Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# კივუს ტბა

| კივუს ტბა
  |
| --- |
| ინგლ. Kivu ფრანგ. Lac Kivu კინიარუანდა — Ikiyaga cya Kivu
  |
|  კივუს ტბა |
| კოორდინატები: ﻿ / ﻿  |
| **მდებარეობა** |  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა  რუანდა
 |
| **სიმაღლე ზღვის დონიდან** | 1460 მ
 |
| **სიგრძე** | 89 კმ
 |
| **სიგანე** | 48 კმ
 |
| **ფართობი** | 2700 კმ²
  |
| **მოცულობა** | 500 კმ³
  |
| **საშუალო სიღრმე** | 240 მ
 |
| **მაქსიმალური სიღრმე** | 496 მ
 |
| **აუზის ფართობი** | 7000 კმ²
  |
| **გამომდინარე მდინარე** | რუზიზი |
|  |

**კივუ** (ინგლ. Kivu, ფრანგ. Lac Kivu, კინიარუანდა — Ikiyaga cya Kivu) — ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის და რუანდის საზღვარზე. ფართობი — 2700 კმ², სიღრმე — 496 მ-მდე. მდებარეობს ტექტონიკურ ქვაბულში, 1460 მეტრ სიმაღლეზე. ტბა წარმოიქმნა ვულკანური ლავებით ძველი მდინარეული ქსელის გადაკეტვის შედეგად. ნაპირები ციცაბოა და შეჭრილ-შემოჭრილი. ტბაში 150-ზე მეტი კუნძულია. მდინარე რუზიზით უკავშირდება ტანგანიიკის ტბას. ამავე ტბაზე მდებარეობს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო დიდი, მტკნარ წყლებში არსებული, კუნძული — იჯვი. წყალი სუსტად მომლაშოა. ტბა სანაოსნოა. მთავარი ნავსადგომები და ნავმისადგომებია: ბუკავუ, გომა (კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა), კისენი, მანგუგუ (რუანდა).

აღმოაჩინა გერმანელმა მოგზაურმა ადოლფ ფონ გეტცენმა 1894 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 511.
# ხაზართა სახაკანო

ხაზართა სახაკანო 650-850 წწ.
**ხაზართა სახაკანო** — ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფო. წარმოიშვა VII საუკუნის შუა წლებში ქვემო ვოლგისპირეთისა და ჩრდილოეთი კავკასიის აღმოსავლეთი ნაწილის ტერიტორიაზე. ხაზართა სახაკანოს დედაქალაქი VIII საუკუნის დასაწყისამდე იყო იყო სემენდერი დაღესტანში, შემდეგ — ითილი ქვემო ვოლგაზე. VII საუკუნის II ნახევარში ხაზარებმა მეზობელი სახანოები და სახელმწიფოები დაიპყრეს. 735 წელს დარუბანდის გასასვლელითა და დარიალის ხეობით ხაზართა სახკანოში არაბები შეიჭრნენ და ხაკანის არმია განადგურეს. ხაკანმა და მისმა ამალამ აღიარა ისლამი, რომელიც მოსახლეობის მხოლოდ მცირე ნაწილში გავრცელდა, ხოლო ჩრდილოეთ დაღესტანში მცხოვრებმა ხაზარებმა — იუდაიზმი. ხაზართა სახაკანოში მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა მომთაბარე მესაქონლეობა იყო. ქვემო ვოლგის ბარში განვითარდა მიწათმოქმედება და მებაღეობა. სახაკანოს დედაქალაქი ითილი ხელოსნობისა და საერთაშორისო ვაჭრობის მნიშვნელოვან ცენტრად იქცა. მდინარე დონსა და დონეცს შუა დასახლდნენ ჩრდილოეთ კავკასიელი ალანები, რის შედეგადაც ბინადარი მოსახლეობა წარმოიშვა. დაიწყო ფეოდალურ ურთიერთობათა ჩამოყალიბება. ხელისუფლება ფაქტობრივად ადგილობრივ ხაზარ და ბულგარელ ფეოდალთა ხელში იყო. VIII საუკუნეში ხაზართა სახაკანომ ფართო კავშირი შეინარჩუნა ბიზანტიასთან, რამაც ხელი შეუწყო ქრისტიანობის გავრცელებას. სახელმწიფო რელიგიად იუდაიზმი გამოაცხადეს. VII-VIII საუკუნეში ხაზარებმა საქართველოში ილაშქრეს. IX საუკუნის დასასრულს პაჭანიკებმა ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთი დაიპყრეს. ხაზართა სახაკანოზე დამოკიდებული მადიარები დუნაისკენ განდევნეს (895 წელი). სახაკანოს მთავარი მოწინააღმდეგე იყო ძველი რუსული სახელმწიფოს. ჯერ კიდევ IX საუკუნის დასასრულს რუსთა რაზმები გაიჭრნენ კასპიის ზღვაზე. კიევის დიდმა მთავრებმა ოლეგმა 913-914 და იგორმა 943-944 წლებში დაარბიეს ხაზართა სახაკანო. 964-966 იგორის ვაჟმა სვიატოსლავმა საბოლოოდ გაანადგურა ხაზართა სახაკანო, დაანგრია მისი დედაქალაქი ითილი და სხვა ქალაქები. შემდეგ ხაზარებმა სცადეს აღედგინათ სახაკანო, მაგრამ უშედეგოდ. X საუკუნის დასასრულს ხაზართა სახაკანომ არსებობა შეწყვიტა.

## საისტორიო წყაროები

თეიმურაზ ბატონიშვილი

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ვახუშტის აღწერისაგან, სადაცა მოუთხრობს ხაზართათვის და ქართლოსიანთა შვიდთა ნათესავთა ბრძოლასა მუნ წერილ არს. ხაზარეთის მდინარე დონის წყალი არს და ხაზარეთისა ქვეყანა დონის წყლიდამ ნესტრამდე არს შავი ზღვის პირი, ლიტვამდე და რუსეთადმდე. (ერთა თვის ხაზართასა მოუთხრობს გენოისა ესე იგი ღენოვისა აღწერასა შინა, რომელიცა მან აღსწერნა ღუნთთა თვის, ესე იგი გუთთა). ხაზარნი არიან წინაპარნი აწინდელთა ყირყიზთანი და მუნ გარემოთა, რომელნიცა მრავალგვარად განიყოფებიან, ვიზინტიელნი ისტორიკოსნი უწოდებენ მეფეთა ამათთა ხაყანად, ხოლო აზნაურთა პეხათა. ამათ შემწეობითა ბერძენთა აღაშენეს ქალაქი სარკელათ წოდებული, რომელცა ნიშნავს ბერძენთა ენითა მათითა ბელიღორდად ანუ ბელი გოროდად, რომელსაცა აწ თათარნი სარიყალად უწოდებენ.“ |
|  | (თ. ბატონიშვილი, „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგისა, რომელ არს სრულიად საქართველოისა“, გვ. 68-69) |

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 414.
# ჟან ტიროლი

| ჟან ტიროლი |
| --- |
|   |
| მშობლიური სახელი |
ფრანგ. Jean Tirole |
| დაბ. თარიღი |
9 აგვისტო, 1953 |
| დაბ. ადგილი |
ტრუა, საფრანგეთი |
| მოქალაქეობა | საფრანგეთი  |
| საქმიანობა | ეკონომისტი , უნივერსიტეტის პროფესორი და მკვლევარი  |
| მოღვაწეობის სფერო | ეკონომიკა |
| დამსაქმებელი | Toulouse Capitole University, პოლიტექნიკური სკოლა, მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი და Toulouse School of Economics |
| საერთაშორისო ორგანიზაცი(ებ)ის წევრობა | მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, Conseil d'analyse économique, ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემია, Académie des sciences morales et politiques, ედინბურგის სამეფო საზოგადოება, Académie des sciences, inscriptions et belles-lettres de Toulouse  და ეკონომეტრიკის საზოგადოება  |
| ჯილდოები |
CNRS-ის ოქროს მედალი (2007), BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Awards (2008),  ნობელის პრემია ეკონომიკის დარგში (2014) |
| ალმა-მატერი |
მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი, პარიზ-დოფინის უნივერსიტეტი, ხიდებისა და გზების ეროვნული სკოლა |
| სამეცნიერო ხელმძღვანელი | ერიკ მასკინი |
| დოქტორანტი | Roland Bénabou, Benjamin E. Hermalin , Leonardo Felli , Lars A. Stole , Robert Henry Gertner , Bernard Caillaud , Enrico Camillo Perotti , David Sraer , Eric Mengus , Anton Suvorov , Claire Borsenberger , Lucy White , Giacinta Cestone , Guillermo Alger , Thomas Mariotti , Juan D. Carrillo , Alessandro Pavan , Florian Schütt , Peter Lewis Klibanoff , David Alexandre Sraer  და Juan D. Carrillo  |
| საცხოვრებელი ადგილი | ტულუზა |
| საიტი | idei.fr/vitae.php?i=3 |
| **ჟან ტიროლი** ვიკისაწყობში |

**ჟან ტიროლი** (ფრანგ. Jean Tirole; დ. 9 აგვისტო, 1953, ტრუა) — ფრანგი ეკონომისტი, მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, ინდუსტრიული ორგანიზაციის ინსტიტუტის სამეცნიერო ხელმძღვანელი და ტულუზის ეკონომიკის სკოლის პრეზიდენტი. გამოქვეყნებული აქვს ასზე მეტი სამეცნიერო სტატია და 11 წიგნი. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის მაკროეკონომიკური ანალიზის მრავალ სფეროში. მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „კოლექტიური რეპუტაციის თეორია“, რომელშიც ავითარებს ჯორჯ აკერლოფის ბაზრების შესახებ არსებულ ასიმეტრიულ ინფორმაციებს.

2014 წელს მიიღო ნობელის პრემის ეკონომიკის დარგში „საბაზრო ძალაუფლებისა და მის რეგულირებაში შეტანილი წვლილისთვის“.

## რესურსები ინტერნეტში

* პერსონალური გვერდი და curriculum vitae
* ბიოგრაფია დაარქივებული 2014-10-18 საიტზე Wayback Machine.

## სქოლიო
# მე ვცხოვრობ შიშში

| „მე ვცხოვრობ შიშში 生きものの記録“ |
| --- |
|  |
| რეჟისორი |
კუროსავა აკირა |
| პროდიუსერი |
სოჯირო მოტოკი |
| სცენარისტი |
კუროსავა აკირა |
| როლებში |
მიფუნე ტოსირო, ტაკაში შიმურა |
| კომპოზიტორი |
ფუმიო ჰაიასაკა |
| დისტრიბუტორი |
ტოჰო |
| ხანგრძლივობა |
113 წთ |
| ქვეყანა |
იაპონია |
| ენა |
იაპონური ენა |

**მე ვცხოვრობ შიშში** — 1955 წლის იაპონური ფილმი. მისი რეჟისორია აკირა კუროსავა. ფილმში მონაწილეობს ტოსირო მიფუნე.

## რესურსები ინტერნეტში

* „მე ვცხოვრობ შიშში“ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
# კალკის ბრძოლა

| კალკის ბრძოლა |
| --- |
|
დასავლური ლაშქრობის ნაწილი |
|  გალიჩ-ვოლინის თავადი მსტისლავი დნეპრზე |
| თარიღი |
31 მაისი, 1223 |
| მდებარეობა | მდინარე კალკა. |
| შედეგი |
მონღოლების გამარჯვება |
| მხარეები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| კიევის სამთავრო გალიჩ-ვოლინი ჩერნიგოვი სმოლენსკი პოლოვცები | მონღოლეთის იმპერია |

 |
| მეთაურები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| მსტისლავ III დანიელ გალიციელი მსტისლავ მოხერხებული მსტისლავ II იარუნი | ჯებე და სუბუდაი |

 |
| ძალები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 15-100 ათასი | 20-30 ათასი |

 |
| დანაკარგები |
|

|  |  |
| --- | --- |
| რუსეთის ჯარის 9/10 | უცნობია |

 |
|  **კალკის ბრძოლა ვიკისაწყობში** |

**კალკის ბრძოლა** — რუსული სამთავროებისა და მონღოლეთის იმპერიის ჯარების ბრძოლა. გაიმართა 1223 წლის 31 მაისს მდინარე კალკაზე. ბრძოლა გაიმართა თანამედროვე დონეცკის ოლქის ტერიტორიაზე უკრაინაში. სამდღიანი ბრძოლის შემდეგ მონღოლებმა სრულიად გაანადგურეს რუსული სამთავროების კოალიცია. ბრძოლაში დაიღუპა მრავალი თავადი და ბოიარი. მონღოლების ლაშქარს სარდლობდნენ მონღოლი მხედართმთავრები ჯებე და სუბუდაი.

## ლიტერატურა

* Cross, Samuel Hazzard, and Olgerd P. Sherbowitz-Wetzor, trans. (1953). *Russian Primary Chronicle. Lavrentian Text* Cambridge, MA: Medieval Academy of America.
* Fennell, John (1983). *The Crisis of Medieval Russia 1200-1304*. London and New York: Longman. ISBN 0-582-48150-3
* Gabriel, Richard (2004). *Subotai The Valiant: Genghis Khan's Greatest General*. Praeger Publishers. ISBN 0-275-97582-7
* de Hartog, Leo (1989). *Genghis Khan: Conqueror of the World*. I.B.Tauris. ISBN 1-85043-139-6
* Jackson, Peter (2005). *The Mongols and the West, 1221–1410*. Pearson Education Limited. ISBN 0-582-36896-0
# კონსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტია

| რუსეთის კონსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტია |
| --- |
|
Конституционно-демократическая партия |
|  |
| ქვეყანა |  რუსეთის იმპერია |
| ხელმძღვანელობა |
| ლიდერი |
პავლე მილიუკოვი |
| ისტორია |
| დამფუძნებელი |
პავლე მილიუკოვი |
| დაფუძნდა |
ოქტომბერი, 1905 |
| დაიშალა |
დეკემბერი, 1917 |
| პოზიციები |
| იდეოლოგია |
კონსტიტუციური მონარქია პარლამენტარიზმი კონსერვატიული ლიბერალიზმი |
| შტაბ-ბინა |
სანკტ-პეტერბურგი |

**კონსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტია**, *კადეტები* — პოლიტიკური პარტია რუსეთის იმპერიაში. არსებობდა 1905-1917 წლებში.

## ისტორია

პარტია შეიქმნა 1905 წლის რევოლუციის დროს, 1905 წლის ოქტომბერში. მისი თვალსაჩინო წევრები იყვნენ: მილიუკოვი, მაკლაკოვი, სტრუვე და სხვები. მათი პროგრამა ითვალისწინებდა რუსეთში კონსტიტუციური მონარქიის დამკვიდრებას არჩევითი პარლამენტით და პიროვნების პოლიტიკური თავისუფლებებით, ასევე უმიწო გლეხებისთვის მიწების გადაცემას საუფლისწულო, სახელმწიფო და საეკლესიო მიწების ხარჯზე. კადეტები ემხრობოდნენ დაქირავებით დასაქმებულთა შრომითი პირობების გაუმჯობესებას, 8-საათიანი სამუშაო დღის ეტაპობრივ შემოღებას, ეროვნულ საკითხში მხარს უჭერდნენ ენათა თავისუფლებას, იმპერიის ფარგლებში უშვებდნენ პოლიტიკურ და ფინანსურ ავტონომიას. კადეტების მთავარი ხაზი რუსეთის მშვიდონიანი, არარევოლუციური განვითარება იყო. მათ მხარი დაუჭირეს 1905 წლის ოქტომბრის მანიფესტს. მათ უმრავლესობა ჰქონდათ პირველი მოწვევის რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო დუმაში. კადეტების პოლიტიკამ გაუადვილა მთავრობას სათათბიროს II მოწვევს დათხოვნა. ამან დასცა მათი ავტორიტეტი ხალხში. III სათათბიროში კადეტებს მხოლოდ 54 დეპუტატი ჰყავდათ. IV სათათბიოში კადეტები უფრო მემარცხენე პოზიციებზე იდგნენ. პირველი მსოფლიო ომის დროს კადეტებმა სრული მხარდაჭერა გამოუცხადეს მთავრობას. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ კადეტები აქცია წამყვან ძალად დროებით მთავრობაში. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ბოლშევიკებმა კადეტები ხალხის მტრებად გამოაცხადეს მათი საქმიანობა აკრძალეს. კადეტები იატაკქვეშა მუშაობაზე გადავიდნენ. 1921 წელს, პარიზში კადეტთა ყრილობაზე განხეთქილება მოხდა, რითაც დასრულდა პარტიის არსებობა.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 295.
# ნაყოფიერი ნახევარმთვარე

ნაყოფიერი ნახევარმთვარის რუკა
**ნაყოფიერი ნახევარმთვარე** — ახლო აღმოსავლეთის ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, რომელიც გამოირჩევა ნაყოფიერი ნიადაგებითა და ნახევარმთვარისებური რუკის კონტურით. მისი სახელწოდება ინგლისური ტერმინის *Fertile Crescent* თარგმანია და პირველად ამერიკელმა არქეოლოგმა ჯ. გ. ბრესტედმა გამოიყენა 1906 წელს.

რეგიონი მოიცავს თანამედროვე ერაყის, სირიის, ლიბანის, ისრაელის, იორდანიის, სამხრეთ-აღმოსავლეთი თურქეთის, სამხრეთ-დასავლეთი ირანისა და კვიპროსის ნაწილებს. იგი მოიცავს მესოპოტამიასა და ლევანტს, რომელშიც შედის ისტორიული სირია და იუდეა.

ნაყოფიერი ნახევარმთვარე მიჩნეულია პირველ რეგიონად, სადაც ნეოლითის ხანაში სოფლის მეურნეობა და მეცხოველეობა წარმოიშვა. აქვე განვითარდა უძველესი ურბანული კულტურები, ხოლო ძვ. წ. IV–I ათასწლეულებში ამ ტერიტორიაზე მსოფლიო მოსახლეობის 10%-ზე მეტი ცხოვრობდა.

თანამედროვე ცივილიზაციის კიდევ ერთი აკვანია ნილოსის ველი ეგვიპტეში. ორივე რეგიონი კულტურული და ეკონომიკური განვითარების პირველ ცენტრებად ითვლება.

კვლევების მიხედვით, ნაყოფიერი ნახევარმთვარის ადრეული კოლონიზაცია ძირითადად უკავშირდებოდა გვალვებს. ზაგროსის მთებში 2013 წელს ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ დამოუკიდებლად მცენარეული კულტივაცია დაიწყო ხუთმა ჯგუფმა, დაახლოებით 9800 წლის წინ.

გეოგრაფიულად, რეგიონს ესაზღვრება სამხრეთით არაბეთის უდაბნოები, დასავლეთით ხმელთაშუა ზღვა, ჩრდილოეთით სომხეთის მაღალმთიანეთი, ხოლო აღმოსავლეთით ზაგროსის მთები. ეს ბუნებრივი გარემო ქმნის მდიდარ ბიომრავალფეროვნებასა და კლიმატურ მრავალფეროვნებას, რაც ხელს უწყობდა არაერთი ცხოველური და მცენარეული სახეობის ევოლუციას. სწორედ აქ გაჩნდა რვა ძირითადი ნეოლითური კულტურის ველური წინაპრები (ხორბლის, ქერის, ბარდის, ლობისა და სხვ.) და შინაური ცხოველების (ძროხის, ცხვრის, თხის, ღორის) ძირითადი წინაპრები. ცხენი რეგიონში მოგვიანებით ირანული სტეპებიდან შემოიტანეს.

რეგიონი მნიშვნელოვან არქეოლოგიურ ძეგლებსაც მოიცავს — ნეოლითური დასახლებები (მაგ. იერიქონი) იორდანესა და ზემო ევფრატის დასავლეთით. მესოპოტამიაში ბრინჯაოს ხანაში აღმოცენდა ადრეული სახელმწიფოები და დამწერლობა, რის გამოც ნაყოფიერი ნახევარმთვარე „ცივილიზაციის აკვნად“ იქცა.

მდინარეები ტიგროსი და ევფრატი სათავეს იღებენ სომხეთის მაღალმთიანეთიდან (თანამედროვე თურქეთი) და განსაზღვრავენ სამხრეთ მესოპოტამიის სოფლის მეურნეობის წყლის რეჟიმს. ჩრდილოეთ მესოპოტამიაში კი სასოფლო მეურნეობა ძირითადად ნალექებზე იყო დამოკიდებული.

ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული, რეგიონში ფართოდ განვითარდა სარწყავი სისტემა. ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება ნიადაგის დამლაშება. თანამედროვე ეპოქაში, ტკბილი წყლები (მაგ. იორდანი და ევფრატი) კონფლიქტების პოტენციურ წყაროს წარმოადგენს, რადგან ისინი მრავალი სახელმწიფოს მიერ კონტროლდება.

## სქოლიო
# ბალერინა

ბალერინა
**ბალერინა** (იტალ. ballerina < გვიანდ. ლათ. ballo — „ვცეკვავ“) — საბალატო დასის მოცეკვავე ქალი. ტერმინი „ბალერინა“ იხმარება XIX საუკუნის II ნახევრიდან. რევოლუციამდელ რუსეთში ბალერინის წოდება ენიჭებოდათ საიმპერატორო საბალეტო დასის წამყვან მოცეკვავე ქალებს. წოდების მინიჭებასთან ერთად მოცეკვავეებს ემატებოდათ ხელფასი და უპირატესობა ეძლეოდათ მთავარი პარტიების განაწილების დროს. ამჟამად ბალერინას უწოდებენ ბალეტის ყველა მსახიობ ქალს.

## ლიტერატურა

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 169.
# ჩინური კალენდარი

**ჩინური კალენდარი** — ლუნისოლარული კალენდარი (*ლუნი* – მთვარე, *სოლარ* – მზე), რომელიც მიიღეს მზისა და მთვარის კალენდრების ელემენტების შერწყმით. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ჩინელები იყენებენ გრიგორიანულ კალენდარს ყოველდღიური ხმარებისთვის, ჩინური კალენდარი კვლავაც გამოიყენება ისეთი ღირსშესანიშნავი ტრადიციულის დღესასწაულების გამოსათვლელად, როგორიცაა, ჩინური ახალი წელი (გაზაფხულის ფესტივალი) და შუა-შემოდგომის ფესტივალი, ისევე როგორც ასტროლოგიაში – ქორწინებისთვის ან შენობის საძირკვლის ჩაყრის შესაფერისი დღის შესარჩევად. ამ კალენდარს პირდაპირი გამოყენება ყოველდღიურ საქმიანობაში აქვს მთვარის მიმდინარე ფაზის გამოსათვლელად, რაც მნიშვნელოვანია სოფლის მეურნეთათვის.

სხვა ტრადიციული აზიური კალენდრები მსგავსია, თუ არა იდენტური, ჩინური კალენდრისა: კორეული კალენდარი იდენტურია, ვიეტნამურ კალენდარში კატა ჩანაცვლებულია კურდღლით თორმეტ ცხოველში, ტიბეტური კალენდარი ოდნავ განსხვავდება ცხოველთა სახელებით, ხოლო ტრადიციული იაპონური კალენდარი იყენებს განსხვავებულ გამოთვლის მეთოდს, რაც ამ ორ კალენდარს შორის უთანხმოებას იწვევს ზოგიერთ წელიწადს. ჩინური (ანუ ჩინო-უიღურული) კალენდრის ელემენტები შემოვიდა ისლამურ სამყაროში მონღოლთა შემოსევების შედეგად. თორმეტ-წლიანი ციკლი, რომელიც შეიცავდა ცხოველთა თურქულ/მონღოლურ ინტერპრეტაციას ხმარებაში შემორჩა ქრონოლოგიური, ისტორიოგრაფიული და ბიუროკრატიული მიზმებისთვის სპარსულ და თურქულ ენოვან ქვეყნებში, მცირე აზიიდან ინდოეთის ჩათვლით, შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული ადრეულ ინდუსტრიულ ხანამდე. ირანში ეს სისტემა შემორჩა ადრეულ მე-20 საუკუნემდე სასოფლო-სამეურნეო და საგადასახადო აღრიცხვებში, ვიდრე 1925 წელს კანონით გაუქმდა (იხ. ირანული კალენდარი).

ჩინეთში მშობლიურ კალენდრად ითვლება ე.წ. "ფერმერთა კალენდარი" - ნუნგლი (გამარტივებული ჩინური: 农历； ტრადიციული ჩინური: 農曆; ფინინი: nónglì), რაც განსხვავდება "საერო კალენდრისაგან" - კუნგლი (გამარტივებული ჩინური:公历 ტრადიციული ჩინური:公曆; ფინინი: gōnglì), ან "დასავლური კალენდრისგან" - სილი (გამარტივებული ჩინური: 西历 ტრადიციული ჩინური:公曆; ფინინი: xīlì). ჩინური კალენდარი ასევე იწოდება "ძველ კალენდრად" - ძიული (გამარტივებული ჩინური: 旧历 ტრადიციული ჩნური: 舊曆; ფინინი: jiùlì), ახალი - სინლი (გამარტივებული ჩინური: 新历； ტრადიციული ჩნური: 新曆； ფინინი: xīnlì) ანუ გრიგორიანული კალენდრის შემოღების და ოფიციალურად დამტკიცების შემდეგ.

ჩინური კალენდრის მიხედვით წლები იყოფა როგორც: ვირთხის - 鼠 shŭ, შუ; ხარის - 牛 niú, ნიუ; ვეფხვის - 虎 hŭ, ხუ; კურდღლის - 兔 tù, თუ; დრაკონის - 龙 (龍) lóng, ლუნგ; გველის - 蛇 shé, შე; ცხენის - 马 (馬) mă, მა; თხის - 羊 yáng, იანგ; მაიმუნის - 猴 hóu, ხოუ; მამლის - 鸡 (鷄) jī, ძი; ძაღლის - 狗 gŏu, კოუ; ტახის - 猪 (豬) zhū, ჭუ წლებად.
# მილარდ ფილმორი

|  |
| --- |
| **მილარდ ფილმორი Millard Fillmore** |
|   |
| აშშ-ის მე-13 პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 9 ივლისი, 1850 – 4 მარტი, 1853 |
| ვიცე-პრეზიდენტი   | არავინ |
| წინამორბედი | ზაქარი ტეილორი |
| მემკვიდრე | ფრანკლინ პირსი |
|

---

აშშ-ის მე-12 ვიცე-პრეზიდენტი |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 4 მარტი, 1849 – 9 ივლისი, 1850 |
| პრეზიდენტი | ზაქარი ტეილორი |
| წინამორბედი | ჯორჯ დალასი |
| მემკვიდრე | უილიამ კინგი |
|

---

წარმომადგენელთა პალატის წევრი ნიუ-იორკიდან |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 1833 – 1835 |
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო |
| 1837 – 1843 |
|

---

 |
| დაბადებული | 7 იანვარი, 1800 სამერჰილი, ნიუ-იორკი |
| გარდაცვლილი | 8 მარტი, 1874 (74 წლის) ბუფალო, ნიუ-იორკი |
| ეროვნება | ამერიკელი |
| პოლიტიკური პარტია | ვიგების პარტია |
| მეუღლე | ებიგელი ფილმორი კეროლინ ფილმორი |
| პროფესია | იურისტი |
| ხელმოწერა |  |

**მილარდ ფილმორი** (ინგლ. Millard Fillmore; დ. 7 იანვარი 1800 — გ. 8 მარტი 1874) ― ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-13 პრეზიდენტი 1850-1853 წლებში. 1849-1850 წლებში ზაქარი ტეილორის პრეზიდენტობის დროს იყო აშშ-ის მე-12 ვიცე-პრეზიდენტი. იგი იყო ბოლო პრეზიდენტი ვიგების პარტიიდან. მან პრეზიდენტის პოსტი წინამორბედის, ზაქარი ტეილორის, გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა, რაც მეორე შემთხვევა იყო აშშ-ის ისტორიაში. ფილმორი არასოდეს აურჩევიათ პრეზიდენტად, ტეილორის ვადის შემდეგ, ის ვიგების პარტიამ აღარ წარადგინა 1852 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მან ოთხი წლის შემდეგ Know Nothing პარტიიდან სცადა არჩევნებში გამარჯვება, თუმცა წარუმატებლად.

## რესურსები ინტერნეტში

* მილარდ ფილმორი — Find a Grave-ზე

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
მილარდ ფილმორი
# ნებრასკა

| **ნებრასკა** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ნებრასკის დროშა | ნებრასკის გერბი |

 |
| მეტსახელი: | Cornhusker State |
| დევიზი: | Equality before the law |
|  |
| დედაქალაქი | ლინკოლნი |
| ოფიციალური ენა | ინგლისური ენა |
| გუბერნატორი | Jim Pillen |
| საკანონმდებლო ორგანო | ნებრასკის საკანონმდებლო ორგანო |
| ფართობი |
200 356 კმ² |
| მოსახლეობა |
1 961 504 კაცი |
| უმაღლესი წერტილი | პანორამა-პოინტი |
| უდაბლესი წერტილი | მისური |
| შტატი გახდა | 1 მარტი, 1867 |
| სასაათო სარტყელი | UTC−7 და ამერიკა/ჩიკაგო |
| საფოსტო აბრევიატურა | NE , Nebr. და Neb. |
| მოსაზღვრე რეგიონები | სამხრეთი დაკოტა, მისური, კოლორადო, აიოვა, კანზასი და ვაიომინგი |
| ადმინისტრაციული დაყოფა | გაშლა
სია
* :::ადამსის ოლქი, ენტელოპის ოლქი, არტურის ოლქი, ბანერის ოლქი, ბლეინის ოლქი, ბუნის ოლქი, ბოქს-ბიუტის ოლქი, ბოიდის ოლქი, ბრაუნის ოლქი, ბუფალოს ოლქი, ბურტის ოლქი, ბატლერის ოლქი, კასის ოლქი, სიდარის ოლქი, ჩეისის ოლქი, ჩერის ოლქი, შაიენის ოლქი, კლეის ოლქი, კოლფაქსის ოლქი, კამინგის ოლქი, კასტერის ოლქი, დაკოტას ოლქი, დოზის ოლქი, დაუსონის ოლქი, დუილის ოლქი, დიქსონის ოლქი, დოდჯის ოლქი, დუგლასის ოლქი, დანდის ოლქი, ფილმორის ოლქი, ფრანკლინის ოლქი, ფრონტირის ოლქი, ფერნესის ოლქი, გეიჯის ოლქი, გარდენის ოლქი, გარფილდის ოლქი, გოსპერის ოლქი, გრანტის ოლქი, გრილის ოლქი, ჰოლის ოლქი, ჰამილტონის ოლქი, ჰარლანის ოლქი, ჰეისის ოლქი, ჰიჩკოკის ოლქი, ჰოლტის ოლქი, ჰუკერის ოლქი, ჰოუარდის ოლქი, ჯეფერსონის ოლქი, ჯონსონის ოლქი, კარნის ოლქი, ქეითის ოლქი, კია-პაჰას ოლქი, კიმბოლის ოლქი, ნოკსის ოლქი, ლანკასტერის ოლქი, ლინკოლნის ოლქი, ლოგანის ოლქი, ლუპის ოლქი, მაკპერსონის ოლქი, მედისონის ოლქი, მერიკის ოლქი, მორილის ოლქი, ნენსის ოლქი, ნიმაჰას ოლქი, ნაკელსის ოლქი, ოტოს ოლქი, პაუნის ოლქი, პერკინსის ოლქი, ფელფსის ოლქი, პირსის ოლქი, პლატის ოლქი, პოლკის ოლქი, რედ-უილოუს ოლქი, რიჩარდსონის ოლქი, როკის ოლქი, სალინის ოლქი, სარპის ოლქი, საუნდერსის ოლქი, სკოტს-ბლაფის ოლქი, სიუარდის ოლქი, შერიდანის ოლქი, შერმანის ოლქი, სიოუქსის ოლქი, სტენტონის ოლქი, ტეიერის ოლქი, ტომასის ოლქი, ტერსტენის ოლქი, ველის ოლქი, ვაშინგტონის ოლქი, უაინის ოლქი, ვებსტერის ოლქი, უილერის ოლქი და იორკის ოლქი
 |
| **ნებრასკა** ვიკისაწყობში |

**ნებრასკა** (Nebraska, Nb) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „მცირე სიღრმის მდინარეს“ ნიშნავს. 1541—1801 წლებში საცილობელი იყო ესპანეთსა და საფრანგეთს შორის. 1803 ნებრასკა მიეყიდა აშშ-ს როგორც ლუიზიანის ნაწილი. 1854-დან აშშ-ს ტერიტორია, 1867-დან — აშშ-ს შტატი.

* **ფართობი** — 200 356 კმ²
* **მოსახლეობა** — 1962 ათასი (თეთრი 74,4 %, აფროამერიკელი 4,9 %, აზიელი 2.7 %, ლათინოამერიკელი 10.2 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** — 62,9 %.
* **ქალაქები** — ლინკოლნი, 291 ათასი, ომაჰა, 486 ათასი.
* **ცნობილი ადამიანები** — ჰენრი ფონდა, მალკოლმ X, ჰაროლდ ლოიდი.

## სქოლიო