Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ფერწერა

ლეონარდო და ვინჩის მონა ლიზა არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი ფერწერული ტილო
**ფერწერა** (ფერით წერა) — სახვითი ხელოვნების დარგი. მხატრული ნაწარმოები, რომელიც იქმნება რაიმე კარგი საგნის ზედაპირზე საღებავებით. როგორც ხელოვნების სხვა დარგები, ფერწერა იდეოლოგიური და შემეცნებით სფეროს ემსახურება, ქმნის საგნობრივ-ესთეტიკურ ღირებულებას. იგი ადამიანის შრომის ერთ-ერთი მაღალგანვითარებული ფორმაა. ფერწერა ასახავს ამა თუ იმ იდეოლოგიურ კონცეფციას, ზემოქმედებას ახდენს ადამიანის გრძნობებსა და აზრებზე, აიძულებს მას განიცადოს მხატვრის მიერ ასახული სინამდვილე. მრავალი ფერწერული ნაწარმოები დოკუმენტურ-საინფორმაციო ღირებულებისაა.

ფერწერა იყოფა შემდეგ ქვესახეებად: მონუმენტური ფერწერა, კედლის ფერწერა ანუ ფრესკა, დეკორატიული ფერწერა(დიზაინი), დაზგური ფერწერა და მინიატურული ფერწერა.

გამოსასახი საგნებისა და მოვლენების მიხედვით ფერწერა იყოფა ჟანრებად, რომელთაგან მთავარია: ისტორიული ფერწერა, ყოფითი ფერწერა, ბატალური ფერწერა, ანიმალისტური ფერწერა, ნატურმორტი, პეიზაჟი და პორტრეტი.

## საქართველო

საქართველოში მონუმენტური ფერწერის ძეგლები ცნობილია ადრექრისტიანული ხანიდან. ამ პერიოდის ფერწერული ძეგლებიდან აღსანიშნავია ბიჭვინთის ტაძრის მოზაიკა (IV—V საუკუნეები) ამავე პერიოდისაა შუხუთის აბანოს (V—VI საუკუნეები) მოზაიკური მხატვრობა, აგრეთვე ბეთლემის ქართული მონასტრის მოზაიკა პალესტინაში (V—VI საუკუნეები). აღნიშნული ძეგლები მიუთითებენ იმაზე, რომ საქართველოში ამ პერიოდისათვის არსებულა სამხატვრო სახელოსნოები. მოზაიკითვე ამკობდნენ ეკლესიის კედლებსაც (მცხეთის ჯვრის მცირე ტაძარი, VI საუკუნე, წრომის ტაძრის საკურთხევლის მოზაიკა, VII საუკუნე). VIII—IX საუკუნეებში წამყვანი ადგილი დაიჭირა კედლის მხატვრობამ (თელოვანი, დავითგარეჯის, დოდოს მონასტერი, არმაზი და სხვა).

## ლიტერატურა

* Daniel, H., (1971) "*Encyclopedia of Themes and Subjects in Painting; Mythological, Biblical, Historical, Literary, Allegorical, and Topical*". New York, Harry N. Abrams Inc.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ფერწერა A Treatise on Painting by Leonardo da Vinci (Kessinger Publishing)
* The Materials of the Artist and Their Use in Painting: With Notes on the Techniques of the Old Masters
* Kandinsky – Concerning the Spiritual in Art (Dover Publications)
* The Journal of Eugene Delacroix (Phaidon Press) დაარქივებული 2009-05-29 საიტზე Wayback Machine.
* Masterpieces of painting.
* The Letters of Vincent van Gogh (Penguin Classics) დაარქივებული 2008-05-26 საიტზე Wayback Machine.
* Russian painters art in very high definition დაარქივებული 2014-06-05 საიტზე Wayback Machine. .
* Most famous painters art in very high definition დაარქივებული 2014-06-05 საიტზე Wayback Machine. .
# ექსპრესიონიზმი

Einsteinturm პოტსდამში
**ექსპრესიონიზმი** — ხელოვნების მიმდინარეობა, აღმოცენდა XX საუკუნის დასაწყისში და განვითარდა ხელოვნების ისეთ დარგებში, როგორებიცაა: მხატვრობა, ლიტერატურა, თეატრი, კინო, არქიტექტურა და სხვა.

ექსპრესიონიზმი არის სუბიექტურობის გამოვლინება, რაც მიზნად ისახავს რეალობის დეფორმირებას რათა პუბლიკაში ემოციური რეაქცია გამოიწვიოს. წარმოდგენები ხშირად მტანჯველი ხასიათისაა, ახდენს რეალობის სტილიზებას, უცვლის მას ფორმას და ამგვარად აღწევს ძლიერ ექსპრესიულ ინტენსივობას. ეს ყოველივე არის იმ პესიმისტური ხედვის შედეგი, რომელიც გააჩნდათ ექსპრესიონისტებს თავიანთი ეპოქის შესახებ, კონკურეტულად კი პირველი მსოფლიო ომის მიმართ. ექსპრესიონისტული ნაწარმოებები ხშირად წარმოაჩენენ ფსიქოანალიტიკურ სიმბოლოებს.

XX საუკუნის დასაწყისში ეს მიმდინარეობა, რომელმაც ძირითადად ჩრდილოეთ ევროპაში, განსაკუთრებით გერმანიაში მოიკიდა ფეხი, ფრანგული იმპრესიონიზმის საწინააღმდეგოდაა მიმართული. თუკი იმპრესიონიზმი მაინც ფიზიკურ რეალობას აღწერს, ექსპრესიონიზმი ამ რეალობას შემოქმედის სულიერ მდგომარეობას უმორჩილებს. ექსპრესიონიზმი იმპრესიონიზმთან შედარებით გაცილებით აგრესიულია და ახასიათებს ძლიერი ფერები, მკვეთრი ხაზები. ამით იგი ფოვიზმის გამგრძელებელიცაა. ხშირად ექსპრესიონიზმს განიხილავენ არა იმდენად მიმდინარეობად, რამდენადაც რეაქციად აკადემიზმისა და საზოგადოების წინააღმდეგ.

## ექსპრესიონიზმი საქართველოში

საქართველოში ექსპრესიონიზმის ღრმა დახასიათება მოგვცა დავით კაკაბაძემ თავის ნაშრომში „ხელოვნება და სივრცე“ (1926, პარიზი; 1983, თბილისი). XX საუკუნის 20-იან წლებში ევროპული ექსპრესიონიზმის პრინციპების ქართულ ხელოვნებასთან შერწყმას ვხვდებით ლადო გუდიაშვილისა („თევზი ცოცხალი“, „ქეიფი ქალთან“, „ქეიფი განთიადისას“, „ქრისტინე“ და სხვ.) და შალვა ქიქოძის („უდროოდ დაღუპული მეგობრის მოსაგონებლად“, „სამი მხატვარი“ და სხვ.) შემოქმედებაში. 1970-იანი წლების ბოლოსა და 80-იანი წლების დასაწყისში ექსპრესიონისტული სტილიზაციის პრინციპთა გამოყენება დამახასიათებელია ლევან ჭოღოშვილის სურათებისათვის („ეკატერინე გაბაშვილი შვილებთან ერთად“, „ზურაბ არაგვის ერისთავის მკვლელობა“, „ოჯახი“ და სხვ.). XX საუკუნის 80-იან წლებში ექსპრესიონიზმისა და ნეოექსპრესიონიზმის გამოცდილება აისახა მხატვრების მ. ცეცხლაძის, ნ. ცეცხლაძის, კ. კაჭარავას, მ. ჯაფარიძის, კ. რამიშვილის, გ. ბუღაძის შემოქმედებაში (გამოფენები: 1985 — თელავში, 1986–87 — თბილისში, 1987–89 — ბერლინსა და ლაიფციგში). ქართველ მხატვართა შემოქმედებაში ექსპრესიონიზმის დამახასიათებელი ნიშნები შეხამებულია ეროვნულ მხატვრულ ტრადიციებთან. ექსპრესიონიზმის გავლენა შეიმჩნევა ქართველი მწერლების: დემნა შენგელაიას, ლეო ქიაჩელის, სანდრო შანშიაშვილის, კონსტანტინე გამსახურდიას შემოქმედებაში.

## ექსპრესიონისტი მხატვრები

ფრანც მარკი: დიდი ლურჯი ცხენები 1911
* კანდინსკი, ვასილი
* კირშნერი, ერნსტ ლუდვიგ
* კოკოშკა, ოსკარ.
* მოდერსონ-ბეკერი, პაულა
* მუნკი, ედვარდ
* ნოლდი, ემილ
* შიელი, ეგორ
* შმიდტ-როტლუფი, კარლო
* სუტინი, შაიმ
* გოგი, ვან
* ამედეო მოდილიანი

## ლიტერატურა

* *კაჭარავა კ.*, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. ?.

## რესურსები ინტერნეტში

* ექსპრესიონიზმის ისტორია
* ექსპრესიონიზმი დაარქივებული 2010-03-25 საიტზე Wayback Machine.
* კვლევები ექსპრესიონიზმის შესახებ დაარქივებული 2006-08-22 საიტზე Wayback Machine.
# პოსტიმპრესიონიზმი

პოლ გოგენი
**პოსტიმპრესიონიზმი** — მხატვრული მიმდინარეობა, რომელიც XIX ს-ის II ნახევარში წარმოიშვა ფრანგულ ფერწერაში, შემდგომ კი გამოვლინდა ხელოვნების სხვა სახეებშიც. მისთვის დამახასიათებელია სამყაროს აღქმასთან დაკავშირებული ხელოვანის წუთიერი შთაბეჭდილებების, სულიერი განწყობილების გადმოცემა. იმპრესიონიზმი 1879 წელს აღმოცენდა, როდესაც ნადარის ფსევდონიმით ცნობილი მხატვარ-ფოტოგრაფის სალონში გამოფენილი ექსპონატებიდან დამთვალიერებელთა თვალთახედვის ობიექტად იქცა კლოდ მონეს პატარა ზომის ნამუშევარი სახელწოდებით „მზის ამოსვლა. შთაბეჭდილება“. სენსაციებზე მონადირე ჟურნალისტმა, ლერუამ, თავის სტატიაში მონე და მისი თანამოაზრენი „შთაბეჭდილების მხატვრებად“ მონათლა. ესენი იყვნენ: ედუარ მანე, კლოდ მონე, ოგიუსტ რენუარი, ედგარ დეგა. სრულიად ახალი თემების გახსნისა და სინამდვილის მხატვრული გააზრების ახალი პრინციპების საფუძველზე, მათ დაინახეს ასახული ცხოვრების ის მხარეები, რომლებიც მანამდე საერთოდ შეუმჩნეველი იყო ხელოვნებისათვის. იმპრესიონისტებმა ახალი სილამაზე და პოეზია აღმოაჩინეს ადამიანის ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ბუნებისა და ადამიანის ჰარმონიულ ერთიანობაში. მათ სურათებში გვხიბლავს არა მხოლოდ მზის სინათლით აციმციმებული მრავალფეროვნება, მოძრავი ბუნების ცვალებადობის ეფექტები, არამედ მათდამი ადამიანური დამოკიდებულება, მართლად და დამაჯერებლად ასახული ცხოვრებისეული მოტივები, ხალხმრავალი ქუჩები, მოედნები, სახალხო დღესასწაულები, ქალაქისა და სოფლის პეიზაჟები… ამასთან ერთად, იმპრესიონისტთა ნაწარმოებებში ასახულია არა მხოლოდ ობიექტური ცხოვრებისეული სინამდვილე, არამედ თვით მისი ამსახველიც — ადამიანი, შემოქმედი, მოაზროვნე, მათი ჟანრული კომპოზიციები, პეიზაჟები, პორტრეტები, ნატურმორტები თავისი შინაარსითა და ფორმით ისახავდნენ ყველაზე მთავარ და სასიცოცხლო მიზანს — სილამაზის, ბედნიერებისა და სიხარულის ესთეტიკურ განცდას. იმპრესიონისტთაგან ღირსეულად მიიღეს ესტაფეტა მხატვრებმა, რომელთაც პოსტიმპრესიონისტებს უწოდებენ და რომელთაც იმპრესიონიზმის მიღწევების საფუძველზე, შემდგომი ძიებების შედეგად, შეიმუშავეს ახალი ფერწერული სისტემა. პოსტიმპრესიონიზმის საერთო სახელწოდებით გაერთიანებულ მხატვართაგან თითოეულმა საკუთარი ღირსეული ადგილი დაიმკვიდრა მსოფლიო ხელოვნების ისტორიაში. ეს სახელებია: პოლ სეზანი, პოლ გოგენი, ვინსენტ ვან გოგი, ანრი ტულუზ ლოტრეკი… მკაფიო გამოხატულება პოვა იმპრესიონიზმმა ლიტერატურაში, მუსიკაში. მუსიკალური იმპრესიონიზმისათვის დამახასიათებელია სამყაროს სუბიექტურ აღქმასთან დაკავშირებული წუთიერი შთაბეჭდილებების, ინდივიდის სულიერი განცდების ასახვა. (მეგობრებო ძალიან სამწუხაროა რომ საკმარისი ინფორმაცია არ დევს პოსტიმპრესიონიზმე მაგრამ მე მოკლედ გეტყვით: წუთიერ შთაბეჭდილებას ემატება მხატვრის საკუთარი სტილი ახლა კი განაგრძეთ) მის წარმომადგენელთა (კლოდ დებიუსი, მორის რაველი, მანუელ დე ფალია) შემოქმედებაც ცხოვრების უშუალო აღქმით, ფერადოვანი პეიზაჟური სურათებით, მდიდარი ორკესტრობით გამოირჩევა.

## სქოლიო

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
პოსტიმპრესიონიზმი
# ნოელ კუნიჰანი

**ნოელ კუნიჰანი** ან *კუნიჰენი* (დ. 1913, 4 ოქტომბერი, მელბურნი — გ. 1986, 5 ივლისი) — ავსტრალიელი ფერმწერი და გრაფიკოსი. ქმნიდა ნახატებს, გრავიურებს, დრამატულ სურათებს, რომლებშიც გამოსახულია ავსტრალიელ მშრომელთა ცხოვრება და ბრძოლა (1932 წლის მარტის დასაწყისში, 1940-იანი წლები, ახალი სამხრეთ უელსის სამხატვრო გალერეა, სიდნეი). 1960-იანი წლების უფრო განზოგადებული და ექსპრესიული ნამუშევრები ეძღვნება ავსტრალიელ აბორიგენებს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ., 1983. — გვ. 75.
# მოდერნიზმი

„ცხოველთა ბედი“, ფრანც მარკი, 1913, გამოფენილი მიუნხენში 1937 წელს.
**მოდერნიზმი** (ლათ. modernus „თანამედროვე, ბოლოდროინდელი“) — კულტურული მიმდინარეობა, ძირითადად მოიცავს პროგრესულ ხელოვნებასა და არქიტექტურას, მუსიკას, ლიტერატურასა და დიზაინს, რომელიც 1914 წლამდე დეკადაში აღმოცენდა. ეს იყო ხელოვანთა და დიზაინერთა მოძრაობა მე-19 საუკუნის აკადემიური და ისტორიული ტრადიციების წინააღმდეგ, ცდილობდა, არ აჰყოლოდა სახეშეცვლილი თანამედროვე მსოფლიოს ახალ ეკონომიკურ, სოციალურ და პოლიტიკურ ასპექტებს.

ნაწილი კულტუროლოგებისა მე-20 საუკუნეს ყოფს მოდერნისტულ და პოსტმოდერნისტულ პერიოდებად, მაშინ, როდესაც სხვები იხილავენ მათ, როგორც ერთი, უფრო ხანგრძლივი პერიოდის ორ ნაწილს. ამ სტატიაში განხილულია მოძრაობა, რომელიც განვითარდა გვიანდელ მე-19 და ადრეულ მე-20 საუკუნეებში და ის არ მოიცავს პოსტმოდერნიზმს.

## ისტორია

მოდერნისტული მოძრაობა ჩაისახა მე-19 საუკუნის შუა წლებში ევროპაში და მისი ფუძემდებელი იდეა იყო ხელოვნების, ლიტერატურის, სოციალური ორგანიზაციისა და ყოველდღიური ცხოვრების ტრადიციული ფორმების მოძველება, რაც მნიშვნელოვანს ხდიდა მათ უკუგდებასა და კულტურის მუდამ ახალი ფორმების ძიებას. მოდერნიზმი წამახალისებელი იყო არსებობის ყველა ფორმის, კომერციიდან ფილოსოფიამდე გადახედვის იმ მიზნით, რომ მოძებნილიყო პროგრესის ხელის შემშლელი გარემოება, მისი ახალი, შესაბამისად, უკეთესი გზით შეცვლით. მოდერნის მთავარი არგუმენტით მე-20 საუკუნის რეალიები პერმანენტული და გარდაუვალი იყო და, შესაბამისად, ხალხს მათი სამყაროს ადაპტირება უნდა მოეხდინა, იმ იდეის გათავისებით, რომ ის, რაც ახალია, ასევე კარგია და ლამაზი.

### მოდერნიზმის წინაპირობები

მე-19 საუკუნის პირველი ნახევარი ევროპისთვის აღინიშნა მწვავე ომებისა და რევოლუციების სერიით, რომელმაც თანდათან დასაბამი მისცა ახალი იდეებისა და დოქტრინების ტალღას, ე.წ. რომანტიზმს. ამ იდეების ფოკუსი ინდივიდის სუბიექტური გამოცდილება, ბუნების, როგორც ხელოვნების სტანდარტული სუბიექტის, უზენაესობა, გამოხატვის რევოლუციური ან რადიკალური მიმართულებები, და ინდივიდუალური თავისუფლებაა. საუკუნის შუა წლებში ამგვარი რადიკალიზმი შესამჩნევად განლედა და ჩნდება ამ იდეათა მმართველობის სტაბილურ ფომრებთან სინთეზი, ნაწილობრივ 1848 წლის ჩაშლილი რომანტიკული რევოლუციების გამო. ეს მასტაბილიზებელი სინთეზი გახდა საფუძველი იდეისა, რომ **ის რაც „რეალურია“ დომინირებს იმაზე რაც სუბიექტურია**. ეს იდეები განზოგადებას ჰპოულობს ოტო ფონ ბისმარკის „რეალპოლიტიკში“, „პრაქტიკული“ ფილოსოფიული იდეებით, როგორიცაა პოზიტივიზმი და საერთო კულტურული ნორმებით, რომელსაც ამჟამად „ვიქტორიის ხანად“ მოიხსენიებენ.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მოდერნიზმი მოდერნიზმი — სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი
# ნედ კელი

ნედ კელი
**ედვარდ „ნედ“ კელი** (დ. დეკემბერი, 1854 — გ. 11 ნოემბერი, 1880) — ირლანდიური წარმოშობის ავსტრალიელი ყაჩაღი. კელი დაიბადა ბევერიჯში, ვიქტორიას შტატში ირლანდიურ ოჯახში. კელი ცნობილი იყო ბანკების ძარცვით და პოლიციელების მკვლელობით. 1880 წლის 11 ნოემბერს კელი ჩამოახრჩვეს. კელის მიმართ არაერთგვაროვანი დამოკიდებულებაა ავსტრალიაში. ზოგს იგი მკვლელად და ყაჩაღად მიაჩნია, ზოგს კი ეროვნულ გმირად, როგორც ბრიტანული კოლონიალიზმის წინააღმდეგ მებრძოლ ერთ-ერთ თვალსაჩინო პიროვნებად.

## ლიტერატურა

* Brown, Max (2005). Australian Son: The Story of Ned Kelly. Network Creative Services Pty Ltd. ISBN 9780958016261.

## რესურსები ინტერნეტში

* ნედ კელი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ნედ კელი — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)