# ადამიანის უფლებები იემენში

**ადამიანის უფლებები იემენში** — სხვადასხვა მიზეზით ერთ-ერთი პრობლემატური საკითხი. უსაფრთხოების სამსახურში მყოფი ძალები პასუხისმგებელნი არიან წამებაზე, არაადამიანურ მოპყრობასა და სასამართლოს გარეშე ჩამოხრჩობაზეც კი. მაგრამ იემენის საელჩოს თანახმად, უკანასკნელ წლებში წინსვლა აღინიშნა, რაც გამოიხატება იმაში, რომ მთავრობამ ხელი მოაწერა რამდენიმე ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ხელშეკრულებას და ასევე, იმაში, რომ პროფესორი ვაჰიბა ფარა დაინიშნა ადამიანის უფლებების სახელმწიფო მინისტრად. სხვა წყაროები აცხადებენ, რომ ბევრი პრობლემა რჩება ხალხში იმის გამო, რომ ეს რეფორმები არასრულად დაინერგა და ძალადობა, როგორც ადრე, ძალიან გავრცელებული პრაქტიკაა, განსაკუთრებით ცუდი მდგომარეობაა ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: ქალთა უფლებები, პრესის თავისუფლება, წამება და სისასტიკე პოლიციის მხრიდან. აქ ხდება როგორც მოქალაქეთა თვითნებური დაპატიმრებები, განსაკუთრებით სამხრეთში, ასევე, სახლის თვითნებური ჩხრეკები. ხანგრძლივი წინასწარი დაკავებები არის სერიოზული პრობლემა, ასევე სასამართლო კორუფცია, არაეფექტურობა და აღმასრულებელთა ჩარევები ძირს უთხრის პროცესს. სიტყვის თავისუფლება, პრესა და რელიგია არის მკაცრად შეზღუდული.

## ხელშეკრულებები

იემენი არის ხელმომწერი მხარე შემდეგი ადამიანის უფლებათა ხელშეკრულებებისა:

* ქალების წინააღმდეგ დისკრიმინაციის აღმომფხვრელი კონვენცია.
* კონვენციის ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ.
* კონვენცია რასობრივი დისკრიმინაციის აღმოფხვრის შესახებ.
* საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ.
* საერთაშორისო პაქტი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ.
* საერთაშორისო კონვენცია გენოციდის აკრძალვის შესახებ.
* საერთაშორისო კონვენცია ომის დანაშაული და დანაშაული კაცობრიობის წინააღმდეგ.
* საერთაშორისო კონვენცია ქალთა პოლიტიკური უფლებების შესახებ.
* კონვენცია ქორწინების თანხმობის და მინიმალური ქორწინების ასაკის და ქორწინების ხელშეკრულებების გაფორმების შესახებ.
* კონვენცია ადამიანით ვაჭრობისა და ექსპლუატაციის აკრძალვის შესახებ.
* საერთაშორისო კონვენცია რასობრივი დისკრიმინაციის აკრძალვის შესახებ.
* საერთაშორისო კონვენცია ბავშვთა უფლებების შესახებ
* წამების, სასტიკი მოპყრობისა და სისასტიკის საწინააღმდეგო საერთაშორისო კონვენცია.
* 1994 წლის ჟენევის შეთანხმება და მისი 1997 წლის თანდართული ოქმი.

## ქალთა უფლებები

მიუხედავად 1994 წლის იემენის კონსტიტუციისა, რომელიც მოიაზრებს თანაბარ უფლებებს იემენის მოქალაქეებისათვის, ქალები ჯერ კიდევ იბრძვიან სხვადასხვა შეზღუდვებთან და მერად სტატუსთან. კონკრეტულად, იემენის პერსონალური სტატუსის კანონი, რომელიც მოიცავს ქორწინების საკითხებს, განქორწინებას, ბავშვზე მეურვეობასა და მემკვიდრეობას, ქალებს აძლევს მცირე უფლებებს, ვიდრე კაცებს, გამორიცხავს რა ქალებს გადაწყვეტილების მიღებიდან და ართმევს რესურსებისა და აქტივების ხელმისაწვდომობისა და კონტროლის უფლებას. ქალები არიან დაუცველნი ციხის თანამშრომელთა მიერ სექსუალური ძალადობისგან და აქ არის უფრო მცირე სასჯელი, თუ არის საერთოდ, ქალთა მიმართ ძალადობისთვის ვიდრე კაცებზე ძალადობისთვის.

## პრესის თავისუფლება

2005 წელს იემენმა დაიკავა 136-ე ადგილი 167 ქვეყანას შორის პრესის თავისუფლების მხრივ. ხელმწიფოს აქვს მონოპოლია ყველა ტელევიზიასა და რადიოზე და უკრძალავს ჟურნალისტებს „არასწორი“ ინფორმაციის გამოქვეყნებას. 2001 წელს გაზეთ ალ-შურას ჟურნალისტებმა მიიღეს 80 დარტყმა აბდულ მაჯედ ალზინდარის, ქვეყნის ყველაზე დიდი ისლამური პარტიის ლიდერის რეპუტაციის შელახვისათვის. ასევე იყო გაზეთი დახურვის შემთხვევაც. Human Rights Watch-ის თანახმად, „1990 წლის პრესის კანონი რეგულაციის ქვეშ, რომელიც გამოიყენეს 1993 და 1998 წლებში, გაზეთები ვალდებულნი არიან მიმართონ ინფორმაციის სამინისტროს მათი ლიცენზიების ყოველწლიური განახლებისათვის... 2000 წლის შუა რიცხვებში დაახლოებით ნახევარს იემენის ორასი პუბლიკაციისა მიენიჭა ლიცენზია“.

## რელიგიის თავისუფლება

კონსტიტუცია უზრუნველყოფს რელიგიის თავისუფლებასა და მთავრობა ძირითადად პტივს სცემს ამ უფლებას პრაქტიკაში; თუმცა, არსებობს გარკვეული შეზღუდვები. კონსტიტუცია ამბობს, რომ სახელმწიფო რელიგია არის ისლამი და შარიათი (ისლამური კანონები) არის საკანონმდებლო წყარო. მთავრობის პოლიტიკა, ძირითადად ხელი შეუწყოს არათავისუფალ რელიგიის აღმსარებლობას გრძელდება; თუმცა, არსებობს გარკვეული შეზღუდვები. მუსლიმები და სხვა რელიგიური ჯგუფების მიმდევრები არიან თავისუფალი აღასრულონ რელიგიური რიტუალები მათი რწმენიდან გამომდინარე, მაგრამ მთავრობა კრძალავს ისლამიდან სხვა რელიგიაზე გადასვლას. მიუხედავად იმისა, რომ რელიგიურ ჯგუფებს შორის ურთიერთობები გრძელდება, რათა ხელი შეეწყოს აღმსარებლობის თავისუფლებას, ვლინდება საზოგადოებრივი შეურაცხყოფები და დისკრიმინაცია რელიგური რწმენისა და პრაქტიკის გამო. ასევე იყო იზლირებული თავდასხმები ებრაელებსა და ზოგიერთი ადგილობრივი ზეიდი მუსლიმი თავს მიიჩნევს მთავრობის დაკვირვების ობიექტად საკუთარი რელიგიური კუთვნილების გამო. მთავრობის სამხედრო ხელახალმა ჩარევამ საადას მუჰაფაზაში გამოიწვია პოლიტიკური, ტომობრივი და რელიგიური დაძაბულობა, რომელმაც თავი იჩინა 2007 წელს, მას შემდეგ, რაც მოხდა მესამე სამხედრო შეტაკება ალ-ჰოუტის (რომელიც ეკუთვნის ზაუდის სკოლას ისლამის შარიათისა) ოჯახთან ასოცირებულ მემაბოხეებთან.

## ლგბტ უფლებები

ჰომოსექსუალობა არის უკანონო იემენში ქვეყნის შარიათის სამართლებრივი სისტემის შესაბამისად. ლგბტ პირები იემენში სავარაუდოდ იტანჯებიან დისკრიმინაციით, კანონიერი და სოციალური გამოწვევებით. სასჯელი ჰომოსექსუალობისთვის მერყეობს ცემიდან სიკვდილამდე. იემენი არის ერთ-ერთი შვიდი ქვეყნიდან, სადაც სიკვდილით დასჯა ვრცელდება შეთანხმებით სექსუალურ აქტებზე ერთი და იმავე სქესის წარმომადგენელ ზრდასრულთათვის.

გეებისა და ლესბოსელთა საიტები დაბლოკილია მთავრობის მეირ.

2007 წლისთვის იქ არ იყო საჯარო, ან ნახევრად საჯარო სივრცე გეებისთვის, როგორც ეს დასავლეთის ქვეყნებშია. ოფიციალური პოზიციის მიხედვით იემენში გეები არ არის.

როგორც შედეგი შარიათისა, ლგბტ პირები იღუპებიან შეტაკებებში. მთავრობა არ იცავს მის გეი მოქალაქეებს ძალადობისგან.

## ადამიანით ვაჭრობა

ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის 2013 წლის ადამინით ვაჭრობის შესახებ ანგარიში იემენი კლასიფიცირებულია, როგორც მესამე დონის ქვეყანა, რაც ნიშნავს, რომ მისი მთავრობა სრულად არ აკმაყოფილებს მინიმალურ სტანდარტს ადამიანით ვაჭრობის წინააღმდეგ და არ იჩენს ძალისხმევას ამის გასაკეთებლად.

## რესურსები ინტერნეტში

* Human Rights Watch: იემენი
* ცენზურა იემენში დაარქივებული 2006-10-02 საიტზე Wayback Machine.  - IFEX

## სქოლიო