრინდელ წყაროებში ახალი ინგლისის ნაწილად მოიხსენიება. თუმცა დღეისთვის ეს უკვე შეცდომად ითვლება.

შუა-ატლანტიკისა და ახალი ინგლისის რეგიონები ერთად აშშ-ის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონს ქმნის.

## ლიტერატურა

* New York: Atlas of Historical County Boundaries; John H. Long, Editor; Compiled by Kathryn Ford Thorne; A Project of the Dr. William M. Scholl Center for Family and Community History; The new Berry Library; Simon & Schuster; 1993.
* U.S. Census Bureau. "Census Regions and Divisions of the United States". Retrieved May 11, 2005
# გუსტავია

| დედაქალაქი |
| --- |
| გუსტავია ფრანგ. Gustavia |
|  |
| ქვეყანა |  საფრანგეთი |
| საფრანგეთის ზღვისიქითა გაერთიანება |
სენ-ბართელმისენ-ბართელმი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა | 1785 |
| მოსახლეობა | 3200 კაცი  |
| საფოსტო ინდექსი | 97133 |
|  |
| **გუსტავია** ვიკისაწყობში |

**გუსტავია** (ფრანგ. Gustavia) — საფრანგეთის ზღვისიქითა გაერთიანების სენ-ბართელმის დედაქალაქი და უდიდესი დასახლებული პუნქტი. ამ ქალაქს სახელი დაერქვა შვედეთის მეფის გუსტავ III-ის პატივსაცემად, უკვე მოგვიანებით ამ ქალქსაც და მთლიან კუნძულსაც საფრანგეთი აკონტროლებდა. გუსტავიაზე განვითარებულია ტურიზმი.

მოსახლეობა — 3,2 ათასი ადამიანი (2005 წელი), კუნძულის მთელის მოსახლეობის თითქმის ნახევარი.

## რესურსები ინტერნეტში

* სენ-ბარტელმის საიტი დაარქივებული 2007-10-15 საიტზე Wayback Machine.
* სენ-ბარტელმის ისტორია
# ეშმორისა და კარტიეს კუნძულები

ეშმორისა და კარტიეს კუნძულების ტერიტორია| მშობ. სახელი: ინგლ. Territory of Ashmore and Cartier Islands |
| --- |
|  ეშმორისა და კარტიეს კუნძულების რუკა |
| გეოგრაფია |
| მდებარეობა |
ინდოეთის ოკეანე |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| კუნძულთა რაოდენობა |
4 |
| მთავარი კუნძული |
დასავლეთი კუნძული |
| ფართობი |
199 კმ² |
| უმაღლესი წერტილი |
3 მ |
| **ავსტრალია** |
| ავსტრალიის გარე ტერიტორიები |
ეშმორისა და კარტიეს კუნძულები |
| დემოგრაფია |
| მოსახლეობა |
0 (2025) |

**ეშმორის და კარტიეს კუნძულების ტერიტორია** (ინგლ. Territory of Ashmore and Cartier Islands) — ორი დაუსახლებელი ტროპიკული კუნძულის ჯგუფი ინდოეთის ოკეანეში, ავსტრალიის ჩრდილო-დასავლეთით. ავსტრალიის გარე ტერიტორია 1931 წლიდან. 1983 წლის აგვისტოში გამოცხადებულია ეროვნულ ნაკრძალად.

ტერიტორია მოიცავს ეშმორისა (დასავლეთის, შუა და აღმოსავლეთის პატარა კუნძულები) და კარტიეს რიფებს, რომელთა საერთო ფართობია — 199,45 კმ², ხოლო ხმელეთის — 114 400 მ².

| კუნძულები | ხმელეთის ფართობი, მ² |
| --- | --- |
| **ეშმორის რიფი — 155,40 კმ² (საერთო ტერიტორია)** |
| დასავლეთი კუნძული | 51,2 |
| შუა კუნძული | 21,2 |
| აღმოსავლეთი კუნძული | 25,0 |
| **კარტიეს რიფი — 44,03 კმ² (საერთო ტერიტორია)** |
| კარტიეს კუნძული | 17,00 |
| სულ | 114,40 |

## რესურსები ინტერნეტში

* Geoscience Australia—Ashmore and Cartier Islands დაარქივებული 2008-08-22 საიტზე Wayback Machine.
* Department of the Environment and Heritage—Ashmore Reef National Nature Reserve დაარქივებული 2005-04-16 საიტზე Wayback Machine.
* Department of the Environment and Heritage—Cartier Island Commonwealth Marine Reserve
* First on list of Australian islands
# პილბარა

| ადმინისტრაციული ერთეული |
| --- |
| პილბარა  |
|  |
| ქვეყანა |  ავსტრალია |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| ოფიციალური საიტი |  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| **პილბარა** ვიკისაწყობში |

**პილბარა** (ინგლ. Pilbara) — რეგიონი ავსტრალიის შტატ დასავლეთ ავსტრალიის ჩრდილოეთ ნაწილში. ამ ტერიტორიაზე, პირველი ევროპული კვლევა განახორციელა ფრანცის გრეგორიმ 1861 წელს, თუმცა გამოკვლევა არ დაწყებულა 1943 წლამდე.

პილბარას კლიმატი არის ნახევრად არიდული და არიდული, მაღალი ტემპერატურითა და დაბალი წვიმიანობით. ზაფხულის განმავლობაში მაქსიმალური ტემპერატურა თითქმის ყოველდღე 32 °C-ია.
# მასიური მრავალმოთამაშიანი ონლაინ თამაში

**მასიური მრავალმოთამაშიანი ონლაინ თამაში** (ინგლ. massively multiplayer online game; აღინიშნება აბრევიატურით **MMOG** ან **MMO**) წარმოადგენს ვიდეო ან ონლაინ თამაშების სახეობას, სადაც ერთმანეთს ეჯიბრება ასობით ან ათასობით მოთამაშე. შეჯიბრი ხდება ინტერნეტის დახმარებით, თუმცა არ არის აუცილებელი თამაში მიმდინარეობდეს პერსონალური კომპიუტერით. უკვე არსებობს რამდენიმე სხვა სახეობის კომპიუტერული დანადგარი, რომელთა ერთადერთ "მოვალეობას" წარმოადგენს მომხმარებლისათვის MMOG ტიპის თამაშების შეთავაზება. დღესდღეობით ამ ტიპის თამაშები ყველაზე პოპულარულია და მისი მომხმარებლის რაოდენობა ყოველდღიურად იზრდება.

## რესურსები ინტერნეტში

* მასიური მრავალმოთამაშიანი ონლაინ თამაში საიტზე Curlie
# რაინი

| რაინი |
| --- |
|  |
|  |
| ქვეყანა |  შვეიცარია,  ლიხტენშტაინი,  ავსტრია,  გერმანია,  საფრანგეთი,  ნიდერლანდი |
|  |
| სათავე |
ალპები ﻿ / ﻿ |
|  |
| სიგრძე |
1233 კმ |
| აუზის ფართობი |
185 000 კმ² |
|  რაინი ვიკისაწყობში |

**რაინი** (გერმ. Rhein /ʀaən/, ფრანგ. Rhin /ʀɛ̃/, ნიდერლ. Rijn /rɛin/) — მდინარე დასავლეთ ევროპაში. გაედინება შვეიცარიის, ლიხტენშტაინის, ავსტრიის, გერმანიის, საფრანგეთისა და ნიდერლანდების ტერიტორიაზე. სიგრძე — 1230 კმ, აუზის ფართობი — 185 ათასი კმ².

მდინარე სათავეს ალპებში იღებს, გაედინება ბოდენის ტბით, გაივლის იურასი და შვარცვალდის ქედებს, ამის შემდეგ ზემორაინის დაბლობზე მიედინება. ქვემო დინება საშუალო ევროპულ დაბლობზეა, სადაც კალაპოტები რიგ ადგილებში დამბებით არის შემოფარგლული. ჩრდილოეთის ზღვაში მოხვედრამდე დანაწევრებულ დელტას ჰქმნის.

ძირითადი შენაკადებია: ნეკარი, მაინი, რური (მარჯვენა). აარე, მოზელი (მარცხენა).

ზემო წელზე გაზაფხულ-ზაფხულის წყალმარჩხობა, საშუალო და ქვემო დინებაში კი საკმაოდ წყალუხვია მთელი წლის განმავლობაში.

მდინარე სანაოსნოა 953 კმ-ზე, ქალაქ ბაზელამდე ბოდენის ტბის ჩათვლით. სამდინარო გზების საერთო სიგრძე მდინარე რაინის აუზში 3000 კმ-ია.

რაინი არხებით უკავშირდება რონას, მარნას, ვეზერს, ელბას.

ქალაქები რეინზე: არნემი (ნიდერლანდები), დიუსელდორფი, კიოლნი, ბონი, მაინცი, მანჰაიმი, ბორმსი, სტრასბურგი (საფრანგეთი), ბაზელი (შვეიცარია).

კუნძულები რაინზე: ალტენა

რაინისა და მოზელის შერთვა გერმანიის ქალაქ კობლენცთან
მდინარის სახელწოდება ითარგმნება როგორც „დინება“ (კელტურიდან).

1986 წლის 1 ნოემბერს რეინზე ევროპაში ერთ-ერთი უმსხვილესი ეკოლოგიური კატასტროფა მოხდა. შვეიცარიის ქალაქ ბაზელში ფირმა „სანდოსის“ ქიმიურ ქარხანაში გაჩენილმა ხანძარმა მდინარეში 30 ტონა პესტიციდის, ვერცხლისწყლის და სხვა სასოფლო-სამეურნეო ქიმიკატების ჩაღვრა გამოიწვია. შედეგად, წყალს წითელი ფერი დაედო, მდინარის რაიონებში ხალხს სახლებიდან გამოსვლა აეკრძალა, გფრ-ში წყალსადენები დაიკეტა, რომელთა მაგივრად ცისტერნებით ჩაზიდული წყალი გამოიყენებოდა. 10 დღის განმავლობაში დაბინძურება ჩრდილოეთის ზღვამდეც ავიდა. ექსპერტთა შეფასებით, ნახევარი მილიონი თევზი დაიღუპა, ზოგიერთი სახეობა კი საერთოდ გაქრა.

საზოგადოების მწვავე რეაქციის გამო 1987 წელს მიიღეს „სამოქმედო პროგრამა — რაინი“, რომელიც 2000 წლამდე იყო გათვლილი. სხვაგვარად ამ პროგრამას „ორაგული 2000“ ერქვა, რადგანაც ამ დროისთვის დაბინძურებისადმი ამ მგრძნობიარე თევზის მდინარეში დაბრუნებაზე იყო ორიენტირებული. ხელისუფლების აქტიური ქმედებების შედეგად, მდინარეში ნიტრატებისა და ფოსფატის ჩადიენაბა 50%-ით შემცირდა, სხვა სახის დაბინძურების შემცირება კი 80-დან 100%-მდე მოხდა. ორაგულიც 1997 წელს, 3 წლით ადრე დაბრუნდა მდინარის წყლებში. ამჟამად პროგრამა „რაინი 2020“ ტარდება, რომელიც მიმართულია იმისკენ, რომ მდინარის წყალი 2020 წლისთვის საბანაოდ ვარგისი გახდეს.

რაინი
## რესურსები ინტერნეტში

 **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: რაინი რაინი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* Britain's drowned landscapes
* New dating of the European Ice Age დაარქივებული 2007-07-07 საიტზე Wayback Machine.
* Regional Tectonics: from the Rhine Graben დაარქივებული 2005-12-19 საიტზე Wayback Machine.
* Rhine–Meuse delta studies დაარქივებული 2018-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* Universität Basel - Upper Rhine Graben Evolution and Neotectonics დაარქივებული 2000-09-26 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
# ტრიესტის თავისუფალი ტერიტორია

|  |
| --- |
| **ტრიესტის თავისუფალი ტერიტორიაTerritorio Libero di Trieste Svobodno tržaško ozemlje Slobodni teritorij Trstaგაეროს უშიშროების საბჭოს მფარველობის ქვეშ მყოფი დამოუკიდებელი ტერიტორია* |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1947 — 1954 |  →    → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | დროშა | გერბი |  |

 |
|  |
| **დედაქალაქი** | ტრიესტი |
| **ენა** | ინგლისური (ადმინისტრატიული), იტალიური, ხორვატული, სლოვენური, ტრიესტული |
| **ფულის ერთეული** | იტალიური ლირა (ზონა A) ტრიესტული ლირა (ზონა B) |
| **მმართველობის ფორმა** | გაეროს უშიშროების საბჭოს სამხედრო მთავრობა |
| **პრეზიდენტი** |
|  - 1947–1951 | ტერენს ეირეი |
|  - 1951–1954 | ჯონ ვინტერტონი |
|  |

**ტრიესტის თავისუფალი ტერიტორია** (იტალ. Territorio libero di Trieste, სლოვენ. Svobodno tržaško ozemlje; ხორ. Slobodni teritorij Trsta; ტრიესტული და ისტრიული: *Teritorio Libero de Trieste*) — ცენტრალურ ევროპაში არსებული თავისუფალი ტერიტორია. მდებარეობდა ჩრდილოეთ იტალიასა და იუგოსლავიას შორის ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე. ტერიტორია ჩამოყალიბდა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ და იყო გაეროს უშიშროების საბჭოს მფარველობის ქვეშ.

თავისუფალი ტერიტორია 1947 წლის 10 თებერვალს იტალიასთან დადებული სამშვიდობო ხელშეკრულების საფუძველზე შეიქმნა. მიზანი იყო ტერიტორიაზე მცხოვრები შერეული ეთნიკური მოსახლეობის ნეიტრალურ ქვეყანაში გაერთიანება, ასევე იუგოსლავიასა და იტალიას შორის გაჩენილი ტერიტორიული დავის მოგვარება. ტერიტორიის ადმინისტრირება გაყოფილი იყო ორ ნაწილად: პირველი მოიცავდა საპორტო ქალაქ ტრიესტსს და ვიწრო სანაპიროზოლს ჩრდილო–დასავლეთით (ზონა A); ხოლო მეორე უფრო მსხვილო ზონა (ზონა B) წარმოადგენდა ისტრიის ნახევარკუნძულის ჩრდილო–დასავლეთ ნაწილს.

ტერიტორიაზე კონტროლი მისმა მეზობლებმა 1954 წელს  *დე–ფაქტო* აიღეს, ხოლო ფორმალურად ეს გაფორმდა შედარებით გვიან 1975 წლის ოსიმოს ხელშეკრულებით, რომლის რატიფიცირებაც 1977 წელს მოხდა..

## იხილეთ აგრეთვე

* ტრიესტის პროვინცია
* ისტრია (ოლქი)

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ტრიესტის თავისუფალი ტერიტორია Vintage *Life* Magazine Photos of Trieste

## სქოლიო
# ყარსაღი

| ყარსაღი |
| --- |
|  ყარსაღი |
| მეცნიერული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| სამეფო:  |
ცხოველები |
| ტიპი:  |
ქორდიანები |
| კლასი:  |
ძუძუმწოვრები |
| რიგი:  |
მტაცებლები |
| ოჯახი:  |
ძაღლისებრნი |
| გვარი:  |
მელა |
| სახეობა:  |
ყარსაღი |

 |
| ლათინური სახელი |
| Vulpes lagopus (Linnaeus, 1758) |
| სინონიმები |
| * Alopex lagopus
* Canis lagopus
 |
| დაცვის სტატუსი |
| ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ IUCN 3.1 *Least Concern* : 899 |
| გავრცელება |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **სისტემატიკა ვიკისახეობებში** |  **სურათები ვიკისაწყობში** |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 622025 |
| NCBI   | 494514 |
| EOL   | 46559217 |

 |

 |

**ყარსაღი** (ლათ. Vulpes lagopus) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 46–68 სმ აღწევს, წონა 2,9–9,4 კგ-მდე. კუდის სიგრძე 30 სმ-ია. აქვს მომრგვალებული ყურები, მოკლე დინგი და ბეწვით შემოსილი თათები. შეფერილობა დამოკიდებულია „თეთრი“ ან „ლურჯი“ ფერის ფაზაზე. თეთრი ფაზის ინდივიდი ზაფხულში მონაცრისფრო-ყავისფერია, ხოლო ზამთარში თეთრი, მაშინ როდესაც ლურჯ ფაზაში ყოფნისას ზაფხულში მონაცრისფროა, ხოლო ზამთარში რუხი-ლურჯი. დღის ნებისმიერ დროსაა აქტიური. გავრცელებულია ცირკუმპოლარულად ჩრდილოეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მისი გავრცელების არეალი მოიცავს: გრენლანდიას, ისლანდიას, ფენოსკანდიას, შპიცბერგენს, იან-მაიენსა (სადაც მასზე ნადირობდნენ გადაშენებამდე) და ბარენცის ზღვის სხვა კუნძულებს, ჩრდილოეთ რუსეთს, ბერინგის ზღვის კუნძულებს, ალასკას და კანადას — შორს სამხრეთით ჰუდსონის ყურემდე. XIX საუკუნის ბოლოს, შეიყვანეს ალეუტის კუნძულებზე. ზოოპარკში ცოცხლობს 10 წლამდე; ველურ ბუნებაში დაახლოებით 3 წელი. ყარსაღის ბუნებრივი მტერია მთის არწივი, თეთრი დათვი, სამურავი, ჩვეულებრივი მელა, მგელი და გრიზლი.

## სქოლიო
# დუგლასი (კუნძული მენი)

| ქალაქი |
| --- |
| დუგლასი ინგლ. Douglas მენ. *Doolish* |
|  ქალაქ დუგლასის პანორამა |
| ქვეყანა |  გაერთიანებული სამეფო |
| გვირგვინის მიწები |
მენიმენი |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| მმართველი | Q134087187? |
| დაარსდა | 1670 |
| ფართობი |
10.10 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
31 მეტრი |
| ოფიციალური ენა | ინგლისური ენა და მენური ენა |
| მოსახლეობა | 26 218 კაცი (2006) |
| სასაათო სარტყელი |
UTC±0 |
| სატელეფონო კოდი | 01624 |
| საფოსტო ინდექსი | IM1 / IM2 |
| ოფიციალური საიტი | douglas.gov.im |
|  |
| **დუგლასი** ვიკისაწყობში |

**დუგლასი** (ინგლ. Douglas, მენ. Doolish) — დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა — მენის კუნძულის დედაქალაქი 1863 წლიდან. წარმოადგენს კუნძულის სატრანსპორტო და ეკონომიკური ცენტრს. მოსახლეობა — 26 218 ადამიანი (2006), ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს კუნძულის მოსახლეობის ერთ მესამედს.

ქალაქის ტრანსპორტი მთელ მსოფლიოში აღსანიშნავია, აქ კვლავ მოქმედებს ცხენების ტრამვაი. აქვე მდებარეობს ტინვალდი — ერთ-ერთი უძველესი პარლამენტი მსოფლიოში. ქალაქის სიახლოვეს მიედინება ორი მდინარე — დუ და მინი. დუგლასის ირგვლივ მდებარეობენ მთები.

## რესურსები ინტერნეტში

* **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: დუგლასი Douglas Borough Council დაარქივებული 2017-06-04 საიტზე Wayback Machine.
* General Information About Douglas დაარქივებული 2017-06-18 საიტზე Wayback Machine.
* Isle of Man Building Control Districts დაარქივებული 2008-10-31 საიტზე Wayback Machine. showing parish boundaries
* Isle of Man Census Report 2006 დაარქივებული 2007-06-14 საიტზე Wayback Machine.
# ბერძნულ-რომაული სამყარო

**ბერძნულ-რომაული სამყარო**, ასევე ცნობილი როგორც **ბერძნულ-რომაული კულტურა** — თანამედროვე მეცნიერებისა და მწერლების მიერ დამვკდრებული ტერმინი, რომელიც იმ გეოგრაფიული რეგიონებისა და ქვეყნების ერთობლიობას აღნიშნავს, სადაც კულტურულად და ისტორიულად, პირდაპირ ან უშუალოდ ძველბერძნული და რომაული ენის, კულტურის, მთავრობის და რელიგიის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. უკეთესად ცნობილი ტერმინია კლასიკური ცივილიზაცია. ტერიტორიულად ის შემოიფარგლება „ხმელთაშუაზღვისპირა სამყაროთი“ — ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და შავი ზღვის აუზის მიმდებარე ფართო ტერიტორიებით, სადაც ბერძნული და რომაული კულტურული წარმოდგენები და იდეები დომინირებდა. ამას ხელს უწყობდა ბერძნული ენის ინტელქტუალური და კომერციის ენად, ხოლო ლათინურის სამართალწარმოებისა და ადმინისტრაციულ ენად გადაქცევა. ბერძნული და ლათინური ენები არასდროს იყო ფართოდ გავრცელებული საზოგადოების დაბალ ფენებში, რომლებიც იმპერიის უმრავლესობას წარმოადგენდა, მაგრამ ის იყო ურბანული და კოსმოპოლიტური ელიტის ენები და მაშასადამე იმპერიის ლინგუა ფრანკა. რომის მოქალაქეები, მათი ეთნიკური წარმომავლობის მიუხედავად, საუბრობდნენ და წერდნენ ბერძნულად ან ლათინურად. ამის შესანიშნავი მაგალითებია: წარმოშობით ფინიკიელი რომაელი იურისტი და საიმპერატორო კანცლერი ულპიანე, ბერძნულ-ეგვიპტური წარმომავლობის მქონე მათემატიკოსი და გეოგრაფი კლავდიუს პტოლემაიოსი, ცნობილი სირიელი და ბერბერი მოაზროვნეები იოანე ოქროპირი და ნეტარი ავგუსტინე, ებრაული წარმომავლობის მქონე ისტორიკოსი იოსებ ფლავიუსი და სხვა.

## ლიტერატურა

* Sir William Smith (ed). *Dictionary of Greek and Roman Geography*. London: Spottiswoode and Co, 1873.
* Simon Hornblower and Antony Spawforth (ed). *Oxford Classical Dictionary*. Oxford University Press, 2003.
# დაგეგმვა

**დაგეგმვა** — ცალკეულ პირთა, ადამიანთა ჯგუფის, საწარმოთა, დაწესებულებათა, სახელმწიფო ხელისუფლების მომავალი საქმიანობის თეორიული მოდელის შემუშავება გარკვეული პერიოდისათვის, რომელიც გულისხმობს საქმიანობის მიზნებისა (მოსალოდნელი შედეგისა) და მათი მიღწევის საშუალებათა წინასწარ განსაზღვრას, ურთიერთდაკავშირებას. დაგეგმვა ადამიანთა მიზანდასახული, გაცნობიერებული საქმიანობაა.

დაგეგმვის ელემენტები ცალკეული ადამიანებისა და მათი ჯგუფების საქმიანობაში დასაბამიდან არსებობდა. უძველესი ხანის რომაელი პოეტი ოვიდიუს ნაზონი მოიხსენიებს გეგმას, როგორც მიზანს და ნაპოვნ სამოქმედო გზას. დაგეგმვა საზოგადოების ცხოვრების ყველა სფეროში – სამეურნეო (ეკონომიკურ), პოლიტიკურ, სამხედრო, მეცნიერულ, კულტურულ და სხვ. – გვხვდება. მათგან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეკონომიკური საქმიანობის დაგეგმვა. უძველესია მიკროეკონომიკური, ანუ ცალკეულ საწარმოთა საქმიანობის დაგეგმვა. იგი განსაკუთრებით მსხვილი მრეწველობის განვითარების კვალდაკვალ ვრცელდებოდა. ამჟამად საწარმოები ადგენენ ბიზნესგეგმებს, რომლებიც განსაზღვრავს საწარმოს (ფირმის, ორგანიზაციის) მომავალი საქმიანობის ეკონომიკურ პარამეტრებს.

ეკონომიკური განვითარების უფრო მაღალ საფეხურზე წარმოიშვა მაკროეკონომიკური, ანუ ეკონომიკური დაგეგმვა ქვეყნის მასშტაბით. იგი შეიძლება ორი სახის იყოს: სპეციალური და კომპლექსური – ერთიანი მთელი ქვეყნისათვის. სპეციალური მაკროეკონომიკური დაგეგმვა ქვეყნის მასშტაბით ცალკეული დარგის გეგმების, ან სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის პრობლემის გადაწყვეტის სხვადასხვა სახის პროგრამის შემუშავებას გულისხმობს. ამგვარ გეგმებს, უწინარესად, მიეკუთვნება სახელმწიფო ბიუჯეტი – შემდგომი წლის ან წლების შემოსავლებისა და ხარჯების გეგმა. კომპლექსური, ერთიანი მაკროეკონომიკური დაგეგმვა კი ქვეყნის მასშტაბით ეკონომიკური და სოციალური სფეროს განვითარების ყოვლისმომცველი პარამეტრების შემუშავებას ნიშნავს. მისი ფორმებია: დირექტიული და ინდიკატიური. დაგეგმვა შეიძლება ეროვნულ ჩარჩოებსაც სცილდებოდეს მაშინ, როცა ის საერთაშორისო მასშტაბით საქმიანობის ორიენტირთა და საშუალებათა განმსაზღვრელ ფუნქციას ასრულებს. ასეთ გეგმებს შეიძლება მივაკუთვნოთ, მაგ., საერთაშორისო კორპორაციების, საფინანსო და საკრედიტო ორგანიზაციების პროექტები და სხვა. დროის ხანგრძლივობის მიხედვით, გამოიყოფა მოკლე- (ერთ წლამდე), საშუალო- (ხუთ წლამდე) და გრძელვადიანი (ხუთ წელზე მეტი) გეგმები, დანიშნულების მიხედვით კი – ოპერატიული (მიმდინარე პერიოდის, ცალკეულ ღონისძიებათა განხორციელების) და სტრატეგიული (მსხვილმასშტაბიანი, ხანგრძლივი მოქმედების).

## ლიტერატურა

* *მალაშხია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 245-247.
# Lionsgate Films

Lionsgate Films|  |
| ტიპი |
შვილობილი |
| დარგი |
კინოინდუსტრია |
| დაფუძნდა |
1962 (1962) |
| დამაარსებელი | * ჯონ დანინგი
* ანდრე ლინკი
 |
| სათავო ოფისი |
სანტა-მონიკა, კალიფორნია, აშშ |
| ფილიალი |
Lionsgate Premiere |
| საიტი | ოფიციალური |

**Lionsgate Films** (ადრე ცნობილი როგორც **Cinépix Film Properties**) — ამერიკული კინომწარმოებელი და დისტრიბუტორი კომპანია, რომელიც მდებარეობს სანტა-მონიკაში, კალიფორნიის შტატში.

დაარსდა კანადაში 1962 წელს, ჯონ დანინგისა და ანდრე ლინკის მიერ. იგი არის Lionsgate Entertainment-ის შვილობილი კომპანია და დაკავებულია უცხოური და დამოუკიდებელი ფილმების წარმოებით. Lionsgate Films-მა დისტრიბუცია გაუწია ისეთ ფილმების სერიებს როგორებიცაა „შიმშილის თამაშები“, „რემბო“, „დივერგენტი“, „დამსჯელი“ (2013 წლამდე), „ჯონ უიკი“, „ხერხი“, „ალქაჯი ბლერიდან“, „სიცრუის ილუზია, „შეუჩერებელნი და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში

* ოფიციალური საიტი
* ბრიტანული საიტი

## სქოლიო
# Portal 2

| Portal 2 |
| --- |
|  |
| დეველოპერ(ებ)ი |
Valve |
| გამომცემელი |
Valve |
| დისტრიბუტორი | Buka Entertainment |
| სერია | *Portal* |
| ძრავა |
Source |
| პლატფორმ(ებ)ი |
Microsoft Windows OS X Linux PlayStation 3 Xbox 360 |
| გამოსვლის თარიღი |
19 აპრილი, 2011 |
| ჟანრ(ებ)ი |
პირველი პირის მსროლელი |
| რეჟიმ(ებ)ი |
ერთმოთამაშიანი ვიდეო თამაში |
| პროდიუსერ(ებ)ი |
გეიბ ნიუელი |
| კომპოზიტორი |
მაიკ მორასკი |
| საიტი |
portal 2 |

**Portal 2** — თავსატეხი ვიდეო თამაში, პირველი პირის ხედვით, რომელიც შექმნა და გამოსცა ამერიკულმა კომპანია Valve Corporation-მა კომპლექტში სახელწოდებით „The Orange Box“, 2011 წლის 19 აპრილს.

|  შეფასება |
| --- |
| საერთო შეფასება |
| აგრეგატორი | შეფასება |
| GameRankings | (PC) 95.16% (X360) 94.00% (PS3) 93.95% |
| Metacritic | 95/100 |
| ქულები |
| წყარო | რეიტინგი |
| 1UP.com | A+ |
| *Edge* | 9/10 |
| Eurogamer | 10/10 |
| *Famitsu* | 37 (10, 9, 9, 9)/40 |
| G4 | 5/5 |
| *Game Informer* | 9.5/10 |
| GameSpot | 9.0/10 |
| IGN | 9.5/10 |
| *PC Gamer* (US) | 94/100 |

## რესურსები ინტერნეტში

* Steam(ინგლისური) — Steam-ის ოფიციალური საიტი.
* Valve(ინგლისური) — Valve Corporation-ის ოფიციალური საიტი.
* Steam(ინგლისური) — Portal 2 Steam-ზე.

## სქოლიო
# ბლიცკრიგი

კლასიკური ბლიცკრიგის დროს ტექნიკა და ქვეითები ერთად *მუშაობენ*
**ბლიცკრიგი** (*გერმ.:* Blitzkrieg; *ქართ.:* ელვისებური ომი) ეწოდება ომის წარმოების ერთ-ერთ ფორმას, რომლის დროსაც გამოიყენებიან ერთმანეთთან კომბინირებული სხვადასხვა სახის სამხედრო შენაერთები (*სახმელეთ, საზღვაო და საჰაერო ჯარები*). "ბლიცკრიგის" მთავარი ამოცანაა ჯარების მოულოდნელი, სწრაფი და უეცარი ფორსირება, რაც მოწინააღმდეგეს სტაბილური თავდაცვის ორგანიზირების უნარს უკარგავს. "ბლიცკრიგის" თეორია XX საუკუნის 20-იან წლებში აღმოცენდა. იდეის ავტორები ბრიტანელი სამხედრო ისტორიკოსები ჯ. ფალერი და ბ. ლიდელ ჰარტი იყვნენ. მათი აზრით "ბლიცკრიგს" ხელი უნდა შეეშალა პირველი მსოფლიო ომის დროს არსებული ცოცხალი რესურსების მასობრივად განადგურების მომტანი ე.წ. "უძრავი ბრძოლებისათვის". პირველი, ვინაც "ბლიცკრიგი" პრაქტიკაში გაატარა იყო «ვერმახტის» გენერალი ჰაინც გუდერიანი.

სიტყვა "ბლიცკრიგი" გერმანიზმია და მსოფლიოს მრავალ ენაშია შესული. მათ შორის ინგლისურ, ფრანგულ და ქართულ ენებში.

## ლიტერატურა

* Chrisp, Peter. (1991) *Blitzkrieg!*, Witness History Series. New York: Bookwright Press. ISBN 0-531-18373-4.
* Citino, Robert Michael. (1999) *The Path to Blitzkrieg: Doctrine and Training in the German Army, 1920–1939*. Boulder: Lynne Rienner Publishers. ISBN 1-55587-714-1.
* Citino, Robert Michael. (2002) *Quest for Decisive Victory: From Stalemate to Blitzkrieg in Europe, 1899–1940*, Modern War Studies. Lawrence: University Press of Kansas. ISBN 0-7006-1176-2.

## რესურსები ინტერნეტში

* F. M. Cutlack.  (1941)The Australian Flying Corps in the Western and Eastern Theatres of War, 1914–1918. *Official History of Australia in the War of 1914–1918 Volume VIII*. Australian War Memorial.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-09. ციტირების თარიღი: 2012-11-26.
* House, Jonathan M. (1985) *Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization*.
# გაუპატიურება

**გაუპატიურება** — სექსუალური ძალადობის ფორმა, რომელიც, როგორც წესი, მოიცავს სქესობრივ აქტს ან პენეტრაციის რამე სხვა ფორმას ადამიანის წინააღმდეგ მისი თანხმობის გარეშე.

გაუპატიურების აქტი შეიძლება განხორციელდეს ფიზიკური ძალის, ფსიქოლოგიური იძულების, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების მეშვეობით ან განხორციელდეს იმ ადამიანის წინააღმდეგ, რომელსაც არ შეუძლია მოქმედი თანხმობის გაცემა, მაგალითად, თუკი ადამიანი უგონოდაა, არაქმედუნარიანი, აქვს ინტელექტუალური შეზღუდულობა ან თანხმობის ასაკს მიღწეული არ არის.

ზოგჯერ ტერმინები „გაუპატიურება“ და „სექსუალური ძალადობა“ ურთიერთჩანაცვლებით გამოიყენება.

## იხილეთ აგრეთვე

* გაუპატიურების კულტურა

## რესურსები ინტერნეტში

* თანხმობა და სექსი — რას ნიშნავს გაუპატიურება?

## სქოლიო
# აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაცია

აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაცია
**აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაცია** — უკრაინის I და IV ფრონტების შეტევითი ოპერაცია 1944 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში, დიდ სამამულო ომში (1941-1945).

უკრაინის I ფრონტის ჯარების მიერ სანდომირის პლაცდარმის დაკავებამ, უკრაინის II და III ფრონტების სწრაფმა წინსვლამ უნგრელები და ბულგარელები საზღვრებისაკენ ხელსაყრელი პირობები შეიქმნა კარპატებში ოპერაციის და ჩეხოსლოვაკიის განთავისუფლებისთვის. 29 აგვისტოს დაიწყო სლოვაკიის ეროვნული აჯანყება (1944) და საბჭოთა მთავრობამ ჩეხოსლოვაკიის მთავრობის თხოვნის პასუხად გადაწყვიტა სამხედრო დახმარება აღმოეჩინა სლოვაკი ხალხისათვის. ოპერაცია 8-9 სექტემბერს დაიწყო. მძიმე ბრძოლების შემდეგ საბჭოთა არმიამ კარპატების მთავარ ქედს მიაღწია. 20 სექტემბერს პირველი გვარდიული არმია ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიაზე შევიდა. 6 ოქტომბერს 38-ე არმიის ნაწილებმა და ჩეხოსლოვაკიის კორპუსმა დაიკავეს დუკლის უღელტეხილი. IV ფრონტის მე-18 არმიისა და მე-17 გვარდიული მსროლელთა კორპუსის ჯარებმა თითქმის 300 კილომეტრიან ფრონტზე გაარღვიეს მტრის თავდაცვა, სისხლისმღვრელი ბრძოლებით დაიკავეს უჟოკის, ვრეცის, იაბლონიცისა და სხვა უღელტეხილები და 14 ოქტომბრისათვის 30 კმ-მდე შეიჭრნენ ფრონტის სიღრმეში.

საბჭოთა არმიის მძლავრმა შეტევამ და უკრაინის II ფრონტის დებრენცის ოპერაციამ 1944 წელს, აიძულა მოწინააღმდეგე უკან დაეხია. 26-29 ოქტომბერს უკრაინის IV ფრონტის ჯარებმა დაიკავეს მუკაჩევო, უჟგორდი, ჩოპი და უკრაინის II ჯარის ნაწილებს შეუერთდნენ.

აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაციის შედეგად საბჭოთა ჯარებმა გადალახეს კარპატები და ჩეხოსლოვაკიის შემდგომი განთავისუფლების პირობები შექმნეს. ფაშისტების სარდლობამ გარღვევის რაიონში გადაისროლა გერმანიის და უნგრეთის ჯარების მნიშვნელოვანი ჯარების რაოდენობა, რითაც სლოვაკიის აჯანყებულებმა და უნგრეთში მოქმედება საბჭოთა ჯარებმა საგრძნობი შეღავათი მიიღეს. ამ ბრძოლებში დამარცხდნენ გერმანიის პირველი სატანკო და უნგრეთის პირველი არმიები.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 56.