Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ტიხო ბრაჰე

| ტიხო ბრაჰე |
| --- |
| *დან. Tyge Ottesen Brahe* |
|  |
| დაბ. თარიღი |
14 დეკემბერი, 1546 |
| დაბ. ადგილი | კნუდსტრუპი, სკონე, დანია-ნორვეგიის კავშირი  |
| გარდ. თარიღი |
24 ოქტომბერი, 1601 |
| გარდ. ადგილი | პრაღა, ბოჰემია, საღვთო რომის იმპერია  |
| დასაფლავებულია | ტინის ტაძარი |
| მოქალაქეობა | დანიის სამეფო |
| საქმიანობა | ასტრონომი , ავტობიოგრაფი, პოეტი, ასტროლოგი , alchemist, მწერალი  და მბეჭდავი  |
| მუშაობის ადგილი | ურანიბორგი |
| ალმა-მატერი | კოპენჰაგენის უნივერსიტეტი , ლაიფციგის უნივერსიტეტი  და როსტოკის უნივერსიტეტი  |
| განთქმული მოსწავლეები | ზიმონ მარიუსი, David Gans და Paul Wittich  |
| მეუღლე | Kirsten Barbara Jørgensdatter |
| მამა | ოტე ბრაჰე |
| დედა | ბეატ კლაუსდატერ ბილე |
| შვილ(ებ)ი | სიდსელ ბრაჰე და Elisabeth Brahe |
| ჯილდოები | Knight of the Order of the Elephant |
| ხელმოწერა |  |
| **ტიხო ბრაჰე** ვიკისაწყობში |

**ტიხო ბრაჰე** (დან. Tyge Ottesen Brahe, ლათ. Tycho Brahe; დ. 14 დეკემბერი, 1546 — გ. 24 ოქტომბერი, 1601) — დანიელი ასტრონომი. 1572 წელს კასიოპეას თანავარსკვლავედში დააკვირდა და აღწერა ახალი ვარსკვლავის ანთება. კოპენჰაგენის მახლობლად, ერესუნის სრუტეში მდებარე კუნძულ ვენზე დააარსა ურანიბორგის ობსერვატორია, აღჭურვა თავისივე ხელმძღვანელობით დამზადებული საუკეთესო ხელსაწყოებით და ხელმძღვანელობდა მას 1576-1597 წლებში. აქ 21 წლის მანძილზე ბრაჰე აკვირდებოდა ვარსკვლავებს, პლანეტებსა და კომეტებს და დიდი სიზუსტით განსაზღვრა მათი მდებარეობა ცაზე. ესაა მისი მთავარი დამსახურება. გარდა ამისა, მთვარის მოძრაობაში ბრაჰემ ორი უთანასწორობა აღმოაჩინა (წლიური უთანასწორობა და ვარიაცია); დაამტკიცა, რომ კომეტები ციური სხეულებია, რომლებიც დედამიწიდან მთვარეზე უფრო შორს არიან. შეადგინა რეფრაქციის ცხრილები. ბრაჰემ არ ცნო სამყაროს ჰელიოცენტრული სისტემა და მის ნაცვლად შემოიტანა ახალი სისტემა, რომელიც პტოლემესა და ნიკოლოზ კოპერნიკის სისტემათა ნარევი იყო (მზე ბრუნავს სამყაროს ცენტრში მდებარე დედამიწის გარშემო, ხოლო პლანეტები — მზის გარშემო). 1597 წელს ბრაჰე იძულებული გახდა დანიიდან გერმანიაში გადასახლებულიყო, ორი წლის შემდეგ კი პრაღაში გადავიდა, იქ მისი თანაშემწე იყო იოჰანეს კეპლერი. ბრაჰეს სიკვდილის შემდეგ კეპლერს დარჩა მისი დაკვირვებების შედეგები, რომელთა საფუძველზე დაადგინა პლანეტების მოძრაობის კანონები. კოპერნიკისგან განსხვავებით, ტიხო ბრაჰე იყო უპირველეს ყოვლისა, ასტრონომიული მოვლენების ვირტუოზული დამკვირვებელი: გააუმჯობესა დაკვირვებისა და გაზომვების ტექნიკა და სიზუსტის მაღალ დონეს მიაღწია; დააპროექტა და შექმნა უფრო დიდი ზომის ახალი ხელსაწყოები, უფრო მდგრადი და გაუმჯობესებული გრადუირებით.

## ლიტერატურა

* რაზმაძე ნ., ტიხო ბრაჰე, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N10, თბ., 1951, გვ. 33-34

## სქოლიო
# ლი ბო

| ლი ბო |
| --- |
| ჩინ.: 李白 |
|  |
| დაბადების თარიღი | 19 მაისი, 701  |
| დაბადების ადგილი | სუიაბი, ტანის დინასტია ან Jiangyou, ტანის დინასტია |
| გარდაცვალების თარიღი | 30 ნოემბერი, 762 (61 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | დანტუ |
| დასაფლავებულია | Tomb of Li Bai |
| საქმიანობა | პოეტი , ლირიკოსი, კალიგრაფი, მწერალი  და ფილოსოფოსი  |
| ენა | ჩინური ენა |
| მოქალაქეობა | ტანის დინასტია  |
| Magnum opus | Q10842233?, Quiet Night Thought, Mountain Q&A, Bringing in the Wine, A Farewell to Meng Haoran on his Way to Yangzhou, A Farewell to a Friend, Departing from Baidi in the Morning და Q17367385? |
| შვილ(ებ)ი | Li Boqin  |
|  **ლი ბო** ვიკისაწყობში |

**ლი ბო**, ასევე **ლი ტაიბო** (李白, ლი ბაი, ლი პო) (დ. 19 მაისი, 701— გ. 30 ნოემბერი, 762) — ტანის დინასტიის პერიოდის ჩინელი პოეტი.

ცნობილი როგორც უკვდავი პოეტი (詩仙), ლი ბოს ხშირად დუ ფუსთან ერთად ჩინეთის ლიტერატურის ისტორიაში ორ უდიდეს პოეტად მოიხსენიებენ. დღემდე შემონახულია მისი 1100-ზე მეტი ნაწარმოები. პირველი თარგმანები დასავლურ ენებზე პირველად გამოქვეყნდა 1862 წელს მარკიზ დ'ერვი დე სენ-დენის მიერ მის კრებულში Poésies de l'Époque des Thang.

## რესურსები ინტერნეტში

* ლი ბოს ლექსები და მოკლე ბიოგრაფია

## სქოლიო
# ბინჰაი

| ქალაქი |
| --- |
| ბინჰაი 濱海 |
|  |
| ქვეყანა |  ჩინეთი |
| შიდა დაყოფა | Tanggu Subdistrict, Hangzhoudao Subdistrict, Xinhe Subdistrict, Dagu Subdistrict, Xinbei Subdistrict, Beitang Subdistrict, Hujiayuan Subdistrict, Xingang Subdistrict, Xincun Subdistrict, Taida Subdistrict, Hangu Subdistrict, Zhaishang Subdistrict, Chadian Subdistrict, Dagang Subdistrict, Gulin Subdistrict, Haibin Subdistrict, Xincheng Town, Yangjiabo Town, Taiping Town, Xiaowangzhuang Town, Zhongtang Town, Q13682259?, Q13682176?, Tianjin Binhai Hi-tech Industrial Development Area, Q10870803? და Sino-Singapore Tianjin Eco-city |
| კოორდინატები | ﻿ / ﻿ |
| დაარსდა |
2009 |
| ფართობი |
2 270 კმ² |
| ცენტრის სიმაღლე |
5 მეტრი |
| მოსახლეობა | 1 მლნ კაცი (2008) |
| სიმჭიდროვე |
440 კაცი/კმ² |
| სასაათო სარტყელი |
UTC+8 |
| საფოსტო ინდექსი |
300000-301900 |
| საავტომობილო კოდი |
津A, B, C; 津E |
| ოფიციალური საიტი | bh.gov.cn |
|  |
| **ბინჰაი** ვიკისაწყობში |

**ბინჰაის ახალი ტერიტორია** (ჩინ.: 天津) — ქალაქი ჩინეთში, ტიანძინის ადმინისტრაციულ შემადგენლობაში. დაარსდა 2009 წელს, ყოფილი ნაგავსაყრელის ადგილზე, ბოჰაის ზღვის სანაპიროზე. 1994 წლიდან წარმოადგენს სპეციალურ ეკონომიკურ ზონას. თავდაპირველად ჩაფიქრებული იყო, როგორც ეკოქალაქი, მწვანე ურბანული დასახლება 350 000 ადამიანისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში

* Official Government website დაარქივებული 2009-04-28 საიტზე Wayback Machine.
* Official Tianjin Media Gateway დაარქივებული 2014-09-01 საიტზე Wayback Machine.
* Renaissance Tianjin TEDA Convention Centre Hotel
# ავეროიზმი

ავეროესი (იბნ რუშდი)
**ავეროიზმი** — ადრეული ფილოსოფიური მოძღვრება. შეიქმნა XIII საუკუნეში, არაბი ფილოსოფოს, ავეროესის (იბნ რუშდის) და მისი მიმდევრების მიერ. ტერმინი დამკვიდრდა გვიან XIX საუკუნეში.

მისი წარმომადგენლები აღიარებდნენ სამყაროს მარადიულობას, სულის მოკვდაობას. ავეროიზმის მიხედვით:

1. სამყაროში არსებობს ერთადერთი სიმართლე (რეალობა, ჭეშმარიტება) და მის მისაღწევად ორი გზა: ფილოსოფია და რელიგია.
2. სამყარო მარადიულია.
3. სული არსებობს ორი სახისა, ინდივიდუალური და ღვთაებრივი.
4. ინდივიდუალური არ არის მარადიული.
5. ყველა ადამიანი ძირითად ეტაპზე, იზიარებს ღვთაებრივ სულს.
6. მკვდრის გაცოცხლება (ნეკრომანტია) შეუძლებელია.

ავეროიზმი სასტიკად იდევნებოდა ეკლესიის მიერ.

დასავლეთ ევროპაში გავრცელდა ავეროესისა და სხვა არაბი ავტორების მიერ შესრულებული არისტოტელეს კომენტარებისა და ავეროესის საკუთარი ნაწარმოებების იმდროინდელ არაბულენოვან ესპანეთში გაკეთებული ლათინური თარგმანების მეშვეობით. XIII საუკუნეში ავეროიზმის ცენტრი გახდა პარიზი (ე.წ. პარიზული ავეროიზმი), XIV–XVI საუკუნეებში — პადუისა და ბოლონიის უნივერსიტეტები. ავეროისტების ძირითადი ძალები თავმოყრილი იყო პარიზის უნივერსიტეტის საარტისტო ფაკულტეტზე (სიგერ ბრაბანტელი და სხვ.).

*ლათინური ავეროიზმი* აღორძინების ეპოქაში გავრცელებული ევროპული ფილოსოფიური მიმართულებაა. იგი ინსპირირებული იყო ავეროესის ფილოსოფიური მოძღვრებიდან. ლათინური ავეროიზმის პრინციპს წარმოადგენდა მტკიცება, რომ გონება და ფილოსოფია აღემატება რწმენაზე დაფუძნებულ ცოდნას.

## ლიტერატურა

* ფილოსოფიური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1987. — გვ. 12.

## რესურსები ინტერნეტში

* ავეროიზმი — The basics of phylosophy (ინგლისური)
* ავეროიზმი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ლათინური ავეროიზმი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

## სქოლიო
# ვარტა

| ვარტა |
| --- |
|  მდინარე ვარტა პოზნანთან |
|  |
| ქვეყანა |  პოლონეთი |
| ქალაქები |
პოზნანი |
|  |
| სათავე |
მალოპოლსკის მაღლობი |
|  |
| სიგრძე |
808 კმ |
| აუზის ფართობი |
54,529 კმ² |
|  ვარტა ვიკისაწყობში |

**ვარტა** (პოლ. Warta) — მდინარე პოლონეთში, ოდრის მარჯვენა შენაკადი

სიგრძე — 808 კმ, აუზის ფართობი — 53,700 კმ². სათავეს იღებს მალოპოლსკის მაღლობზე, კვეთს კრაკოვ–ჩენსტოხოვის მაღლობს და შემდეგ მიედინება ველიკოპოლის დაბლობზე. წყლის ხარჯი 215 მ³/წმ. სანავიგაციოა ქალაქ პოზნანამდე. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები ზაფხულ–შემოდგომაზე. შენაკად ნოტეცით და ბიდგოშის არხით უკავშირდება მდინარე ვისლის აუზს.

მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები: ჩენსტოხოვა, პოზნანი, გოჟუვ-ველიკოპოლსკი.

**შენაკადები: ნოტეცი,
* ობრა,
* პროსნა,
* ლისვარტა,
* ველნა.

## იხილეთ აგრეთვე

* პოლონეთის მდინარეების სია

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ., 1979. — გვ. 312.

## რესურსები ინტერნეტში

 **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ვარტა